વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 162

અથ ચક્રતીર્થપ્રભાવઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
પુનરન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
ચક્રતીર્થે પુરાવૃત્તં મથુરાયાસ્તથોત્તરે

મહાગૃહોદયં નામ જમ્બૂદ્વીપસ્ય ભૂષણમ્ ॥
તસ્મિન્ પુરવરે દિવ્યે બ્રાહ્મણો વસતે શુભે

સ કન્યાં પુત્રમાદાય બ્રાહ્મણો વેદપારગઃ ॥
શાલિગ્રામં મહાપુણ્યમગચ્છદ્બ્રાહ્મણોત્તમઃ

તત્રાસૌ વાસમકરોત્પુણ્યસેવી જિતેન્દ્રિયઃ ॥
તીર્થસેવી તથા સ્નાયી દેવતાદર્શને રતઃ

તત્ર સિદ્ધેન સંવાસો બ્રાહ્મણસ્યાભવત્તદા॥
સ સિદ્ધો વસતે નિત્યં કલ્પગ્રામે ચ સર્વદા

ગચ્છેત્સ સર્વકાલં તુ શાલિગ્રામે વસુન્ધરે ॥
સ તેન સહ સઙ્ગત્ય કાન્યકુબ્જનિવાસિના

કલ્પગ્રામ વિભૂતિં ચ નિત્યકાલમવર્ણયત્ ॥
કલ્પગ્રામવિભૂતિં ચ શ્રુત્વા સ મુનિસત્તમઃ

ગમને બુદ્ધિરુત્પન્ના તતઃ સિદ્ધમયાચત ॥
મિત્રત્વં વર્ત્તતે સિદ્ધ નયસ્વાત્મનિવેશને

બ્રાહ્મણસ્ય વચઃ શ્રુત્વા સિદ્ધો વચનમબ્રવીત્ ॥
તત્ર સિદ્ધા હિ ગચ્છન્તિ તેન તત્ર ગતિર્ભવેત્

પ્રાર્થના દુઃખલાભં તુ શૃણુ વૈ બ્રાહ્મણોત્તમ ॥
આત્મયોગબલેનૈવ ચલિષ્યામિ સપુત્રકઃ

દક્ષિણે તુ કરે ગૃહ્ય બ્રાહ્મણં વેદપારગમ્ ॥
વામે ચૈવ કરે ગૃહ્ય તસ્ય પુત્રં મહામતિમ્

ઉત્પપાત તદા સિદ્ધો ગૃહીત્વા બ્રાહ્મણોત્તમૌ ॥
કલ્પગ્રામે તુ તૌ મુક્તૌ પિતાપુત્રૌ વસુન્ધરે

તત્ર તૌ વસતો નિત્યં કલ્પગ્રામે દ્વિજોત્તમૌ ॥
તત્ર કાલેન મહતા રુગ્દેહે ચાભવત્તદા

રુજા તુ પીડ્યમાનઃ સ દશમીં ચ દશાં ગતઃ ॥
મર્તુકામો દ્વિજવરો નિરીક્ષ્ય સુતમુત્તમમ્

ઉવાચ પુત્રં ધર્માત્મા મરણે સમુપસ્થિતે ॥
ગંગાતીરે ચ માં પુત્ર નય ત્વં મા વિલમ્બય

તેન પુત્રેણ નીતોઽસૌ ગંગાતીરે મહામુનિઃ ॥
રુરોદ પુત્રસ્તુ તદા પિતૃસ્નેહસમન્વિતઃ

વેદાધ્યયનશીલઃ સ પિતૃભક્ત્યા નિયન્ત્રિતઃ ॥
વસતસ્તસ્ય વૈ તત્ર કાલો જાતો મહામતેઃ

કલ્પગ્રામે તદા સિદ્ધસ્તસ્ય કન્યા સુમધ્યમા ॥
વરમન્વેષયન્તી સા ન પ્રાપ્તસ્તુ તયા મતઃ

કદાચિદ્દેવયોગેન કાન્યકુબ્જનિવાસિનઃ ॥
ગૃહે પ્રવિષ્ટો વિપ્રઃ સ ભોજનાર્થં મહામતિઃ

પૃષ્ટોઽસૌ બ્રાહ્મણો ભદ્રે ક્વ ભવાંસ્ત્વમિહાગતઃ॥
સ સર્વં કથયામાસ યથાવૃત્તં દૃઢવ્રતઃ

દિવ્યજ્ઞાનેન તં જ્ઞાત્વા પૂજયામાસ તં દ્વિજઃ॥
પૂજયિત્વા યથાન્યાયં કન્યાં તસ્મૈ દદૌ તદા

શ્વશુરસ્ય ગૃહે નિત્યં ભોજનં કુરુતે દ્વિજઃ ॥
વસતે પિતૃસાન્નિધ્યે પ્રતિચારી સ પુત્રકઃ

કાલે ભગવતસ્તસ્ય અતિક્ષીણઃ પિતા તદા ॥
તં દૃષ્ટ્વા ક્ષીણતાં પ્રાપ્તં શ્વશુરં પર્યપૃચ્છત

સ્વામિન્પિતુર્મે મરણં ભવિષ્યતિ વદસ્વ મામ્ ॥
જામાતૃવચનં શ્રુત્વા પ્રહસ્ય શ્વશુરોઽબ્રવીત્

શૂદ્રાન્નં ભક્ષિતં તેન નિત્યકાલં દ્વિજોત્તમ ॥
તસ્ય ચાહારદોષેણ મૃત્યુર્દૂરં ગતઃ પિતુઃ

પાદયોર્વિદ્યતે તચ્ચ શૂદ્રાન્નં ચ પિતુસ્તવ ॥
જાન્વોરૂર્દ્ધ્વે ન વિદ્યેત શૂદ્રાન્નં ચ દ્વિજોત્તમ

શૂદ્રાન્નેન વિહીનસ્ય તસ્ય મૃત્યુર્ભવિષ્યતિ ॥
શ્વશુરસ્ય વચસ્તસ્ય પિતુરગ્રે ન્યવેદયત્

તસ્ય પુત્રસ્ય વચનં શ્રુત્વાત્માનં વિગર્હયત્ ॥
તતઃ પ્રભાતે વિમલે ઉદિતે ચ દિવાકરે

પિતુઃ સમીપાત્સ ગતઃ શ્વશુરસ્ય નિવેશનમ્ ॥
ગતે પુત્રે પિતા તસ્ય રુજા ત્વત્યન્તપીડિતઃ

દુઃખેન પીડિતઃ ક્ષીણો મર્ત્તુકામો દ્વિજોત્તમઃ ॥
ગંગાતીરાત્સમુત્તિષ્ઠન્દિશઃ સર્વા વિલોકયન્

સન્નિધાવુપલં દૃષ્ટ્વા ગૃહીતં તેન તત્પદા ॥
ચૂર્ણયામાસ તૌ પાદૌ પીડયા મોહિતો દ્વિજઃ

તતઃ પ્રાણાન્પરિત્યજ્ય ગતોઽસૌ કાલવર્ત્તનમ્ ॥
સ્નાત્વા ભુક્ત્વા તતો ગત્વા પ્રેક્ષ્ય તં પિતરં મૃતમ્

ગતસંજ્ઞં ચ પિતરં દૃષ્ટ્વા સ રુરુદે ભૃશમ્ ॥
રુદિત્વા સુચિરં કાલં શાસ્ત્રં દૃષ્ટ્વા વ્યચિન્તયત્

સંસ્કારયોગ્યતા નાસ્તિ ઇત્યેવં પુનરબ્રવીત્ ॥
સર્પશૃઙ્ગિહતાનાં ચ દંષ્ટ્રવિગ્રહતસ્ય ચ

આત્મનસ્ત્યાગિનશ્ચૈવ આપસ્તમ્બોઽબ્રવીદિદમ્ ॥
આત્મઘાતી નરઃ પાપો નરકે પચ્યતે ચિરમ્

પ્રાયશ્ચિતં વિધીયીત ન દદ્યાચ્ચોદકક્રિયામ્॥
અહો દૈવં સુબલવત્પૌરુષં તુ નિરર્થકમ્

તસ્ય પુત્રો મહાભાગે ગતઃ શ્વશુરમન્દિરમ્ ॥
તં દૃષ્ટ્વા શ્વશુરો દીનમિદં વચનમબ્રવીત્

બ્રહ્મહત્યા તુ તે જાતા ગચ્છ ત્વં ચ યથેપ્સિતમ્ ॥
શ્વશુરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા જામાતા વાક્યમબ્રવીત્

ન મયા બ્રાહ્મણવધઃ કદાચિદપિ કારિતઃ ॥
કેન દોષેણ મે સિદ્ધં બ્રહ્મહત્યાફલં મહત્

જામાતુર્વચનં શ્રુત્વા શ્વશુરો વાક્યમબ્રવીત્ ॥
પિતુસ્ત્વયા વધોપાયો વિનિર્દિષ્ટશ્ચ પુત્રક

તેન દોષેણ વિપ્રર્ષે બ્રહ્મહત્યાફલં તવ ॥
આસન્નશયનાચ્ચૈનં ભોજનાત્કથનાદિષુ

સંવત્સરેણ પતતિ પતિતેન સહાચરન્ ॥
તસ્માન્મમ ગૃહે નાસ્તિ વાસસ્તે હિ દ્વિજોત્તમ

શ્વશુરસ્ય વચઃ શ્રુત્વા જામાતા વાક્યમબ્રવીત્ ॥
કિં મયા વદ કર્ત્તવ્યં ત્વયા ત્યક્તેન સુવ્રત

તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા બ્રાહ્મણઃ સંશિતવ્રતઃ ॥
કલ્પગ્રામં પરિત્યજ્ય મથુરાં યાહિ સુવ્રત

નાન્યત્ર તવ સંશુદ્ધિઃ કદાચિત્પિતૃઘાતિનઃ ॥
કલ્પગ્રામં પરિત્યજ્ય તત્ક્ષણાદેવ નિઃસૃતઃ

તતઃ કાલેન મહતા સમ્પ્રાપ્તો મથુરાં પુરીમ્ ॥
બ્રાહ્મણેભ્યો બહિઃસ્થાને નિત્યં તુ વસતે દ્વિજઃ

કન્યાપુરનિવાસી તુ કુશિકોઽયં નરાધિપઃ ॥
તસ્ય સત્રં નિત્યકાલં મથુરાયાં પ્રવર્ત્તતે

દ્વેસહસ્રે તુ વિપ્રાણાં તસ્ય સત્રે ચ ભુઞ્જતે ॥
બ્રાહ્મણાનાં સદોચ્છિષ્ટં તતશ્ચોદ્ધરતે તુ સઃ

ચક્રતીર્થં સમાસાદ્ય સ્નાનં સ કુરુતે સદા ॥
ન ભિક્ષાં કુરુતે તત્ર ભોજનાર્થં ન ગચ્છતિ

તતઃ કાલેન મહતા ચિન્તાભૂચ્છ્વશુરસ્ય ચ ॥
દિવ્યજ્ઞાનેન તત્સર્વં જ્ઞાત્વા જામાતૃચેષ્ટિતમ્

સ્વાં સુતાં ચોદયામાસ ગચ્છ તાં મથુરાં પુરીમ્ ॥
ભોજનં ગૃહ્ય તત્રૈવ ગચ્છ ત્વં ભર્તૃસન્નિધૌ

દિવ્યજ્ઞાનેન ચ તદા નિત્યં સા ભર્તૃસન્નિધૌ ॥
દિનેદિને ગચ્છતિ સા ભર્તૃભોજનકારણાત્

દિવસસ્યાવસાને તુ ભોજનં ગૃહ્ય ગચ્છતિ ॥
ભોજનં કુરુતે નિત્યં પ્રિયાદત્તં વસુન્ધરે

પાત્રં નિઃક્ષિપ્ય કુણ્ડે તુ સત્રે વસતિ સર્વદા ॥
એવં નિવસતસ્તસ્ય વર્ષાર્દ્ધં તુ ગતં તદા

તતઃ કાલેન મહતા તૈઃ પૃષ્ટઃ સ દ્વિજોત્તમઃ ॥
કુત્ર સન્તિષ્ઠતે નિત્યં ભોજનં કુરુષે કુતઃ

કથયામાસ વૃત્તાન્તં તં સર્વં ચાત્મનો હિ સઃ ॥
તે શ્રુત્વા બ્રાહ્મણાઃ સર્વે એકીભૂતા વસુન્ધરે

ઇદમૂચુસ્તતો વિપ્રાઃ શુદ્રોઽસીતિ દ્વિજં પ્રતિ ॥
ચક્રતીર્થપ્રભાવેણ પાપાન્મુક્તઃ સનાતનઃ

અસ્માકં વદનાચ્ચૈવ પુનઃ સિદ્ધોઽસિ વૈ દ્વિજ ॥
બ્રાહ્મણાનાં વચઃ શ્રુત્વા સ દ્વિજો હૃષ્ટમાનસઃ

સ્નાનાર્થં તુ તતઃ સ્થાનાચ્ચક્રતીર્થં સમાગતઃ ॥
ગતે તસ્મિંસ્તસ્ય ભાર્યા ભિક્ષામાદાય ચાગતા

સા તુ હૃષ્ટેન મનસા ભર્તારં વાક્યમબ્રવીત્ ॥
ભોજનં કુરુ મે દત્તં હત્યાં લક્ષ્યામિ તે ગતામ્

પ્રિયાવચનમાકર્ણ્ય ભર્તા વચનમબ્રવીત્ ॥
પુનરાભાષિતં બ્રૂહિ યદિદં ભાષિતં ત્વયા

ભર્ત્તુર્વચનમાકર્ણ્ય પત્ની વચનમબ્રવીત્ ॥
ન ત્વં સમ્ભાષિતઃ પૂર્વં બ્રહ્મહત્યાસમન્વિતઃ

ચક્રતીર્થપ્રભાવેણ મુક્તોઽસિ દ્વિજસત્તમ॥
ઉત્તિષ્ઠ કાન્ત ગચ્છાવ કલ્પગ્રામં સુશોભિતમ્

તયા સાર્દ્ધં જગામાથ કલ્પગ્રામં દ્વિજોત્તમઃ ॥
ભદ્રેશ્વરનિમિત્તં હિ દ્રવ્યં ચ કથિતં શુભમ્

નિત્યં ચ ભુઞ્જતે યત્ર પાત્રં દ્રવ્યસમર્પિતમ્ ॥
દૃષ્ટ્વા ભદ્રેશ્વરં દેવં ચક્રતીર્થે ફલં લભેત્

કલ્પગ્રામાચ્છતગુણં ચક્રતીર્થં વસુન્ધરે ॥
અહોરાત્રોપવાસેન મુચ્યતે બ્રહ્મહત્યયા

કલ્પગ્રામેણ કિં તસ્ય વારાણસ્યાં ચ વા શુભે ॥
મથુરાં તુ સમાસાદ્ય યઃ કશ્ચિન્મ્રિયતે ભુવિ

અપિ કીટઃ પતઙ્ગો વા જાયતે સ ચતુર્ભુજઃ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરામાહાત્મ્યે ચક્રતીર્થપ્રભાવો નામ દ્વિષષ્ટયધિકશતતમોઽધ્યાયઃ