વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 22

મહાતપા ઉવાચ ।
તસ્મિન્ નિવસતસ્તસ્ય રુદ્રસ્ય પરમેષ્ઠિનઃ ।
ચુકોપ ગૌરી દેવસ્ય પિતુર્વૈરમનુસ્મરન્

ચિન્તયામાસ દક્ષસ્ય અનેનાપકૃતં પુરા ।
યજ્ઞો વિધ્વંસિતો યસ્માત્ તસ્માચ્ચાન્યાં તનૂમહમ્

આરાધ્ય તપસા તસ્ય ગૃહે ભૂત્વા વ્રજામ્યહમ્ ।
કથં ગચ્છામિ પિતરં દક્ષં ક્ષપિતબાન્ધવમ્

ભવપત્ની ચ દુહિતા એવં સંચિન્ત્ય સુન્દરી ।
જગામ તપસે શૈલં હિમવન્તં મહાગિરિમ્

તત્ર કાલેન મહતા ક્ષપયન્તી કલેવરમ્ ।
સ્વશરીરાગ્નિના દગ્ધા તતઃ શૈલસુતાઽભવત્

ઉમા નામેતિ મહતી કૃષ્ણા ચેત્યભિધાનતઃ ।
લબ્ધ્વા તુ શોભનાં મૂર્તિં હિમવન્તગૃહે શુભા

પુનસ્તપશ્ચકારોગ્રં દેવં સ્મૃત્વા ત્રિલોચનમ્ ।
અસાવેવ પતિર્મહ્યમિત્યુક્ત્વા તપસિ સ્થિતા

કુર્વન્ત્યા તત્ તપશ્ચોગ્રં હિમવન્તે મહાગિરૌ ।
કાલેન મહતા દેવસ્તપસારાધિતસ્તયા

આજગામાશ્રમં તસ્યા વિપ્રો ભૂત્વા મહેશ્વરઃ ।
વૃદ્ધઃ શિથિલસર્વાઙ્ગઃ સ્ખલંશ્ચૈવ પદે પદે

કૃચ્છ્રાત્ તસ્યાઃ સમીપં તુ આગત્ય દ્વિજસત્તમઃ ।
બુભુક્ષિતોઽસ્મિ મે દેહિ ભદ્રે ભોજ્યં દ્વિજસ્ય તુ

એવમુક્તા તદા કન્યા ઉમા શૈલસુતા શુભા ।
ઉવાચ બ્રાહ્મણં ભોજ્યં દદ્મિ વિપ્ર ફલાદિકમ્ ।
કુરુ સ્નાનં દ્રુતં વિપ્ર ભુઞ્જસ્વાન્નં યદૃચ્છયા

એવમુક્તસ્તદા વિપ્રસ્તસ્ય પાર્શ્વે મહાનદીમ્ ।
ગઙ્ગાં જગામ સ્નાનાર્થી સ્નાનં કર્ત્તુમવાતરત્

સ્નાનં તુ કુર્વતા તેન રુદ્રેણ દ્વિજરૂપિણા ।
ભૂત્વા માયામયં ભીમં મકરં ભયદર્શનમ્ ।
ગ્રાહિતસ્તુ તદા વિપ્રસ્તેન દુષ્ટેન મદ્ગુના

દૃષ્ટ્વા ધૃતમથાત્માનં મકરેણ બલીયસા ।
વૃદ્ધમાત્માનમન્યં તાં દર્શયન્ વાક્યમબ્રવીત્

અબ્રહ્મણ્યં ગતં કન્યે ધાવસ્વાનય માં રુષઃ ।
યાવન્નાયાતિ વિકૃતિં તાવન્માં ત્રાતુમર્હસિ

એવમુક્તા તદા કન્યા ચિન્તયામાસ પાર્વતી ।
પિતૃભાવેન શૈલેન્દ્રં ભર્તૃભાવેન શંકરમ્ ।
સ્પૃશામિ તપસા પૂતા કથં વિપ્રં સ્પૃશામ્યહમ્

યદ્યેનં નાપકર્ષામિ મકરેણ જલે ધૃતમ્ ।
તદાનીં બ્રહ્મવધ્યા મે ભવતીતિ ન સંશયઃ

અન્યવ્યતિક્રમે ધર્મમપનેતું ચ શક્યતે ।
બ્રહ્મવધ્યા પુનર્નૈવમેવમુક્તવા ગતા ત્વરમ્

સા ગત્વા ત્વરિતં ભીરુર્ગૃહીત્વા પાણિના દ્વિજમ્ ।
ચકર્ષાન્તર્જલાત્ તાવત્ સ્વયં ભૂતપતિર્હરઃ

યમારાધ્ય તપશ્ચર્ત્તુમારબ્ધં શૈલપુત્રાયા ।
સ એવ ભગવાન્ રુદ્રસ્તસ્યાઃ પાણૌ વિલમ્બત

તં દૃષ્ટ્વા લજ્જિતા દેવી પૂર્વત્યાગમનુસ્મરન્ ।
ન કિંચિદુત્તરં સુભ્રૂર્વદતિ સ્મ સુલજ્જિતા

તૂષ્ણીંભૂતાં તુ તાં દૃષ્ટ્વા ગૌરીં રુદ્રો હસન્નિવ ।
પાણૌ ગૃહીત્વા માં ભદ્રે કથં ત્યક્તુમિહાર્હસિ

મત્પાણિગ્રહણં ભદ્રે વૃથા યદિ કરિષ્યસિ ।
તદાનીં બ્રહ્મણઃ પુત્ર્યામાહારાર્થં બ્રવીમ્યહમ્

ન ભવેત્ પરિહાસોઽયમુક્તા દેવી પરાપરા ।
લજ્જમાના તદા વાક્યં વદતિ સ્મિતપૂર્વકમ્

દેવદેવ ત્રિલોકેશ ત્વદર્થોઽયં સમુદ્યમઃ ।
પ્રાગ્જન્મારાધિતો ભર્ત્તા ભવાન્ દેવો મહેશ્વરઃ

ઇદાનીં મે ભવાન્ દેવઃ પતિર્નાન્યો ભવિષ્યતિ ।
કિન્તુ સ્વામી પિતા મહ્યં શૈલેન્દ્રો મે વ્રજામિ તમ્ ।
અનુજ્ઞાપ્ય વિધાનેન તતઃ પાણિં ગૃહીષ્યસિ

એવમુક્ત્વા તદા દેવી પિતરં પ્રતિ ભામિની ।
કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા હિમવન્તમુવાચ હ

અતોઽન્યજન્મભર્ત્તા મે રુદ્રો દક્ષમખાન્તકઃ ।
ઇદાનીં તપસા સૈવ ધ્યાતોઽભૂદ્ ગતિભાવનઃ

સ ચ વિશ્વપતિર્ભૂત્વા બ્રાહ્મણો મે તપોવનમ્ ।
આગત્ય ભોજનાર્થાય યાચયામાસ શંકરઃ ।
મયા સ્નાતું વ્રજસ્વેતિ ચોદિતો જાહ્નવીં ગતઃ

તત્રાસૌ વૃદ્ધકાયેન દ્વિજરૂપેણ શંકરઃ ।
મકરેણ ધૃતસ્તૂર્ણં અબ્રહહ્મણ્યમુવાચ હ

બ્રહ્મહત્યાભયાત્ તાત મયા પાણૌ ધૃતસ્તતઃ ।
ધૃતમાત્રઃ સ્વકં દેહં દર્શયામાસ શંકરઃ

તતો મામબ્રવીદ્ દેવઃ પાણિગ્રહણમાગતામ્ ।
ભવતી દેવિ મા કિંચિદ્ વિચારય તપોધને

એવમુક્તા ત્વહં તેન શંકરેણ મહાત્મના ।
તદનુજ્ઞાપ્ય દેવેશં ભવન્તં પ્રષ્ટુમાગતા ।
ઇદાનીં યત્ ક્ષમં કાર્યં તચ્છીઘ્રં સંવિધીયતામ્

એવં શ્રુત્વા તદા વાક્યં શૈલરાજો મુદા યુતઃ ।
ઉવાચ દુહિતાં ધન્યાં તસ્મિન્ કાલે વરાનનામ્

પુત્રિ ધન્યોઽસ્મ્યહં લોકે યસ્ય રુદ્રઃ સ્વયં હરઃ ।
જામાતા ભવિતા દેવિ ત્વયાઽપત્યવતામહમ્ ।
સ્થાપિતો મૂર્ધ્નિ દેવાનામપિ પુત્રિ ત્વયા હ્યહમ્

સ્થીયતાં ક્ષણમેકં તુ યાવદાગમનં મમ ।
એવમુક્ત્વા ગતો રાજા શૈલાનાં બ્રહ્મણોઽન્તિકમ્

તત્ર દૃષ્ટ્વા મહાત્માનં સર્વદેવપિતામહમ્ ।
ઉવાચ પ્રણતો ભૂત્વા બ્રહ્માણં શૈલરાટ્ તતઃ

દેવોમા દુહિતા મહ્યં તાં રુદ્રાય દદામ્યહમ્ ।
ત્વયા દેવ અનુજ્ઞાતસ્તત્કરોમિ પ્રશાધિ મામ્

તતો બ્રહ્મા પ્રીતમના યાહિ રુદ્રાય તાં શુભામ્ ।
પ્રયચ્છોવાચ દેવાનાં તદા લોકપિતામહઃ

એવમુક્તઃ શૈલરાજઃ સ્વવેશ્માગમ્ય સત્વરમ્ ।
દેવાનૃષીન્ સિદ્ધસંઘાન્ ચામન્ત્રયત સત્વરમ્

તુમ્બુરું નારદં ચૈવ હાહાહૂહૂં તથૈવ ચ ।
સ ગત્વા કિન્નરાંશ્ચૈવ અસુરાન્ રાક્ષસાનપિ

પર્વતાઃ સરિતઃ શૈલા વૃક્ષા ઓષધયસ્તથા ।
આગતા મૂર્ત્તિમન્તો વૈ પર્વતાઃ સઙ્ગમોપલાઃ ।
હિમવદ્દુહિતુર્દ્રષ્ટું વિવાહં શંકરેણ હ

તત્ર વેદિઃ ક્ષિતિશ્ચાસીત્ કલશાઃ સપ્ત સાગરાઃ ।
સૂર્યો દીપસ્તથા સોમઃ સરિતો વવહુર્જલમ્

એવં વિવાહસામગ્રીં કૃત્વા શૈલવરાધિપઃ ।
પ્રેષયામાસ રુદ્રાય સમીપં મન્દરં ગિરિમ્

સ તદા મન્દરોક્તસ્તુ શંકરો દ્રુતમાયયૌ ।
વિધિના સોમયા પાણિં જગ્રાહ પરમેશ્વરઃ

તત્રોત્સવે પર્વતનારદૌ દ્વૌ
જગુશ્ચ સિદ્ધા નનૃતુર્વનસ્પતીઃ ।
પુષ્પાણ્યનેકાનિ વિચિક્ષિપુઃ શુભાઃ
નનર્તુરુચ્ચૈઃ સુરયોષિતો ભૃશમ્

તસ્મિન્ વિવાહે સલિલપ્રવાહે
ચતુર્મુખો લોકપરઃ સ્વસંસ્થઃ ।
ઉવાચ કન્યાં ભવ પુત્રિ લોકે
નારી પ્રભર્ત્તા તવ ચાન્યપુંસામ્ ।
ઇત્યેવમુક્ત્વા સ ઉમાં સરુદ્રાં
પિતામહઃ સ્વં પુરમાજગામ

જામાતરં પર્વતરાટ્ સુપૂજ્ય
વિસર્જયામાસ વિભું સ સોમમ્ ।
દેવાંશ્ચ દૈત્યાન્ વિવિધાનૃષીંશ્ચ
સંપૂજ્ય સર્વાન્ વિવિધૈસ્તુ વસ્તુભિઃ ।
વિભૂષણૈર્વસ્ત્રવરાન્નદાનૈ -
ર્વિસર્જયામાસ તદાદ્રિમુખ્યાન્

સ વીતશોકો વિરજો વિશુદ્ધઃ
શુભાનનાં દેવવરાય દત્ત્વા ।
ઉમાં મહાત્મા હિમવાનદ્રિરાજઃ
પૈતામહે લોક ઇવાધ્વરે ભાત્

ઇતીરિતેયં તવ રાજસત્તમ
પ્રસૂતિરેષા ન વિદુર્યાં સુરાસુરાઃ ।
સ્વયંભુદક્ષાદિરાજઃ ત્રિજન્મભિ-
ર્ગૌરીવિવાહોઽપિ મયા સુકીર્તિતઃ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ।
એવં સા ગૌરિનામ્ના તુ કારણાન્મૂર્ત્તિમાગતા ।
સંબભૂવ યથા પ્રોક્તં પ્રજાપાલાય પૃચ્છતે ।
ઋષિણા મહતા પૂર્વં તપસા ભાવિતાત્મના

ગૌર્યા ઉત્પત્તિરેષા વૈ કથિતા પરમર્ષિણા ।
વિવાહશ્ચ યથા વૃત્તસ્તત્સર્વં કથિતં તવ

એતત્સર્વં તુ ગૌર્યા વૈ સંપન્નં તુ તૃતીયયા ।
તસ્યાં તિથૌ તૃતીયાયાં લવણં વર્જયેન્નરઃ ।
યશ્ચોપોષ્યતિ નારી વા સા સૌભાગ્યં તુ વિન્દતિ

દુર્ભગા યા તુ નારી સ્યાત્ પુરુષશ્ચાતિદુર્ભગઃ ।
એતચ્છ્રુત્વા તૃતીયાયાં લવણં તુ વિવર્જયેત્

સર્વકામાનવાપ્નોતિ સૌભાગ્યં દ્રવ્યસમ્પદમ્ ।
આરોગ્યં ચ સદા લોકે કાન્તિં પુષ્ટિં ચ વિન્દતિ

॥ ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે દ્વાવિંશોઽધ્યાયઃ