વેણીસંહાર · ભાગ 6173

{પ્ક્ત્_167}બુદ્ધિમદિએ વીએહિ મહેસ્સિં ઇમિણા તાલવિન્તેણ ।
સ્ક્ત્છ્_167: બુદ્ધિમતિકે વીજય મહર્ષિમનેન તાલવૃન્તેન ।
*ચેટી તથા કરોતિ**
&રાક્ષસઃ&:
ભવતિ અનુચિતો ઽયમસ્માસુ સમુદાચારઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
મુને કથય કથમેવં ભવાન્પરિશ્રાન્તઃ ।
&રાક્ષસઃ&:
મુનિજનસુલભેન કૌતૂહલેન તત્રભવતાં મહાક્ષત્રિયાણાં દ્વન્દ્વયુદ્ધમવલોકયિતું પર્યટામિ સમન્તપઞ્ચકમ્ । અદ્ય તુ બલવત્તયા શરદાતપસ્યાપર્યાપ્તમેવાવલોક્ય ગદાયુદ્ધમર્જુનસુયોધનયોરાગતો ઽસ્મિ ।
*સર્વે વિષાદં નાટયન્તિ**
&કઞ્ચુકી&:
મુને ન ખલ્વેવમ્ । ભીમસુયોધનયોરિતિ કથય ।
&રાક્ષસઃ&:
આઃ અવિદિતવૃત્તાન્ત એવ કથં મામાક્ષિપસિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
મહર્ષે કથય કથય ।
&રાક્ષસઃ&:
ક્ષણમાત્રં વિશ્રમ્ય સર્વં કથયામિ ભવતો ન પુનરસ્ય વૃદ્ધસ્ય ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કથય કિમર્જુનસુયોધનયોરિતિ ।
&રાક્ષસઃ&:
નનુ પૂર્વમેવ કથિતં મયા પ્રવૃત્તં ગદાયુદ્ધમિતિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ન ભીમસુયોધનયોરિતિ ।
&રાક્ષસઃ&:
વૃત્તં તત્ ।
*યુધિષ્ઠિરો દ્રૌપદી ચ મોહમુપગતૌ**
&કઞ્ચુકી&:
*સલિલેનાસિચ્ય**
સમાશ્વસિતુ દેવો દેવી ચ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_168}સમસ્સસિદુ સમસ્સસિદુ દેવી ।
સ્ક્ત્છ્_168: સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ દેવી ।
*ઉભૌ સંજ્ઞાં લભેતે**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કિં કથયસિ મુને વૃત્તં ભીમસુયોધનયોર્ગદાયુદ્ધમિતિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_169}ભઅવં કહેહિ કહેહિ કિં વુત્તં ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_169: ભગવન્કથય કથય કિં વૃત્તમિતિ ।
&રાક્ષસઃ&:

કઞ્ચુકિન્કૌ પુનરેતૌ ।
&કઞ્ચુકી&:
બ્રહ્મન્નેષ દેવો યુધિષ્ઠિર ઇયમપિ પાઞ્ચાલરાજતનયા ।
&રાક્ષસઃ&:
આઃ દારુણમુપક્રાન્તં મયા નૃશંસેન ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_170}હા ણાહ ભીમસેણ* ।ઇતિ મોહમુપગતા**
સ્ક્ત્છ્_170: હા નાથ ભીમસેન ।
&કઞ્ચુકી&:
કિં નામ કથિતમ્ ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_171}સમસ્સસિદુ સમસ્સસિદુ દેવી ।
સ્ક્ત્છ્_171: સમાશ્વસિતુ સમાશ્વસિતુ દેવી ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*સાસ્રમ્**
બ્રહ્મન્
વેર્સે_6.14
પદે સંદિગ્ધ એવાસ્મિન્દુઃખમાસ્તે યુધિષ્ઠિરઃ ।
વત્સસ્ય નિશ્ચિતે તત્ત્વે પ્રાણત્યાગાદયં સુખી ॥ 6.14 ॥
&રાક્ષસઃ&:
*સાનન્દમાત્મગતમ્**
અત્રૈવ મે યત્નઃ* ।પ્રકાશમ્**
યદિ ત્વવશ્યં કથનીયં તદા સંક્ષેપતઃ કથયામિ । ન યુક્તં બન્ધુવ્યસનં વિસ્તરેણાવેદયિતુમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*અશ્રૂણિ મુઞ્ચન્**
વેર્સે_6.15
સર્વથા કથય બ્રહ્મન્સંક્ષેપાદ્વિસ્તરેણ વા ।
વત્સસ્ય કિમપિ શ્રોતુમેષ દત્તઃ ક્ષણો મયા ॥ 6.15 ॥
&રાક્ષસઃ&:
શ્રૂયતામ્ ।
વેર્સે_6.16
તસ્મિન્કૌરવભીમયોર્ગુરુગદાઘોરધ્વનૌ સંયુગે
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_172}*સહસોત્થાય**
તદો તદો ।
સ્ક્ત્છ્_172: તતસ્તતઃ ।
&રાક્ષસઃ&:
*સ્વગતમ્**
કથં પુનરનયોર્લબ્ધસંજ્ઞતામપનયામિ ।
વેર્સે_6.16

સીરી સત્વરમાગતશ્ચિરમભૂત્તસ્યાગ્રતઃ સંગરઃ ।
આલમ્બ્ય પ્રિયશિષ્યતાં તુ હલિના સંજ્ઞા રહસ્યાહિતા $ યામાસાદ્ય કુરૂત્તમઃ પ્રતિકૃતિં દુઃશાસનારૌ ગતઃ ॥ 6.16 ॥
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
હા વત્સ વૃકોદર* ।ઇતિ મોહમુપગતઃ**
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_173}હા ણાહ ભીમસેણ હા મહ પરિભવપડિઆરપરિચ્ચત્તજીવિઅ જડાસુરબઅહિડિમ્બકિમ્મીરકીચઅજરાસંધણિસૂદણ સોઅન્ધિઆહરણચાડુઆર દેહિ મે પડિવઅણં* ।ઇતિ મોહમુપગતા**
સ્ક્ત્છ્_173: હા નાથ ભીમસેન હા મમ પરિભવપ્રતીકારપરિત્યક્તજીવિત જટાસુરબકહિડિમ્બકિર્મીરકીચકજરાસંધનિષૂદન સૌગન્ધિકાહરણચાટુકાર દેહિ મે પ્રતિવચનમ્ ।
&કઞ્ચુકી&:
*સાસ્રમ્**
હા કુમાર ભીમસેન ધાર્તરાષ્ટ્રકુલકમલિનીપ્રાલેયવર્ષ* ।સસંભ્રમમ્**
સમાશ્વસિતુ મહારાજઃ । ભદ્રે સમાશ્વાસય સ્વામિનીમ્ । મહર્ષે ત્વમપિ તાવદાશ્વાસય મહારાજમ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
*સ્વગતમ્**
આશ્વાસયામિ પ્રાણાન્પરિત્યાજયિતુમ્* ।પ્રકાશમ્**
ભો ભીમાગ્રજ ક્ષણમેકમાધીયતાં સમાશ્વાસઃ । કથાશેષો ઽસ્તિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*સમાશ્વસ્ય**
મહર્ષે કિમસ્તિ કથાશેષઃ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_174}*પ્રતિબુધ્ય સભયમ્**
ભઅવં કધેહિ કીદિસો કધાસેસો ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_174: ભગવન્કથય કીદૃશઃ કથાશેષ ઇતિ ।
&કઞ્ચુકી&:
કથય કથય ।
&રાક્ષસઃ&:
તતશ્ચ હતે તસ્મિન્સુક્ષત્રિયે વીરસુલભાં ગતિમુપગતે સમગ્રસંગલિતં ભ્રાતૃવધશોકજં બાષ્પં પ્રમૃજ્ય ભ્રાતૃવધશોકાદપહાય ગાણ્ડીવં પ્રત્યગ્રક્ષતજચ્છટાચર્ચિતાં તામેવ ગદાં ભ્રાતૃહસ્તાદાકૃષ્ય નિવાર્યમાણો ઽપિ સંધિત્સુના વાસુદેવેનાગચ્છાગચ્છેતિ સોપહાસં ભ્રમિતગદાઝંકારમૂર્ચ્છિતગમ્ભીરવચનધ્વનિનાહૂયમાનઃ કૌરવરાજેન તૃતીયો ઽનુજસ્તે કિરીટી યોદ્ધુમારબ્ધઃ । અકૃતિનસ્તસ્ય ગદાઘાતાન્નિધનમુત્પ્રેક્ષમાણેન કામપાલેનાર્જુનપક્ષપાતી દેવકીસૂનુરતિપ્રયત્નાત્સ્વરથમારોપ્ય દ્વારકાં નીતઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
સાધુ ભો અર્જુન તદૈવ પ્રતિપન્ના વૃકોદરપદવી ગાણ્ડીવં પરિત્યજતા । અહં પુનઃ કેનોપાયેન પ્રાણાપગમમહોત્સવમુત્સહિષ્યે ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_175}હા ણાહ ભીમસણ ણ જુત્તં દાણિં દે કણીઅસં ભાદરં અસિક્ખિદં ગદાએ દારુણસ્સ સત્તુણો અહિમુહં ગચ્છન્તં ઉબેક્ખિદું* ।મોહમુપગતા**
સ્ક્ત્છ્_175: હા નાથ ભીમસેન ન યુક્તમિદાનીં તે કનીયાંસં ભ્રાતરમશિક્ષિતં ગદાયાં દારુણસ્ય શત્રોરભિમુખં ગચ્છન્તમુપેક્ષિતુમ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
તતશ્ચાહમ્
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ભવતુ મુને કિમતઃ પરં શ્રુતેન । હા તાત ભીમસેન કાન્તારવ્યસનબાન્ધવ હા મચ્છરીરસ્થિતિવિચ્છેદકાતર જતુગૃહવિપત્સમુદ્રતરણયાનપાત્ર હા કિર્મીરહિડિમ્બાસુરજરાસંધવિજયૈકમલ્લ હા કીચકસુયોધનાનુજકમલિનીકુઞ્જર હા દ્યૂતપણપ્રણયિન્હા મદાજ્ઞાસંપાદક હા કૌરવવનદાવાનલ
વેર્સે_6.17
નિર્લજ્જસ્ય દુરોદરવ્યસનિનો વત્સ ત્વયા સા તદા $ ભક્ત્યા મે સમદદ્વિપાયુતબલેનાઙ્ગીકૃતા દાસતા &
કિં નામાપકૃતં મયાધિકમતસ્ત્વય્યદ્ય યદ્ગમ્યતે ē̃ ત્યક્ત્વા નાથ સબાન્ધવં સપદિ માં પ્રીતિઃ ક્વ તે સાધુના ॥ 6.17 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_176}*સંજ્ઞામુપલભ્યોત્થાય ચ**

મહારાઅ કિં એદં વટ્ટૈ ।
સ્ક્ત્છ્_176: મહારાજ કિમેતદ્વર્તતે ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કૃષ્ણે કિમન્યત્ ।
વેર્સે_6.18
સ કીચકનિષૂદનો બકહિડિમ્બકિર્મીરહા $ મદાન્ધમગધાધિપદ્વિરદસંધિભેદાશનિઃ &
ગદાપરિઘશોભિના ભુજયુગેન તેનાન્વિતઃ ē̃ પ્રિયસ્તવ મમાનુજો ઽર્જુનગુરુર્ગતો ઽસ્તં કિલ ॥ 6.18 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_177}ણાહ ભીમસેણ તુએ કિલ મે કેસા સંઅમિદવ્વા । ણ જુત્તં વીરસ્સ ખત્તિઅસ્સ પડિણ્ણાદં સિઢિલેદું । તા પડિબાલેહિ મં જાવ ઉબસપ્પામિ* ।પુનર્મોહમુપગતા**
સ્ક્ત્છ્_177: નાથ ભીમસેન ત્વયા કિલ મે કેશાઃ સંયમિતવ્યાઃ । ન યુક્તં વીરસ્ય ક્ષત્રિયસ્ય પ્રતિજ્ઞાતં શિથિલયિતુમ્ । તત્પ્રતિપાલય માં યાવદુપસર્પામિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*આકાશે**
અમ્બ પૃથે શ્રુતો ઽયં તવ પુત્રસ્ય સમુદાચારઃ । મામેકમનાથં વિલપન્તમુત્સૃજ્ય ક્વાપિ ગતઃ । તાત જરાસંધશત્રો કિં નામ વૈપરીત્યમેતાવતા કાલેનાલ્પાયુષિ ત્વયિ સમાલોકિતં જનેન । અથ વા મયૈવ બહૂપલબ્ધમ્ ।
વેર્સે_6.19
દત્ત્વા મે કરદીકૃતાખિલનૃપાં યન્મેદિનીં લજ્જસે $ દ્યૂતે યચ્ચ પણીકૃતો ઽપિ હિ મયા ન ક્રુધ્યસિ પ્રીયસે &
સ્થિત્યર્થં મમ મત્સ્યરાજભવને પ્રાપ્તો ઽસિ યત્સૂદતાં ē̃ વત્સૈતાનિ વિનશ્વરસ્ય સહસા દૃષ્ટાનિ ચિહ્નાનિ ॥ 6.19 ॥
મુને કિં કથયસિ* ।તસ્મિન્કૌરવભીમયોરિત્યાદિ પઠતિ**
&રાક્ષસઃ&:
એવમેતત્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ધિગસ્મદ્ભાગધેયાનિ । ભગવન્કામપાલ કૃષ્ણાગ્રજ સુભદ્રાભ્રાતઃ
વેર્સે_6.20
જ્ઞાતિપ્રીતિર્મનસિ ન કૃતા ક્ષત્રિયાણાં ન ધર્મો $ રૂઢં સખ્યં તદપિ ગણિતં નાનુજસ્યાર્જુનેન &
તુલ્યઃ કામં ભવતુ ભવતઃ શિષ્યયોઃ સ્નેહબન્ધઃ ē̃ કો ઽયં પન્થા યદસિ વિમુખો મન્દભાગ્યે મયીત્થમ્ ॥ 6.20 ॥
*દ્રૌપદીમુપગમ્ય**
અયિ પાઞ્ચાલિ ઉત્તિષ્ઠ । સમાનદુઃખાવેવાવાં ભવાવઃ । મૂર્ચ્છયા કિં મામેવમતિસંધત્સે ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_178}*લબ્ધસંજ્ઞા**
બન્ધેદુ ણાહો દુજ્જોહણરુધિલાદ્દેણ હત્થેણ દુસ્સાસણમુક્કં મે કેસહત્થં । હઞ્જે બુદ્ધિમદિએ તવ પચ્ચક્ખં એવ્વ ણાહેણ પડિણ્ણાદં* ।કઞ્ચુકિનમુપેત્ય**
અજ્જ કિં સંદિટ્ઠં દાવ મે દેવેણ દેવઈણન્દણેણ પુણો બિ કેસરઅણા આરમ્ભીઅદુ ત્તિ । તા ઉબણેહિ મે પુપ્ફદામાઇં । વિરએહિ દાવ કવરિં । કરેહિ ભઅવદો ણારાઅણસ્સ વઅણં । ણ હુ સો અલીઅં સંદિસદિ । અહ વા કિં મએ સંતત્તાએ ભણિદં । અચિરગદં અજ્જૌત્તં અણુગમિસ્સં* ।યુધિષ્ઠિરમુપગમ્ય**
મહારાઅ આદીબઅ મે ચિદં । તુમં બિ ખત્તધમ્મં અણુવટ્ટન્તો એવ્વ ણાહસ્સ જીવિઅહરસ્સ અહિમુહો હોહિ ।
સ્ક્ત્છ્_178: બધ્નાતુ નાથો દુર્યોધનરુધિરાર્દ્રેણ હસ્તેન દુઃશાસનમુક્તં મે કેશહસ્તમ્ । હઞ્જે બુદ્ધિમતિકે તવ પ્રત્યક્ષમેવ નાથેન પ્રતિજ્ઞાતમ્ । આર્ય કિં સંદિષ્ટં તાવન્મે દેવેન દેવકીનન્દનેન પુનરપિ કેશરચનારભ્યતામિતિ । તદુપનય મે પુષ્પદામાનિ । વિરચય તાવત્કબરીમ્ । કુરુ ભગવતો નારાયણસ્ય વચનમ્ । ન ખલુ સો ઽલીકં સંદિશતિ । અથ વા કિં મયા સંતપ્તયા ભણિતમ્ । અચિરગતમાર્યપુત્રમનુગમિષ્યામિ । મહારાજ આદીપય મે ચિતામ્ । ત્વમપિ ક્ષત્રધર્મમનુવર્તમાન એવ નાથસ્ય જીવિતહરસ્યાભિમુખો ભવ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
યુક્તમાહ પાઞ્ચાલી । કઞ્ચુકિન્ક્રિયતામિયં તપસ્વિની ચિતાસંવિભાગેન સહ્યવેદના । મમાપિ સજ્જં ધનુરુપનય । અલમથ વા ધનુષા ।
વેર્સે_6.21
તસ્યૈવ દેહરુધિરોક્ષિતપાટલાઙ્ગી- $ માદાય સંયતિ ગદામપવિધ્ય ચાપમ્ &
ભ્રાતૃપ્રિયેણ કૃતમદ્ય યદર્જુનેન ē̃ શ્રેયો મમાપિ હિ તદેવ કૃતં જયેન ॥ 6.21 ॥
&રાક્ષસઃ&:
રાજન્રિપુજયવિમુખં તે યદિ ચેતસ્તદા યત્ર તત્ર વા પ્રાણત્યાગં કુરુ । વૃથા તત્ર ગમનમ્ ।
&કઞ્ચુકી&:

ધિઙ્મુને રાક્ષસસદૃશં હૃદયં ભવતઃ ।
&રાક્ષસઃ&:
*સભયં સ્વગતમ્**
કિં જ્ઞાતો ઽહમનેન* ।પ્રકાશમ્**
ભોઃ કઞ્ચુકિન્તયોર્ગદયા ખલુ યુદ્ધં પ્રવૃત્તમર્જુનદુર્યોધનયોઃ । જાનામિ ચ તયોર્ગદાયાં ભુજસારમ્ । દુઃખિતસ્ય પુનરસ્ય રાજર્ષેરપરમનિષ્ટશ્રવણં પરિહરન્નેવં બ્રવીમિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*બાષ્પં વિસૃજન્**
સાધુ મહર્ષે સાધુ । સુસ્નિગ્ધમભિહિતમ્ ।
&કઞ્ચુકી&:
મહારાજ કિં નામ શોકાન્ધતયા દેવેન દેવકલ્પેનાપિ પ્રાકૃતેનેવ ત્યજતે ક્ષાત્રધર્મઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
આર્ય જયંધર
વેર્સે_6.22
શક્ષ્યામિ નો પરિઘપીવરબાહુદણ્ડૌ $ વિત્તેશશક્રપુરદર્શિતવીર્યસારૌ &
ભીમાર્જુનૌ ક્ષિતિતલે પ્રવિચેષ્ટમાનૌ ē̃ દ્રષ્ટું તયોશ્ચ નિધનેન રિપું કૃતાર્થમ્ ॥ 6.22 ॥
અયિ પાઞ્ચાલરાજતનયે મદ્દુર્નયપ્રાપ્તશોચ્યદશે યથા સંદીપ્યતે પાવકસ્તથા સહિતાવેવ બન્ધુજનં સંભાવયાવઃ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_179}અજ્જ કરેહિ દારુસંચઅં । પજ્જલીઅદુ અગ્ગી । તુવરદિ મે હિઅઅં ણાહં પેક્ખિદું* ।સર્વતો દૃષ્ટ્વા**
કહં ણ કો બિ મહારાઅસ્સ વઅણં કરેદિ । હા ણાહ ભીમસેણ તં એવ્વ એદં રાઔલં તુએ વિરહિદં પરિઅણો વિ સંપદં પરિહરદિ ।
સ્ક્ત્છ્_179: આર્ય કુરુ દારુસંચયમ્ । પ્રજ્વાલ્યતામગ્નિઃ । ત્વરતે મે હૃદયં નાથં પ્રેક્ષિતુમ્ । કથં ન કો ઽપિ મહારાજસ્ય વચનં કરોતિ । હા નાથ ભીમસેન તદેવેદં રાજકુલં ત્વયા વિરહિતં પરિજનો ઽપિ સાંપ્રતં પરિહરતિ ।
&રાક્ષસઃ&:
સદૃશમિદં ભરતકુલવધૂનાં પત્યુરનુસરણમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
મહર્ષે ન કશ્ચિચ્છૃણોતિ તાવદાવયોર્વચનમ્ । તદિન્ધનપ્રદાનેન પ્રસાદઃ ક્રિયતામ્ ।
&રાક્ષસઃ&:
મુનિજનવિરુદ્ધમિદમ્* ।સ્વગતમ્**
પૂર્ણો મે મનોરથઃ । યાવદનુપલક્ષિતઃ સમિન્ધયામિ વહ્નિમ્* ।પ્રકાશમ્**
રાજન્ન શક્નુમો વયમિહ સ્થાતુમ્* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કૃષ્ણે ન કશ્ચિદસ્મદ્વચનં કરોતિ । ભવતુ । સ્વયમેવાહં દારુસંચયં કૃત્વા ચિતામાદીપયામિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_180}તુવરદુ તુવરદુ મહારાઓ ।
સ્ક્ત્છ્_180: ત્વરતાં ત્વરતાં મહારાજઃ ।
*નેપથ્યે કલકલઃ**
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_181}*સભયમાકર્ણ્ય**
મહારાઅ કસ્સ બિ એસો બલદપ્પિદસ્સ વિસમો સઙ્ખણિગ્ઘોસો સુણીઅદિ । અબરં બિ અપ્પિઅં સુણિદું અત્થિ ણિબ્બન્ધો તદો વિલમ્બીઅદિ ।
સ્ક્ત્છ્_181: મહારાજ કસ્યાપ્યેષ બલદર્પિતસ્ય વિષમઃ શઙ્ખનિર્ઘોષઃ શ્રૂયતે । અપરમપ્યપ્રિયં શ્રોતુમસ્તિ નિર્બન્ધસ્તતો વિલમ્બ્યતે ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ન ખલુ વિલમ્બ્યતે । ઉત્તિષ્ઠ* ।ઇતિ સર્વે પરિક્રામન્તિ**

અયિ પાઞ્ચાલિ અમ્બાયાઃ સપત્નીજનસ્ય ચ કિંચિત્સંદિશ્ય નિવર્તય પરિજનમ્ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_182}મહારાઅ અમ્બાએ એવ્વં સંદિસિસ્સં । જો સો બઅહિડિમ્બકિમ્મીરજડાસુરજરાસંધવિજઅમલ્લો દે મજ્ઝમપુત્તો સો મમ હદાસાએ પક્ખબાદેણ પરલોઅં ગદો ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_182: મહારાજ અમ્બાયા એવં સંદેક્ષ્યામિ । યઃ સ બકહિડિમ્બકિર્મીરજટાસુરજરાસંધવિજયમલ્લસ્તે મધ્યમપુત્રઃ સ મમ હતાશાયાઃ પક્ષપાતેન પરલોકં ગત ઇતિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ભદ્રે બુદ્ધિમતિકે ઉચ્યતામસ્મદ્વચનાદમ્બા ।
વેર્સે_6.23
યેનાસિ તત્ર જતુવેશ્મનિ દીપ્યમાને $ નિર્વાહિતા સહ સુતૈર્ભુજયોર્બલેન &
તસ્ય પ્રિયસ્ય બલિનસ્તનયસ્ય પાપ- ē̃ માખ્યામિ તે ઽમ્બ કથયેત્કથમીદૃગન્યઃ ॥ 6.23 ॥
આર્ય જયંધર ત્વયાપિ સહદેવસકાશં ગન્તવ્યમ્ । વક્તવ્યશ્ચ તત્રભવાન્પાણ્ડુકુલબૃહસ્પતિર્માદ્રેયઃ કનીયાનસ્માકમ્ । સકલકુરુકુલકમલાકરદાવાનલો યુધિષ્ઠિરઃ પરલોકમભિપ્રસ્થિતઃ પ્રિયાનુજમપ્રતિકૂલં સતતમાશંસનીયમસંમૂઢં વ્યસને ઽભ્યુદયે ચ ધૃતિમન્તં ભવન્તમવિરલમાલિઙ્ગ્ય શિરસિ ચાઘ્રાયેદં પ્રાર્થયતે ।
વેર્સે_6.24
મમ હિ વયસા દૂરેણાલ્પઃ શ્રુતેન સમો ભવા- $ ન્સહજકૃતયા બુદ્ધ્યા જ્યેષ્ઠો મનીષિતયા ગુરુઃ &
શિરસિ મુકુલૌ પાણી કૃત્વા ભવન્તમતો ઽર્થયે ē̃ મયિ વિરલતાં નેયઃ સ્નેહઃ પિતુર્ભવ વારિદઃ ॥ 6.24 ॥
અપિ ચ બાલ્યે સંવર્ધિતસ્ય નિત્યાભિમાનિનો ઽસ્મત્સદૃશહૃદયસારસ્યાપિ નકુલસ્ય મમાજ્ઞયા વચને સ્થાતવ્યમ્ । તદુચ્યતાં નકુલઃ । નાનુગન્તવ્યાસ્મત્પદવી । ત્વયા હિ વત્સ
વેર્સે_6.25
વિસ્મૃત્યાસ્માન્શ્રુતિવિશદયા પ્રજ્ઞયા સાનુજેન $ પિણ્ડાન્પાણ્ડોરુદકપૃષતાનશ્રુગર્ભાન્પ્રદાતુમ્ &
દાયાદાનામપિ તુ ભવને યાદવાનાં કુલે વા ē̃ કાન્તારે વા કૃતવસતિના રક્ષણીયં શરીરમ્ ॥ 6.25 ॥
ગચ્છ જયંધર અસ્મચ્છરીરસ્પૃષ્ટિકયા શાપિતેન ભવતાકાલહીનમિદમવશ્યમાવેદનીયમ્ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_183}હલા બુદ્ધિમદિએ ભણાહિ મમ વઅણેણ પિઅસહિં સુભદ્દં । અજ્જ વચ્છાએ ઉત્તરાએ ચૌત્થો માસો પડિબણ્ણસ્સ ગબ્ભસ્સ । તુમં એવ્વ એદં કુલપડિટ્ઠાબઅં સાવહાણં રક્ખ । કદા બિ ઇદો પરલોઅગદસ્સ સસુરૌલસ્સ અમ્હાણં બિ સલિલબિન્દુદો ભવિસ્સદિ ત્તિ ।
સ્ક્ત્છ્_183: હલા બુદ્ધિમતિકે ભણ મમ વચનેન પ્રિયસખીં સુભદ્રામ્ । અદ્ય વત્સાયા ઉત્તરાયાશ્ચતુર્થો માસઃ પ્રતિપન્નસ્ય ગર્ભસ્ય । ત્વમેવૈતં કુલપ્રતિષ્ઠાપકં સાવધાનં રક્ષ । કદાપીતઃ પરલોકગતસ્ય શ્વશુરકુલસ્યાસ્માકમપિ સલિલબિન્દુદો ભવિષ્યતીતિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*સાસ્રમ્**
ભોઃ કષ્ટમ્ ।
વેર્સે_6.26
શાખારોધસ્થગિતવસુધામણ્ડલે મણ્ડિતાશે $ પીનસ્કન્ધે સુસદૃશમહામૂલપર્યન્તબન્ધે &
દગ્ધે દૈવાત્સુમહતિ તરૌ તસ્ય સૂક્ષ્માઙ્કુરે ઽસ્મિ- ē̃ ન્નાશાબન્ધં કમપિ કુરુતે છાયયાર્થી જનો ઽયમ્ ॥ 6.26 ॥
સાધુ । ઇદાનીમધ્યવસિતં કરણીયમ્* ।કઞ્ચુકિનમવલોક્ય**
આર્ય જયંધર સ્વશરીરેણ શાપિતો ઽસિ તથાપિ ન ગમ્યતે ।
&કઞ્ચુકી&:
*સાક્રન્દમ્**
હા દેવ પાણ્ડો તવ સુતાનામજાતશત્રુભીમાર્જુનનકુલસહદેવાનામયં દારુણઃ પરિણામઃ । હા દેવિ કુન્તિ ભોજરાજભવનપતાકે
વેર્સે_6.27
ભ્રાતુસ્તે તનયેન શૌરિગુરુણા શ્યાલેન ગાણ્ડીવિન- $ સ્તસ્યૈવાખિલધાર્તરાષ્ટ્રનલિનીવ્યાલોલને દન્તિનઃ &
આચાર્યેણ વૃકોદરસ્ય હલિનોન્મત્તેન મત્તેન વા ē̃ દગ્ધં ત્વત્સુતકાનનં નનુ મહી યસ્યાશ્રયાચ્છીતલા ॥ 6.27 ॥
*ઇતિ રુદન્નિષ્ક્રાન્તઃ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
જયંધર જયંધર ।
*પ્રવિશ્ય**
&કઞ્ચકી&:

આજ્ઞાપયતુ દેવઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
વક્તવ્યમિતિ બ્રવીમિ । ન પુનરેતાવન્તિ ભાગધેયાનિ નઃ । યદિ કદાચિદ્વિજયી સ્યાદ્વત્સો ઽર્જુનસ્તદ્વક્તવ્યો ઽસ્મદ્વચનાદ્ભવતા ।
વેર્સે_6.28
હલી હેતુઃ સત્યં ભવતિ મમ વત્સસ્ય નિધને $ તથાપ્યેષ ભ્રાતા સહજસુહૃદસ્તે મધુરિપોઃ &
અતઃ ક્રોધઃ કાર્યો ન ખલુ યદિ ચ પ્રાણિષિ તતો ē̃ વનં ગચ્છેર્મા ગાઃ પુનરકરુણાં ક્ષાત્રપદવીમ્ ॥ 6.28 ॥
&કઞ્ચુકી&:
યદાજ્ઞાપયતિ દેવઃ* ।ઇતિ નિષ્ક્રાન્તઃ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*અગ્નિં દૃષ્ટ્વા સહર્ષમ્**
કૃષ્ણે નનૂદ્ધતશિખાહસ્તાહૂતાસ્મદ્વિધવ્યસનિજનઃ સમિદ્ધો ભગવાન્હુતાશનસ્તત્રેન્ધનીકરોમ્યાત્માનમ્ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_184}પસીદદુ પસીદદુ મહારાઓ મમ ઇમિણા અપચ્છિમેણ પણએણ । અહં દાવ અગ્ગદો પવિસામિ ।
સ્ક્ત્છ્_184: પ્રસીદતુ પ્રસીદતુ મહારાજો મમાનેનાપશ્ચિમેન પ્રણયેન । અહં તાવદગ્રતઃ પ્રવિશામિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
યદ્યેવં સહિતાવેવાભ્યુદયમુપભોક્ષ્યાવહે ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_185}હા ભઅવન્તો લોઅબાલા પરિત્તાઅહ પરિત્તાઅહ । એસો ક્ખુ સોમવંસરાએસી રાઅસૂઅસંતપ્પિદહવ્વવાહો ખણ્ડવસંતપ્પિદહુદવહસ્સ કિરીડિણો જેટ્ઠો ભાદા સુગિહીદણામહેઓ મહારાઅજુહિટ્ઠિરો । એસા બિ પઞ્ચાલરાઅતણઆ દેવી જણ્ણવેદિમજ્ઝસંભવા જણ્ણસેણી । દુવે બિ ણિક્કરુણજલણસ્સ પ્પવેસેણ ઇન્ધણીહોન્તિ । તા પરિત્તાઅહ અજ્જા પરિત્તાઅહ । કધં ણ કો બિ પરિત્તાઅદિ* ।તયોરગ્રતઃ પતિત્વા**
કિં વવસિદં દેવીએ દેવેણ અ ।
સ્ક્ત્છ્_185: હા ભગવન્તો લોકપાલાઃ પરિત્રાયધ્વં પરિત્રાયધ્વમ્ । એષ ખલુ સોમવંશરાજર્ષી રાજસૂયસંતર્પિતહવ્યવાહઃ ખાણ્ડવસંતર્પિતહુતવહસ્ય કિરીટિનો જ્યેષ્ઠો ભ્રાતા સુગૃહીતનામધેયો મહારાજયુધિષ્ઠિરઃ । એષાપિ પાઞ્ચાલરાજતનયા દેવી યજ્ઞવેદિમધ્યસંભવા યાજ્ઞસેની । દ્વાવપિ નિષ્કરુણજ્વલનસ્ય પ્રવેશેનેન્ધનીભવતઃ । તત્પરિત્રાયધ્વમાર્યાઃ પરિત્રાયધ્વમ્ । કથં ન કો ઽપિ પરિત્રાયતે । કિં વ્યવસિતં દેવ્યા દેવેન ચ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
અયિ બુદ્ધિમતિકે યદ્વત્સલેન પ્રિયાનુજેન વિના સદૃશં તત્ । ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ ભદ્રે ઉદકમુપનય ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_186}જં દેવો આણબેદિ* ।ઇતિ નિષ્ક્રમ્ય પુનઃ પ્રવિશ્ય ચ**
જેદુ જેદુ મહારાઓ ।
સ્ક્ત્છ્_186: યદ્દેવ આજ્ઞાપયતિ । જયતુ જયતુ મહારાજઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
પાઞ્ચાલિ ત્વમપિ તાવત્સ્વપક્ષપાતિનો વૃકોદરસ્ય પ્રિયસ્યાર્જુનસ્યોદકક્રિયાં કુરુ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_187}મહારાઓ એવ્વ કરેદુ । અહં પુણો જલણં પવિસિસ્સં ।
સ્ક્ત્છ્_187: મહારાજ એવ કરોતુ । અહં પુનર્જ્વલનં પ્રવેક્ષ્યામિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
અનતિક્રમણીયં લોકવૃત્તમ્ । ભદ્રે ઉદકમુપનય ।
*ચેટી તથા કરોતિ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*પાદૌ પ્રક્ષાલ્યોપસ્પૃશ્ય ચ**
એષ તાવત્સલિલાઞ્જલિર્ગાઙ્ગેયાય ભીષ્માય ગુરવે । અયં પ્રપિતામહાય શાન્તનવે । અયમપિ પિતામહાય વિચિત્રવીર્યાય* ।સાસ્રમ્**
તાતસ્યાધુનાવસરઃ । અયમપિ તત્રભવતે સુગૃહીતનામ્ને પિત્રે પાણ્ડવે ।
વેર્સે_6.29
અદ્ય પ્રભૃતિ વારીદમસ્મત્તો દુર્લભં પુનઃ ।

તાત માદ્ર્યમ્બયા સાર્ધં મયા દત્તં નિપીયતામ્ ॥ 6.29 ॥
વેર્સે_6.30
એતજ્જલં જલજનીલવિલોચનાય $ ભીમાય તસ્ય મમ ચાપ્યવિભક્તમસ્તુ &
એકં ક્ષણં વિરમ વત્સ પિપાસિતો ઽપિ ē̃ પાતું ત્વયા સહ જવાદયમાગતો ઽસ્મિ ॥ 6.30 ॥
અથ વા સુક્ષત્રિયાણાં ગતિમુપગતં વત્સમહમુપગતો ઽપ્યકૃતી દ્રષ્ટુમ્ । વત્સ ભીમસેન
વેર્સે_6.31
મયા પીતં પીતં તદનુ ભવતામ્બાસ્તનયુગં $ મદુચ્છિષ્ટૈર્વૃત્તિં જનયસિ રસૈર્વત્સલતયા &
વિતાનેષ્વપ્યેવં તવ મમ ચ સોમે વિધિરભૂ- ē̃ ન્નિવાપામ્ભઃ પૂર્વં પિબસિ કથમેવં ત્વમધુના ॥ 6.31 ॥
કૃષ્ણે ત્વમપિ દેહિ સલિલાઞ્જલિમ્ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_188}હઞ્જે બુદ્ધિમદિએ ઉબણેહિ મે સલિલં ।
સ્ક્ત્છ્_188: હઞ્જે બુદ્ધિમતિકે ઉપનય મે સલિલમ્ ।
*ચેટી તથા કરોતિ**
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_189}*ઉપસૃત્ય જલાઞ્જલિં પૂરયિત્વા**
મહારાઅ કસ્સ સલિલં દેમ્હિ ।
સ્ક્ત્છ્_189: મહારાજ કસ્મૈ સલિલં દદામિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
વેર્સે_6.32
તસ્મૈ દેહિ જલં કૃષ્ણે સહસા ગચ્છતે દિવમ્ ।
અમ્બાપિ યેન ગાન્ધાર્યા રુદિતેન સખી કૃતા ॥ 6.32 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_190}ણાહ ભીમસેણ પરિઅણોબણીદં ઉદઅં સગ્ગગદસ્સ દે પાદોદઅં ભોદુ ।
સ્ક્ત્છ્_190: નાથ ભીમસેન પરિજનોપનીતમુદકં સ્વર્ગગતસ્ય તે પાદોદકં ભવતુ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
ફાલ્ગુનાગ્રજ
વેર્સે_6.33
અસમાપ્તપ્રતિજ્ઞે ઽસ્તં યાતે ત્વયિ મહાભુજે ।
મુક્તકેશ્યૈવ દત્તસ્તે પ્રિયયા સલિલાઞ્જલિઃ ॥ 6.33 ॥
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_191}ઉટ્ઠેહિ મહારાઅ દૂરં ગચ્છદિ દે ભાદા ।
સ્ક્ત્છ્_191: ઉત્તિષ્ઠ મહારાજ દૂરં ગચ્છતિ તે ભ્રાતા ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*દક્ષિણાક્ષિસ્પન્દનં સૂચયિત્વા**
પાઞ્ચાલિ નિમિત્તાનિ મે કથયન્તિ સંભાવયિષ્યસિ વૃકોદરમિતિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_192}મહારાઅ સુણિમિત્તં ભોદુ ।
સ્ક્ત્છ્_192: મહારાજ સુનિમિત્તં ભવતુ ।
*નેપથ્યે કલકલઃ**
*પ્રવિશ્ય સંભ્રાન્તઃ**

&કઞ્ચુકી&:
પરિત્રાયતાં પરિત્રાયતાં મહારાજઃ । એષ ખલુ દુરાત્મા કૌરવાપસદઃ ક્ષતજાભિષેકપાટલિતામ્બરશરીરઃ સમુચ્છ્રિતદિગ્ધભીષણગદાપાણિરુદ્યતકાલદણ્ડ ઇવ કૃતાન્તો ઽત્રભવતીં પાઞ્ચાલરાજતનયામિતસ્તતઃ પરિમાર્ગમાણ ઇત એવાભિવર્તતે ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
હા દૈવ તે નિર્ણયો જાતઃ । હા ગાણ્ડીવધન્વન્* ।ઇતિ મુહ્યતિ**
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_193}હા અજ્જૌત્ત હા મમ સઅંવરસઅંગાહદુલ્લલિદ પિઅં ભાદુઅં અણુગદોસિ ણ ઉણ મહારાઅં ઇમં દાસજણં અ* ।ઇતિ મોહમુપગતા**
સ્ક્ત્છ્_193: હા આર્યપુત્ર હા મમ સ્વયંવરસ્વયંગ્રાહદુર્લલિત પ્રિયં ભ્રાતરમનુગતો ઽસિ ન પુનર્મહારાજમિમં દાસજનં ચ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
હા વત્સ સવ્યસાચિન્હા ત્રિલોચનાઙ્ગનિષ્પેષમલ્લ હા નિવાતકવચોદ્ધરણનિષ્કણ્ટકીકૃતામરલોક હા બદર્યાશ્રમમુનિદ્વિતીયતાપસ હા દ્રોણાચાર્યપ્રિયશિષ્ય હા અસ્ત્રશિક્ષાબલપરિતોષિતગાઙ્ગેય હા રાધેયકુલકમલિનીપ્રાલેયવર્ષ હા ગન્ધર્વનિર્વાસિતદુર્યોધન હા પાણ્ડવકુલકમલિનીરાજહંસ
વેર્સે_6.34
તાં વત્સલામનભિવાદ્ય વિનીતમમ્બાં $ ગાઢં ચ મામનુપગુહ્ય મયાપ્યનુક્તઃ &
એતાં સ્વયંવરવધૂં દયિતામદૃષ્ટ્વા ē̃ દીર્ઘપ્રવાસમયિ તાત કથં ગતો ઽસિ ॥ 6.34 ॥
*મોહમુપગતઃ**
&કઞ્ચુકી&:
ભોઃ કષ્ટમ્ । એષ દુરાત્મા કૌરવાધમો યથેષ્ટમિત એવાભિવર્તતે । સર્વથા સંપ્રત્યયમેવ કાલોચિતઃ પ્રતીકારઃ । ચિતાસમીપમુપનયામ્યત્રભવતીં પાઞ્ચાલરાજતનયામ્ । અહમપ્યેવમેવાનુગચ્છામિ* ।ચેટીં પ્રતિ**
ભદ્રે ત્વમપિ દેવ્યા ભ્રાતરં ધૃષ્ટદ્યુમ્નં નકુલસહદેવૌ વાવાપ્નુહિ । અથ વૈવમવસ્થિતે મહારાજે ઽસ્તમિતયોર્ભીમાર્જુનયોઃ કુતો ઽત્ર પરિત્રાણાશા ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_194}પરિત્તાઅહ પરિત્તાઅહ અજ્જા ।
સ્ક્ત્છ્_194: પરિત્રાયધ્વં પરિત્રાયધ્વમાર્યાઃ ।
*નેપથ્યે કલકલાનન્તરમ્**
ભો ભોઃ સમન્તપઞ્ચકસંચારિણઃ ક્ષતજાસવમત્તયક્ષરાક્ષસપિશાચભૂતવેતાલકઙ્કગૃધ્રજમ્બુકોલૂકવાયસભૂયિષ્ઠા વિરલયોધપુરુષાઃ કૃતમસ્મદ્દર્શનત્રાસેન । કથયત કસ્મિન્નુદ્દેશે યાજ્ઞસેની સંનિહિતેતિ । કથયામ્યુપલક્ષણં તસ્યાઃ ।
વેર્સે_6.35
ઊરૂ કરેણ પરિઘટ્ટયતઃ સલીલં $ દુર્યોધનસ્ય પુરતો ઽપહૃતામ્બરા યા &
દુઃશાસનેન કચકર્ષણભિન્નમૌલિઃ ē̃ સા દ્રૌપદી કથયત ક્વ પુનઃ પ્રદેશે ॥ 6.35 ॥
&કઞ્ચુકી&:
હા દેવિ યજ્ઞવેદિસંભવે પરિભૂયસે સંપ્રત્યનાથા કુરુકુલકલઙ્કેન ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*સહસોત્થાય સાવષ્ટમ્ભમ્**
પાઞ્ચાલિ ન ભેતવ્યં ન ભેતવ્યમ્* ।સસંભ્રમમ્**
કઃ કો ઽત્ર ભોઃ । સનિષઙ્ગં મે ધનુરુપનય । દુરાત્મન્દુર્યોધનહતક આગચ્છાગચ્છ । અપનયામિ તે ગદાકૌશલસંભૃતં ભુજદર્પં શિલીમુખાસારેણ । અન્યચ્ચ રે કુરુકુલાઙ્ગાર
વેર્સે_6.36
પ્રિયમનુજમપશ્યંસ્તં જરાસંધમલ્લં $ કુપિતહરકિરાતાયોધિનં તં ચ વત્સમ્ &
ત્વમિવ કઠિનચેતાઃ પ્રાણિતું નાસ્મિ શક્તો ē̃ નનુ પુનરપહર્તું બાણવર્ષૈસ્તવાસૂન્ ॥ 6.36 ॥
*તતઃ પ્રવિશતિ ગદાપાણિઃ ક્ષતજસિક્તસર્વાઙ્ગો ભીમસેનઃ**
&ભીમસેનઃ&:
*ઉદ્ધતં પરિક્રામન્**
ભો ભોઃ સમન્તપઞ્ચકસંચારિણઃ સૈનિકાઃ કો ઽયમાવેગઃ ।
વેર્સે_6.37
નાહં રક્ષો ન ભૂતો રિપુરુધિરજલપ્લાવિતાઙ્ગઃ પ્રકામં $ નિસ્તીર્ણોરુપ્રતિજ્ઞાજલનિધિગહનઃ ક્રોધનઃ ક્ષત્રિયો ઽસ્મિ &
ભો ભો રાજન્યવીરાઃ સમરશિખિશિખાદગ્ધશેષાઃ કૃતં વ- ē̃ સ્ત્રાસેનાનેન લીનૈર્હતકરિતુરગાન્તર્હિતૈરાસ્યતે યત્ ॥ 6.37 ॥

કથયન્તુ ભવન્તઃ કસ્મિન્નુદ્દેશે પાઞ્ચાલી તિષ્ઠતિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_195}*લબ્ધસંજ્ઞા**
પરિત્તાઅદુ પરિત્તાઅદુ મહારાઓ ।
સ્ક્ત્છ્_195: પરિત્રાયતાં પરિત્રાયતાં મહારાજઃ ।
&કઞ્ચુકી&:
દેવિ પાણ્ડુસ્નુષે ઉત્તિષ્ઠોત્તિષ્ઠ । સંપ્રતિ ઝટિતિ ચિતાપ્રવેશ એવ શ્રેયાન્ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_196}*સહસોત્થાય**
કહં ણ સંભાવેમિ અજ્જ બિ ચિદાસમીબં ।
સ્ક્ત્છ્_196: કથં ન સંભાવયામ્યદ્યાપિ ચિતાસમીપમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કઃ કો ઽત્ર ભોઃ । સનિષઙ્ગં ધનુરુપનય । કથં ન કશ્ચિત્પરિજનઃ । ભવતુ । બાહુયુદ્ધેનૈવ દુરાત્માનં ગાઢમાલિઙ્ગ્ય જ્વલનમભિપાતયામિ* ।પરિકરં બધ્નાતિ**
&કઞ્ચુકી&:
દેવિ પાણ્ડુસ્નુષે સંયમ્યન્તામિદાનીં નયનોપરોધિનો દુઃશાસનાવકૃષ્ટા મૂર્ધજાઃ । અસ્તમિતા સંપ્રતિ પ્રતીકારાશા । ચિતાસમીપમેવ દ્રુતતરં સંભાવય ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કૃષ્ણે ન ખલ્વનિહતે તસ્મિન્દુરાત્મનિ દુર્યોધને સંહર્તવ્યાઃ કેશાઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
પાઞ્ચાલિ ન ખલુ મયિ જીવતિ સંહર્તવ્યા દુઃશાસનવિલુલિતા વેણિરાત્મપાણિભ્યામ્ । તિષ્ઠતુ તિષ્ઠતુ । સ્વયમેવાહં સંહરામિ ।
*દ્રૌપદી ભયાદપસર્પતિ**
&ભીમસેનઃ&:
તિષ્ઠ તિષ્ઠ ભીરુ ક્વાધુના ગમ્યતે* ।ઇતિ કેશેષુ ગ્રહીતુમિચ્છતિ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*વેગાદ્ભીમમાલિઙ્ગ્ય**
દુરાત્મન્ભીમાર્જુનશત્રો સુયોધનહતક
વેર્સે_6.38
આશૈશવાદનુદિનં જનિતાપરાધો $ મત્તો બલેન ભુજયોર્હતરાજપુત્રઃ &
આસાદ્ય મે ઽન્તરમિદં ભુજપઞ્જરસ્ય ē̃ જીવન્પ્રયાસિ ન પદાત્પદમદ્ય પાપ ॥ 6.38 ॥
&ભીમસેનઃ&:
અયે કથમાર્યઃ સુયોધનશઙ્કયા ક્રોધાન્નિર્દયં મામાલિઙ્ગતિ ।
&કઞ્ચુકી&:
*નિરૂપ્ય સહર્ષમ્**
મહારાજ વઞ્ચ્યસે । અયં ખલ્વાયુષ્માન્ભીમસેનઃ સુયોધનક્ષતજારુણીકૃતસકલશરીરામ્બરો દુર્લક્ષવ્યક્તિઃ । અલમધુના સંદેહેન ।
&ચેટી&:
{પ્ક્ત્_197}*દ્રૌપદીમાલિઙ્ગ્ય**
દેવિ ણિવત્તીઅદુ ણિવત્તીઅદુ । એસો ક્ખુ પૂરિદપડિણ્ણાભારો ણાહો દે વેણીસંહારં કાદું તુમં એવ્વ અણ્ણેસદિ ।
સ્ક્ત્છ્_197: દેવિ નિવૃત્યતાં નિવૃત્યતામ્ । એષ ખલુ પૂરિતપ્રતિજ્ઞાભારો નાથસ્તે વેણીસંહારં કર્તું ત્વામેવાન્વિષ્યતિ ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_198}હઞ્જે કિં મં અલીઅવઅણેહિં આસાસેસિ ।
સ્ક્ત્છ્_198: હઞ્જે કિં મામલીકવચનૈરાશ્વાસયસિ ।

&યુધિષ્ઠિરઃ&:
જયંધર કિં કથયસિ । નાયમનુજદ્વેષી દુર્યોધનહતકઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
દેવ અજાતશત્રો ભીમાર્જુનગુરો કુતો ઽદ્યાપિ દુર્યોધનહતકઃ । મયા હિ તસ્ય દુરાત્મનઃ પાણ્ડુકુલપરિભાવિનઃ
વેર્સે_6.39
ભૂમૌ ક્ષિપ્તં શરીરં નિહિતમિદમસૃક્ચન્દનાભં નિજાઙ્ગે $ લક્ષ્મીરાર્યે નિષણ્ણા ચતુરુદધિપયઃસીમયા સાર્ધમુર્વ્યા &
ભૃત્યા મિત્રાણિ યોધાઃ કુરુકુલમખિલં દગ્ધમેતદ્રણાગ્નૌ ē̃ નામૈકં યદ્બ્રવીષિ ક્ષિતિપ તદધુના ધાર્તરાષ્ટ્રસ્ય શેષમ્ ॥ 6.39 ॥
*યુધિષ્ઠિરઃ સ્વૈરં મુક્ત્વા ભીમમવલોકયન્નશ્રૂણિ પ્રમાર્જયતિ**
&ભીમસેનઃ&:
*પાદયોઃ પતિત્વા**
જયત્વાર્યઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
વત્સ બાષ્પજલાન્તરિતનયનત્વાન્ન પશ્યામિ તે મુખચન્દ્રમ્ । તત્કથય કચ્ચિજ્જીવતિ ભવાન્સમં કિરીટિના ।
&ભીમસેનઃ&:
નિહતસકલરિપુપક્ષે ત્વયિ નરાધિપે જીવતિ ભીમો ઽર્જુનશ્ચ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*પુનર્ગાઢમાલિઙ્ગ્ય**
વેર્સે_6.40
રિપોરાસ્તાં તાવન્નિધનમિદમાખ્યાહિ શતશઃ $ પ્રિયો ભ્રાતા સત્યં ત્વમસિ મમ યો ઽસૌ બકરિપુઃ &
&ભીમસેનઃ&:
આર્ય સો ઽહમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
વેર્સે_6.40
જરાસંધસ્યોરઃસરસિ રુધિરાસારસલિલે ē̃ તટાઘાતક્રીડાલલિતમકરઃ સંયતિ ભવાન્ ॥ 6.40 ॥
&ભીમસેનઃ&:
આર્ય સ એવાહમ્ । તન્મુઞ્ચતુ મામાર્યઃ ક્ષણમેકમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કિમપરમવશિષ્ટમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:
આર્ય સુમહદવશિષ્ટમ્ । સંયચ્છામિ તાવદનેન સુયોધનશોણિતોક્ષિતેન પાણિના પાઞ્ચાલ્યા દુઃશાસનાવકૃષ્ટં કેશહસ્તમ્ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
સત્વરં ગચ્છતુ ભવાન્ । અનુભવતુ તપસ્વિની વેણીસંહારમહોત્સવમ્ ।
&ભીમસેનઃ&:
*દ્રૌપદીમુપસૃત્ય**
દેવિ પાઞ્ચાલરાજતનયે દિષ્ટ્યા વર્ધસે રિપુકુલક્ષયેણ । અલમલમેવંવિધં મામાલોક્ય ત્રાસેન ।
વેર્સે_6.40
કૃષ્ટા યેનાસિ રાજ્ઞાં સદસિ નૃપશુના તેન દુઃશાસનેન $ સ્ત્યાનાન્યેતાનિ તસ્ય સ્પૃશ મમ કરયોઃ પીતશેષાણ્યસૃઞ્જિ &
કાન્તે રાજ્ઞઃ કુરૂણામપિ સરસમિદં મદ્ગદાચૂર્ણિતોરો- ē̃ રઙ્ગે ઽઙ્ગે ઽસૃઙ્નિષક્તં તવ પરિભવજસ્યાનલસ્યોપશાન્ત્યૈ ॥ 6.40 ॥
બુદ્ધિમતિકે ક્વ સા સંપ્રતિ ભાનુમતી યોપહસતિ પાણ્ડવદારાન્ । ભવતિ યજ્ઞવેદિસંભવે યાજ્ઞસેનિ ।
&દ્રૌપદી&:

{પ્ક્ત્_199}આણબેદુ ણાહો ।
સ્ક્ત્છ્_199: આજ્ઞાપયતુ નાથઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
સ્મરતિ ભવતી યન્મયોક્તમ્* ।ચઞ્ચદ્ભુજેત્યાદિસેએ સ્તન્zઅ 1.21. પૂર્વોક્તં પઠતિ**
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_200}ણાહ ણ કેવલં સુમરામિ । અણુહવામિ અ ણાહસ્સ પસાદેણ ।
સ્ક્ત્છ્_200: નાથ ન કેવલં સ્મરામિ । અનુભવામિ ચ નાથસ્ય પ્રસાદેન ।
&ભીમસેનઃ&:
*વેણીમવધૂય**
ભવતિ સંયમ્યતામિદાનીં ધાર્તરાષ્ટ્રકુલકાલરાત્રિર્દુઃશાસનવિલુલિતેયં વેણી ।
&દ્રૌપદી&:
{પ્ક્ત્_201}ણાહ વિસુમરિદમ્હિ એદં વાબારં । ણાહસ્સ પસાએણ પુણો બિ સિક્ખિસ્સં ।
સ્ક્ત્છ્_201: નાથ વિસ્મૃતાસ્મ્યેતં વ્યાપારમ્ । નાથસ્ય પ્રસાદેન પુનરપિ શિક્ષિષ્યે ।
*ભીમસેનઃ વેણીં બધ્નાતિ**
*નેપથ્યે**
મહાસમરાનલદગ્ધશેષાય સ્વસ્તિ ભવતુ રાજન્યકુલાય ।
વેર્સે_6.42
ક્રોધાન્ધૈર્યસ્ય મોક્ષાત્ક્ષતનરપતિભિઃ પાણ્ડુપુત્રૈઃ કૃતાનિ $ પ્રત્યાશં મુક્તકેશાન્યતુલભુજબલૈઃ પાર્થિવાન્તઃપુરાણિ &
કૃષ્ણાયાઃ કેશપાશઃ કુપિતયમસખો ધૂમકેતુઃ કુરૂણાં ē̃ સો ઽયં બદ્ધઃ પ્રજાનાં વિરમતુ નિધનં સ્વસ્તિ રાજ્ઞાં કુલેભ્યઃ ॥ 6.42 ॥
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
દેવિ એષ તે વેણીસંહારો ઽભિનન્દ્યતે નભસ્તલસંચારિણા સિદ્ધજનેન ।
*તતઃ પ્રવિશતઃ કૃષ્ણાર્જુનૌ**
&કૃષ્ણઃ&:
*યુધિષ્ઠિરમુપગમ્ય**
વિજયતાં નિહતસકલારાતિમણ્ડલઃ સાનુજઃ પાણ્ડવકુલચન્દ્રમા મહારાજો યુધિષ્ઠિરઃ ।
&અર્જુનઃ&:
જયત્વાર્યઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*વિલોક્ય**
અયે ભગવાન્પુણ્ડરીકાક્ષો વત્સશ્ચ કિરીટી । ભગવન્નભિવાદયે* ।કિરીટિનં પ્રતિ**
એહ્યેહિ વત્સ ।
*અર્જુનઃ પ્રણમતિ**
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
*વાસુદેવં પ્રતિ**
દેવ કુતસ્તસ્ય વિજયાદન્યદ્યસ્ય ભગવાન્પુરાણપુરુષો નારાયણઃ સ્વયં મઙ્ગલાન્યાશાસ્તે ।
વેર્સે_6.43
કૃતગુરુમહદાદિક્ષોભસંભૂતમૂર્તિં $ ગુણિનમુદયનાશસ્થાનહેતું પ્રજાનામ્ &
અજમમરમચિન્ત્યં ચિન્તયિત્વાપિ ન ત્વાં ē̃ ભવતિ જગતિ દુઃખી કિં પુનર્દેવ દૃષ્ટ્વા ॥ 6.43 ॥
*અર્જુનમાલિઙ્ગ્ય**
વત્સ પરિષ્વજસ્વ મામ્ ।

&કૃષ્ણઃ&:
મહારાજ યુધિષ્ઠિર
વેર્સે_6.44
વ્યાસો ઽયં ભગવાનમી ચ મુનયો વાલ્મીકિરામાદયો $ ધૃષ્ટદ્યુમ્નમુખાશ્ચ સૈન્યપતયો માદ્રીસુતાધિષ્ઠિતાઃ &
પ્રાપ્તા માગધમત્સ્યયાદવકુલૈરાજ્ઞાવિધેયૈઃ સમં ē̃ સ્કન્ધોત્તમ્ભિતતીર્થવારિકલશા રાજ્યાભિષેકાય તે ॥ 6.44 ॥
અહં પુનર્દુરાત્મના ચાર્વાકેણ વિપ્રકૃતં ભવન્તમુપલભ્યાર્જુનેન સહ ત્વરિતતરમાયાતઃ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
કથં ચાર્વાકેણ રક્ષસા વયમેવં વિપ્રલબ્ધાઃ ।
&ભીમસેનઃ&:
*સરોષમ્**
ક્વાસૌ ધાર્તરાષ્ટ્રસખા પુણ્યજનાપસદો યેનાર્યસ્ય મહાંશ્ચિત્તવિભ્રમઃ કૃતઃ ।
&કૃષ્ણઃ&:
નિગૃહીતઃ સ દુરાત્મા નકુલેન । તત્કથય મહારાજ કિમસ્માત્પરં સમીહિતં સંપાદયામિ ।
&યુધિષ્ઠિરઃ&:
એવં પુણ્ડરીકાક્ષ ન કિંચિન્ન દદાતિ ભગવાન્પ્રસન્નઃ । અહં તુ પુરુષસાધારણયા બુદ્ધ્યા સંતુષ્યામિ । ન ખલ્વતઃ પરમભ્યર્થયિતું ક્ષમઃ । પશ્યતુ દેવઃ ।
વેર્સે_6.45
ક્રોધાન્ધૈઃ સકલં હતં રિપુકુલં પઞ્ચાક્ષતાસ્તે વયં $ પાઞ્ચાલ્યા મમ દુર્નયોપજનિતસ્તીર્ણો નિકારાર્ણવઃ &
ત્વં દેવઃ પુરુષોત્તમઃ સુકૃતિનં મામાદૃતો ભાષસે ē̃ કિં નામાન્યદતઃ પરં ભગવતો યાચે પ્રસન્નાદહમ્ ॥ 6.45 ॥
તથાપિ પ્રીતતરશ્ચેદ્ભગવાંસ્તદિદમસ્તુ ।
વેર્સે_6.46
અકૃપણમરુક્શ્રાન્તં જીવ્યાજ્જનઃ પુરુષાયુષં $ ભવતુ ભગવન્ભક્તિર્દ્વૈતં વિના પુરુષોત્તમે &
દયિતભુવનો વિદ્વદ્બન્ધુર્ગુણેષુ વિશેષવિ- ē̃ ત્સતતસુકૃતી ભૂયાદ્ભૂપઃ પ્રસાધિતમણ્ડલઃ ॥ 6.46 ॥
અપિ ચ
વેર્સે_6.47
અવનિમવનિપાલાઃ પાન્તુ વૃષ્ટિં વિધત્તાં $ જગતિ જલધરાલી શસ્યપૂર્ણાસ્તુ ભૂમિઃ &
ત્વયિ મુરનરકારૌ ભક્તિરદ્વૈતયોગા- ē̃ દ્ભવતુ મમ સુદીર્ઘં હવ્યમશ્નન્તુ દેવાઃ ॥ 6.47 ॥
&કૃષ્ણઃ&:
એવમસ્તુ ।
*ઇતિ નિષ્ક્રાન્તાઃ સર્વે**
ઇતિ ષષ્ઠો ઽઙ્કઃ ।
સમાપ્તમિદં વેણીસંહારં નામ નાટકમ્ ।
ઇદં ચ વિદગ્ધસ્નિગ્ધવિયોગદુર્મનસા વિપ્રલપિતં તેન કવિના ।
કાવ્યાલાપસુભાષિતવ્યસનિનસ્તે રાજહંસા ગતા-
સ્તા ગોષ્ઠ્યઃ ક્ષયમાગતા ગુણલવશ્લાઘ્યાસ્તુ વાચઃ સતામ્ ।
સાલંકારરસપ્રસન્નમધુરાકારાઃ કવીનાં ગિરઃ
પ્રાપ્તા નાશમયં તુ ભૂમિવલયે જીયાત્પ્રબન્ધો મહાન્ ॥