વાયુપુરાણમ્ · શ્લોક 3-2

સૂત ઉવાચ॥
મહેશ્વરાયોત્તમવીર્યકર્મણે સુરર્ષભાયામિતબુદ્ધિતેજસે।
સહસ્રસૂર્યાનલવર્ચ્ચસે નમસ્ત્રિલોકસંહારવિસૃષ્ટયે નમઃ

પ્રજાપતીન્ લોકનમસ્કૃતાં સ્તથા સ્વયમ્ભુરુદ્રપ્રભૃતીન્ મહેશ્વરાન્।
ભૃગું મરીચિં પરમેષ્ઠિનં મનું રજસ્તમોધર્મમથાપિ કશ્યપમ્

વસિષ્ઠદક્ષાત્રિપુલસ્ત્યકર્દ્દમાન્ રુચિં વિવસ્વન્તમથાપિ ચ ક્રતુમ્।
મુનિં તથૈવાઙ્ગિરસં પ્રજાપતિં પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના પુલહં ચ ભાવતઃ

તથૈવ ચુક્રોધનમેકવિંશતિં પ્રજા વિવૃદ્ધ્યાર્પિતકાર્યશાસનમ્।
પુરાતનાનપ્યપરાંશ્ચ શાશ્વતાંસ્તથૈવ ચાન્યાન્ સગણાનવસ્થિતાન્

તથૈવ ચાન્યાનપિ ધૈર્યશોભિનો મુનીન્ બૃહસ્પત્યુશનઃપુરોગમાન્।
તપઃશુભાચારઋષીન્ દયાન્વિતાન્ પ્રણમ્ય વક્ષ્યે કલિપાપનાશિનીમ્

પ્રજાપતેઃ સૃષ્ટિમિમામનુત્તમાં સુરેશ દેવર્ષિગણૈરલંકૃતામ્।
શુબામતુલ્યામનઘામૃષિપ્રિયાં પ્રજાપતીનામપિ ચોલ્બણાર્ચ્ચિષામ્

તપોભૃતાં બ્રહ્મદિનાદિકાલિકીં પ્રભૂતમાવિષ્કૃતપૌરુષશ્રિયમ્।
શ્રુતૌ સ્મૃતૌ ચ પ્રસૃતામુદાહૃતાં પરાં પરાણામનિલપ્રકીર્ત્તિતામ્

સમાસબન્ધૈર્નિયતૈર્યથાતથં વિશબ્દનેનાપિ મનઃપ્રહર્ષિણીમ્।
યસ્યાઞ્ચ બદ્ધા પ્રથમા પ્રવૃત્તિઃ પ્રાધાનિકી ચેશ્વરકારિતા ચ

યત્તત્સ્મૃતં કારણમપ્રમેયં બ્રહ્મ પ્રધાનં પ્રકૃતિપ્રસૂતિઃ।
આત્મા ગુહા યોનિરથાપિ ચક્ષુઃ ક્ષેત્રં તતૈવામૃતમક્ષરઞ્ચ

શુક્રં તપઃ સત્ત્વમતિપ્રકાશં તદ્વ્યષ્ટિ નિત્યં પુરુષં દ્વિતીયમ્।
તમપ્રમેયં પુરુષેણ યુક્તં સ્વયમ્ભુવા લોકપિતામહેન

ઉત્પાદકત્વાદ્રજસોતિરેકાત્ કાલસ્ય યોગાન્નિગમાવધેશ્ચ।
ક્ષેત્રજ્ઞયુક્તાન્ નિયતાન્વિકારાન્ લોકસ્ય સન્તાનાવિવૃદ્ધિહેતૂન્।
પ્રકૃત્યવસ્થા સુષુવે તથાષ્ટૌ સઙ્કલ્પમાત્રેણ મહેશ્વરસ્ય

દેવાસુરાદ્રિદ્રુમસાગરાણાં મનુપ્રજેશર્ષિપિતૃદ્વિજાનામ્।
પિશાચયક્ષોરગરાક્ષસાનાં તારાગ્ર હાર્ક્કર્ક્ષનિશાચરાણામ્

માસર્ત્તુ સંવત્સરરાત્ર્યહાનાં દિક્કાલયોગાદિયુગાયનાનામ્।
વનૌષધીનામપિ વીરુધાઞ્ચ જલૌકસામપ્સરસાં પશૂનામ્

વિદ્યુત્સરિન્મેઘવિહઙ્ગમાનાં યત્સૂક્ષ્મગં યદ્ભુવિ યદ્વિયત્સ્થમ્।
યત્સ્થાવરં યત્ર યદસ્તિ કિઞ્ચિત્ સર્વસ્ય તસ્યાસ્તિ ગતિર્વિભક્તિઃ

છન્દાંસિ વેદાઃ સઋચો યજૂંષિ સામાનિ સોમસ્વ તથૈવ યજ્ઞઃ।
આજીવ્યમેષાં યદભીપ્સિતઞ્ચ દેવસ્ય તસ્યૈવ ચ વૈ પ્રજાપતેઃ

વૈવસ્વતસ્યાસ્ય મનોઃ પુરસ્તાત્ સમ્ભૂ તિરુક્તા પ્રસવશ્ચ તેષામ્।
યેષામિદં પુણ્યકૃતાં પ્રસૂત્યા લોકત્રયં લોકનમસ્કૃતાનામ્।
સુરેશદેવર્ષિમનુપ્રધીનામાપૂરિતઞ્ચોપરિભૂષિતઞ્ચ

રુદ્રસ્ય શાપાત્ પુનરુદ્ભવશ્ચ દક્ષસ્ય ચાપ્યત્ર મનુષ્યલોકે।
વાસઃ ક્ષિતૌ વા નિયમાદ્ભવસ્ય દક્ષસ્ય ચાત્ર પ્રતિશાપલાભઃ

મન્વન્તરાણાં પરિવર્ત્તનાનિ યુગેષુ સમ્ભૂતિવિકલ્પનઞ્ચ।
ઋષિત્વમાર્ષસ્ય ચ સંપ્રવૃદ્ધિર્યથા યુગાદિષ્વપિ ચેત્તદત્ર

યે દ્વાપરેષુ પ્રથયન્તિ વેદાન્ વ્યાસાશ્ચ તેઽજ્ઞ ક્રમશો નિબદ્ધાઃ।
કલ્પસ્ય સંખ્યા ભુવનસ્ય સંખ્યા બ્રાહ્મસ્ય ચાપ્યત્ર દિનસ્ય સંખ્યા

અણ્ડોદ્ભિજસ્વેદજરાયુજાનાં ધર્માત્મનાં સ્વર્ગનિવાસિનાં વા।
યે યાતનાસ્થાનગતાશ્ચ જીવાસ્તર્કેણ તેષામપિ ચ પ્રમાણમ્

આત્યન્તિકઃ પ્રાકૃતિકશ્ચ યોઽયં નૈમિત્તિકશ્ચ પ્રતિસર્ગહેતુઃ।
બન્ધશ્ચ મોક્ષશ્ચ વિશિષ્ય તત્ર પ્રોક્તા ચ સંસારગતિઃ પરા ચ

પ્રકૃત્યવસ્થૈષુ ચ કારણેષુ યાચ સ્થિતિર્યા ચ પુનઃ પ્રવૃત્તિઃ।
તચ્છાસ્ત્રયુક્ત્યા સ્વમતિપ્રયત્નાત્ સમસ્તમાવિષ્કૃતધીધૃતિભ્યઃ।
વિપ્રા ઋષિભ્યઃ સમુદાહૃતં યદ્યથાતથં તચ્છૃણુતોચ્યમાનમ્

ઇતિ શ્રીમહાપુરાણે વાયુપ્રોક્તે સૃષ્ટિપ્રકરણં નામ તૃતીયોઽધ્યાયઃ