Vibhramaviveka · શ્લોક 1-20

આત્મખ્યાતિર્ અસત્ખ્યાતિર્ અખ્યાતિઃ ખ્યાતિર્ અન્યથા
પરીક્ષકાણાં વિભ્રાન્તૌ વિવાદાત્ સા વિવિચ્યતે ॥

અસચ્ ચકસ્તિ ન વ્યોમ કુસુમ? ન .............
અર્થઃ પ્રકાશતે ઽતો ધીસ્ તદાકારેતિ કેચન ॥

અસંભવિ ચ યાવચ્ ચ તાવત્ સંપરિહીયતામ્
સંવેદ્યાકારસંત્યાગો ન ભ્રાન્તિત્વે ઽવકલ્પતે ॥

એકદેશાપબાધેન કલ્પમાને ચ બાધકે
ન સર્વબાધનં યુક્તમ્ ઇતિ ન્યાયવિદઃ સ્થિતાઃ ॥

અન્યો બહિર્ ભાસમાનો નાન્તર્ અર્હતિ ધારણમ્
અસત્તૈવ વરં તસ્ય ભ્રાન્તિત્વાનુગુણા હિ સા ॥

નાન્તર્વર્તિતયા ભ્રાન્તિર્ અસત્ત્વેન તુ સેષ્યતે
અકલ્પયિત્વાન્તસ્ તસ્માદ્ અસત્તાં ખલ્વ્ અચીકૢપત્ ॥

નાન્તર્વર્તિબહિર્ભાસો ભ્રાન્તિત્વાનુપપત્તિતઃ
અસત્ત્વેનૈવ તત્કૢપ્તૌ ન પ્રમાણવતી હિ સા ॥

યથાવભાસમાનસ્ય કલ્પ્યાસત્તા નિયોગતઃ
અન્તર્ભાવે ઽપિ ચ બહિર્ ભાવે ભ્રાન્તિર્ ન યુજ્યતે ॥

અખ્યાતેર્ અવિશેષેણ સ્યાત્ સુષુપ્તે ઽપિ વિભ્રમઃ
અખ્યાતિઃ ખલુ તત્રાપિ ન ચાખ્યાતિર્ વિશિષ્યતે ॥

ઉપાલમ્ભસ્ય ન પદમ્ અસતો ઽત્ર પ્રકાશનમ્
અત એવ યતો ભ્રાન્તિઃ સમ્યક્ખ્યાતૌ તથા ભવેત્ ॥

યુજ્યતે નાન્યથાખ્યાતિર્ નિરધિષ્ઠાનવિભ્રમે
સ્વપ્ને હિ નિરધિષ્ઠાનો વિભ્રમો વીતસંશયઃ ॥

તત્રાપ્ય્ અવર્તમાનં ચેદ્ ગૃહ્યતે વર્તમાનવત્
અવર્તમાનસ્યાસત્તા ખપુષ્પાન્ ન વિશિષ્યતે ॥

અત્યન્તાનનુભૂતાનાં પરસ્પરપરાણુદામ્
દૃષ્ટેશ્ ચાવર્તમાનસ્ય ન ખ્યાનં વર્તમાનવત્ ॥

ખપુષ્પતુલ્યે કા ખ્યાતિર્ નીરૂપેણૈવ ભાસનાત્
તદ્ અપિ વ્યવહારાઙ્ગં રૂપવત્ત્વેન ભાસનાત્ ॥

કલ્પનાયામ્ અપિ ત્વ્ એવં નાસત્ખ્યાતિવિવર્જનમ્
પ્રકારાન્તરસંસર્ગો નન્વ્ અસન્ન્ એવ ભાસતે ॥

તસ્માદ્ અસત એવેદં રૂપવત્ત્વેન ભાસનમ્
અવશ્યકલ્પનીયત્વાત્ કલ્પનાયાશ્ ચ લાઘવાત્ ॥

પ્રાક્તત્ત્વજ્ઞાનસંસ્કારસ્ તત્પ્રબોધસ્ સકારનઃ
સ્મરામીતિ પ્રમોષસ્ સ હેતુર્ ઇન્દ્રિયયોગિનઃ ॥

ભ્રાન્તૌ સહાક્ષૈર્ મનસો દુષ્ટતાન્તર્વિવર્તિતા
કામપ્રકર્ષમરણ મૂર્ચ્છાશોકામયાદિષુ ॥

ઉચ્છેદકેષુ બહુલં સંસ્કારસ્યાનુવર્તનમ્
પરપક્ષેષુ કલ્પ્યાનિ ભૂયિષ્ઠાનીતિ દૃશ્યતે ॥

સર્વસંસ્કારવિચ્છેદિ મરણાન્તરિતે ઽસ્મૃતેઃ
જન્માન્તરાનુભૂતં ચ ન સ્મર્યત ઇતિ સ્થિતમ્ ॥