વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 202

અથ નારકિદણ્ડનકર્મવિપાકવર્ણનમ્ ॥
ઋષિરુવાચ ॥
વિસ્મયસ્તુ મયા દૃષ્ટસ્તસ્મિન્નદ્ભુતદર્શનઃ ॥
ચિત્રગુપ્તસ્ય સન્દેશો ધર્મરાજેન ધીમતઃ

પ્રાપ્નુવન્તિ ફલં તે વૈ યે ચ ક્ષિપ્તાઃ પુરા જનાઃ ॥
અગ્નિના વૈ પ્રતપ્તાસ્તે બદ્ધા બન્ધૈઃ સુદારુણૈઃ

સન્તપ્તા બહવો યે તે તૈસ્તૈઃ કર્મભિરુલ્બણૈઃ ॥
શ્યામાશ્ચ દશનાભિર્યે ત્વિમં શીઘ્રં પ્રમાપય

દુરાચારં પાપરતં નિર્ઘૃણં પાપચેતસમ્ ॥
શ્વાનસ્તુ હિંસકા યે ચ ભક્ષયન્તુ દુરાત્મકમ્

પિતૃઘ્નો માતૃગોઘ્નસ્તુ સર્વદોષસમન્વિતઃ ॥
આરોપ્ય શાલ્મલીં ઘોરાં કણ્ટકૈસ્તૈર્વિપાટય

એનં પાચય તૈલસ્ય ઘૃતક્ષૌદ્રસ્ય વા પુનઃ ॥
તપ્તદ્રોણ્યાં તતો મુંચ તામ્રતપ્તખલે પુનઃ ॥ ૬ !।
નરાધમમિમં ક્ષિપ્ત્વા પ્રદીપ્તે હવ્યવાહને ॥
તતો મનુષ્યતાં પ્રાપ્ય ઋણૈસ્તત્ર પ્રદીપ્યતે

શયનાસનહર્ત્તારમગ્નિદાયી ચ યો નરઃ ॥
વૈતરણ્યામયં ચૈવ ક્ષિપ્યતામચિરં પુનઃ

પાપકર્માયમત્યર્થં સર્વ તીર્થવિનાશકઃ ॥
તસ્ય પ્રદીપ્તઃ કીલોઽયં વહ્નિતપ્તોઽતિદુઃસ્પૃશઃ

આદેશ્ય ચોભયોરસ્ય કર્ણયોઃ કૂટસાક્ષિકઃ ॥
યો નરઃ પિશુનઃ કૂટસાક્ષી ચાલીકજલ્પકઃ

ગ્રામયાજનકં વિપ્રમધ્રુવં દાંભિકં શઠમ્॥
બદ્ધ્વા તુ બન્ધને ઘોરે દીયતાં તુ ન કિંચન

જિહ્વાઽસ્ય છિદ્યતાં શીઘ્રં વાચા દુષ્ટસ્ય પાપિનઃ ॥
ગમ્યાગમ્યં પુરા યેન વિજ્ઞાતં ન દુરાત્મના

કૃતં લોભાભિભૂતેન કામસમ્મોહિતેન ચ ॥
તસ્ય ચ્છિત્વા તતો લિંગં ક્ષારમગ્નિં ચ દીપય

ઇમં તુ ખલકં કૃત્વા દુરાત્મા પાપકારિણમ્ ॥
દાયાદા બહવો યેન સ્વાર્થહેતોર્વિનાશિતાઃ

ઇમં વાર્ધુષિકં વિપ્રં સર્વત્રાંગેષુ ભેદય ॥
તથાયં યાતનાં યાતુ પાપં બહુ સમાચરન્

સુવર્ણસ્તેયિનં પાપં કૃતઘ્નં ચ તથા નરમ્ ॥
ક્રૂરં પિતૃહણં ચૈનં બ્રહ્મઘ્નેષુ સમીકુરુ

અસ્થિ ચ્છિત્વા તતઃ ક્ષિપ્રં ક્ષારમગ્નિં ચ દાપય ॥
ઇમં તુ વિપ્રં ખાદન્તુ તીક્ષ્ણદંષ્ટ્રાઃ સુદારુણાઃ

પિશુનં હિ મહાવ્યાઘ્રાઃ પંચ ઘોરાઃ સુદારુણાઃ ॥
ઇમં પચત પાકેષુ બહુધા મર્મભેદિનમ્

યેનાગ્નિરુજ્ઝિતઃ પૂર્વં ગૃહીત્વા ચ ન પૂજિતઃ ॥
ઇમં પાપસમાચારં વીરઘ્નમતિપાપિનમ્

કર્કટસ્ય તુ ઘોરસ્ય નિત્યક્રુદ્ધસ્ય મોચય ॥
ઇમં ઘોરે હ્રદે ક્ષિપ્તં સર્વયાજનયાજકમ્

સર્વેષાં તુ પશૂનાં યો નિત્યં ધારયતે જલમ્ ॥
ન ત્રાતા ન ચ દાતા ચ પાપસ્યાસ્ય દુરાત્મનઃ

અદાનવ્રતિનો વિપ્રા વેદવિક્રયિણસ્તથા ॥
સર્વકર્માણિ કુર્યુર્યે દીયતે ન ચ કિંચન

તોયભાજનહર્ત્તારં ભોજનં યોઽનિવારયન્ ॥
હન્યતાં સુદૃઢૈર્દણ્ડૈર્યમદૂતૈર્મહાબલૈઃ

વેણુદણ્ડકશાભિશ્ચ લોહદણ્ડૈસ્તથૈવ ચ ॥
જલમસ્મૈ ન દાતવ્યં ભોજનં ચ કથંચન

તસ્મા અન્નં ચ પાનં ચ ન દાતવ્યં કદાચન ॥
હત વિશ્વાસ્ય હન્તારં વહ્નૌ શીઘ્રં પ્રપાચય

બ્રહ્મદેયં હૃતં યેન તં વૈ શીઘ્રં વિપાચય ॥
બહુવર્ષસહસ્રાણિ પાતયે કર્મ વિસ્તરે

સમુત્તીર્ણં તતઃ પશ્ચાત્તિર્યગ્યોનૌ પ્રપાતયે ॥
સૂક્ષ્મદેહવિપાકેષુ કીટપક્ષિવિજાતિષુ

ક્લિષ્ટો જાતિસહસ્રૈસ્તુ જાયતે માનુષસ્તતઃ ॥
તત્ર જાતો દુરાત્મા ચ કુલેષુ વિવિધેષુ ચ

હિંસારૂપેણ ઘોરેણ બ્રહ્મવધ્યાં પ્રદાપયેત્ ॥
રાજ્ઞસ્તુ મારકં ઘોરં બ્રહ્મઘ્નં દુષ્કૃતં તથા

સુવર્ણસ્તેયિનં ચૈવ સુરાપં ચૈવ કારયેત્ ॥
અનુભૂય તતઃ કાલે તતો યક્ષ્મ પ્રયોજયેત્

ગોઘાતકો હ્યયં પાપઃ કૂટશાલ્મલિમારુહેત્ ॥
કૃષ્યતે વિવિધૈર્ઘોરૈ રાક્ષસૈર્ઘોરદર્શનૈઃ

પૂતિપાકેષુ પચ્યેત જન્તુભિઃ સંપ્રયોજિતઃ ॥
બ્રહ્મવધ્યાચ્ચતુર્ભાગૈર્મૃગત્વં પશુતાં ગતઃ

ઉદ્વિગ્નવાસં પતિતં યત્ર યત્રોપપદ્યતે ॥
પાપકર્મસમુદ્વિગ્નો જાતો જાતઃ પુનઃપુનઃ

અયં તિષ્ઠતિ કિં પાપઃ પિતૃઘાતી દુરાત્મવાન્ ॥
તે તુ વર્ષશતં સાગ્રં ભક્ષયન્તુ વિચેતસઃ

તતઃ પાકેષુ ઘોરેષુ પચ્યતાં ચ નરાધમઃ ॥
તતો માનુષતાં પ્રાપ્ય ગર્ભસ્થો પ્રિયતાં પુનઃ

વ્યાપન્નો દશગર્ભેષુ તતઃ પશ્ચાદ્વિમુચ્યતામ્ ॥
તત્રાપિ લબ્ધ્વા માનુષ્યં ક્લેશભાગી ચ જાયતામ્

બુભુક્ષારુગ્વિકારૈશ્ચ સતતં તત્ર પીડ્યતામ્ ॥
પાપાચારમિમં ઘોરં મિત્રવિશ્વાસઘાતકમ્

યન્ત્રેણ પીડ્યતાં ક્ષિપ્રં તતઃ પશ્ચાદ્વિમુચ્યતામ્ ॥
દીપ્યતાં જ્વલને ઘોરે વર્ષાણાં ચ શતદ્વયમ્

જાયતાં ચ તતઃ પશ્ચાચ્છૂનાં યોનૌ દુરાત્મવાન્ ॥
ભ્રષ્ટોઽપિ જાયતાં તસ્માન્માનુષઃ ક્લેશ ભાજનઃ

પ્રાપ્તવાન્વિવિધાન્રોગાન્સંસારે ચૈવ દારુણાન્ ॥
બ્રહ્મસ્વહારી પાપોઽયં નરો લવણતસ્કરઃ

વર્ષાણાં તુ શતં પંચ તત્ર ક્લિષ્ટો દુરાત્મવાન્ ॥
કૃમિકો જાયતે પશ્ચાદ્વિષ્ઠાયાં કૃમિકોઽપરઃ

શકુન્તો જાયતે ઘોરસ્તત્ર પશ્ચાદ્વૃકો ભવેત્ ॥
ઇમમગ્નિપ્રદં ઘોરં કાષ્ઠાગ્નૌ સમ્પ્રતાપય

સ્વકર્મસુ વિહીનેષુ પશ્ચાલ્લબ્ધગતિસ્તથા ॥
તતશ્ચાથ મૃગો વાપિ તતો માનુષતાં વ્રજેત્

તત્રાપિ દારુણં દુઃખમુપભુંક્તે દુરાત્મવાન્ ॥
સર્વદુષ્કૃતકાર્યેષુ સહ સંઘાતચિન્તકૈઃ

એવં કર્મસમાયુક્તાસ્તે ભવન્તુ સહસ્રશઃ ॥
પરદ્રવ્યાપહારાશ્ચ રૌરવે પતિતાસ્તથા

કુમ્ભીપાકેષુ નિર્દગ્ધઃ પશ્ચાદ્ગર્દભતાં ગતઃ ॥
તતો જાતસ્ત્વસૌ પાપઃ શૂકરો મલભુક્તથા

પ્રાપ્નોતુ વિવિધાંસ્તાપાન્યથા હૃતધનશ્ચ સન્ ॥
ક્ષુધાતૃષ્ણાપરાક્રાન્તો ગર્દભો દશજન્મસુ

માનુષ્યં સમનુપ્રાપ્ય ચૌરો ભવતિ પાપકૃત્ ॥
પરોપઘાતી નિર્લજ્જઃ સર્વેદોષસમન્વિતઃ

વૃક્ષશાખાવલમ્બોઽત્ર હ્યધઃશીર્ષઃ પ્રજાયતે ॥
અગ્નિના પચ્યતાં પશ્ચાલ્લુબ્ધો વૈ પુરુષાધમઃ

તતો વર્ષશતે પૂર્ણે મુચ્યતે સ પુનઃ પુનઃ ॥
અજિતાત્મા તથા પાપઃ પિશુનશ્ચ દુરાત્મવાન્

પૂર્વૈશ્ચ સૂકરો ભૂત્વા નકુલો જાયતે પુનઃ ॥
વિમુક્તશ્ચ તતઃ પશ્ચાન્માનુષ્યં લભતે ચિરાત્

ધિક્કૃતઃ સર્વલોકેન કૂટસાક્ષ્યનૃતવ્રતઃ ॥
ન શર્મ લભતે ક્વાપિ કર્મણા સ્વેન ગર્હિતઃ

ઇમં હ્યાનૃતિકં દુષ્ટં ક્ષેત્રહારકમેવ ચ ॥
સ્વકર્મ દુષ્કૃતં યાવત્તાવદુઃખં ભુનક્ત્વસૌ

કર્મણ્યેકૈકશશ્ચાયં સ તુ તિષ્ઠત્વયં પુનઃ ॥
વર્ષલક્ષં ન સન્દેહસ્તતસ્તિષ્ઠત્વયં પુનઃ

તતો જાતીઃ સ્મરેત્સર્વાસ્તિર્યગ્યોનિં સમાશ્રિતઃ ॥
જાયતાં માનુષઃ પશ્ચાત્ક્ષુધયા પરિપીડિતઃ

સર્વકામવિમુક્તસ્તુ સર્વદોષસમન્વિતઃ ॥
ક્વચિજ્જાત્યાં ભવેદન્ધઃ ક્વચિદ્બધિર એવ ચ

ક્વચિન્મૂકશ્ચ કાણશ્ચ ક્વચિદ્વ્યાધિસમન્વિતઃ ॥
એવં હિ પ્રાપ્નુયાદ્દુઃખં ન ચ સૌખ્યમવાપ્નુયાત્

જાત્યન્તરસહસ્રાણિ પ્રયુતાન્યર્બુદાનિ ચ ॥
શાન્તિં ન લભતે ચૈવ ભૂમે ક્ષેત્રહરો નરઃ

તીવ્રૈરન્તર્ગતૈર્દુઃખૈર્ભૂમિહર્ત્તા નરાધમઃ ॥
ઇમં બન્ધૈર્દૃઢૈર્બદ્ધ્વા વિપાચય તથાચિરમ્

પ્રબદ્ધઃ સુચિરં કાલં મમ લોકં ગતો નરઃ ॥
જાયતાં સ ચિરં પાપો માર્જારસ્તેન કર્મણા

તીવ્રક્ષુધાપરિક્લિષ્ટો બદ્ધો બન્ધનયન્ત્રિતઃ ॥
દુઃખાન્યનુભવંસ્તત્ર પાપકર્મા નરાધમઃ

સપ્તધા સપ્ત ચૈકાં ચ જાતિં ગત્વા સ પચ્યતે ॥
ઇમં શાકુનિકં પાપં શ્વભિર્ગૃધ્રૈશ્ચ ઘાતય

તતઃ કુક્કુટતાં યાતુ વિડ્ભક્ષશ્ચ દુરાત્મવાન્ ॥
દંશશ્ચ મશકશ્ચૈવ તતઃ પશ્ચાદ્ભવેત્તુ સઃ

જાતિકર્મ સહસ્રં તુ તતો માનુષતાં વ્રજેત્ ॥
ઇમં સૌકરિકં પાપં મહિષા ઘાતયન્તુ તમ્

વર્ષાણાં ચ સહસ્રં તુ ધાવમાનં તતસ્તતઃ॥
વિભિન્નં ચ પ્રભિન્નં ચ શૃંગાભ્યાં પદ્ભિરેવ ચ

તસ્માદ્દેશાત્તતો મુક્તસ્તતઃ સૂકરતાં વ્રજેત્ ॥
મહિષઃ કુક્કુટશ્ચૈવ શશો જમ્બૂક એવ ચ

યાં યાં યાતિ પુનર્જાતિં તત્ર ભક્ષ્યો ભવેત્તુ સઃ ॥
કર્મક્ષયોઽન્યથા નાસ્તિ મયા પૂર્વં વિનિર્મિતમ્

પ્રાપ્ય માનુષતાં પશ્ચાત્પુનર્વ્યાધો ભવિષ્યતિ ॥
અન્યથા નિષ્કૃતિર્નાસ્તિ જાતિજન્મશતૈરપિ

ઉચ્છિષ્ટાન્નપ્રદાતારં પાપાચારમધાર્મિકમ્ ॥
અઙ્ગારૈઃ પચતાં ચૈનં ત્રીણિ વર્ષશતાનિ ચ

ભિન્નચારિત્રદુઃશીલા ભર્ત્તુર્વ્યલીકકારિણી ॥
આયસાન્પુરુષાન્સપ્ત હ્યાલિઙ્ગતુ સમન્તતઃ

તતઃ શુની ભવેત્પશ્ચાત્સૂકરી ચ તતઃ પરમ્ ॥
કર્મક્ષયે તતઃ પશ્ચાન્માનુષી દુઃખિતા ભવેત્

ન ચ સૌખ્યમવાપ્નોતિ તેન દુઃખેન દુખિતા ॥
અનેન ભૃત્યા બહવઃ શ્રાંતાઃ શાંતાઃ પ્રવાહિતાઃ

ભક્ષ્યં ભોજ્યં ચ પાનં ચ ન તેષામુપપાદિતમ્ ॥
અનુમોદે પ્રજા દૃષ્ટ્વા લિપ્સમાનો દુરાત્મવાન્

એવં કુરુત ભદ્રં વો મમ પાર્શ્વે તુ દુર્મતિઃ ॥
રૌરવે નરકે ઘોરે સર્વદોષસમન્વિતે

સર્વકર્માણિ કુર્વાણં ક્ષપયધ્વં દુરાસદમ્ ॥
વર્ષાણાં તુ સહસ્રાણિ તૈસ્તૈઃ કર્મભિરાવૃતમ્

પ્રક્ષિપ્યતામયં પશ્ચાદ્દસ્યુજાતૌ દુરાત્મવાન્ ॥
જાયતામુરગઃ પશ્ચાત્તતઃ કર્મ સમાશ્રયેત્

તતઃ પશ્ચાદ્ભવેત્પાપશ્ચેતરઃ સર્વપાપકૃત્ ॥
સૂકરસ્તુ ભવેત્પશ્ચાન્મેષઃ સંજાયતે પુનઃ

હસ્ત્યશ્વશ્ચ શૃગાલશ્ચ સૂકરો બક એવ ચ ॥
તતો જાતસ્તુ સર્વેષુ સંસારેષુ પુનઃ પુનઃ

વર્ષાણામયુતં સાગ્રં તતો માનુષતાં વ્રજેત્ ॥
પંચગર્ભેષુ સાપત્સુ પંચ જાતો મ્રિયેત સઃ

અપૌગણ્ડો મ્રિયેત્પંચ કર્મશેષક્ષયે તુ સઃ ॥
તતો માનુષતાં યાતિ ચૈષ કર્માવિનિર્ણયઃ

પાપસ્ય સુકૃતસ્યાથ પ્રજાનાં વિનિપાતને ॥
ભૂતાનાં ચાપ્યસંમાનં દુષ્પ્રહારશ્ચ સર્વશઃ

અતઃ સ્વયમ્ભુવા પૂર્વં કર્મપાકો યથાર્થવત્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે સંસારચક્રે નારકિદણ્ડકર્મવિપાક વર્ણનં નામ દ્વ્યધિકદ્વિશતતમોઽધ્યાયઃ