વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 41

દુર્વાસા ઉવાચ ।
એવં માઘે સિતે પક્ષે દ્વાદશીં ધરણીભૃતઃ ।
વરાહસ્ય શ્રૃણુષ્વાદ્યાં મુને પરમધાર્મિક

પ્રાગુક્તેન વિધાનેન સંકલ્પસ્નાનમેવ ચ ।
કૃત્વા દેવં સમભ્યર્ચ્ય એકાદશ્યાં વિચક્ષણઃ

ધૂપનૈવેદ્યગન્ધૈશ્ચ અર્ચયિત્વાઽચ્યુતં નરઃ ।
પશ્ચાત્ તસ્યાગ્રતઃ કુમ્ભં જલપૂર્ણં તુ વિન્યસેત્

ૐ વારાહાયેતિ પાદૌ તુ માધવાયેતિ વૈ કટિમ્ ।
ક્ષેત્રજ્ઞાયેતિ જઠરં વિશ્વરૂપેત્યુરો હરેઃ

સર્વજ્ઞાયેતિ કણ્ઠં તુ પ્રજાનાં પતયે શિરઃ ।
પ્રદ્યુમ્નાયેતિ ચ ભુજૌ દિવ્યાસ્ત્રાય સુદર્શનમ્ ।
અમૃતોદ્ભવાય શઙ્ખં તુ એષ દેવાર્ચને વિધિઃ

એવમભ્યર્ચ્ય મેધાવી તસ્મિન્ કુમ્ભે તુ વિન્યસેત્ ।
સૌવર્ણં રૌપ્યતામ્રં વા પાત્રં વિભવશક્તિતઃ

સર્વબીજૈસ્તુ સંપૂર્ણં સ્થાપયિત્વા વિચક્ષણઃ ।
તત્ર શક્ત્યા તુ સૌવર્ણં વારાહં કારયેદ્ બુધઃ

દંષ્ટ્રાગ્રેણોદ્ધૃતાં પૃથ્વીં સપર્વતવનદ્રુમામ્ ।
માધવં મધુહન્તારં વારાહં રૂપમાસ્થિતમ્

સર્વબીજભૃતે પાત્રે રત્નગર્ભં ઘટોપરિ ।
સ્થાપયેત્ પરમં દેવં જાતરૂપમયં હરિમ્

સિતવસ્ત્રયુગચ્છન્નં તામ્રપાત્રં તુ વૈ મુને ।
સ્થાપ્યાર્ચ્ચયેદ્ ગન્ધપુષ્પૈર્નૈવેદ્યૈર્વિવિધૈઃ શુભૈઃ

પુષ્પમણ્ડલિકાં કૃત્વા જાગરં તત્ર કારયેત્ ।
પ્રાદુર્ભાવાન્ હરેસ્તત્ર વાચયેદ્ ભાવયેદ્ બુધઃ

એવં સન્નિયમસ્યાન્તં પ્રભાતે ઉદિતે રવૌ ।
શુચિઃ સ્નાત્વા હરિં પૂજ્ય બ્રાહ્મણાય નિવેદયેત્

વેદવેદાઙ્ગવિદુષે સાધુવૃત્તાય ધીમતે ।
વિષ્ણુભક્તાય વિપ્રર્ષે વિશેષેણ પ્રદાપયેત્

દેવં સકુમ્ભં તં દત્ત્વા હરિં વારાહરૂપિણમ્ ।
બ્રાહ્મણાય ભવેદ્ યદ્ધિ ફલં તન્મે નિશામય

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં શ્રીઃ કાન્તિસ્તુષ્ટિરેવ ચ ।
દરિદ્રો વિત્તવાન્ સદ્યઃ અપુત્રો લભતે સુતમ્ ।
અલક્ષ્મીર્નશ્યતે સદ્યો લક્ષ્મીઃ સંવિશતે ક્ષણાત્

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યં પરલોકે નિશામય ।
અસ્મિન્નર્થે પુરાવૃત્તમિતિહાસં પુરાતનમ્

ઇહ લોકેઽભવદ્ રાજા વીરધન્વેતિ વિશ્રુતઃ ।
સ કદાચિદ્ વનં પ્રાયાન્ મૃગહેતોઃ પરંતપઃ

વ્યાપાદયન્ મૃગગણાન્ તત્રર્ષિવનમધ્યગઃ ।
જઘાન મૃગરૂપાન્ સોઽજ્ઞાનતો બ્રાહ્મણાન્ નૃપઃ

ભ્રાતરસ્તત્ર પઞ્ચાશન્મૃગરૂપેણ સંસ્થિતાઃ ।
સંવર્તસ્ય સુતા બ્રહ્મન્ વેદાધ્યયનતત્પરાઃ

સત્યતપા ઉવાચ ।
કારણં કિં સમાશ્રિત્ય તે ચક્રુર્મૃગરૂપતામ્ ।
એતન્મે કૌતુકં બ્રહ્મન્ પ્રણતસ્ય પ્રસીદ મે

દુર્વાસા ઉવાચ ।
તે કદાચિદ્ વનં યાતા દૃષ્ટ્વા હરિણપોતકાન્ ।
જાતમાત્રાન્ સ્વમાત્રા તુ વિહીનાન્ દૃશ્ય સત્તમ ।
એકૈકં જગૃહુસ્તે હિ તે મૃતાઃ સ્કન્ધસંસ્થિતાઃ

તતસ્તે દુઃખિતાઃ સર્વે યયુઃ પિતરમન્તિકમ્ ।
ઊચુશ્ચ વચનં ચેદં મૃગહિંસામૃતે મુને

ઋષિપુત્રકા ઊચુઃ ।
જાતમાત્રા મૃગાઃ પઞ્ચ અસ્માભિર્નિહતા મુને ।
અકામતસ્તતોઽસ્માકં પ્રાયશ્ચિત્તં વિધીયતામ્

સંવર્ત્ત ઉવાચ ।
મત્પિતા હિંસકસ્ત્વાસીદહં તસ્માદ્ વિશેષતઃ ।
ભવન્તઃ પાપકર્માણઃ સંજાતા મમ પુત્રકાઃ

ઇદાનીં મૃગચર્માણિ પરિધાય યતવ્રતાઃ ।
ચરઘ્વં પઞ્ચવર્ષાણિ તતઃ શુદ્ધા ભવિષ્યથ

એવમુક્તાસ્તુ તે પુત્રા મૃગચર્મોપવીતિનઃ ।
વનં વિવિશુરવ્યગ્રા જપન્તો બ્રહ્મ શાશ્વતમ્

તથા વર્ષે વ્યતિક્રાન્તે વીરધન્વા મહીપતિઃ ।
તત્રાજગામ યસ્મિંસ્તે ચરન્તિ મૃગરૂપિણઃ

તે ચાપ્યેકતરોર્મૂલે મૃગચર્મ્મોપવીતિનઃ ।
જપન્તઃ સંસ્થિતાસ્તે હિ રાજ્ઞા દૃષ્ટ્વા મૃગા ઇતિ ।
મત્વા વિદ્ધાસ્તુ યુગપન્મૃતાસ્તે બ્રહ્મવાદિનઃ

તાન્ દૃષ્ટ્વા તુ મૃતાન્ રાજા બ્રાહ્મણાન્ સંશિતવ્રતાન્ ।
ભયેન વેપમાનસ્તુ દેવરાતાશ્રમં યયૌ ।
તત્રાપૃચ્છદ્ બ્રહ્મવધ્યા મમાયાતા મહામુને

આમૂલ્ય તદ્ વધં વૃત્તં કથયિત્વા નરાધિપઃ ।
ભૃશં શોકપરીતાત્મા રુરોદ ભૃશદુઃખિતઃ

સ ઋષિર્દેવરાતસ્તુ રુદન્તં નૃપસત્તમમ્ ।
ઉવાચ મા ભૈર્નૃપતે અપનેષ્યામિ પાતકમ્

પાતાલે સુતલાખ્યે ચ યથા ધાત્રી નિમજ્જતી ।
ઉદ્ધૃતા દેવદેવેન વિષ્ણુના ક્રોડમૂર્ત્તિના

તદ્વદ્ ભવન્તં રાજેન્દ્ર બ્રહ્મવધ્યાપરિપ્લુતમ્ ।
ઉદ્ધરિષ્યતિ દેવોઽસૌ સ્વયમેવ જનાર્દનઃ

એવમુક્તસ્તતો રાજા હર્ષિતો વાક્યમબ્રવીત્ ।
કતરેણ પ્રકારેણ સ મે દેવઃ પ્રસીદતિ ।
પ્રસન્ને ચાશુભં સર્વં યેન નશ્યતિ સત્તમ

દુર્વાસા ઉવાચ ।
એવમુક્તો મુનિસ્તેન દેવરાત ઇમં વ્રતમ્ ।
આચખ્યૌ સોઽપિ તં કૃત્વા ભુક્ત્વા ભોગાન્સુપુષ્કલાન્

મુત્યુકાલે મુનિશ્રેષ્ઠ સૌવર્ણેન વિરાજતા ।
વિમાનેનાગમત્ સ્વર્ગમિન્દ્રલોકં સ પાર્થિવઃ

તસ્યેન્દ્રસ્ત્વર્ઘ્યમાદાય પ્રત્યુત્થાનેન નિર્યયૌ ।
આયાન્તમિન્દ્રં દૃષ્ટ્વા તુ તમૂચુર્વિષ્ણુકિંકરાઃ ।
ન દ્રષ્ટવ્યો દેવરાજસ્ત્વદ્ધીનસ્તપસા ઇતિ

એવં સર્વે લોકપાલા નિર્યયુસ્તસ્ય તેજસા ।
પ્રત્યાખ્યાતાશ્ચ તૈર્વિષ્ણુકિંકરૈર્હીનકર્મણઃ ।
એવં સ સત્યલોકાન્તં ગતો રાજા મહામુને

અપુનર્મારકે લોકે દાહપ્રલયવર્જ્જિતે ।
અદ્યાપિ તિષ્ઠતે દેવૈઃ સ્તૂયમાનો મહાનૃપઃ ।
પ્રસન્ને યજ્ઞપુરુષે કિં ચિત્રં યેન તદ્ભવેત્

ઇહ જન્મનિ સૌભાગ્યમાયુરારોગ્યસમ્પદઃ ।
એકૈકા વિધિનોપાસ્તા દદાત્યમૃતમુત્તમમ્

કિં પુનર્વર્ષસંપૂર્ણે સ દદાતિ સ્વકં પદમ્ ।
નારાયણશ્ચતુર્મૂર્ત્તિઃ પરાર્ધ્યં ચ ન સંશયઃ

યથૈવોદ્ધૃતવાન્ વેદાન્ મત્સ્યરૂપેણ કેશવઃ ।
ક્ષીરામ્બુધૌ મથ્યમાને મન્દરં ધૃતવાન્ પ્રભુઃ ।
તદ્વચ્ચ કૂર્મરૂપાખ્યા દ્વિતીયા પશ્ય વૈષ્ણવી

યથા રસાતલાત્ ક્ષ્માં ચ ધૃતવાન્ પુરુષોત્તમઃ ।
વરાહરૂપી તદ્વચ્ચ તૃતીયા પશ્ય વૈષ્ણવી

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે એકચત્વારિંશોઽધ્યાયઃ