વિષ્ણુ પુરાણ · અધ્યાય 1.18

ઇતિ શ્રીવિષ્ણુપુરાણે પ્રથમે ઽંશે પ્રહ્લાદાનુચરિતં નામ સપ્તદશોધ્યાયઃ (17)
શ્રીપારશર ઉવાચ
તસ્યૈતાં દાનવાશ્ચેષ્ટાં દૃષ્ટ્વા દૈત્યપતેર્ભયાત્ ।
આચચખ્યુઃ સ ચોવાચ સૂદાનાહૂય સત્વરઃ

હિરણ્યકશિપુર્ ઉવાચ
હે સૂદાઃમમ પુત્રોસાવન્યોષામપિ દુર્મતિઃ ।
કુમાર્ગદેશિકો દુષ્ટો હન્યતામવિલમ્બિતમ્

હાલાહલં વિષં તસ્ય સર્વભક્ષેષુ દીયતામ્ ।
અવિજ્ઞાતમસૌ પાપો હન્યતાં મા વિચાર્યતામ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
તે તથૈવ તતશ્ચક્રુઃ પ્રહ્લાદાય મહાત્મને ।
વિષદાનં યથાજ્ઞાપ્તં પિત્રા તસ્ય મહાત્મનઃ

હાલાહલં વિષં ઘોરમનન્તોચ્ચારણેન સઃ ।
અભિમન્ત્ર્ય સહાન્નેન મૈત્રેય બુભુજે તદા

અવિકારં સ તદ્ભુક્ત્વા પ્રહ્લાદઃ સ્વસ્થમાનસઃ ।
અનન્તખ્યાતિનિર્વિર્યજરયામાસ તદ્વિષમ્

તતઃ સૂદા ભયત્રસ્તા જીર્ણં દૃષ્ટ્વા મહદ્વિષમ્ ।
દૈત્યેશ્વરમુપાગમ્ય પ્રણિપત્યેદમબ્રુવન્

સૂદા ઊચુઃ
દૈત્યરાજ વિષં દત્તમસ્માભિર્ અતિભીષણમ્ ।
જીર્ણં તેન સહાન્નેન પ્રહ્લાહેન સુતેન તે

હિરણ્યકશિપુર્ ઉવાચ
ત્વર્યતાં ત્વર્યતાં હે હે સદ્યો દૈત્યપુરોહિતાઃ ।
કૃત્યાં તસ્યવિનાશાય ઉત્પાદયત મા ચિરમ્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
સકાશમાગમ્ય તતઃ પ્રહ્લાદસ્ય પુરોહિતાઃ ।
સામપૂર્વમથોચુસ્તે પ્રહ્લાદં વિનયાન્વિતમ્

પુરોહિતા ઊચુઃ
જાતસ્ત્રૈલોક્યવિખ્યાત આયુષ્મન્બ્રહ્મણઃ કુલે ।
દૈત્યરાજસ્ય તનયો હિરણ્યકશિપોર્ભવાત્

કિન્દેવૈઃ કિમનન્તેન કિમન્યેન તવાશ્રયઃ ।
પિતા તે સર્વલોકાનાં ત્વં તથૈવ ભવિષ્યસિ

તસ્માત્પરિત્યજૈનાં ત્વં વિપક્ષસ્તવસંહિતામ્ ।
શ્લાઘ્યઃ પિતા સમસ્તાનાં ગુરૂણાં પરમો ગુરુઃ

પ્રહ્લાદ ઉવાચ
એવમ્ એતન્ મહાભાગાઃ શ્લાઘ્યમેતન્મહાકુલમ્ ।
મરિચેઃ સકલેપ્યસ્મિન્ ત્રૈલોક્યે ના ન્યાથા વદેત્

પિતા ચ મમ સર્વાસ્મિઞ્જગત્યુક્તૃષ્ટચેષ્ટિતઃ ।
એતદપ્યવગચ્છામિ સત્યમત્રાપિ નાનૃતમ્

ગુરૂણામપિ સર્વેષાં પિતા પરમકો ગુરુઃ ।
યદુક્તં ભ્રાન્તિસ્તત્રાપિ સ્વલ્પાપિ હિ ન વિદ્યતે

પિતા ગુરુર્ન સન્દેહઃ પૂજનીયઃ પૂયત્નતઃ ।
તત્રાપિ નાપરાધ્યામીત્યેવં મનસિ સે સ્થિતમ્

યત્ત્વેતત્કિમનન્તેનેત્યુક્તં યુષ્માભિર્ ઇદૃસમ્ ।
કો બ્રવીતિ યથાન્યાય્યં કિં તુ નૈતદ્વચોર્થવત્

ઇત્યુક્ત્વા સો ઽભવન્મૌની તેષાં ગોરવયન્ત્રિતઃ ।
પ્રહસ્ય ચ પુનઃ પ્રાહ કિમનન્તેન સાધ્વિતિ

સાધુ ભોઃ કિમનન્તેન સાધુ ભો ગુરુવો મમ ।
શ્રૂયતાં યદનન્તેન યદિ ખેદં ન યાસ્યથ

ધર્માર્થકામમોક્ષાશ્ ચ પુરુષાર્થા ઉદાહૃતાઃ ।
ચતુષ્ટયમિદં યસ્માત્તસ્માક્તિં કિમિદં વચ

મરીચિમિશ્રૈર્ દક્ષાદ્યૈસ્ તથૈવાન્યૈર્ અનન્તતઃ ।
ધર્મ પ્રાપ્તસ્ તથા ચાન્યૈર્ અર્થઃ કામસ્તથાપરૈઃ

તન્તત્ત્વવેદિનો ભૂત્વા જ્ઞાનધ્યાનસમાધિભિઃ ।
અવાપુર્મુક્તિમપરે પુરુષા ધ્વસ્તબન્ધનાઃ

સમ્પદૈશ્વર્યમાહાત્મ્ય-જ્ઞાનસંતતિકર્મણામ્ ।
વિમુક્તેશ્ચૈકતો લભ્યં મૂલમારાધનં હરેઃ

યતો ધર્માર્થકામાખ્યં મુક્તિશ્ચપિ ફલં દ્વિજાઃ ।
તેનાપિ કિઙ્કિમિત્યેવમનન્તેન કિમુચ્યતે

કિં ચાપિ બહુનોક્તેન ભવન્તો ગુરવો મમ ।
વદન્તુ સાધુ વાસાધુ વિવેકો ઽસ્માકમ્ અલ્પકઃ

બહુનાત્ર કિમુક્તેન સ એવ જગતઃ પતિઃ ।
સ કર્તા ચ વિકર્તા ચ સંહર્તા ચ હૃદિ સ્થિતઃ

સ ભોક્તા ભોજ્યમપ્યેવં સ એવ જગદીશ્વરઃ ।
ભવદ્ભિર્ એતત્ક્ષન્તવ્યં બાલ્યાદુક્તં તુ યન્મયા

પુરોહિતા ઊચુઃ
દહ્યમાનસ્ત્વમસ્માભિર્ અગ્નિના બાલ રક્ષિતઃ ।
ભૂયો ન વક્ષ્યસીત્યેવં નૈવ જ્ઞાતોસ્યબુદ્ધિમાન્

યદાસ્મદ્વચનાન્મોહગ્રાહં ન ત્યક્ષતે ભવાન્ ।
તતઃ કૃત્યાં વિનાશાય તવ સૃક્ષ્યામ દુર્મતે

પ્રહ્લાદ ઉવાચ
કઃ કેન હન્યતે જન્તુર્ જન્તુઃ કઃ કેન રક્ષ્યતે ।
હન્તિ રક્ષતિ ચૈવાત્મા હ્યસત્સાધુ સમાચરન્

કર્મણા જાયતે સર્વં કર્મૈવ ગતિસાધનમ્ ।
તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન સાધુ કર્મ સમાચરેત્

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તાસ્તેન તે ક્રુદ્ધા દૈત્યરાજપુરોહિતાઃ ।
કૃત્યામુત્પાદયામાસુર્જ્વાલામાલોજ્જ્વલાકૃતિમ્

અતિભીમા સમાગમ્ય પાદન્યાસક્ષતક્ષિતિઃ ।
શુલેન સાધુ સંક્રુદ્ધા તં જઘાનાશુ વક્ષસિ

તત્તસ્ય હૃદયં પ્રાપ્ય શૂલં બાલસ્ય દીપ્તિમત્ ।
જગામ ખણ્ડિતં ભૂમૌ તત્રાપિ શતધા ગતમ્

યત્રાનપાયી ભગવાન્ હૃદ્યાસ્તે હરિરિશ્વરઃ ।
ભઙ્ગો ભવતિ વજ્રસ્ય તત્ર શૂલસ્ય કા કથા

આપાપે તત્ર પાપૈશ્ ચ પાતિતા દૈત્યાયાજકૈઃ ।
તાનેવ સા જઘાનાશુ કૃત્યા નાશં જગામ ચ

કૃત્યયા દહ્યમાનાંસ્તન્વિલોક્ય સ મહામતિઃ ।
ત્રાહિ કૃષ્ણેત્યનન્તેતિ વદન્નભ્યવપદ્યત

પ્રહ્લાદ ઉવાચ
સર્વવ્યાપિન્ જગદ્રૂપ જગત્સ્ત્રષ્ટર્જનાર્દન ।
પાહિ વિપ્રાનિમાનસ્માદ્દુઃ સહાન્મન્ત્રપાવકાત્

યથા સર્વેષુ ભૂતેષુ સર્વવ્યાપી જગદ્ગુરુઃ ।
વિષ્ણુરેવ તથા સર્વે જીવન્ત્વેતે પુરોહિતાઃ

યથા સર્વગતં વિષ્ણું મન્યમાનોનપાયિનમ્ ।
ચિન્તયામ્યરિપક્ષેપિ જીવન્ત્વેતે પુરોહિતાઃ

યે હન્તુમાગતા દત્તં યોર્વિષં યૈર્ હુતાશનઃ ।
યૈર્ દિગ્ગજૈર્ અહં ક્ષુણ્ણો દષ્ટઃ સર્પૈશ્ ચ યૈર્ અપિ

તેષ્વહં મિત્રભાવેન સમઃ પાપોસ્મિ ન ક્વચિત્ ।
યથા તેનાદ્ય સત્યેન જીવન્ત્વસુરયાજકાઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્તાસ્તેન તે સર્વે સંસ્પૃષ્ટાશ્ ચ નિરામયાઃ ।
સમુત્તસ્થુર્દ્વિજા ભૂયસ્તમૂચુઃ પ્રશ્રયાન્વિતમ્

પુરોહિતા ઊચુઃ
દીર્ઘાયુરપ્રતિહતો બલવીર્યસમન્વિતઃ ।
પુત્રપૌત્રધનશ્વૈર્ યૈર્ યુક્તો વત્સ ભવોત્તમઃ

શ્રીપરાશર ઉવાચ
ઇત્યુક્ત્વા તં તતો ગત્વા યથાવૃત્તં પુરોહિતાઃ ।
દૈત્યરાજાય સકલમાચચખ્યુર્મહામુને