Vibhramaviveka · શ્લોક 121-140

ભાસને રૂપવત્ત્વેન શૂન્યૈવોચ્યેત શૂન્યતા
સર્વરૂપવિવેકો હિ શૂન્યમ્ ઇત્ય્ અભિભાષ્યતે ॥

પરૈ રૂપાભ્યુપગમે તત્ર શૂન્યૈવ શૂન્યધીઃ
અભાવો ભાવરૂપેણ ભાતીતિ યદિ મન્યતે ॥

અન્યથા ખ્યાતિર્ એવેષ્ટા શૂન્યં તદ્ અપિ ચેન્ મતમ્
નૈતદ્ વિપ્રતિષિધ્યેતે શૂન્યતાભાવરૂપતે ॥

અતો ઽતદ્દેશકાલત્વ માત્રં તસ્યેહ શૂન્યતા
નન્વ્ અસ્તિ યદ્ યથા વસ્તુ તથા ખ્યાતૌ ન વિભ્રમઃ ॥

ન યથાસ્તિ તથા ખ્યાતૌ શૂન્યખ્યાતેર્ ન મુચ્યતે
કેચિદ્ આહુઃ પ્રકારિભ્યઃ પ્રકારા ન ચકાસતિ ॥

વિવિક્તાસ્ તે તથા ભાન્તિ તે ચ સન્ત ઇતિ સ્થિતિઃ
અન્યે તન્માત્રશૂન્યત્વં મન્વતે નાન્યથા ભ્રમઃ ॥

નાન્યથા ધીર્ વસ્તુનિષ્ઠા વસ્ત્વાલમ્બાદ્ વિના ન સા
સ્વયં તુ વાર્ત્તિકકૃતા સમાધિર્ ઇહ વર્ણિતઃ ॥

ભાવાન્તરમ્ અભાવો ઽન્યો ન કશ્ચિદ્ અનિરૂપણાત્
સત્યં યથાસ્તિ ન તથા ભાસને વિભ્રમો મતઃ ॥

ન યેનાસ્તિ પ્રકારેણ ન તુ તુચ્છઃ પ્રતીયતે
તથા કથમ્ અભાવ્યો ઽસ્ય સ હિ ભાતિ તથા ચ સઃ ॥

ભાવાન્તરમ્ અભાવો હિ કયાચિત્ તુ વ્યપેક્ષયા
અન્યથાખ્યાતિપક્ષે ચ ન પ્રકારાન્તરં ન સત્ ॥

અન્યસ્ય ચ ન તસ્યેતિ ખ્યાતિર્ યુક્તા મૃષા ચ સા
પ્રકારાન્તરસંસર્ગો નન્વ્ અસન્ન્ એવ ભાસતે ॥

સંવેદ્યં નન્યરુપત્વમ્ અન્યસ્ય ..............
ભિન્નયોર્ અત્ર સંસર્ગો ન કશ્ચિદ્ અવભાસતે ॥

અન્યાત્મનાપરખ્યાતિઃ સ ચાભાવે ઽસ્ય તન્ મૃષા
અભાવગ્રાહિણી બુદ્ધિર્ ભાવાન્તરમ્ ઉપાશ્રિતા ॥

તદન્યસ્માત્ પૃથક્ત્વેન નિરુપાખ્યો ન વિદ્યતે
અતો ભાવાન્તરં મુક્ત્વા તત્રાભાવાનિરૂપણાત્ ॥

ન બુદ્ધ્યા ભાવશૂન્યત્વં મૃષા ચેતિ વિપશ્ચિતઃ
ન વૈ શશવિષાણે ઽપિ ખ્યાતસ્ય નિરુપાખ્યતા ॥

શશસંસર્ગિરૂપં હિ વિષાણં તત્ર ગમ્યતે
અવસ્તુ તચ્ ચ નો યેન ખુરધર્મિણિ વીક્ષિતમ્ ॥

અસંસૃષ્ટસ્ય સો ઽભાવ ઇતિ ખ્યાતિર્ મૃષા ચ સા
અઙ્ગુલ્યગ્રે હસ્તિયૂથમ્ ઇત્ય્ એષા પ્રતિભા તથા ॥

સ્વપ્ને ઽપ્ય્ અવર્તમાનસ્ય ગ્રહણં વર્તમાનવત્
નાવિશેષઃ ખપુષ્પાચ્ ચ સ્વકાલે તસ્ય વસ્તુતા ॥

તત્કાલમ્ એવ હિ જ્ઞેયં જ્ઞાનમ્ એવ તુ સંપ્રતિ
વર્તમાનત્વમ્ અપ્ય્ અત્ર દૃષ્ટમ્ અન્યત્ર રૂપ્યતે ॥

અન્યસ્યાપ્ય્ અન્યથા દૃષ્ટિઃ પરસ્પરવિરોધિનામ્
અત્યન્તાનનુભૂતત્વમ્ અસ્તિ તત્કારિતં યતઃ ॥