વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 187

અથ સૃષ્ટિપિતૃયજ્ઞૌ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
એવં નારાયણાચ્છ્રુત્વા સા મહી સંશિતવ્રતા ॥
કરાભ્યામઞ્જલિં કૃત્વા માધવં પુનરબ્રવીત્

ધરણ્યુવાચ ॥
શ્રુતમેતન્મયાખ્યાનં ક્ષેત્રસ્ય ચ મહત્ફલમ્ ॥
એકં મે પરમં ગુહ્યં તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

પિતૃયજ્ઞસ્ય માહાત્મ્યં સોમદત્તો નરાધિપઃ ॥
મૃગયાં સમુપાગમ્ય યત્ત્વયા પૂર્વભાષિતમ્

કો ગુણઃ પિતૃયજ્ઞસ્ય કથમેવ પ્રયુજ્યતે ॥
કેન ચોત્પાદિતં શ્રાદ્ધં કસ્મિન્નર્થે કિમાત્મકમ્

એતદિચ્છામ્યહં શ્રોતું વિસ્તરેણ વદસ્વ મે॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
સાધુ ભૂમે મહાભાગે યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ

મોહિતાસિ વરારોહે ભારાક્રાન્તા વસુન્ધરે ॥
દિવ્યાં દદામિ તે બુદ્ધિં શૃણુ સુન્દરિ તત્ત્વતઃ

કથયિષ્યામિ તે હ્યેવં શ્રાદ્ધોત્પત્તિવિનિશ્ચયમ્ ॥
આદૌ સ્વર્ગસ્ય ચોત્પત્તિં દેવાનાં ચ વરાનને

નિષ્પ્રભેઽસ્મિન્નિરાલોકે સર્વતસ્તમસાવૃતે ॥
સ્રષ્ટું વૈ બુદ્ધિરુત્પન્ના ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્

સોઽહં ચ શેષપર્યઙ્કે એકશ્ચૈવ પરાઙ્મુખઃ ॥
સ્વપામિ ચ વરારોહે અનન્તશયને હ્યહમ્

નિદ્રાં માયામયીં કૃત્વા જાગર્મિ ચ સ્વપામિ વા ॥
વિષ્ણુમાયામયં કૃત્વા જાનાસિ ત્વં ન ધારિણિ

યુગં યુગસહસ્રાણિ યાસ્યન્તિ ચ ગતાનિ ચ ॥
ન ત્વં મમ વિજાનાસિ જ્ઞાતું માયાં યશસ્વિનિ

ધારિતં મમ સુશ્રોણિ દિવા પંચશતાનિ ચ ॥
વારાહં રૂપમાદાય ન જાનાસિ હિ ભામિનિ

યન્માં પૃચ્છસિ વૈ જ્ઞાતુમાત્માનં ચ યશસ્વિનિ ॥
એકમૂર્ત્તિસ્ત્રિધા જાતો બ્રહ્મવિષ્ણુ હરાત્મકઃ

ક્રોધહેતોર્મયા સૃષ્ટ ઈશ્વરોઽસુરનાશનઃ ॥
મમ નાભ્યામભૂત્પદ્મં પદ્મગર્ભઃ પિતામહઃ

એવં ત્રયો વયં દેવાઃ કૃત્વા હ્યેકાર્ણવાં મહીમ્ ॥
તિષ્ઠામ પરમપ્રીત્યા માયાં કૃત્વા તુ વૈષ્ણવીમ્

સર્વં તજ્જલપૂર્ણં તુ ન ચાજ્ઞાયત કિઞ્ચન ॥
વટમેકં વર્જયિત્વા વિષ્ણુમૂલં યશોદ્રુમમ્

તિષ્ઠામ વટવૃક્ષેઽહં માયયા બાલરૂપધૃક્ ॥
પશ્યામિ ચ જગત્સર્વં ત્રૈલોક્યં યન્મયા કૃતમ્

વારયામિ વરારોહે જાનાસિ ત્વં ધરે શુભે ॥
કાલેન તુ તદા દેવિ કૃત્વા વૈ વડવામુખમ્

વિનિસ્સૃતં જલં તત્ર માયયા તદનન્તરમ્ ॥
પ્રલયે ચ વિનિર્વૃત્તે બ્રહ્મા લોકપિતામહઃ

મુહૂર્ત્તં ધ્યાનમાસ્થાય ભાષિતો વચનં મયા ॥
શીઘ્રમુત્પાદય બ્રહ્મન્દેવતાસુરમાનુષાન્

એવમુક્તો મયા દેવિ ગૃહ્ય તત્ર કમણ્ડલુમ્ ॥
ઉપસ્પૃશ્ય શુચિર્ભૂત્વા બ્રહ્મા ચોત્પાદયન્સુરાન્

આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ મરુદ્ગણાઃ ॥
તારણાર્થં ચ સર્વેષાં બ્રાહ્મણાન્ભુવિ દૈવતાન્

બાહુભ્યાં ક્ષત્રમુત્પન્નં વૈશ્યા ઊરુવિનિઃસ્સૃતાઃ ॥
પદ્ભ્યાં વિનિઃસૃતાઃ શૂદ્રાઃ સર્વવર્ણોપચારકાઃ

દેવતાશ્ચાસુરા દેવિ જાતાસ્તે બ્રહ્મણસ્તથા ॥
દેવતા હ્યસુરાઃ સર્વે તપોવીર્યબલાન્વિતાઃ

આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ ચ મરુદ્ગણાઃ ॥
દેવતાસ્તુ ત્રયસ્ત્રિંશદદિત્યાં જનયન્પુરા

દિત્યાં ચ જનિતાઃ પુત્રા અસુરાઃ સુરશત્રવઃ ॥
પ્રજાપતિશ્ચાજનયદૃષીંશ્ચૈવ તપોધનાન્

તેજસા ભાસ્કરાકારાઃ સર્વે શાસ્ત્રવિદો દ્વિજાઃ ॥
તેષાં પુત્રાશ્ચ પૌત્રાશ્ચ જનિતા બ્રહ્મસૂનુના

નિમેસ્તુ વંશસમ્ભૂતો આત્રેય ઇતિ વિશ્રુતઃ ॥
જાતમાત્રો મહાત્મા સ શ્રીમાંશ્ચાપિ તપોનિધિઃ

એકચિત્તં સમાધાય તપશ્ચરતિ નિશ્ચલઃ ॥
પંચાગ્નિર્વાયુભક્ષશ્ચ એકપાદોર્દ્ધ્વબાહુકઃ

શીર્ણપર્ણામ્બુભક્ષશ્ચ શિશિરે ચ જલેશયઃ ॥
સ કૃચ્છ્રે ફલભક્ષશ્ચ પુનશ્ચાન્દ્રાયણં ચરન્

વર્ષાણાં ચ સહસ્રાણિ તપસ્તપ્ત્વા વસુન્ધરે ॥
મૃત્યુકાલમનુપ્રાપ્તસ્તતઃ પઞ્ચત્વમાગતઃ

નષ્ટં ચ તં સુતં દૃષ્ટ્વા નિમેઃ શોક ઉપાવિશત્ ॥
પુત્રશોકાભિસંયુક્તો દિવા રાત્રૌ ચ ચિન્તયન્

નિમિઃ કૃત્વા તતઃ શોકં વિધાનાત્તત્ર માધવિ ॥
તં મનોગતસંકલ્પં ત્રિરાત્રે પ્રત્યપદ્યત

તસ્ય પ્રતિવિશુદ્ધસ્ય માઘમાસે તુ દ્વાદશીમ્ ॥
માનસં સૃજ્ય વિષયં બુદ્ધિર્વિસ્તારગામિની

સ નિમિશ્ચિન્તયામાસ શ્રાદ્ધકલ્પં સમાહિતઃ ॥
યાનિ તસ્યૈવ ભોજ્યાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ

યાનિ કાનિ ચ ભક્ષ્યાણિ નવશ્ચ રસસંભવઃ ॥
યાનિ તસ્યૈવ ચેષ્ટાનિ સર્વમેતદુદાહરેત્

આમન્ત્ર્ય બ્રાહ્મણં પૂર્વં શુચિર્ભૂત્વા સમાહિતઃ ॥
દક્ષિણાવર્તતઃ સર્વમકરોદૃષિસત્તમઃ

સપ્તકૃત્વસ્તતસ્તત્ર યુગપત્સમુપાવિશત્ ॥
દત્ત્વા તુ માંસશાકાનિ મૂલાનિ ચ ફલાનિ ચ

પૂજયિત્વા તુ વિપ્રાન્સ સપ્તકૃત્વશ્ચ સુન્દરિ ॥
કૃત્વા તુ દક્ષિણાગ્રાંશ્ચ કુશાંશ્ચ પ્રયતઃ શુચિઃ

પ્રદદૌ શ્રીમતે પિણ્ડં નામગોત્રમુદાહરન્ ॥
તત્કૃત્વા સ મુનિશ્રેષ્ઠો ધર્મસંકલ્પમાત્મનઃ

એવં દિને ગતે ભદ્રે હ્યસ્તં પ્રાપ્તે દિવાકરે ॥
બ્રહ્મ કર્મોત્તમં દિવ્યં ભાવસાધ્યમુપાસત

એકાકી યતચિત્તાત્મા નિરાશી નિષ્પરિગ્રહઃ ॥
શુચૌ દેશે પ્રતિષ્ઠાપ્ય સ્થિરમાસનમાત્મનઃ

નાત્યુચ્ચં નાતિનીચં ચ ચેલાજિનકુશોત્તરમ્ ॥
તત્રૈકાગ્રં મનઃ કૃત્વા યતચિત્તો જિતેન્દ્રિયઃ

ઉપવિશ્યાસનેઽયુઞ્જદ્યોગમાત્મવિશુદ્ધયે ॥
સમં કાયશિરોગ્રીવં ધારયન્નચલં સ્થિતઃ

સંપ્રેક્ષ્ય નાસિકાગ્રં સ્વં દિશશ્ચાનવલોકયન્ ॥
પ્રકાશાત્મા વિગતભીર્બ્રહ્મચારી વ્રતે સ્થિતઃ

સંયમ્ય મયિ ચિત્તં યો યુક્ત આસીત મત્પરઃ ॥
પ્રયુઞ્જીત તદાત્માનં મદ્ભક્તો નાન્યમાનસઃ

એવં નિવૃત્તસંધ્યાયાં તતો રાત્રિરુપાગતા ॥
પુનશ્ચિન્તિતુમારબ્ધઃ શોકસંવિગ્નમાનસઃ

કૃત્વા તુ પિણ્ડ સંકલ્પં પશ્ચાત્તાપં ચકાર હ ॥
અકૃતં મુનિભિઃ સર્વં કિં મયા તદનુષ્ઠિતમ્

નિવાપકર્મ હ્યશુચિ પુત્રાર્થે વિનિયોજિતમ્ ॥
અહો સ્નેહપ્રભાવેણ મયા ચાકૃતબુદ્ધિના

કથં તે મુનયઃ શાપાત્પ્રદહેયુર્ન મામિતિ ॥
સદેવાસુરગન્ધર્વપિશાચોરગરાક્ષસાઃ

કિં વક્ષ્યન્તિ ચ માં સર્વે યે વૈ પિતૃપદે સ્થિતાઃ ॥
એવં વિચિન્ત્યમાનસ્ય ગતા રાત્રિર્વસુન્ધરે

પૂર્વસન્ધ્યાનુ સમ્પ્રાપ્તા ઉદિતે ચ દિવાકરે ॥
સન્ધ્યાવિધિં વિનિર્વર્ત્ત્ય હુત્વાગ્નીન્દ્વિજસત્તમઃ

પુનશ્ચિન્તાં પ્રપન્નઃ સ આત્રેયો હ્યતિદુઃખિતઃ ॥
એકાકી ભાષતે તત્ર શોકપીડિતમાનસઃ

ધિગ્વયો ધિક્ચ મે કર્મ ધિગ્બલં ધિક્ચ જીવિતમ્ ॥
પુત્રં સર્વસુખૈર્યુક્તં જીવિતં હિ ન દૃશ્યતે

નરકં પૂતિકાખ્યાતં હૃદિ દુઃખં વિદુર્બુધાઃ ॥
પરિત્રાણં તતઃ પુત્રાદિચ્છન્તીહ પરત્ર ચ

પૂજયિત્વા તુ દેવાંશ્ચ દત્ત્વા દાનં ત્વનેકશઃ ॥
હુત્વાગ્નિં વિધિવચ્ચૈવ સ્વર્ગં તુ લભતે નરઃ

પુત્રેણ લભતે યેન પૌત્રેણ ચ પિતામહાઃ ॥
અથ પુત્રસ્ય પૌત્રેણ મોદન્તે પ્રપિતામહાઃ

પુત્રેણ શ્રીમતા હીનં નાહં જીવિતુમુત્સહે ॥
એતસ્મિન્નન્તરે દેવિ નારદો દ્વિજસત્તમઃ

જગામ તાપસારણ્યમૃષ્યાશ્રમવિભૂષિતમ્ ॥
સર્વકામયુતં રમ્યં બહુપુષ્પફલોદકમ્

તત્પ્રવિશ્યાશ્રમપદં ભ્રાજમાનં સ્વતેજસા ॥
તં દૃષ્ટ્વા પૂજયામાસ સ્વાગતેનાથ ધર્મવિત્

તસ્મૈ દત્ત્વા પાદ્યમર્ઘ્યં આસને ચોપવેશ્ય ચ ॥
ઉપવિશ્યાસને દેવિ નારદો વાક્યમબ્રવીત

નારદ ઉવાચ ॥
નિમે શૃણુ મહાપ્રાજ્ઞ શોકમુત્સૃજ્ય દૂરતઃ ॥
અશોચ્યાનન્વશોચસ્ત્વં પ્રજ્ઞાવાન્નાવબુધ્યસે

ગતાસૂનગતાસૂંશ્ચ નાનુશોચન્તિ પણ્ડિતાઃ ॥
મૃતં વા યદિ વા નષ્ટં યો યાન્તમનુશોચતિ

અમિત્રાસ્તસ્ય હૃષ્યન્તિ સ ચાપિ ન નિવર્ત્તતે ॥
અમરત્વં ન પશ્યામિ ત્રૈલોક્યે સચરાચરે

દેવતાસુરગન્ધર્વા માનુષા મૃગપક્ષિણઃ ॥
સર્વે કાલવશં યાન્તિ સર્વે કાલમુદીક્ષતે

જાતસ્ય સર્વભૂતસ્ય કાલો મૃત્યુરુપસ્થિતઃ ॥
અવશ્યં ચૈવ ગન્તવ્યં કૃતાન્તવિહિતેન ચ

તવ પુત્રો મહાત્મા વૈ શ્રીમાન્નામ શ્રિયો નિધિઃ ॥
પૂર્ણં વર્ષસહસ્રં તુ તપઃ કૃત્વા સુદુશ્ચરમ્

મૃત્યુકાલમનુપ્રાપ્ય ગતો દિવ્યાં પરાં ગતિમ્ ॥
એતત્સર્વં વિદિત્વા તુ નાનુશોચિતુમર્હતિ

નારદેનૈવમુક્તે તુ શ્રુત્વા સ દ્વિજસત્તમઃ ॥
પ્રણમ્ય શિરસા પાદૌ નિમિરુદ્વિગ્નમાનસઃ

ભીતો ગદ્ગદયા વાચા નિઃશ્વસંશ્ચ મુહુર્મુહુઃ ॥
સવ્રીડો ભાષતે વિપ્રઃ કારુણ્યેન સમન્વિતઃ

અહો મુનિવરશ્રેષ્ઠ અહો ધર્મવિદાં વર ॥
સાન્ત્વિતોઽસ્મિ ત્વયા વિપ્ર વચનૈર્મધુરાક્ષરૈઃ

પ્રણયાત્સૌહૃદાદ્વાપિ સ્નેહાદ્વક્ષ્યામિ તચ્છૃણુ ॥
શોકો નિરન્તરં ચિત્તે મમૈતદ્ધૃદિ વર્ત્તતે

કૃતસ્નેહસ્ય પુત્રાર્થે મયા સંકલ્પ્ય યત્કૃતમ્ ॥
તર્પયિત્વા દ્વિજાન્સપ્ત અન્નાદ્યેન ફલેન ચ

પશ્ચાદ્વિસર્જિતં પિણ્ડં દર્ભાનાસ્તીર્ય ભૂતલે ॥
ઉદકાનયનં ચૈવ હ્યપસવ્યેન વાસિતમ્

શોકસ્ય તુ પ્રભાવેણ એતત્કર્મ મયા કૃતમ્ ॥
અનાર્યજુષ્ટમસ્વર્ગ્યમકીર્ત્તિકરણં દ્વિજ

નષ્ટબુદ્ધિસ્મૃતિસત્ત્વો હ્યજ્ઞાનેન વિમોહિતઃ ॥
ન ચ શ્રુતં મયા પૂર્વં ન દેવૈરૃષિભિઃ કૃતમ્

ભયં તીવ્રં પ્રપશ્યામિ મુનિશાપાત્સુદારુણાત્ ॥
નારદ ઉવાચ ॥
ન ભેતવ્યં દ્વિજશ્રેષ્ઠ પિતરં શરણં વ્રજ

અધર્મં ન ચ પશ્યામિ ધર્મો નૈવાત્ર સંશયઃ ॥
નારદેનૈવમુક્તસ્તુ નિમિર્ધ્યાનમુપાવિશત્

કર્મણા મનસા વાચા પિતરં શરણં ગતઃ ॥
તતોઽતિચિન્તયામાસ વંશકર્ત્તારમાત્મનઃ

ધ્યાયમાનસ્તતોઽપ્યાશુ આજગામ તપોધનમ્ ॥
પુત્રશોકેન સન્તપ્તં પુત્રં દૃષ્ટ્વા તપોધનમ્

પુત્રમાશ્વાસયામાસ વાગ્ભિરિષ્ટાભિરવ્યયૈઃ ॥
નિમે સંકલ્પિતસ્તેઽયં પિતૃયજ્ઞસ્તપોધન

પિતૃયજ્ઞેતિ નિર્દિષ્ટા ધર્મોઽયં બ્રહ્મણા સ્વયમ્ ॥
તતો હ્યતિતરો ધર્મઃ ક્રતુરેકઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

કૃતઃ સ્વયંભુવા પૂર્વં શ્રાદ્ધં યો વિત્ત્વિત્તમઃ ॥
શૃણ્વતો નારદસ્યાપિ વિધિં વિધિવિદાં વરઃ

શ્રાદ્ધકર્મવિધિં ચૈવ પ્રેતકર્મ ચ યા ક્રિયા॥
શૃષુ સુન્દરિ તત્ત્વેન યથા દાતા સપુત્રકઃ

મમ ચૈવ પ્રસાદેન તસ્ય બુદ્ધિં દદામ્યહમ્ ॥
જાતસ્ય સર્વભૂતસ્ય કાલમૃત્યુરુપસ્થિતઃ

અવશ્યમેવ ગન્તવ્યં ધર્મરાજસ્ય શાસનાત્ ॥
અમરત્વં ન પશ્યામિ પિપીલાદીનિ જન્તવઃ

જાતસ્ય હિ ધ્રુવો મૃત્યુર્ધ્રુવં જન્મ મૃતસ્ય ચ ॥
મોક્ષઃ કર્મવિશેષેણ પ્રાયશ્ચિત્તેન ચ ધ્રુવમ્

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચૈવ ત્રયઃ શારીરજાઃ સ્મૃતાઃ ॥
અલ્પાયુષો નરાઃ પશ્ચાદ્ભવિષ્યન્તિ યુગક્ષયે

સાત્ત્વિકં નાવબુદ્ધ્યન્તિ કર્મદોષેણ તામસઃ ॥
તામસં નરકં વિન્દ્યાત્તિર્યગ્યોનિં ચ રાક્ષસીમ્

સાત્ત્વિકં મુક્તિયાનાય યાન્તિ વેદવિદો જનાઃ॥
ધર્મજ્ઞાનં તથૈશ્વર્યં વૈરાગ્યમિતિ સાત્વિકમ્

ક્રૂરો ભીરુર્વિષાદિ ચ હિંસકો નિરપત્રપઃ॥
અજ્ઞાનાન્ધશ્ચ પૈશાચમેતેષાં તામસા ગુણાઃ

તામસં તદ્વિજાનીયાદુચ્યમાનો ન બુદ્ધ્યતિ ॥
દુર્મદોઽશ્રદ્ધધાનશ્ચ વિજ્ઞેયાસ્તામસા નરાઃ

।
પ્રબલો વાચિ યુક્તશ્ચાચલબુદ્ધિઃ સદાયતઃ ॥
શૂરઃ સર્વેષુ વ્યક્તાત્મા વિજ્ઞેયા રાજસા નરાઃ

ક્ષાન્તો દાન્તો વિશુદ્ધાત્મા વિજ્ઞેયઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ॥
તપઃસ્વાધ્યાશીલશ્ચ એતેષાં સાત્વિકા ગુણાઃ

એવં સઞ્ચિન્તયાનસ્તુ ન શોકં કર્તુમર્હસિ ॥
ત્યજ શોકં મહાભાગ શોકઃ સર્વવિનાશનઃ ॥ ૯૫ ॥।
શોકો દહતિ ગાત્રાણિ બુદ્ધિઃ શોકેન નશ્યતિ ॥
લજ્જા ધૃતિશ્ચ ધર્મશ્ચ શ્રીઃ કીર્તિશ્ચ સ્મૃતિર્નયઃ

ત્યજન્તિ સર્વધર્મશ્ચ શોકેનોપહતં નરમ્॥
એવં શોકં ત્યજિત્વા તુ નિઃશોકો ભવ પુત્રક

મૂઢ: સ્નેહપ્રભાવેણ કૃત્વા હિંસાનૃતે તથા ॥
પચ્યતે નરકે ઘોરે હ્યાત્મદોષૈર્વસુન્ધરે

સ્નેહં સર્વેષુ સંયમ્ય બુદ્ધિં ધર્મે નિયોજયેત્ ॥
ધર્મલોક હિતાર્થાય શૃણુ સત્યં બ્રવીમ્યહમ્

ચાતુર્વર્ણસ્ય વક્ષ્યામિ યશ્ચ સ્વાયંભુવોઽબ્રવીત્ ॥
નેમિપ્રભૃતિનામેવં યેન શ્રાદ્ધં પ્રવર્ત્તતે

કણ્ઠસ્થાનં ગતે જીવે ભીતિવિભ્રાન્તમાનસઃ ॥
જ્ઞાત્વા ચ વિહ્વલં તત્ર શીઘ્રં નિઃસારયેદ્ગૃહાત્ ॥ ૧૦ ૧ ॥
કુશાસ્તરણશાયી ચ દિશઃ સર્વા ન પશ્યતિ॥
લબ્ધસ્મૃતિર્મુહૂર્તં તુ યાવજ્જીવો ન પશ્યતિ

વાચયેત્સ્નેહભાવેન ભૂમિદેવા દ્વિજાતયઃ ॥
સુવર્ણં ચ હિરણ્યં ચ યથોત્પન્નેન માધવિ

પરલોકહિતાર્થાય ગોપ્રદાનં વિશિષ્યતે ॥
સર્વદેવમયા ગાવ ઈશ્વરેણાવતારિતાઃ ॥ ૧૦૪ ॥।
અમૃતં ક્ષરયન્ત્યશ્ચ પ્રચરન્તિ મહીતલે ॥
એતાસાં ચૈવ દાનેન શીઘ્રં મુચ્યેત કિલ્બિષાત્

પશ્ચાછ્રુતિપથં દિવ્યમુત્કર્ણેન ચ શ્રાવયેત્ ॥
યાવત્પ્રાણાન્પ્રમુઞ્ચેત કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્

દૃષ્ટ્વા સુવિહ્વલં હ્યેનં મમ માર્ગાનુસારિણમ્॥
પ્રયાણકાલે તુ નરો મન્ત્રેણ વિધિપૂર્વકમ્

મંત્રેણાનેન કર્તવ્યં સર્વસંસારમોક્ષણમ્ ॥
મધુપર્કં ત્વરન્ ગૃહ્ય ચેમં મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ-
ૐ ગૃહ્ણીષ્વ મે સુવિમલં મધુપર્કમાદ્યં સંસારનાશનકરં ત્વમૃતેન તુલ્યમ્ ॥
નારાયણેન રચિતં ભગવત્પ્રિયાણાં દાહે ચ શાન્તિકરણં સુરલોકપૂજ્યમ્

તત એતેન મન્ત્રેણ દદ્યાદ્વૈ મધુપર્કકમ્ ॥
મૃત્યુકાલે તુ પુરુષો પરલોકસુખાવહમ્

એવં વિનિસ્સૃતે પ્રાણે સંસારં ચ ન ગચ્છતિ ॥
નષ્ટસંજ્ઞં સમુદ્દિશ્ય જ્ઞાત્વા મૃત્યુવશઙ્ગતમ્

મહાવનસ્પતિં ગત્વા ગન્ધાંશ્ચ વિવિધાનપિ ॥
ઘૃતતૈલસમાયુક્તં કૃત્વા વૈ દેહશોધનમ્

।
તેજોઽવ્યયકરં ચાસ્ય તત્સર્વં પરિકલ્પ્ય ચ ॥
દક્ષિણાયાં શિરઃ કૃત્વા સલિલે સન્નિધાપ્ય ચ

તીર્થાદ્યાવાહ્નં કૃત્વા સ્નાપનં તસ્ય કારયેત્ ॥
ગયાદીનિ ચ તીર્થાનિ યે ચ પુણ્યાઃ શિલોચ્ચયાઃ

કુરુક્ષેત્રં ચ ગઙ્ગા ચ યમુના ચ સરિદ્વરા॥
કૌશિકી ચ પયોષ્ણી ચ સર્વપાપપ્રણાશિની

ગણ્ડકી ભદ્રનામા ચ સરયૂર્બલદા તથા ॥
વનાનિ નવ વારાહે તીર્થે પિણ્ડારકે તથા

।
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ ચત્વારઃ સાગરાસ્તથા ॥
સર્વાણિ મનસા ધ્યાત્વા સ્નાનમેવં તુ કારયેત્ ॥ ૧૧૭ ॥।
પ્રાણૈર્હૃતં તુ તં જ્ઞાત્વા ચિતાં કૃત્વા વિધાનતઃ ॥
તસ્યા ઉપરિ સંસ્થાપ્ય દક્ષિણાગ્રં શિરસ્તથા

દિવ્યાનગ્નિમુખાન્ધ્યાત્વા ગૃહ્ય હસ્તે હુતાશનમ્ ॥
પ્રજ્વાલ્ય વિધિવત્તત્ર મન્ત્રમેતમુદાહરેત્

।
કૃત્વા સુદુષ્કરં કર્મ જાનતા વાપ્યજાનતા॥
મૃત્યુકાલવશં પ્રાપ્ય નરઃ પંચત્વમાગતઃ

ધર્માધર્મસમાયુક્તો લોભમોહસમાવૃતઃ ॥
દહ ચૈતસ્ય ગાત્રાણિ દેવલોકં સ ગચ્છતુ ॥ ૧૨૧ ॥।
એવમુક્ત્વા તતઃ શીઘ્રં કૃત્વા ચૈવ પ્રદક્ષિણામ્ ॥
જ્વલમાનં તદા વહ્નિં શિરઃસ્થાને પ્રદાપયેત્

।
ચાતુર્વર્ણ્યેષુ સંસ્કારમેવં ભવતિ પુત્રક ॥
ગાત્રાણિ વાસસી ચૈવ પ્રક્ષાલ્ય વિનિવર્તયેત્

મૃતં નામ તથોદ્દિશ્ય દદ્યાત્પિણ્ડં મહીતલે॥
તદાપ્રભૃતિ ચાશેઓચં દેવકર્મ ન કારયેત્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે શ્રાદ્ધોત્પતિનિરૂપણં નામ સપ્તાશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ