વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 163

અથ કપિલવરાહમાહાત્મ્યમ્ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
વૈકુણ્ઠતીર્થમાસાદ્ય યદ્વૃત્તં હિ પુરાતનમ્

મિથિલાયાં પુરી રમ્યા જનકેન ચ પાલિતા ॥
મિથિલાવાસિનો લોકાસ્તીર્થયાત્રાં સમાગતાઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રાશ્ચાપિ વસુન્ધરે ॥
સ્નાત્વા સૌકરવે તીર્થે આયાતા મધુરાં પુરીમ્

તેષાં ચ ભક્તિરુત્પન્ના મથુરાં પ્રતિ સુન્દરિ ॥
વૈકુણ્ઠતીર્થમાસાદ્ય સર્વે તે મનુજાઃ સ્થિતાઃ

તેષાં તુ બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદ્બ્રહ્મહત્યાસુ ચિહ્નિતઃ ॥
રુધિરસ્ય હિ ધારા ચ સ્રવન્તી તસ્ય હસ્તતઃ

પ્રત્યક્ષા દૃશ્યતે સર્વૈર્બ્રહ્મહત્યાસ્વરૂપિણી ॥
સર્વતીર્થપ્લુતસ્યાપિ બ્રાહ્મણસ્ય હિ સા તદા

ન ગતા પૂર્વમેવાસીદ્વૈકુણ્ઠે સ્નાનમાચરત્ ॥
ન સા વૈ દૃશ્યતે ધારા તતસ્તે વિસ્મયઙ્ગતાઃ

કિમેતત્કિમિતિ પ્રાહુર્ધારા પ્રતિ વસુન્ધરે ॥
દેવો બ્રાહ્મણરૂપેણ લોકાન્સર્વાન્ હિ પૃચ્છતિ

કેન કારણદોષેણ ધારા ત્યક્ત્વા ગતા દ્વિજમ્ ॥
તત્સર્વં કથયામાસુર્બ્રાહ્મણસ્ય વિચેષ્ટિતમ્

વૈકુણ્ઠે તુ નિમગ્નોઽયં બ્રહ્મહત્યા ગતા તતઃ ॥
વિસ્મયો નાત્ર કર્ત્તવ્યસ્તીર્થસ્યેદં મહત્ફલમ્

ઇત્યુક્તસ્તૈર્દેવદેવસ્તત્રૈવાન્તરધીયત ॥
એષ પ્રભાવસ્તીર્થસ્ય વૈકુણ્ઠસ્ય વસુન્ધરે

વૈકુણ્ઠતીર્થે યઃ સ્નાતિ મુચ્યતે સર્વપાતકૈઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તો વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ

સૂત ઉવાચ ॥
પુનરન્યત્ પ્રવક્ષ્યામિ અસિકુણ્ડેઽતિપુણ્યદે ॥
નામ્ના ગન્ધર્વકુણ્ડં તુ તીર્થાનાં તીર્થમુત્તમમ્

તત્ર સ્નાતો નરો દેવિ ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે ॥
તત્ર યો મુંચતે પ્રાણાન્મમ લોકં સ ગચ્છતિ

વિંશતિર્યોજનાનાં તુ માથુરં મમ મણ્ડલમ્ ॥
ઇદં પદ્મં મહાભાગે સર્વેષાં મુક્તિદાયિ ચ

કર્ણિકાયાં સ્થિતો દેવિ કેશવઃ ક્લેશનાશનઃ ॥
કર્ણિકાયાં મૃતા યે તુ તેઽમરા મુક્તિભાગિનઃ

તત્ર મધ્યે મૃતા યે તુ તેષાં મુક્તિર્વસુન્ધરે ॥
પશ્ચિમેન હરિં દેવં ગોવર્દ્ધનનિવાસિનમ્

દૃષ્ટ્વા તં દેવદેવેશં કિં મનઃ પરિતપ્યતે ॥
ઉત્તરેણ તુ ગોવિન્દં દૃષ્ટ્વા દેવં પરં શુભમ્

નાસૌ પતતિ સંસારે યાવદાભૂતસંપ્લવમ્ ॥
વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે દેવં પૂર્વપત્રે વ્યવસ્થિતમ્

યં દૃષ્ટ્વા તુ નરો યાતિ મુક્તિં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥
દક્ષિણેન તુ માં વિદ્ધિ પ્રતિમાં દિવ્યરૂપિણીમ્

મહાકાયાં સુરૂપાં ચ કેશવાકારસન્નિભામ્ ॥
તાં દૃષ્ટ્વા મનુજો દેવિ બ્રહ્મણા સહ મોદતે

કૃતે યુગે તુ રાજાસીન્માન્ધાતા નામ નામતઃ ॥
તેનાહં તોષિતો દેવિ ભક્તિયુક્તેન ચેતસા

તસ્ય તુષ્ટેન હિ મયા પ્રતિમેયં સમર્પિતા ॥
તેનેયં પૂજિતા નિત્યમાત્મમુક્તિમભીપ્સતા

યદા તુ મથુરાં પ્રાપ્ય લવણોઽયં નિપાતિતઃ ॥
તદૈવ પ્રતિમા દિવ્યા મથુરાયાં વ્યવસ્થિતા

પુણ્યેયં પ્રતિમા દિવ્યા તૈજસી દિવ્યરૂપિણી ॥
કપિલો નામ વિપ્રર્ષિર્મમ ભક્તિપરાયણઃ

મનસા નિર્મિતા તેન વારાહી પ્રતિમા શુભા ॥
કપિલો ધ્યાયતે નિત્યમર્ચતિ સ્મ દિને દિને

ઇન્દ્રેણારાધિતો દેવિ કપિલો મુનિસત્તમઃ ॥
તસ્ય પ્રીતો દદૌ દેવં વરાહં દિવ્યરૂપિણમ્

દેવે લબ્ધે વરારોહે શક્રો હર્ષસમન્વિતઃ ॥
ધ્યાયતિ સ્મ સદા દેવં પૂજાં કૃત્વા હિ ભક્તિતઃ

ઇન્દ્રેણ તુ તદા પ્રાપ્તં દિવ્યં જ્ઞાનમનુત્તમમ્ ॥
તતઃ કાલેન મહતા રાવણો નામ રાક્ષસઃ

ઇન્દ્રલોકં ગતઃ સોઽથ સ્વર્ગં જેતું મહાબલઃ ॥
શક્રેણ સહ સઙ્ગમ્ય તતો યુદ્ધં પ્રવર્તિતમ્

રાવણેન જિતા દેવાઃ શક્રશ્ચૈવ મહાબલઃ ॥
બદ્ધ્વા ચેન્દ્રં મહાબાહું શક્રસ્ય ભવનં ગતઃ

પ્રવિશ્ય રાવણસ્તત્ર ગૃહે રત્નવિભૂષિતે ॥
દૃષ્ટ્વા કપિલવારાહં શિરસા ધરણીં ગતઃ

તેન સંમોહિતો દેવિ રાવણો નામ રાક્ષસઃ ॥
ત્રાતુમર્હસિ મે દેવ ધરણીધર માધવ

દામોદર હષીકેશ હિરણ્યાક્ષવિદારણ ॥
વેદગર્ભ નમસ્તેઽસ્તુ વાસુદેવ નમોઽસ્તુ તે

કૂર્મરૂપ નમસ્તેઽસ્તુ નારાયણ નમોસ્તુ તે ॥
મસ્ત્યરૂપધરં દેવં મધુકૈટભનાશિનમ્

નિરીક્ષિતું ન શક્નોમિ પ્રષ્ટું ચૈવ ગુણવ્રત ॥
દેવદેવ નમસ્તુભ્યં ભક્તાનામભયપ્રદ

મમ ત્વં ભક્તિનમ્રસ્ય પ્રસાદં કુરુ સર્વદા ॥
ઇતિ સ્તુતો રાવણેન દેવદેવો જગત્પતિઃ

સૌમ્યરૂપોઽભવદ્દેવો લોક નાથો જનાર્દનઃ ॥
સન્નિધાનમનુપ્રાપ્ય પુષ્પકારોહણોત્સુકઃ

તદુદ્ધર્ત્તું ન શક્નોતિ રાવણો વિસ્મયઙ્ગતઃ ॥
શઙ્કરેણ પુરા સાર્દ્ધં કૈલાસ સ્તુ મયોદ્ધૃતઃ

દેવ ત્વં સ્વલ્પકાયોઽસિ નાહમુદ્ધરણક્ષમઃ ॥
પ્રસીદ દેવદેવેશ સુરનાથ નમોઽસ્તુ તે

અહં ત્વાં નેતુમિચ્છામિ પુરીં લઙ્કામનુત્તમામ્

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
અવૈષ્ણવોઽસિ રક્ષસ્ત્વં કુતો ભક્તિસ્તવેદૃશી ॥
કપિલસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાવણો વાક્ય મબ્રવીત્

ત્વદ્દર્શનાત્સમુત્પન્ના ભક્તિરવ્યભિચારિણી ॥
મહાત્મસ્ત્વાં નયિષ્યામિ દેવદેવ નમોઽસ્તુ તે

ભક્તિમુદ્વહતસ્તસ્ય લઘુ વેષોઽભવત્તદા ॥
પુષ્પકે તુ સમારોપ્ય દેવં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

આનયામાસ લઙ્કાયાં સ્થાપયિત્વા સ્વકે ગૃહે ॥
તદા સ્થિતોઽહં લઙ્કાયાં રાવણેન પ્રપૂજિતઃ

અયોધ્યાધિપતી રામો હન્તું રાક્ષસપુઙ્ગવમ્ ॥
ગતોઽસૌ વિક્રમેણૈવ હત્ત્વા રાક્ષસપુઙ્ગવમ્

વિભીષણશ્ચ લઙ્કાયા આધિપત્યેઽભિષેચિતઃ ॥
વિભીષણેન રામસ્ય સર્વસ્વં ચ નિવેદિતમ્

શ્રીરામ ઉવાચ ॥
અનેન નસ્તિ મે કાર્યં તવ રક્ષા વિભીષણ ॥
દેવો મે દીયતાં રક્ષઃ શક્રલોકાદ્ય આગતઃ

અહન્યહનિ પૂજામિ દેવં વારાહરૂપિણમ્ ॥
અયોધ્યાં ચૈવ નેષ્યામિ ત્વયા દત્તં હિ રાક્ષસ

તતઃ સમર્પયામાસ કપિલં દિવ્યરૂપિણમ્ ॥
પુષ્પકે તુ સમારોપ્ય નીતવાન્નગરીં પ્રતિ

અયોધ્યાયાં સ્થાપયિત્વા પૂજયામાસ તં તદા ॥
ગતં વર્ષસહસ્રં તુ દશોત્તરમતઃ પરમ્

લવણસ્ય વધાર્થં હિ શત્રુઘ્નં પ્રેષયત્તદા ॥
કૃતપ્રણામઃ શત્રુઘ્નો રાઘવાય મહાત્મને

ચતુરઙ્ગબલોપેતો જગામ મથુરાં પ્રતિ ॥
ગત્વા તુ રાક્ષસશ્રેષ્ઠં લવણં રૌદ્રરૂપિણમ્

ઘાતયિત્વા તુ શત્રુઘ્નઃ પ્રવિશ્ય મથુરાં પુરીમ્ ॥
બ્રાહ્મણાન્સ્થાપયિત્વા તુ મયા તુલ્યાન્મહૌજસઃ

ષડ્વિંશતિસહસ્રાણિ વેદવેદાઙ્ગપારગાન્ ॥
અનૃચો માથુરો યત્ર ચતુર્વેદસ્તથાપરઃ

એકસ્મિન્ભોજિતે વિપ્રે કોટિર્ભવતિ ભોજિતઃ ॥
લવણસ્ય યથાવૃત્તં કથિતં તે વસુન્ધરે

લવણસ્ય વધં શ્રુત્વા રાઘવો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
વરં વરય શત્રુઘ્ન યત્તે મનસિ રોચતે

રાઘવસ્ય વચઃ શ્રુત્વા શત્રુઘ્નો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
યદિ તુષ્ટોઽસિ મે દેવ વરાર્હો યદિ વાપ્યહમ્

દીયતાં મમ દેવોઽયં યદિ મે વરદો ભવાન્ ॥
શત્રુઘ્નસ્ય વચઃ શ્રુત્વા રાઘવો વાક્યમબ્રવીત્

નય શત્રુઘ્ન દેવં ત્વં દિવ્યં વારાહરૂપિણમ્ ॥
ધન્યાઽસૌ મણ્ડલી લોકે ધન્યા સા મથુરા પુરી

ધન્યાસ્તે માથુરા લોકાઃ પશ્યન્તિ કપિલં સદા ॥
દૃષ્ટઃ સ્પૃષ્ટઃ તદા ધ્યાતઃ સ્નાપિતશ્ચ દિને દિને

અનુલિપ્તશ્ચ શત્રુઘ્ન સર્વપાપં વ્યપોહતિ ॥
પૂજિતઃ સ્નાપિતો દેવો દૃષ્ટો યૈસ્તુ દિને દિને

સર્વં હરતિ વૈ પાપં મોક્ષં ચૈવ પ્રયચ્છતિ ॥
ઇત્યુક્ત્વા રાઘવસ્તસ્મૈ દેવં પ્રાદાદ્વસુન્ધરે

દેવમાદાય શત્રુઘ્નો જગામ મથુરાં પુરીમ્ ॥
બ્રાહ્મણં સ્થાપયિત્વા તુ આગચ્છન્મમ સન્નિધૌ

તત્ર મધ્યે તુ સંસ્થાપ્ય પૂજયામાસ રાઘવઃ ॥
અનેન ક્રમયોગેણ મથુરાયાં સ્થિતઃ પ્રભુઃ

ગયાયાં પિણ્ડદાનેન યત્ફલં જ્યષ્ઠેપુષ્કરે ॥
તત્ફલં સમવાપ્નોતિ શ્વેતં દૃષ્ટ્વા સદા નરઃ

વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે તદ્વદ્ગોવિન્દે ચ તથા હરૌ ॥
કેશવે દીર્ઘવિષ્ણૌ ચ તદેવ ફલમશ્નુતે

ઉદયે મામકં તેજઃ સદા વિશ્રાંતિસંજ્ઞકે ॥
મધ્યાહ્ને મામકં તેજો દીર્ઘવિષ્ણૌ વ્યવસ્થિતમ્ ॥
કેશવે મામકં તેજો દિનભાગે ચતુર્થકે

એષા વિદ્યા પુરા દેવિ નિત્યકાલં સુગો પિતા ॥
ભક્તા ત્વં મમ શિષ્યા ચ કથિતા તે વસુન્ધરે

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરામાહાત્મ્યે કપિલવરાહમાહાત્મ્યં નામ ત્રિષષ્ટ્યધિકશત તમોઽધ્યાયઃ