વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 164

અથાઽન્નકૂટપરિક્રમપ્રભાવઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
અસ્તિ ગોવર્દ્ધનં નામ ક્ષેત્રં પરમદુર્લભમ્ ॥
મથુરાપશ્ચિમે ભાગે અદૂરાદ્યોજનદ્વયમ્

હ્રદં તત્ર મહાભાગે દ્રુમગુલ્મલતાયુતમ્ ॥
ચત્વારિ તત્ર તીર્થાનિ પુણ્યાનિ ચ શુભાનિ ચ

ઐન્દ્રં પૂર્વેણ પાર્શ્વેન યમતીર્થં તુ દક્ષિણે॥
પશ્ચિમે વારુણં તીર્થં કૌબેરં ચોત્તરેણ તુ

તેષાં મધ્યે સ્થિતો ભદ્રે ક્રીડયિષ્યે યદૃચ્છયા ॥
તત્ર વૈ શક્રતીર્થે તુ સ્નાનં કુર્યાદ્દૃઢ વ્રતઃ

મોદતે શક્રલોકે તુ સર્વદ્વન્દ્વવિવર્જિતઃ॥
દક્ષિણે યમતીર્થે તુ સ્નાનં કુર્યાદ્યથાવિધિ

યમસ્ય ભવનં ગત્વા મોદતે કૃતનિશ્ચયઃ॥
તત્રાથ મુઞ્ચતે પ્રાણાન્ લોભમોહવિવર્જિતઃ॥॥
યમલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તત્રૈવ વારુણં તીર્થમાસાદ્ય સ્નાનમાચરેત્

વારુણં ભવનં ગત્વા મુચ્યતે સર્વકિલ્બિષાત્ ॥
તથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્કામક્રોધવિવર્જિતઃ

વારુણં લોકમુત્સૃજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તત્ર મધ્યે ચ યઃ સ્નાતિ ક્રીડતે સ મયા સહ

અથાઽત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ લોકે સ ગચ્છતિ ॥
અન્નકૂટં તતઃ પ્રાપ્ય તસ્ય કુર્યાત્પ્રદક્ષિણમ્

ન તસ્ય પુનરાવૃત્તિર્દેવિ સત્યં બ્રવીમિ તે ॥
સ્નાત્વા માનસગઙ્ગાયાં દૃષ્ટ્વા ગોવર્દ્ધને હરિમ્

અન્નકૂટં પરિક્રમ્ય કિં પુનઃ પરિશોચતિ ॥
સોમવારે ત્વમાયાં વૈ પ્રાપ્ય ગોવર્દ્ધનં ગિરિમ્

દત્ત્વા પિણ્ડં પિતૃભ્યશ્ચ રાજસૂયફલં ભવેત્ ॥
ગયાયાં પિણ્ડદાનેન યત્ફલં પ્રાપ્યતે નરૈઃ

તત્ફલં પ્રાપ્યતે તત્ર નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
ગોવર્દ્ધનં પરિક્રમ્ય દૃષ્ટ્વા દેવં પરં હરિમ્

રાજસૂયાશ્વમેધાનાં ફલં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

પૃથિવ્યુવાચ ॥
પરિક્રમોઽન્નકૂટસ્ય વિધિના ક્રિયતે કથમ્ ॥
પ્રભાવગુણમાહાત્મ્યં તદ્ભવાન્વક્તુમર્હતિ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
માસિ ભાદ્રપદે યા તુ શુક્લા ચૈકાદશી શુભા ॥
ગોવર્દ્ધને સોપવાસઃ કુર્યાત્તત્ર પ્રદક્ષિણામ્

સ્નાત્વા માનસગઙ્ગાયાં પ્રભાતે ઉદિતે રવૌ ॥
ગોવર્દ્ધનં પ્રસાદ્યૈવં હરિં ચાચલમૂર્દ્ધનિ

પુણ્ડરીકં તતો ગચ્છેત્કુણ્ડે સ્નાત્વા વિધાનતઃ ॥
દેવાન્પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય પુણ્ડરીકમથાર્ચ્ય ચ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ ભવનં હરેઃ ॥
કુણ્ડં ચાપ્સરસં નામ પ્રસન્નસલિલાશયમ્

તત્ર સ્નાનં તર્પણં ચ કૃત્વા ફલમવાપ્નુયાત્ ॥
રાજસૂયાશ્વમેધાનાં ધૂતપાપ્મા ન સંશયઃ

તીર્થં સંકર્ષણં નામ્ના બલભદ્રેણ રક્ષિતમ્ ॥
ગોહત્યા પૂર્વસંલગ્ના ઉત્તીર્ણા તત્ર દૂરતઃ

સ્નાનાદ્ગચ્છતિ સા ક્ષિપ્રં નાઽત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
અન્નકૂટસ્ય સાન્નિધ્યે તીર્થં શક્રવિનિર્મિતમ્

તત્ર કૃષ્ણેન પૂજાર્થમિન્દ્રસ્ય વિહતો મખઃ ॥
મહદિન્દ્રસ્ય ચોત્થાનં ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતમ્

કૃત્વા તુષ્ટિકરાન્સાક્ષાદિન્દ્રેણ સહ સંકથા ॥
ઇન્દ્રસ્ય વર્ષતોઽત્યન્તં તાસાં પીડાકરં જલમ્

તાસાં ગવાં રક્ષણાય ધૃતો ગિરિવરસ્તદા ॥
સોઽન્નકૂટ ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વતઃ શક્રપૂજિતઃ

દેવા દેવ્યસ્તથા ગાવો ઋષિભિશ્ચ સમન્વિતાઃ ॥
પૂજિતાસ્તર્પિતાઃ શ્રેષ્ઠાઃ શ્રમતો વિષ્ણુના પુરા

તસ્મિન્સ્થાને તર્પણેન શતક્રતુફલં લભેત્ ॥
તતઃ કદમ્બખણ્ડાખ્યં કુણ્ડં તુ વિમલોદકમ્

સ્નાત્વા પિતૄન્સમભ્યર્ચ્ય બ્રહ્મલોકમવાપ્નુયાત્ ॥
તતો ગચ્છેદ્દેવગિરિં શતબાહુસમુચ્છ્રિતમ્

યત્ર સ્નાનાદ્દર્શનાચ્ચ વાજપેયફલં લભેત્ ॥
મહાદેવં તતો દૃષ્ટ્વા ગત્વા ધ્યાત્વા ફલં લભેત્

કુણ્ડે સ્નાત્વા પિતૄઁસ્તર્પ્ય કૃતકૃત્યો દિવં વ્રજેત્ ॥
ગઙ્ગાયાશ્ચોત્તરં યાવદ્દેવદેવસ્ય ચક્રિણઃ

અરિષ્ટેન સમં યત્ર મહદ્યુદ્ધં પ્રવર્ત્તિતમ્ ॥
ઘાતયિત્વા તતશ્ચેમમરિષ્ટં વૃષરૂપિણમ્

કોપેન પાર્ષ્ણિઘાતેન મહ્યાં તીર્થં પ્રવર્તિતમ્ ॥
વૃષભસ્ય વધાજ્જ્ઞેયં તીર્થં સુમહદદ્ભુતમ્

સ્નાતસ્તત્ર તદા કૃષ્ણો વૃષં હત્વા મહાસુરમ્ ॥
વૃષહત્યાસમાયુક્તઃ કૃષ્ણશ્ચિન્તાન્વિતોઽભવત્ ॥।૮૪।
વૃષો હતો મયા ચાયમરિષ્ટઃ પાપપૂરુષઃ ॥
તત્ર રાધા સમાશ્લિષ્ય કૃષ્ણમક્લિષ્ટકારિણમ્

સ્વનામ્ના વિદિતં કુણ્ડં કૃતં તીર્થમદૂરતઃ ॥
રાધાકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં સર્વપાપહરં શુભમ્

અરિષ્ટરાધાકુણ્ડાભ્યાં સ્નાનાત્ફલમવાપ્નુયાત્ ॥
રાજસૂયાશ્વમેધાનાં નાત્ર કાર્યા વિચરણા

ગોનરબ્રહ્મહત્યાયાઃ પાપં ક્ષિપ્રં વિનશ્યતિ ॥
તીર્થં હિ મોક્ષરાજાખ્યં નૃણાં મુક્તિપ્રદાયકમ્

યસ્ય દર્શનમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
ઇન્દ્રધ્વજોચ્છ્રયં યત્ર પૂર્વસ્યાં દિશિ વૈ કૃતમ્

ઇન્દ્રધ્વજમિતિ ખ્યાતં તીર્થ ચૈવાતિમુક્તિદમ્ ॥
તત્ર સ્નાતા દિવં યાન્તિ યે મૃતાસ્તેઽપુનર્ભવાઃ

તતો હરો નિવેદ્યાશુ યાત્રાફલમનુત્તમમ્ ॥
ચક્રતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા પઞ્ચતીર્થાખ્યકુણ્ડકે

સમાપ્ય તીર્થયાત્રાં ચ રાત્રૌ જાગરણં તથા ॥
ગોવર્દ્ધને ચ કર્ત્તવ્યં મહાપાતકનાશનમ્

એકાદશ્યાં તદા રાત્રૌ કૃત્વા જાગરણં શુભમ્ ॥
દ્વાદશ્યામુષસિ સ્નાત્વા પિણ્ડં નિર્વાપ્ય શક્તિતઃ

પિતૄણાં મુક્તિદં તેષાં ય એવં કુરુતે નરઃ ॥
સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પરં બ્રહ્માધિગચ્છતિ

એતત્તે કથિતં ભદ્રે અન્નકૂટપરિક્રમમ્ ॥
યથાનુક્રમયોગેન તથાષાઢેપિ ચોચ્યતે

ય એતચ્છૃણુયાદ્ભક્ત્યા તીર્થાનુકમણં હરેઃ ॥
ગોવર્દ્ધનસ્ય માહાત્મ્યં ગઙ્ગાસ્નાનફલં ભવેત્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરામાહાત્મ્યાન્તર્ગતે ગોવર્દ્ધનમાહાત્મ્યેઽન્નકૂટપરિક્રમપ્રભાવો નામ ચતુઃષષ્ટ્યષિકશતતમોઽધ્યાયઃ