વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 190

અથ શ્રાદ્ધપિતૃયજ્ઞનિશ્ચયપ્રકરણમ્ ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
દેવમાનુષતિર્યક્ષુ પ્રેતેષુ નરકેષુ ચ ॥
આયાન્તિ જન્તવઃ કેચિદ્ભૂત્વા ગચ્છન્તિ ચાપરે

સ્વપ્નોપમમિમં લોકં હ્યાત્મકર્મ શુભાશુભમ્ ॥
વર્ત્તતે તિષ્ઠતે દેવ તવ માયાબલૈર્જગત્

ક એતે પિતરો દેવ શ્રાદ્ધં ભોક્ષ્યન્તિ યોગતઃ ॥
આત્મકર્મવશાલ્લોકે ગતિઃ પઞ્ચસુ વર્ત્તતે

કથં તં પિણ્ડસઙ્કલ્પં માસે માસે નિયોજયેત્ ॥
કે ભવન્તિ ચ ભોક્તારઃ શ્રાદ્ધે પિણ્ડાન્પિતૃક્રિયાઃ

નિશ્ચયં શ્રોતુમિચ્છામિ પરં કૌતૂહલં હિ મે ॥
પૃથિવ્યા એવમુક્તસ્તુ દેવો નારાયણો હરિઃ ॥૫।
વરાહરૂપી ભગવાન્પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરામ્॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
સાધુ ભૂમે વરારોહે સર્વધર્મવ્યવસ્થિતે

કથયિષ્યામિ તે દેવિ યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥
યે તે ભવન્તિ ભોક્તારઃ પિતૃયજ્ઞેષુ માધવિ

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ॥
ક્રિયતે પિણ્ડસઙ્કલ્પો માસે હ્યેકદિને તથા

જ્ઞાત્વા નક્ષત્રસંયોગં પિતૃપક્ષે હ્યુપાગતે ॥
તિથિં પર્વં વિજાનીયાદ્યેષુ દત્તં મહત્ફલમ્

કરિષ્યન્તિ ચ યે શ્રાદ્ધં શ્રદ્ધયા જ્ઞાનિનો જનાઃ ॥
તત્સર્વં કથયિષ્યામિ શ્રૂયતાં શુભ લોચને

કેચિદ્યજન્તિ યજ્ઞં વૈ બ્રહ્મયજ્ઞં દ્વિજાતયઃ ॥
કેચિદ્યજન્તિ સુભગે દેવયજ્ઞં હુતાશને

કેચિચ્ચ ભૂતયજ્ઞેન વર્ત્તયન્તિ સુમધ્યમે ॥
કેચિન્મનુષ્યયજ્ઞેન પૂજયન્તિ ગૃહાશ્રમે

પિતૃયજ્ઞં ચ ભો દેવિ શૃણુ વક્ષ્યામિ નિશ્ચયમ્ ॥
યે યજન્તિ વરારોહે ક્રતૂનેકશતૈરપિ

સર્વે તે મયિ વર્ત્તન્તે સત્યમેતદ્બ્રવીમિ તે ॥
અગ્નિર્મુખં ચ દેવાનાં હવ્યકવ્યેષુ માધવિ

ઉત્તરોઽગ્નિરહં ચૈવ દક્ષિણાગ્નિરહં તથા॥
અહમાહવનીયોઽગ્નિઃ સર્વયજ્ઞેષુ સુન્દરિ

પાવનઃ પાવકશ્ચૈવ અહમેવ વ્યવસ્થિતઃ ॥
સર્વેષ્વેવ તુ કાર્યેષુ દેવસત્રેષુ માધવિ

વૈશ્વદેવે નિયુઞ્જીત બ્રહ્મચારી શુચિઃ સદા ॥
ભિક્ષુકો દેવતીર્થેષુ વાનપ્રસ્થો યતિસ્તથા

એતાન્ન ભોજયેચ્છ્રાદ્ધે દેવતીર્થેષુ પૂજયેત્ ॥
વ્રતસ્થાન્સંપ્રવક્ષ્યામિ શ્રાદ્ધમર્હન્તિ યે દ્વિજાઃ

ઉત્તમો ગૃહસન્તુષ્ટઃ ક્ષાન્તો દાન્તો જિતેન્દ્રિયઃ ॥
ઉદાસીનઃ સત્યસન્ધઃ શ્રોત્રિયો ધર્મ પાઠકઃ

વેદવિદ્યાવ્રતસ્નાતો સુવિમૃષ્ટાન્નભોજકઃ ॥
ઈદૃશાન્ભોજયેચ્છ્રાદ્ધે પિતૃયજ્ઞેષુ માધવિ

દત્ત્વા હુતાશનાયાદૌ દેવતીર્થેષુ સુન્દરિ ॥
મુખેષુ પશ્ચાદ્બ્રાહ્મણસ્ય પિત્રે દદ્યાદ્યથાવિધિ

ચતુર્ણામેવ વર્ણાનાં યદ્યથા શ્રાદ્ધમર્હતિ ॥
તથા વિધિઃ પ્રયોક્તવ્યઃ પિતૃયજ્ઞેષુ સુન્દરિ

યન્ન પશ્યન્તિ તે ભોજ્યં શ્વાનઃ કુક્કુટસૂકરાઃ ॥
બ્રાહ્મણાશ્ચાપ્યપાંક્તેયા નરાઃ સંસ્કારવર્જિતાઃ

સર્વકર્મકરા યે ચ સર્વભક્ષાશ્ચ યે નરાઃ ॥
એતાઞ્શ્રાદ્ધે ન પશ્યેત્તુ પિતૃયજ્ઞેષુ સુન્દરિ

એતે પશ્યન્તિ યચ્છ્રાદ્ધં તચ્છ્રાદ્ધં રાક્ષસં વિદુઃ ॥
મયા પ્રકલ્પિતો ભાગો બલયે પૂર્વમેવ તુ

હૃતં યદા તુ ત્રૈલોક્યં શક્રસ્યાર્થે ત્રિવિક્રમે ॥
એવં શ્રાદ્ધં પ્રતીક્ષન્તિ મન્ત્રહીનમવિક્રિયમ્

વર્જનીયા બુધૈરેતે પિતૃયજ્ઞેષુ સુન્દરિ ॥
પ્રચ્છન્નં ભોજયેચ્છ્રાદ્ધે તર્પયિત્વા દ્વિજં શુચિઃ

પિતૄંસ્તત્રાહ્વયેદ્ભૂમે મન્ત્રેણ વિધિપૂર્વકમ્ ॥
પિણ્ડાસ્ત્રયઃ પ્રદાતવ્યાઃ સહ વ્યઞ્જનસંયુતાઃ

પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ ॥
અપસવ્યેન દાતવ્યં માસિમાસિ તિલોદકમ્

પ્રણમ્ય શિરસા દેવીર્નિર્વાપસ્ય ચ ધારિણીઃ ॥
વૈષ્ણવી કાશ્યપી ચેતિ અજયા ચેતિ નામતઃ

એવં દત્તેન પ્રીયન્તે પિતરશ્ચ ન સંશયઃ ॥
પરમાત્મા શરીરસ્થો દેવતાનાં મયા કૃતઃ

ત્રયસ્તત્ર વરારોહે દેવગાત્રાદ્વિનિસ્સૃતાઃ ॥
પિતૃદેવા ભવિષ્યન્તિ ભોક્તારઃ પિતૃપિણ્ડકાન્

દેવતાસુરગન્ધર્વા યક્ષરાક્ષસપન્નગાઃ ॥
છિદ્રં શ્રાદ્ધેઽસ્ય પશ્યન્તિ વાયુભૂતા ન સંશયઃ

પિતૃયજ્ઞં વિશાલાક્ષિ યે કુર્વન્તિ વિદો જનાઃ ॥
આયુઃ કીર્તિં બલં તેજો ધનપુત્રપશુસ્ત્રિયઃ

દદન્તે પિતરસ્તસ્ય આરોગ્યં નાત્ર સંશયઃ ॥
આત્મકર્મવશાલ્લોકાન્ પ્રાપ્નુવન્તીહ શોભનાન્

તિર્યગ્ભ્યશ્ચ વિમુચ્યન્તે પ્રેતભાવેન માનવાઃ ॥
નરકે પચ્યમાનાનાં ત્રાતા ભવતિ માનવઃ

પૂજકઃ પિતૃદેવાનાં સર્વકાલં ગૃહાશ્રમે ॥
દ્વિજાતીંસ્તર્પયિત્વા તુ પૂર્ણેન વિધિના નરઃ

અક્ષય્યં તસ્ય મન્યન્તે પિતરઃ શ્રાદ્ધતર્પિતાઃ ॥
નરા યે પિતૃભક્તાસ્તે પ્રાપ્નુવન્તિ પરાં ગતિમ્

સાત્વિકં શુક્લપન્થાનમેતે યાન્તિ વિદો જનાઃ ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તત્ત્વેન સુન્દરિ

અજ્ઞાનતમસારૂઢા નિકૃતિજ્ઞાઃ શઠાસ્તથા ॥
સ્નેહપાશશતેનૈવ પચ્યન્તે નરકે નરાઃ

કલ્પાન્તં પચ્યમાનાપિ ત્રાયન્તે યેન માનવાઃ ॥
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ કદાચિદપિ સુન્દરિ

મુંચન્તિ જલબિન્દૂંશ્ચ અમાં પ્રાપ્ય જલાશયે ॥
તેનૈવ ભવિતા તૃપ્તિસ્તેષાં નિરયગામિનામ્

યે વૈ શ્રાદ્ધં પ્રકુર્વન્તિ તર્પયિત્વા દ્વિજાતયઃ ॥
દત્ત્વા તિલોદકં પિણ્ડાન્ પિતૃભ્યો ભક્તિભાવતઃ

નિરયાત્તેઽપિ મુચ્યન્તે તૃપ્તિર્ભવતિ ચાક્ષયા ॥
ગૃહ્ય ચૌદુમ્બરં પાત્રં કૃત્વા તત્ર તિલોદકમ્

વિપ્રાણાં વચનં કૃત્વા યથાશક્ત્યા ચ દક્ષિણા ॥
દેયા તેષાં તુ વિપ્રાણાં પિતૄણાં મોક્ષણાય ચ

દેયો નીલો વૃષસ્તત્ર નરકાર્ત્તિવિનાશનઃ ॥
નીલષણ્ડસ્ય લાંગૂલે તોયમપ્યુદ્ધરેદ્યદિ

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ પિતરસ્તેન તર્પિતાઃ ॥
મુક્તમાત્રેણ શૃઙ્ગેણ નીલષણ્ડેન સુન્દરિ

ઉદ્ધૃતો યદિ સુશ્રોણિ પંકઃ શૃઙ્ગેણ તેન ચ ॥
બાન્ધવાઃ પિતરસ્તસ્ય નિરયે પતિતાસ્તુ યે

તાનુદ્ધૃત્ય વરારોહે સોમલોકં સ ગચ્છતિ ॥
મુક્તેન નીલષણ્ડેન યત્પુણ્યં જાયતે ભુવિ

ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ ॥
સોમલોકેષુ મોદન્તે ક્ષુત્તૃડ્ભ્યાં ચ વિવર્જિતાઃ

એષ ધર્મો ગૃહસ્થાનાં પુત્ર પૌત્રસમન્વિતાઃ ॥
ત્રાતારશ્ચ ભવિષ્યન્તિ વર્તયન્તો યથાસુખમ્

પિપીલિકાદિભૂતાનિ જઙ્ગમાશ્ચ વિહઙ્ગમાઃ ॥
ઉપજીવન્તિ સુશ્રોણિ ગૃહસ્થેષુ ન સંશયઃ

એવં ગૃહાશ્રમો મૂલં ધર્મસ્તત્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥
માસિમાસિ તુ યે શ્રાદ્ધં પ્રકુર્વન્તિ ગૃહાશ્રમે

તિથૌ પર્વણિ યે ચૈવ સ્વપિતૄંસ્તારયન્તિ વૈ

ન યજ્ઞદાનાધ્યયનોપવાસૈસ્તીર્થાભિષેકૈરપિ ચાગ્નિહોત્રૈઃ ॥
દાનૈરનેકૈર્વિધિસમ્પ્રદત્તૈર્ન તત્ફલં શ્રાદ્ધગૃહસ્ય ધર્મે

પિતરો નિર્ગતાસ્તત્ર બ્રહ્મવિષ્ણુશરીરગાઃ ॥
પિતા પિતામહશ્ચૈવ તથૈવ પ્રપિતામહઃ

એવં ક્રમેણ વૈ તત્ર પિતૃદેવા વસુન્ધરે ॥
દેવતાઃ કશ્યપોત્પન્ના શ્રાદ્ધેષુ વિનિયોજિતાઃ

તત એતે ન જાનન્તિ દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ॥
ઈશ્વરશ્ચ ન જાનાતિ આત્મદેહવિનિઃસૃતાઃ

ન ચ બ્રહ્મા વિજાનાતિ નિઃસૃતો મમ માયયા ॥
એવં માયામયૌ ભૂમૌ બ્રહ્મરુદ્રૌ બહિષ્કૃતૌ

પુનશ્ચાન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ પિતૃયજ્ઞેષુ સુન્દરિ ॥
દદ્યાદ્વૈ બ્રાહ્મણમુખે નાગ્નૌ તુ જુહુયાત્ક્વચિત્

કૃત્વા વૈ પિણ્ડસઙ્કલ્પં દર્ભાનાસ્તીર્ય ભૂતલે ॥
તેન તે પિતૃપિણ્ડેન પિતૃદેવા વસુન્ધરે

અજીર્ણેનાભિપીડ્યન્તે ભુજ્યન્તે ન ચ સુન્દરિ ॥
તતો દુઃખેન સન્તપ્તા પદ્યન્તે સોમમેવ ચ

દૃષ્ટાઃ સોમેન સુશ્રોણિ દેવતાજીર્ણપીડિતાઃ ॥
સ્વાગતેનાથ વાક્યેન પૂજિતાસ્તદનન્તરમ્

સોમ ઉવાચ ॥
દેવતાઃ કસ્ય ચોત્પન્ના દુખિઃતાઃ કેન હેતુના ॥
એવં તુ ભાષમાણસ્ય સોમસ્ય તદનન્તરમ્

ઊચુસ્તે સોમમેવાપિ વાક્યં નઃ શ્રૂયતામિતિ ॥
ત્રયસ્તુ પિતરો દેવા બ્રહ્મવિષ્ણુહરોદ્ભવાઃ

શ્રાદ્ધે નિયોજિતાસ્તૈસ્તુ પિતૃપિણ્ડેન તર્પિતાઃ ॥
અજીર્ણં જાયતે સોમ તેન વૈ દુઃખિતા વયમ્

સોમ ઉવાચ ॥
સખા ચાહં ભવિષ્યામિ ત્રયાણાં ચ ચતુર્થકઃ ॥
સહિતાસ્તત્ર ગચ્છામો યથા શ્રેયો ભવિષ્યતિ

એવમુક્તાસ્તુ સોમેન પિતૃદેવાસ્તદન્તરે ॥
સોમં સોમેન ગચ્છન્તિ શ્રેયસ્કામા વસુન્ધરે

શરણ્યં શરણં દેવં બ્રહ્માણં પદ્મસંભવમ્ ॥
મેરુશૃઙ્ગે સુખાસીનં બ્રહ્મર્ષિગણસેવિતમ્

દૃષ્ટ્વા પિતામહં દેવં પ્રણમ્ય સહસા ક્ષિતૌ ॥
અત્રિપુત્રેણ સોમેન ભાષિતો વૈ પિતામહઃ

ય એતે પિતરો દેવ દુઃખિતાજીર્ણપીડિતાઃ ॥
આગતાઃ શરણં ચાત્ર સોમં સોમેન સત્તમ

યથા નશ્યંતિ જીર્ણાનિ તથા કુરુ પિતામહ॥
મુહૂર્તં ધ્યાનમાસ્થાય ઈશ્વરં ચ દદર્શ હ

ઉવાચ વચનં તત્ર બ્રહ્મા યોગીશ્વરં પ્રતિ ॥
એતે તે પિતરો દેવ દુઃખિતાજીર્ણપીડિતાઃ

આગતાઃ શરણં ચાત્ર સોમેન સહિતા મમ ॥
આચક્ષ્વ નિર્મિતા યેન યથા શ્રેયો ભવેત્તવ

બ્રહ્મણા ચૈવમુક્તસ્તુ ઈશ્વરઃ પરમેશ્વરઃ॥
મુહૂર્તં ધ્યાનમાસ્થાય દિવ્યં યોગં ચ માધવિ

પશ્યતે ઈશ્વરં તત્ર યોગવેદાઙ્ગનિર્મિતમ્ ॥
વિસ્મયં પરમં ગત્વા બ્રહ્માણં વાક્યમબ્રવીત્

નિર્મિતા વિષ્ણુના બ્રહ્મન્ વૈષ્ણવ્યા માયયા ચ તે ॥
પ્રથમં પિતરૌ દેવા યે ચ શ્રેષ્ઠા ભવંતિ તે

પિતા તુ બ્રહ્મદૈવત્યો મમ ગાત્રાદ્વિનિર્મિતઃ ॥
પિતામહો વિષ્ણુદેવો વિષ્ણુગાત્રાદ્વિનિર્મિતઃ

પ્રપિતામહો રુદ્રદેવો મમ ગાત્રાદ્વિનિર્મિતઃ ॥
શ્રાદ્ધે નિયોજિતાસ્તેઽત્ર મર્ત્ત્યેષુ પિતૃદેવતાઃ

બ્રાહ્મણાનાં હિતાર્થાય નિર્મિતા વિષ્ણુમાયયા ॥
તર્પિતાઃ પિતૃયજ્ઞેષુ પિતરોઽજીર્ણપીડિતાઃ

આગતાઃ શરણં બ્રહ્મન્સોમેન સહિતા યદિ ॥
યેન નશ્યત્યજીર્ણં ચ પિતૄણાં ચ સુખં ભવેત્

શૃણુ તત્તે પ્રવક્ષ્યામિ બ્રહ્મન્લોકપિતામહ ॥
શાણ્ડિલ્યપુત્રસ્તેજસ્વી ધૂમ્રકેતુર્વિભાવસુઃ

શ્રાદ્ધે તુ પ્રથમં તસ્ય દાતવ્યં માનુષેષુ વા ॥
સહ તેનૈવ ભોક્તવ્યં પિતૃપિણ્ડવિસર્જિતમ્

ઈશ્વરેણેવમુક્તસ્તુ બ્રહ્મા કમલસંભવઃ ॥
આહૂય મનસા ચૈવ હ્યાગતો હવ્યવાહનઃ

પ્રદીપ્તસ્તેજસા વહ્નિઃ સર્વભક્ષો હુતાશનઃ ॥
યોજિતઃ પંચયજ્ઞેષુ બ્રહ્મણા મમ માયયા

બ્રહ્માગ્નિં ભાષતે તત્ર શૃણુષ્વ ચ હુતાશન ॥
ભોક્તવ્યં પ્રથમં બ્રહ્મન્પિતૃપિણ્ડવિસર્જિતમ્

ત્વયા ભુક્તેતિ ભોક્ષ્યન્તિ દેવતાઃ સમરુદ્ગણાઃ ॥
ભોક્તવ્યં મધ્યમં શ્રાદ્ધં પથ્યમન્નં ચ વૈ સહ

પશ્ચાદ્દત્તં તુ તં પિણ્ડં સહ સોમેન ભુઞ્જતે ॥
બ્રહ્મણા હ્યેવમુક્તાસ્તુ પિતૃદેવહુતાશનાઃ

પ્રસ્થિતાઃ સહ સોમેન દેવતાસ્તા વસુન્ધરે॥
પિતૃયજ્ઞં વરારોહે ભોક્ષ્યન્તિ સહિતાઃ સદા

એવં તુ પ્રથમં શ્રાદ્ધં દદ્યાદગ્નેર્વસુન્ધરે॥
ઉદ્દિશ્ય ચ પિતૄન્દેવિ તર્પયિત્વા દ્વિજાતયઃ

પશ્ચાત્પિણ્ડાન્પ્રદદ્યાચ્ચ દર્ભાનાસ્તીર્ય ભૂતલે ॥
પ્રથમં બ્રહ્મણોંશાય દદ્યાત્પિણ્ડં વિધાનતઃ

પિતામહાય રુદ્રાંશસંભૂતાય તુ મધ્યમમ્ ॥
પ્રપિતામહાય વિષ્ણોસ્તુ દદ્યાત્પિણ્ડં મહીતલે

વિધિના મન્ત્રપૂર્વેણ શ્રાદ્ધં કુર્વન્તિ યે નરાઃ ॥
તેષાં વરં પ્રયચ્છન્તિ પિતરઃ શ્રાદ્ધતર્પિતાઃ

મમ માયાબલેનૈવ કૃતં શ્રાદ્ધં દ્વિજાતિભિઃ ॥
અપાંક્તેયાંસ્તથા વિપ્રાન્પ્રવક્ષ્યામિ વસુન્ધરે

નપુંસકાશ્ચિત્રકારા વસુપાલવિનિન્દકાઃ ॥
કુનખાઃ શ્યાવદન્તાશ્ચ કાણાશ્ચ વિકટોદરાઃ

નર્ત્તકા ગાયનાશ્ચૈવ તથા રઙ્ગોપજીવિનઃ ॥
વેદવિક્રયિણશ્ચૈવ સર્વે યાજકયાજકાઃ

રાજોપસેવકાશ્ચૈવ વાણિજ્યક્રયવિક્રયાઃ ॥
બ્રહ્મયોન્યાં સમુત્પન્નાઃ સઙ્કીર્ણા પતિતાશ્ચ યે

અસંસ્કારપ્રવૃત્તાશ્ચ શૂદ્રકર્મોપજીવિનઃ ॥
શૂદ્રકર્મકરા યે ચ ગણકા ગ્રામયાજકાઃ

દીક્ષિતઃ ક્રોડપૃષ્ઠશ્ચ યશ્ચ વાર્ધુષિકો દ્વિજઃ ॥
વિક્રેતારો રસાનાં ચ યે ચ વૈશ્યોપજીવિનઃ

તસ્કરા લેખકારાશ્ચ યાજકા રઙ્ગકારકાઃ ॥
શૌલિકા ગિરિકા યે ચ દામ્ભિકા યે ચ માધવિ

સર્વકર્મકરા યે ચ સર્વવિક્રયિણસ્તથા ॥
એતાન્ન ભોજયેચ્છ્રાદ્ધે પિત્રર્થે ચ વસુન્ધરે

દૂરાધ્વાનં ગતા યે ચ તત્ર કર્મોપજીવિનઃ ॥
રસ વિક્રયિણશ્ચૈવ શૈલૂષસ્તિલવિક્રયી

શ્રાદ્ધકાલમનુપ્રાપ્તં રાજસં તં વિદુર્બુધાઃ ॥
અન્યે યે દૂષિતા દેવિ દ્વિજરૂપેણ રાક્ષસાઃ

એતાન્ન પશ્યેચ્છ્રાદ્ધેષુ પિતૃપિણ્ડેષુ માધવિ ॥
અપાંક્તેયાંસ્તથા વિપ્રાન્ભુઞ્જતઃ પશ્યતો દ્વિજાન્

પિતરસ્તસ્ય ષણ્માસં દુઃખમૃચ્છન્તિ દારુણમ્ ॥
ન્યસ્તપાત્રં દ્રુતં કુર્યાત્પ્રાયશ્ચિત્તમુભૌ ધરે

ધૃતં તુ જુહુયાદગ્નાવાદિત્યં ચાવલોકયેત્ ॥
પુનરાવપનં કૃત્વા પિતરં ચ પિતામહાન્

ગંધપુષ્પં ચ ધૂપં ચ દદ્યાદર્ઘ્યં તિલોદકમ્ ॥
યથાવિધિં ચ વિપ્રાય ભોજયેચ્ચ પુનઃ શુચિઃ

પુનશ્ચાન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુ તત્ત્વેન સુન્દરિ ॥
જ્ઞાનશુદ્ધેન વિપ્રેણ મન્ત્રશુદ્ધિં યથાવિધિ

મૃતાન્નં યે ન ભુઞ્જંતિ કદાચિદપિ માધવિ ॥
વૈશ્વદેવેષુ દાતવ્યં શ્રાદ્ધેષુ ચ ન યોજયેત્

પ્રેતાન્નં ભુઞ્જમાનાસ્તુ શ્રાદ્ધમર્હન્તિ યે દ્વિજાઃ ॥
તેષાં દોષં પ્રવક્ષ્યામિ ભુક્તં ભોજયતે તુ સઃ

દમ્ભકાર કૃતોચ્છિષ્ટં કૃત્વા તુ નરકં વ્રજેત્ ॥
પ્રાયશ્ચિત્તં પ્રવક્ષ્યામિ યથા શુધ્યન્તિ તે નરાઃ

માઘમાસે તુ દ્વાદશ્યાં સર્પિર્યુક્તં તુ પાયસમ્ ॥
સ લિહેન્મધુમાંસેન તર્પયિત્વા દ્વિજાતયઃ

સવત્સાં કપિલાં દદ્યાદાત્મનઃ શુદ્ધિકામુકઃ ॥
પુનઃ શ્રાદ્ધં પ્રકુર્વીત ચાત્મનઃ શુભ કામુકઃ

સ્નાનોપલેપનં ભૂમે કૃત્વા વિપ્રાન્પ્રમન્ત્રયેત્ ॥
દન્તકાષ્ઠં વિસૃજ્યૈવ બ્રહ્મચારી શુચિર્ભવેત્

યત્નેન મિથુનં શ્રાદ્ધે ભોજયિત્વા વિસર્જ્જયેત્ ॥
અમાયાં ચ વિશાલાક્ષિ દન્તકાષ્ઠં ન ખાદયેત્

અમાયાં તુ ચ યો મૂર્ખો દન્તકાષ્ઠં હિ ખાદતિ ॥
હિંસિતો હિ ભવેત્સોમો દેવતાઃ પિતરસ્તથા

પ્રભાતાયાં તુ શર્વર્યામુદિતે ચ દિવાકરે ॥
દિવાકૃત્યં તતો ગૃહ્ય વિપ્રસ્ય વિધિપૂર્વંકમ્

શ્મશ્રુકર્મ ચ કર્ત્તવ્યં નખાનાં છેદનાનિ ચ ॥
સ્નાપનાઽભ્યઞ્જને દદ્યાત્પિતૃભક્તેન સુન્દરિ

પક્વાન્નં તત્ર વૈ કાર્યં સુવિમૃષ્ટં ચ શુદ્ધિતઃ ॥
વૃત્તે તુ તત્ર મધ્યાહ્ને શ્રાદ્ધારમ્ભં તુ કારયેત્

સ્વાગતં ચ તથા કૃત્વા પાદ્યાર્થં સલિલં શુચિ ॥
પાદ્યં દત્ત્વા તુ વિપ્રાય ગૃહસ્યાભ્યન્તરં નયેત્

આસનં કલ્પયિત્વા તુ આવાહ્ય તદનન્તરમ્॥
અર્ઘ્યં દત્ત્વા વિધાનેન ગન્ધમાલ્યૈઃ પ્રપૂજ્ય ચ

ધૂપં દીપં તથા વસ્ત્રં તિલોદકમથાપિ વા ॥
પાત્રં ચ ભોજનસ્યાર્થે વિપ્રાગ્રે ધારયેત્તથા

ભસ્મના મણ્ડલં કાર્યં પઙ્ક્તિ દોષનિવારકમ્ ॥
અગ્નિકાર્યં તતઃ કૃત્વા અન્નં ચ પરિવેષયેત્

તત્ર કાર્યો ન સંકલ્પઃ પિતૄનુદ્દિશ્ય સુન્દરિ ॥
યથાસુખેન ભોક્તવ્યમિતિ બ્રૂયાદ્દ્વિજં પ્રતિ

રક્ષોઘ્નમન્ત્રપાઠાંશ્ચ શ્રાવયીત વિચક્ષણઃ ॥
તૃપ્તં તુ બ્રાહ્મણં દત્ત્વા દદ્યાદ્વૈ વિકિરં તતઃ

ઉત્તરીયાસનં દત્ત્વા પિણ્ડપ્રશ્નં તુ કારયેત્ ॥
દક્ષિણાભિમુખો ભૂત્વા દર્ભાનાસ્તીર્ય ભૂતલે

પિણ્ડદાનં પ્રકુર્વીત પિત્રાદિત્રિતયે તથા ॥
પિણ્ડાનાં પૂજનં કાર્યં તન્તુવૃદ્ધ્યૈ યથાવિધિ

બ્રાહ્મણસ્ય ચ હસ્તે તુ દદ્યાદક્ષય્યમાત્મવાન્ ॥
દક્ષિણાભિઃ પ્રતોષ્યાપિ સ્વસ્તિ વાચ્યં વિસર્જયેત્

પિણ્ડાસ્ત્રયસ્તુ વસુધે યાવત્તિષ્ઠન્તિ ભૂતલે ॥
અપ્યાયમાનાઃ પિતરસ્તાવત્તિષ્ઠન્તિ વૈ ગૃહે

ઉપસ્પૃશ્ય શુચિર્ભૂત્વા દદ્યાચ્છાન્ત્યુદકાનિ ચ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા ભૂમૌ નિવાપસ્ય ચ ધારિણીઃ

વૈષ્ણવી કાશ્યપી ચેતિ અક્ષયા ચેતિ નામતઃ ॥
ભક્ષયેત્પ્રથમં પિણ્ડં પત્ન્યૈ દેયં તુ મધ્યમમ્

તૃતીયમુદકે દદ્યાચ્છ્રાદ્ધે એવં વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
પિતૃદેવાંશ્ચ વિસૃજેત્તતશ્ચ પ્રણમેત્તુ તાન્

એવં દત્તેન તુષ્યન્તિ પિતૃદેવા ન સંશયઃ॥
દીર્ઘાયુષ્યં પ્રયચ્છન્તિ પુત્રપૌત્રધનાનિ ચ

જ્ઞાનોત્તમેષુ વિપ્રેષુ દદ્યાચ્છ્રાદ્ધં વિધાનતઃ॥
અન્યથા તત્તુ વૈ શ્રાદ્ધં નિષ્ફલં નાસ્તિ સંશયઃ

મન્ત્રહીનં ક્રિયાહીનં યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે દ્વિજઃ ॥
મદ્ભક્તસ્યાસુરેન્દ્રસ્ય ફલં ભવતિ ભાગતઃ

ઉદ્ધરેદ્યદિ પાત્રં તુ બ્રાહ્મણો જ્ઞાનવર્જિતઃ॥
રાક્ષસૈર્હ્રિયતે તચ્ચ ભુઞ્જતસ્તસ્ય સુન્દરિ

એતત્તે કથિતં ભદ્રે પિતૃકાર્યમનુત્તમમ્ ॥
ઉત્પતિશ્ચૈવ દાનં ચ યત્પુણ્યં કથિતં તવ

અપરં ચાપિ વસુધે કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે શ્રાદ્ધપિતૃયજ્ઞનિશ્ચયો નામ નવત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ