વિગ્રહવ્યાવર્તની (અન્ય આવૃત્તિ) · શ્લોક 21-41

હેતુપ્રત્યયસામગ્ર્યાં પૃથગ્ભાવે ઽપિ મદ્વચો ન યદિ ।
નનુ શૂન્યત્વં સિદ્ધં ભાવાનામસ્વભાવત્વાત્

યશ્ચ પ્રતીત્ય ભાવો ભાવાનાં શૂન્યતેતિ સા હ્યુક્તા ।
યશ્ચ પ્રતીત્ય ભાવો ભવતિ હિ તસ્યાસ્વભાવત્વમ્

નિર્મિતકો નિર્મિતકં માયાપુરુષઃ સ્વમાયયા સૃષ્ટમ્ ।
પ્રતિસેધયસે યદ્વત્ પ્રતિષેધો ઽયં તથૈવ સ્યાત્

ન સ્વાભાવિકમેતદ્ વાક્યં તસ્માન્ન વાદહાનિર્મે ।
નાસ્તિ ચ વૈષમિકત્વં વિશેષહેતુશ્ચ ન નિગદ્યઃ

મા શબ્દવદિતિ નાયં દૃષ્ટાન્તો યસ્ત્વયા મમારબ્ધઃ ।
શબ્દેન હિ તચ્ચ શબ્દસ્ય વારણં નૈવ મે વચઃ

નૈઃસ્વાભાવ્યાનાં ચેન્નૈઃસ્વાભાવ્યેન વારણં યદિ હિ ।
નૈઃસ્વાભાવ્યનિવૃત્તૌ સ્વાભાવ્યં હિ પ્રસિદ્ધં સ્યાત્

અથવા નિર્મિતકાયાં યથા સ્ત્રિયાં સ્ત્રિયમિત્યસંગ્રાહમ્ ।
નિર્મિતકઃ પ્રતિહન્યાત્ કસ્યચિદેવં ભવેદેતત્

અથવા સાધ્યસમો ઽયં હેતુર્ન હિ વિદ્યતે ધ્વનેઃ સત્તા ।
સંવ્યવહારં ચ વયં નાનભ્યુપગમ્ય કથયામઃ

યદિ કાચન પ્રતિજ્ઞા તત્ર સ્યાદેષ મે ભવેદ્દોષઃ ।
નાસ્તિ ચ મમ પ્રતિજ્ઞા તસ્માન્નૈવાસ્તિ મે દોષઃ

યદિ કિંચિદુપલભેયં પ્રવર્તયેયં નિવર્તયેયં વા ।
પ્રત્યક્ષાદિભિરર્થૈસ્તદભાવાન્મે ઽનુપાલમ્ભઃ

યદિ ચ પ્રમાણતસ્તેષાં તેષાં પ્રસિદ્ધિરર્થાનામ્ ।
તેષાં પુનઃ પ્રસિદ્ધિં બ્રૂહિ કથં તે પ્રમાણાનામ્

અન્યૈર્યદિ પ્રમાણૈઃ પ્રમાણસિદ્ધિર્ભવત્યનવસ્થા ।
નાદેઃ સિદ્ધિસ્તત્રાસ્તિ નૈવ મધ્યસ્ય નાન્તસ્ય

તેષામથ પ્રમાણૈર્વિના પ્રસિદ્ધિર્વિહીયતે વાદઃ ।
વૈષમિકત્વં તસ્મિન્ વિશેષહેતુશ્ચ વક્તવ્યઃ

વિષમોપન્યાસો ઽયં ન હ્યાત્માનં પ્રકાશયત્યગ્નિઃ ।
ન હિ તસ્યાનુપલબ્ધિર્દૃષ્ટા તમસીવ કુમ્ભસ્ય

યદિ સ્વાત્માનમયં ત્વદ્વચનેન પ્રકાશયત્યગ્નિઃ ।
પરમિવ ન ત્વાત્માનં પરિધક્ષ્યત્યપિ હુતાશઃ

યદિ ચ સ્વપરાત્માનૌ ત્વદ્વચનેન પ્રકાશયત્યગ્નિઃ ।
પ્રચ્છાદયિષ્યતિ તમઃ સ્વપરાત્માનૌ હુતાશ ઇવ

નાસ્તિ તમશ્ચ જ્વલને યત્ર ચ તિષ્ઠતિ સદાત્મનિ જ્વલનઃ ।
કુરુતે કથં પ્રકાશં સ હિ પ્રકાશો ઽન્ધકારવધઃ

ઉત્પદ્યમાન એવ પ્રકાશયત્યગ્નિરિત્યસદ્વાદઃ ।
ઉત્પદ્યમાન એવ પ્રાપ્નોતિ તમો ન હિ હુતાશઃ

અપ્રાપ્તો ઽપિ જ્વલનો યદિ વા પુનરન્ધકારમુપહન્યાત્ ।
સર્વેષુ લોકધાતુષુ તમો ઽયમિહસંસ્થિત ઉપહન્યાત્

યદિ ચ સ્વતઃપ્રમાણસિદ્ધિરનપેક્ષ્ય તે પ્રમેયાણિ ।
ભવતિ પ્રમાણસિદ્ધિર્ન પરાપેક્ષા હિ સિદ્ધિરિતિ