Vibhramaviveka · શ્લોક 81-100

પ્રવૃત્તિશ્ શુક્તિશકલે તથા ચ રજતાર્થિનઃ
આભાસતે કથઞ્ચિચ્ ચ તન્ નાત્યન્તં ન ભાસતે ॥

તેન નાવેઆદિકા યત્ તુ તદ્રૂપાવ્યભિચારતઃ
પ્રામાણ્યમ્ આનપેક્ષ્યં હિ સ્યાદ્ અન્યથા ત્રપાકરમ્ ॥

ત્રપાકરં કથં તન્ નઃ સ્વતઃપ્રામાણ્યવાદિનામ્
અપ્ય્ અન્યો ઽવ્યભિચારેણ ધીપ્રામાણ્યમ્ ઉપાગમત્ ॥

બોધાદ્ એવ પ્રમાણત્વમ્ ઇતિ મીમાંસકસ્થિતિમ્
વિદન્ન્ અવ્યભિચારેણ તાં વ્યુદસ્યત્ય્ અપણ્ડિતઃ ॥

અર્થેનાવ્યભિચારશ્ ચેન્ નાબુદ્ધેન પ્રમીયતે
જ્ઞાનસ્યાવ્યભિચારાચ્ ચ તદ્બોધ ઇતિ દુર્ઘટમ્ ॥

ઉપાસ્યો ઽવ્યતિરેકશ્ ચ તજ્જ્ઞાનસ્ય તથાન્યથા
નાસિદ્ધાવ્યતિરેકેણ સ પરામૃશ્યતે .......... ॥

અપિ ચાવ્યતિરેકો ઽપિ જ્ઞાનરૂપેણ વેદ્યતે
ખ્યાતૌ ચ વિપરીતાયાં તદ્વિરોધપ્રસઙ્ગતઃ ॥

તથા સતિ તદ્ એવાસ્તુ વિષયસ્યાવબોધકમ્
અર્થો નાવ્યતિરેકેણ તત્સામર્થ્યાપ્તસંવિદા ॥

વ્યભિચારાપ્રતીત્યા ચેદ્ અપ્રામાણ્યનિરાકૃતિઃ
દૂષિતે વ્યભિચારેણ ન સ્યાજ્ જ્ઞાને પ્રમાણતા ॥

નૈતદ્ અવ્યભિચારેણ પ્રામાણ્યં યસ્ય દુષ્યતિ
વ્યભિચારાદ્ અસૌ લિઙ્ગં યથા નાક્ષં તથાપિ તત્ ॥

સંબન્ધજ્ઞાનસાપેક્ષં યદ્ ઉપૈત્ય્ ઉપયોગિતામ્
દૂષિતં વ્યભિચારેણ તત્ સ્યાત્ સંશયકારણમ્ ॥

દુષ્યતિ વ્યભિચારેણ બોધકં સત્તયૈવ ન
વિજ્ઞાનાચ્ ચાર્થસંવિત્તિસ્ સત્તયૈવેન્દ્રિયાદિવત્ ॥

લિઙ્ગસ્યાવ્યભિચારાદ્ યત્ પ્રાપ્યતે રૂપતો ઽસ્ય તત્
સિદ્ધપ્રત્યયસામર્થ્ય પૂર્વૌ નેતો નિમિત્તતામ્ ॥

પ્રામાણ્યે તદભાવે ચા વ્યતિરેકવિપર્યયૌ
તથા હ્ય્ અવ્યતિરેકો ઽપિ બોધાદ્ એવોપવર્ણિતઃ ॥

વ્યતિરેકો બાધબોધાદ્ ઇતિ તચ્છ્રુતિયુક્તતા
અસિદ્ધે જ્ઞાનસામર્થ્યે સો ઽસિદ્ધો દૂષકઃ કથમ્ ॥

સિદ્ધે ઽપિ સિદ્ધસામર્થ્યમ્ અસામર્થ્યં કથં નયેત્
નનુ ચ વ્યભિચારિત્વે બાધકજ્ઞાનસંમતે ॥

જ્ઞાનરૂપસ્ય તેનૈવ વિહન્યેત પ્રમાણતા
અર્થો યથા જ્ઞાનરૂપાત્ તથૈવેત્ય્ અવસીયતે ॥

વ્યભિચારમતેર્ એવ ન તથૈવેતિ ગમ્યતે
તત્ સત્યં બાધકજ્ઞાનં યત્ર તત્ર વિહન્યતે ॥

અન્યત્ર તુ વિઘાતઃ સ્યાન્ ન સાક્ષાન્ નાપિ ચાર્થતઃ
અનુમાનં ભવેત્ તચ્ ચ તેનાપહૃતગોચરમ્ ॥

નોદેતિ જાગ્રતો બુદ્ધિર્ ઇતિ ભાષ્યે નિદર્શિતમ્
વ્યભિચારજ્ઞાનમાત્રાત્ પ્રામાણ્યસ્ય ન નઃ ક્ષતિઃ ॥