Vibhramaviveka · શ્લોક 21-40

........ ........ ।
પ્રાક્[ ....... ........ ] ॥

મન્દસંસ્કારસહકૃદ્ ઉચ્છેદે તેન વા વિના
દોષૈઃ ક્ષતં મનઃ કાર્યિ પ્રણિધાનાદિવર્જિતમ્ ॥

દોષૈર્ અવિકૃતં સ્વસ્થં પ્રણિધાનાદિસંસ્કૃતમ્
ન કાર્યવજ્ જાગરાયામ્ અહો નયવિદાં પરઃ ॥

દોષક્ષતિઃ કાર્યશક્તિ હાનિરૂપા ચ વિદ્યતે
અતિરેકશ્ ચ કાર્યસ્યેત્ય્ અહો ન્યાયવિવેકિતા ॥

અધ્યારોપે ભવેદ્ ગૌણી વાહીકે ગોમતિર્ યથા
ન સંવિદાનુગુણ્યં સ્યાન્ ન વિવેકમતિર્ યદિ ॥

અખ્યાતિર્ અપિ સંવિત્તિં નૈવાન્વેતિ યતો મતિઃ
સામાનાધિકરણ્યેન રૂપ્યમ્ એતદ્ ઇતિ સ્થિતા ॥

તસ્માદ્ વિભ્રમ એવાયમ્ ઇતિ યુક્તો વિનિશ્ચયઃ
ન સંવિદનુસારેણ નિમિત્તં તસ્ય યુજ્યતે ॥

અતો ઽનિર્વચનીયત્વં વરં બ્રહ્મવિદો વિદુઃ
અવિદ્યાયા અવિદ્યાત્વમ્ અન્યથા પરિહીયતે ॥

સત્ત્વે ન મિથ્યા શૂન્યત્વે દુર્નિરૂપં પ્રકાશનમ્
સદસત્ભ્યામ્ અનિર્વાચ્યાં તામ્ અવિદ્યાં પ્રચક્ષતે ॥

વસ્તુનો ઽન્વેષણા તસ્યાં બાહ્યાભ્યન્તરવર્તિનઃ
ન યુજ્યતે યત્ર તત્ર વેદ્યવસ્તુનિ તત્ક્ષતેઃ ॥

નામરૂપપ્રપઞ્ચો ઽયમ્ અવિદ્યૈવ ચ વર્ણ્યતે
અન્યસ્ય ત્વ્ અન્યથા ખ્યાતૌ ન પ્રપઞ્ચવ્યપહ્નવઃ ॥

અખ્યાતૌ શૂન્યમ્ એવ સ્યાત્ પ્રપઞ્ચઃ કિંનિબન્ધનઃ
અપ્રપઞ્ચઃ સપ્રપઞ્ચ રૂપો ભાતીતિ યુજ્યતે ॥

અસ્ફુટાગ્રહણે કામમ્ મા ભસિ સ્ફુટમ્ આત્મના
અવિદ્યમાને ત્વ્ અધ્યસ્યે વૈશ્વરૂપ્યં વૃથાકૃતમ્ ॥

ચિતૌ વિચિત્રાકારાયાં પ્રપઞ્ચાત્મતયૈવ હિ
અનિર્મોક્ષસ્ તથા ચ સ્યાદ્ અથવાનિત્યતાપતેત્ ॥

અનેકાકારવિભ્રાન્તૌ ગન્ધર્વનગરાદિષુ
આકારા વ્યક્તમ્ એકસ્યા ધિયો ઽસત્યાશ્ ચકાસતિ ॥

ન ભૂતં ચેતસો રૂપં નાધ્યારોપાસ્ફુટગ્રહૌ
વિભ્રમેષુ વિવર્તત્વમ્ અતો બ્રહ્મવિદાં મતમ્ ॥

અસતો ભાસનાયોગાદ્ વિરોધાત્ સંવિદો ઽપરઃ
અવોચન્ નિપુણંમન્યો વિભ્રમં સમ્યગગ્રહમ્ ॥

ન કિઞ્ચિદ્ ભાસતે ચેતિ વિરુદ્ધમ્ ઇવ દૃશ્યતે
ભાસને રૂપવત્ત્વેન નાસત્ સંવિદ્વિરોધતઃ ॥

અન્યસ્યાપ્ય્ અન્યથા ખ્યાતિર્ અત એવ ન યુજ્યતે
અન્યત્ પ્રકાશતે ચાન્યદ્ ગ્રાહ્યમ્ ઇત્ય્ અતિદુર્ઘટમ્ ॥

આલમ્બનં ન હેતુત્વ માત્રાદ્ અક્ષે ઽપિ તદ્ યતઃ
આલમ્બનં ન હેતુત્વ માત્રેણ વ્યવતિષ્ઠતે ॥