વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 169

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
મથુરાયાઃ પરં ક્ષેત્રં ત્રૈલોક્યે ન ચ વિદ્યતે ॥
તસ્યાં વસામ્યહં દેવિ મથુરાયાં ચ સર્વદા

સર્વેષામેવ તીર્થાનાં મથુરા ચ પરં મહત્ ॥
કૃષ્ણેન ક્રીડિતં તત્ર તચ્છુદ્ધં હિ પદે પદે

ચક્રસ્થિતં હિ તત્સર્વં કૃષ્ણસ્યૈવ પદેન તુ ॥
તત્ર મધ્યં તુ તત્સ્થાનમર્દ્ધચન્દ્રે પ્રતિષ્ઠિતમ્

તત્રૈવ વાસિનો લોકા મુક્તિં યાન્તિ ન સંશયઃ ॥
કૃષ્ણસ્ય દક્ષિણા કોટિરુત્તરા કોટિમધ્યતઃ

તયોર્મધ્યે સ્થિતો દેવ આકારાત્સોમચક્રતા ॥
તૌ દેવૌ ક્ષેત્રફલદૌ સ્નાનદાનાદિકર્મણિ

તસ્માદ્ધિ મરણં ચાત્ર દ્વે કોટી સર્વકર્મસુ ॥
અર્દ્ધચન્દ્રે તુ યઃ સ્નાનં કરોતિ નિયતાશનઃ

તેન વૈ ચાક્ષયા લોકાઃ પ્રાપ્તાશ્ચૈવ ન સંશયઃ ॥
દક્ષિણસ્યાં સમારભ્ય ઉત્તરસ્યાં સમાપયેત્ ॥
યજ્ઞોપવીતમાત્રેણ ત્રાયન્તે ચ કુલં બહુ

પૃથિવ્યુવાચ ॥
યજ્ઞોપવીત માત્રાયા વિધાનં કીદૃશં પ્રભો

યથામાનં હિ કર્તવ્યં તત્સર્વં વક્તુમર્હસિ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
યજ્ઞોપવીતસ્ય વિધિં શૃણુષ્વ વરવર્ણિનિ

દક્ષિણસ્યાં સમારભ્ય ઉત્તરસ્યાં સમાપયેત્ ॥
યજ્ઞોપવીતસ્ય વિધિરેષ એવ પ્રકાર્તિતઃ

મનુજા યેન વિધિના મુક્તિં યાન્તિ ન સંશયઃ ॥
અનેન વિધિના ચૈવ ઉત્તરસ્યાં સમાપયેત્ ॥
ગૃહાન્નિઃસૃત્ય મૌનેન યાવત્સ્નાનં સમાચરેત્

પૂજાં કૃષ્ણસ્ય કૃત્વા વૈ તતો બ્રૂયાદ્વસુન્ધરે ॥
સ્નાને સમાપ્તે વિધિવદ્દેવદેવસ્ય ચૈવ હિ

કૃષ્ણસ્ય કૃત્વા તુ મખં સ્નાનાદીનિ યથાક્રમમ્ ॥
ગાં વૈ પયસ્વિનીં દત્ત્વા હિરણ્યં વસુ ચૈવ હિ

બ્રાહ્મણાન્ભોજયેત્પશ્ચાદ્વિધિરેષ ઉદાહૃતઃ ॥
તથા શયનમુદ્દિશ્ય એવમેવં તુ કારયેત્

ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિર્મમ લોકે મહીયતે ॥
અર્દ્ધચન્દ્રે મૃતા દેવિ મમ લોકં વ્રજન્તિ તે

અન્યત્ર તુ મૃતા યે ચ અર્ધચન્દ્રકૃતક્રિયાઃ ॥
તેઽપિ સ્વર્ગં ગમિષ્યન્તિ દાહાદિકરણૈર્યુતાઃ

યાવદસ્થીન્યર્દ્ધચન્દ્રં યસ્ય તિષ્ઠન્તિ દેહિનઃ ॥
તાવત્સુપુણ્યકર્ત્તા ચ સ્વર્ગલોકે મહીયતે

અર્દ્ધચન્દ્રે વિશેષોઽસ્તિ તીર્થે વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે ॥
દાહાદિકરણે તત્ર ગર્દભોઽપિ ચતુર્ભુજઃ

ગર્ત્તેશ્વરોઽથ ભૂતેશો દ્વે કોટી તુ વસુન્ધરે ॥
મધ્યે સદૈવ તિષ્ઠામિ ન ત્યજામિ કદાચન

માથુરાણાં ચ યદ્રૂપં તદ્રૂપં મે વસુન્ધરે ॥
માથુરેણ તુ તૃપ્તેન તૃપ્તોઽહં નાત્ર સંશયઃ

શૃણુ દેવિ યથાવૃત્તં ગરુડસ્ય મહાત્મનઃ ॥
મથુરામાગતો યોઽસૌ કૃષ્ણદર્શનકાંક્ષયા ॥
મથુરાયાં સ્થિતં દેવં ભિન્નરૂપં ન પશ્યતિ

તદા ગતોઽસૌ વસુધે દેવસ્યાગ્રે વિહંગમઃ ॥
કૃષ્ણસ્ય દર્શનાર્થાય દિવ્યં સ્તોત્રમુદીરયન્

ગરુડ ઉવાચ ॥
વિશ્વરૂપ જયાદિત્ય જય વિષ્ણો જયાચ્યુત ॥
જય કેશવ ઈશાન જય કૃષ્ણ નમોઽસ્તુ તે

જય મૂર્ત જયાચિન્ત્ય જય લોકવિભૂષણ ॥
ઇત્યેવં સંસ્તુતો દેવો ગરુડેન મહાત્મના

ગરુડસ્ય પુરસ્તત્ર સ્થિતો દેવઃ શરીરવાન્ ॥
સાન્ત્વયામાસ ગરુડં પ્રીતિપૂર્વમુવાચ હ

કિં કુર્યાત્સ્તોત્રમેતન્મે કિં વા તવ ચિકીર્ષિતમ્ ॥
મથુરાગમકૃત્યે તે સર્વં બ્રૂહિ મમાગ્રતઃ

ગરુડ ઉવાચ ॥
મથુરામાગતશ્ચાહં તવ દર્શનકાંક્ષયા ॥
આગતે તુ મયા દેવ ન દૃષ્ટં તવ રૂપકમ્

માથુરૈરેવ લોકૈસ્તુ સમં દૃષ્ટં હિ રૂપકમ્ ॥
એકીભૂતમહં સર્વં દૃષ્ટ્વા માં મોહ આવિશત્

તસ્માત્સ્તુતિસ્તુ દેવેશ કૃતાનુગ્રહકામ્યયા ॥
ગરુડસ્ય વચઃ શ્રુત્વા પ્રહસ્ય મધુસૂદનઃ

ઉવાચ શ્લક્ષ્ણયા વાચા ગરુડં પ્રતિ ભાવિનિ ॥
શ્રીકૃષ્ણ ઉવાચ ॥
માથુરાણાં ચ યદ્રૂપં તદ્રૂપં મે વિહંગમ

યે પાપાસ્તે ન પશ્યન્તિ મદ્રૂપા માથુરા દ્વિજાઃ ॥
એવમુક્ત્વા તતઃ કૃષ્ણસ્તત્રૈવાન્તરધીયત

ગરુડોઽપિ તતઃ સ્થાનાદ્ગતો દેવિ યથાસુખમ્ ॥
એતત્તે કથિતં દેવિ માથુરાણાં તુ રૂપકમ્

યેષાં પૂજિતમાત્રેણ તુષ્ટોઽહં ચૈવ સર્વદા ॥
મથુરાયાં મૃતા યે ચ મુક્તિં યાન્તિ ન ચાન્યથા

અપિ કીટઃ પતંગો વા તિર્યગ્યોનિગતોઽપિ વા ॥
ચતુર્ભુજાસ્તુ તે સર્વે ભવન્તીતિ વિનિશ્ચિતમ્

યઃ પશ્યેત્પદ્મનાભં તુ દ્વાદશ્યામાશ્વિનસ્ય તુ ॥
એકદેહધરૌ દેવૌ શિવકેશવરૂપિણૌ

એકાદશ્યાં ચોપવાસી કૃતશૌચઃ સમાહિતઃ ॥
કાલિન્દ્યાં તુ નરઃ સ્નાતો મુંચતે યોનિસંકટાત્

ચૈત્રસ્ય શુક્લદ્વાદશ્યામુપોષ્ય સ્નાનમાચરેત્ ॥
ચિન્તાવિષ્ણું સમભ્યર્ચ્ય કૃત્વા વૈ જાગરં નિશિ

યઃ કરોતિ સ મુચ્યેત નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
એકાનંશાં તતો દેવીં યશોદાં દેવકીં તથા

મહાવિદ્યેશ્વરીં દેવિ મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા ॥
યા ધારા ધર્મરાજસ્ય મથુરાયાશ્ચ પશ્ચિમે

સ્નાનં કરોતિ તસ્યાં તુ ગ્રહદાષૈર્ન લિપ્યતે ॥
યં યં દેવમભિધ્યાયેદ્ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકં દૃષ્ટ્વા દીર્ઘવિષ્ણું ચ કેશવમ્ ॥
સર્વેષાં દર્શનં પુણ્યં પૂજનાત્તુ ફલં ભવેત્

ઇતિ જપવિધિહોમધ્યાનકાલે સ સમ્યક્સતતમભિસમીક્ષ્ય બ્રહ્મણા યત્પ્રયુક્તમ્ ॥
સકલગુણગણાનામાસ્પદં બ્રહ્મસંજ્ઞં જનનમરણહીનં વિષ્ણુમેવાભિયાતિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પ્રાગિતિહાસે મથુરામાહાત્મ્યં નામૈકોનસપ્તત્યધિકશતતમોઽધ્યાયઃ