Vibhramaviveka · શ્લોક 101-120

વ્યભિચારિણિ નાશ્વાસઃ ........
........ ........ ॥

ત્રિધાપિ વ્યભિચારેણ પ્રામાણ્યં નોપહન્યતે
ઉક્તં નાવ્યતિરેકસ્ય પ્રમાણત્વનિમિત્તતા ॥

યેન સ્યાદ્ ધેત્વભાવેન વ્યભિચારે વિપર્યયઃ
ધૂમાદીનામ્ અપિ ન તદ્ વર્ણ્યતે ઽવ્યભિચારતઃ ॥

બોધાદ્ એવ તદુત્પત્તાવ્ અઙ્ગભાવો ઽસ્ય સમ્મતઃ
તથા હ્ય્ અવ્યભિચારાણાં કુતશ્ચન નિમિત્તતઃ ॥

બોધસ્યાનુદયે કશ્ચિત્ પ્રામાણ્યં નાનુમન્યતે
એકાર્થનિયતં બોધં જનયદ્ વ્યભિચાર્ય્ અપિ ॥

પ્રમાણમ્ ઇષ્યતે ચક્ષુર્ નીલે ભાવે સિતે ભવત્
ન ચાપિ વ્યભિચારસ્ય સાક્ષાત્ પ્રામાણ્યઘાતિતા ॥

ક્વચિદ્ દૃષ્ટા ભ્રાન્તિબોધે બાધધીર્ ઉપઘાતિકા
પ્રમેયત્વોર્ધ્વતાદીનાં બોધ એવાવધારકઃ ॥

નાસ્તીતિ ન પ્રમાણત્વં હેત્વભાવાચ્ ચ નાસ્ત્ય્ અસૌ
તદ્ભાવાચ્ ચ પ્રમાણત્વમ્ અક્ષાણાં વ્યભિચારિણામ્ ॥

ન ચાવધારિતે યુક્તો દ્વૈવિધ્યાત્ સંશયોદ્ભવઃ
ન નિશ્ચિતે ઽપિ હિ સ્થાણાવ્ ઊર્ધ્વત્વેન વિશેરતે ॥

........ ........
ન ચાવધારણાદ્ એવ તત્ત્વતો ઽનવધારણમ્ ॥

એવં યતસ્ તતો નૈવં ભવેદ્ અતિસુભાષિતમ્
ઉત્પત્ત્યૈવ ચ વિજ્ઞાનં તથાત્વસ્યાવધારકમ્ ॥

ન ચેત્ તથા નાન્યતો ઽપિ તસ્ય પ્રામાણ્યસમ્ભવઃ
પ્રમાણત્વાપ્રમાણત્વે ઽવ્યતિરેકવિપર્યયૌ ॥

અનઙ્ગે ઇતિ મોઘૈવ તયોર્ અત્ર વિચારણા
અતો ઽવધારણાભાસ વ્યભિચારાત્ પરીક્ષણમ્ ॥

પ્રસ્તુત્ય ..... ........
હેત્વભાવે ફલાભાવ નિયમો સ્યાત્ તતો ગતે ॥

અભાવે હેતુદોષાણાં તથાખ્યાતિવિનિશ્ચયઃ
હેતૌ ફલં ન નિયતં પરિણામાદ્યપેક્ષિણિ ॥

અદુષ્ટે ઽપિ તતો હેતૌ ન સ્ફુટગ્રહનિશ્ચયઃ
પ્રત્યક્ષો ઽનુભવઃ સાધ્યો ન હેતોર્ વ્યભિચારિણઃ ॥

વિપર્યયફલાભાવો હેત્વભાવાત્ તુ યુજ્યતે
નિરોધાદ્ યુક્તકાર્યસ્ય વિપરીતસ્ય સાધનાત્ ॥

દોષાણાં નિતરાં દોષ ભાવો ઽભિવ્યક્તિમ્ ઋચ્છતિ
કાર્યાતિરેકો જઠરે વહ્નૌ દૃષ્ટશ્ ચ ભસ્મકે ॥

કામાદ્યુપપ્લુતે ચિત્તે દૃષ્ટિતા સ્મરણાત્મનિ
સામાનાધિકરણ્યેના મુખ્યરૂપ્ય પ્રતીતિતઃ ॥

અભિન્નૈકા ચ સા સંવિત્ કં પક્ષમ્ અપબધતામ્
શૂન્યં પ્રકાશતે ચેતિ દ્વયં વિપ્રતિષેધવત્ ॥