વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 186

શ્રીવરાહ ઉવાચ॥
રાજતીં પ્રતિમાં કૃત્વા સુરૂપાં નિર્મલાં શુચિમ્ ॥
અશ્લિષ્ટાં ચૈવ નિર્દોષાં સર્વતઃ પરિનિષ્ઠિતામ્

ચન્દ્રપાણ્ડુરસઙ્કાશાં સુશ્લક્ષ્ણાં નિર્વ્રણાં શુભામ્ ॥
શ્રિયાયુક્તાં મનોજ્ઞાં ચ દીપ્યમાનાં દિશો દશ

ઈદૃશીં પ્રતિમાં કૃત્વા મમ કર્મપરાયણઃ ॥
ગીતવાદિત્રશબ્દેન શંખદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ

સ્તુતિભિર્મઙ્ગલૈશ્ચૈવ મમ વેશ્મન્યુપાનયેત્ ॥
અર્ઘ્યપાદ્યાદિકં ગૃહ્ય ઇમં મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ-
ૐ યઃ સર્વલોકેષ્વપિ સર્વમર્ઘ્યં પૂજ્યશ્ચ માન્યશ્ચ દિવૌકસામપિ॥
ઉપાગતો ગૃહ્ય ઇદં મમાર્ઘ્યં પ્રસીદ માં તિષ્ઠતુ લોકનાથ ॥
યો રાજતે યજ્ઞપતિશ્ચ યજ્ઞે સૂર્યોદયે મમ કર્માગ્નિહોત્રમ્

મન્દશ્ચેતિ આદિમધ્યસ્વરૂપાયેતિ ॥
તત એતેન મન્ત્રેણ અર્ઘ્યં દત્ત્વા યથાવિધિ ॥
સુસ્નાતોઽલંકૃતશ્ચૈવ સ્થાપયેત્તામુદડ્મુખઃ

આશ્લેષાસુ ચ નક્ષત્રે રાશૌ કર્કટકે સ્થિતે ॥
અસ્તઙ્ગતે દિનકરે સ્વજને યજતિ સ્થિરે

તત્રાધિવાસનં કુર્યાદ્વિધિવન્મન્ત્રપૂર્વકમ્ ॥
ચત્વારઃ કલશાસ્તત્ર ચન્દનોદકમિશ્રિતાઃ

સર્વૌષધીસમાયુક્તાઃ સહકારવિભૂષિતાઃ ॥
તતસ્તે કર્મિણઃ સર્વે મમ શાસ્ત્રાનુસારિણઃ

ગુરોસ્તુ વચનાદ્દેવિ મનોજ્ઞાન્સુખશીતલાન્ ॥
નમો નારાયણાયેતિ ઉક્ત્વા મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ -
યોઽસૌ ભવાન્ સર્વલોકૈકકર્ત્તા સર્વાધ્યક્ષઃ સર્વરૂપૈકરૂપઃ ॥
આયાતુ મૂર્ત્તૌ સહિતો મયા ચ ધ્રુવાદિભિર્લોકપાલૈસ્તુ પૂજ્યઃ

નમોઽનન્તાયેતિ ॥
વ્યતીતાયાં તુ શર્વર્યામુદિતે સૂર્યમણ્ડલે ॥
દિશાસુ ચ પ્રસન્નાસુ દ્વારમૂલમુપાનયેત્

એવં સંસ્થાપનં કૃત્વા મમ કર્માનુસારિણઃ ॥
ઘટૈઃ પૂર્ણૈર્યથાન્યાયં કુર્યાત્તત્રાભિષેચનમ્

અભિષિચ્ય તતઃ પશ્ચાત્સ્થાપયેત વિધાનતઃ॥
નમો નારાયણાયેતિ ઉક્ત્વા મન્ત્રમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ -
ગઙ્ગાદિભ્યો નદીભ્યશ્ચ સાગરેભ્યો મયા હૃતમ્ ॥
સ્નાનાય તે સુરશ્રેષ્ઠ કર્પૂરાવાસિતં જલમ્

એવં સ્નાપ્ય વિધાનેન ગૃહસ્યાભ્યન્તરં નયેત્ ॥
સ્થાપના તત્ર મે કાર્યા મન્ત્રેણાનેન સુન્દરિ

।
મન્ત્રઃ –
વેદૈર્વેદ્યો વેદવિદ્ભિશ્ચ પૂજ્યો યજ્ઞાત્મકો યજ્ઞફલપ્રદાતા ॥
યજ્ઞાર્થં ત્વામાહ્વયે દેવદેવ મૂર્ત્તાવસ્યાં તિષ્ઠ સુલોકનાથ

ધનજન રૂપ્યસ્વર્ણ અનન્તાય નમ ઇતિ ॥
એવં સંસ્થાપનં કૃત્વા પ્રહૃષ્ટેનાન્તરાત્મના ॥
અર્ચયિત્વા યથાન્યાયં પૂર્વોક્તવિધિના નરઃ

નીલ વસ્ત્રાણિ મે દદ્યાત્પ્રિયાણિ મમ ભૂષણમ્॥
તતો વસ્ત્રાણ્યુપાદાય જાનુભ્યાં પતિતો ભુવિ

નમો નારાયણાયેતિ ઉક્ત્વા કામમુદાહરેત્

મન્ત્રઃ -
યોઽસૌ ભવાંશ્ચન્દ્રરશ્મિપ્રકાશઃ શંખેન કુન્દેન સમાનવર્ણઃ ॥
ક્ષીરોજ્જ્વલઃ કૌમુદવર્ણ દેવ વસ્ત્રાણિ ગૃહ્ણીષ્વ મમ પ્રિયાય

વેષઃ સુવેષઃ અનન્તઃ અમરઃ મારણઃ કારણઃ સુલભઃ દુર્લ્લભઃ શ્રેષ્ઠઃ સુવર્ચા ઇતિ ॥
અનૈનેવ તુ મન્ત્રેણ દત્ત્વા વસ્ત્રાણિ મે શુચિઃ ॥
તતો મે પ્રાપણં દદ્યાદ્ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

નમો નારાયણાયેતિ ઇમં મન્ત્રમુદાહરેત્ ॥
શાલ્યન્નં પાયસૈર્યુક્તં સિતયા ચ ઘૃતેન ચ

પ્રાપણં ગૃહ્યતાં દેવ અનન્ત પુરુષોત્તમ ॥
દત્ત્વા તુ મમ નૈવેદ્યં દદ્યાદાચમનં બુધઃ

સર્વલોકહિતાર્થાય શાન્તિપાઠમુદાહરેત્ ॥
ૐ શાન્તિં કરોતિ બ્રહ્મા ચ રુદ્રો વિષ્ણુર્હિ ભાસ્કરઃ

રાત્રિશ્ચૈવ તુ સન્ધ્યે દ્વે નક્ષત્રાણિ ગ્રહા દિશઃ

અચલ ચંચલ સચલ ખેચલ પ્રચલ અરવિન્દપ્રભ ઉદ્ભવ ચેતિ નમઃ સંસ્થાપિતાનાં વાસુદેવ ઇતિ ॥
કૃત્વા વૈ શાન્તિકં તત્ર સર્વપાપપ્રણાશનમ્ ॥
પૂજ્ય ભાગવતાંસ્તત્ર યથાવિભવશક્તિતઃ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્તત્ર ગુરું મન્ત્રેણ પૂજયેત્ ॥
તેભ્યઃ શાન્ત્યુદકં ગૃહ્ય કુર્યાદભ્યુક્ષણં તતઃ

બ્રાહ્મણાન્સ્વજનં ચૈવ અભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ॥
શીઘ્રં વિસર્જયેત્તાંશ્ચ યે તત્ર સમુપાગતાઃ

તતો ગુરું ચ સંપૂજ્ય દાનમાનાદિભિર્વિભુમ્ ॥
ગુરૌ સમ્પૂજિતે તત્ર મમ પૂજા કૃતા ભવેત્

જલસ્ય બિન્દવો યેઽન્નભોજનાન્તે પતન્તિ હિ ॥
તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ વિષ્ણુલોકે સ મોદતે

ય એતેન વિધાનેન પૂજયેન્મતિમાન્નરઃ ॥
ઉદ્ધૃતં ચ કુલં તેન પિતૃજં માતૃજં તથા

અનેન વિધિના દેવિ રૌપ્યાર્ચ્ચાસ્થાપનં મમ ॥
સુવર્ણસ્ય પ્રવક્ષ્યામિ સ્થાપનં મમ સુપ્રિયમ્

યથૈવ રાજતી કુર્યાત્તથૈવ ચ સુવર્ણિકામ્ ॥
તેનૈવ વિધિના સર્વં કુર્યાદાવાહનાદિકમ્

યત્ફલં દારુશૈલાદિનામ્ના કાંસ્યાદિરાજતે ॥
તત્ફલં કોટિગુણિતં સૌવર્ણસ્ય પ્રપૂજને

કુલાનિ તારયેત્સુભ્રુ અયુતાન્યેકવિંશતિમ્ ॥
યાતિ મલ્લયતાં ભૂમે પુનરાવૃત્તિવર્જિતઃ

એતત્તે કથિતં ભૂમે યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્ ॥
રહસ્યં વિપુલશ્રોણિ કિમન્યત્કથયામિ તે

ભૂમિરુવાચ ॥
ઉક્તા યાઃ પ્રતિમાઃ સર્વાઃ સુવર્ણાદિ વિનિર્મિતાઃ ॥
તાસુ તિષ્ઠસિ સર્વાસુ શાલગ્રામે ચ સર્વદા

કતિ પૂજ્યા ગૃહાદૌ ચ અવિશેષસ્તુ પૂજને ॥
વિશેષો વા ભવેત્તન્મે રહસ્યં વદ માધવ

શિવાદિપૂજને કે વા સંખ્યાતાસ્તચ્ચ મે વદ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
ગૃહે લિઙ્ગદ્વયં નાર્ચ્યં શાલગ્રામત્રયં તથા

દ્વે ચક્રે દ્વારકાયાસ્તુ નાર્ચ્યં સૂર્યદ્વયં તથા ॥
ગણેશત્રિતયં નાર્ચ્યં શક્તિત્રિતયમેવ ચ

શાલગ્રામયુગં પૂજ્યં યુગ્મેષુ દ્વિતયં ન હિ ॥
વિષમા નૈવ પૂજ્યાઃ સ્યુર્વિષમે એક એવ હિ

ગૃહેઽગ્નિદગ્ધા ભગ્ના વા નૈવ પૂજ્યા વસુન્ધરે ॥
આસાં તુ પૂજનાદ્ગેહે ઉદ્વેગં પ્રાપ્નુયાદ્ગૃહી

શાલગ્રામ શિલા ભગ્ના પૂજનીયા સચક્રકા ।ઽ।
ખણ્ડિતા સ્ફુટિતા વાપિ શાલગ્રામશિલા શુભા

શિલા દ્વાદશ વૈ દેવિ શાલગ્રામસમુદ્ભવાઃ ॥
વિધિવત્પૂજિતા યેન તસ્ય પુણ્યં વદામિ તે

કોટિદ્વાદશલિઙ્ગૈસ્તુ પૂજિતૈઃ સ્વર્ણપઙ્કજૈઃ ॥
યત્સ્યાદ્દ્વાદશકલ્પૈસ્તુ દિનેનૈકેન તદ્ભવેત્

યઃ પુનઃ પૂજયેદ્ભક્ત્યા શાલગ્રામશિલાશતમ્ ॥
તત્ફલં નૈવ શક્તોઽહં વક્તું વર્ષશતૈરપિ

સર્વૈર્વર્ણૈસ્તુ સમ્પૂજ્યાઃ પ્રતિમાઃ સર્વદેવતાઃ ॥
લિઙ્ગાન્યપિ તુ પૂજ્યાનિ મણિભિઃ કલ્પિતાસ્તથા

શાલગ્રામો ન સ્પૃષ્ટવ્યો હીનવર્ણૈર્વસુન્ધરે ॥
સ્ત્રીશૂદ્રકરસંસ્પર્શો વજ્રસ્પર્શાધિકો મતઃ

મોહાદ્યઃ સંસ્પૃશેચ્છૂદ્રો યોષિદ્વાપિ કદાચન ॥
પચ્યતે નરકે ઘોરે યાવદાભૂતસંપ્લવમ્

યદિ ભક્તિર્ભવેત્તસ્ય સ્ત્રીણાં વાપિ વસુન્ધરે ॥
દૂરાદેવાસ્પૃશન્પૂજાં કારયેત્સુસમાહિતઃ

ચરણામૃતપાનેન સર્વપાપક્ષયો ભવેત્ ॥
અભક્ષ્યં શિવનિર્માલ્યં પત્રં પુષ્પં ફલં જલમ્

શાલગ્રામશિલાયોગાત્પાવનં તદ્ભવેત્સદા ॥
દદ્યાદ્ભક્તાય યો દેવિ શાલગ્રામશિલાં નરઃ

સુવર્ણસહિતાં તસ્ય યત્પુણ્યં તચ્છૃણુષ્વ મે ॥
સુવર્ણસહિતા ભૂમિઃ સપર્વતવનાકરા

સસમુદ્રા ભવેદ્દત્તા સત્પાત્રાય વસુન્ધરે ॥
શાલગ્રામશિલાયાસ્તુ મૂલ્યમુદ્ઘાટયેત્ક્વચિત્ ॥ ॥
વિક્રેતા ક્રયકર્ત્તા ચ નરકે નીયતે ધ્રુવમ્ ॥
પૂજાફલં ન શક્નોતિ વક્તું વર્ષશતૈરપિ

એતત્તે કથિતં ગુહ્યં પ્રતિમા સ્થાપનં પ્રતિ ॥
શાલગ્રામે વિશેષશ્ચ લિઙ્ગાદીનાં ચ યો ભવેત્

પૂજનાદૌ વિધિશ્ચાપિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ ॥૫૮।
ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પ્રાગિતિહાસે ભગવચ્છાસ્ત્રે રૌપ્યસૌવર્ણાર્ચાલિંગાદિસ્થાપનસંખ્યાદિકં નામ ષડશીત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ