વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 151

અથ લોહાર્ગલમાહાત્મ્યમ્ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
સાનન્દૂરસ્ય માહાત્મ્યમેતચ્છ્રુત્વા વસુન્ધરા ॥
કૃતાઞ્જલિપુટા ભૂત્વા વરાહં પુનરબ્રવીત્

ધરણ્યુવાચ ॥
શ્રુતમેતજ્જગન્નાથ વિષ્ણો ગુહ્યમનુત્તમમ્ ॥
યચ્છ્રુત્વા સુમહાભાગ જાતાઽસ્મિ વિગતજ્વરા

અપરં વાઽસ્તિ ચેત્કિંચિદ્ગુહ્યં ક્ષેત્રં શુભાવહમ્ ॥
સાનન્દૂરાત્પરં ગુહ્યં ક્ષેત્રમસ્તિ ન વા પરમ્

સુરકરણ નૃસિંહ લોકનાથ યુતસસુરસુરધીર દેવવીર ॥
કમલદલસહસ્રનેત્ર રૂપો જયતિ કૃતાન્તસમાનકાલરૂપઃ

ગદ્ગદં વચનં શ્રુત્વા પૃથિવ્યાઃ સ જનાર્દનઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યં સર્વલોકાર્ત્તિહા હરિઃ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ દેવિ ચ તત્ત્વેન યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ ॥
ગુહ્યમન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ મદ્વ્રતઃ કર્મણો જનિઃ

તતઃ સિદ્ધવટે ગત્વા ત્રિંશદ્યોજનદૂરતઃ ॥
મ્લેચ્છમધ્યે વરારોહે હિમવન્તં સમાશ્રિતમ્

તત્ર લોહાર્ગલે ક્ષેત્રે નિવાસો વિહિતઃ શુભઃ ॥
ગુહ્યં પંચદશાયામં સમન્તાત્પઞ્ચયોજનમ્

દુર્ગમં દુઃસહં ચૈવ પાપૈઃ સર્વત્ર વેષ્ટિતમ્ ॥
સુલભં પુણ્યયુક્તાનાં મમ ચિન્તાનુસારિણામ્

તત્ર તિષ્ઠામ્યહં ભદ્રે ઉદીચીં દિશમાશ્રિતઃ ॥
હિરણ્યપ્રતિમાં કૃત્વા જાતરૂપાં ન સંશયઃ

તતો મે દાનવાઃ સર્વે ક્રમન્તો લોકમુત્તમમ્ ॥
મયા ચૈવાન્તરં કૃત્વા કૃત્વા માયાં ચ વૈષ્ણવીમ્

તત્ર બ્રહ્મા ચ રુદ્રાશ્ચ સ્કન્દેન્દ્રો સમુરુદ્ગણાઃ ॥
આદિત્યા વસવો વાયુરશ્વિનૌ ચ મહૌજસમ્

સોમો બૃહસ્પતિશ્ચૈવ યે ચાન્યે વૈ દિવૌકસઃ ॥
તેષાં ચૈવાર્ગલં દત્ત્વા ચક્રં ગૃહ્ય મહૌજસમ્

શતકોટિસહસ્રાણિ શીઘ્રમેવ નિપાતિતમ્ ॥
તતશ્ચ દેવતાઃ સર્વાસ્તુષ્યમાણા ઇતસ્તતઃ

એવં લોહાર્ગલં નામ ક્ષેત્રં ચૈવ મયા કૃતમ્ ॥
તતો દેવાસુરે યુદ્ધે હત્વા ત્રિદશકણ્ટકાન્

તેષાં સંસ્થાપનં તત્ર કૃતં ચૈવ મહૌજસામ્ ॥
યો માં પશ્યતિ તત્રસ્થં પ્રયત્નેન કદાચન

સોપિ ભાગવતો ભૂમે ભવત્યેવ સુનિષ્ઠિતઃ ॥
તસ્મિન્કુણ્ડે તુ સુશ્રોણિ યઃ સ્નાતિ નિયતો નરઃ

ઉપોષ્ય ચ ત્રિરાત્રં તુ વિધિદૃષ્ટેન કર્મણા ॥
તતઃ સ્વર્ગસહસ્રેષુ મોદતે નાત્ર સંશયઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્સ્વકર્મપરિનિષ્ઠિતઃ ॥
સર્વાન્સ્વર્ગાન્પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે

અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર તત્પરમાદ્ભુતમ્ ॥
લોકવિસ્માપનાર્થાય મયા તત્ર ચ યત્કૃતમ્

ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં માસેન વિધિના મમ ॥
બલિઃ પ્રદીયતે તત્ર સર્વકામવિશોધનઃ

અશ્વો મે કલ્પિતસ્તત્ર સર્વરત્નવિભૂષિતઃ ॥
શ્વેતઃ કુમુદવર્ણાભઃ શઙ્ખકુન્દસમપ્રભઃ

માર્ગણા મે ધનુસ્તત્ર અક્ષસૂત્રં કમણ્ડલુઃ ॥
આસનં વિતતં દિવ્યં દીયતેઽશ્વોપરિ સ્થિરમ્

શ્વેતપર્વતમારુહ્ય પતમાનઃ કુરૂન્બહૂન્ ॥
પતિતસ્તત્ર દૃશ્યેત ક્ષતં તત્ર ન દૃશ્યતે

અનેકાન્યેવ રૂપાણિ પાતયિત્વા નભસ્તલાત્ ॥
શાન્તો દાન્તઃ પરિક્લિષ્ટઃ સ ચાશ્વો દિવિ વર્ત્તતે

સૂત ઉવાચ ॥
તતો ભૂમ્યા વચઃ શ્રુત્વા બ્રહ્મપુત્રો મહામુનિઃ ॥
વિસ્મયં પરમં પ્રાપ્તો વિષ્ણુમાયોપબૃંહિતઃ

તતઃ સ વિસ્મયાવિષ્ટો બ્રહ્મપુત્રો મહામતિઃ ॥
સનત્કુમારો ભગવાન્પુનરેવમભાષત

સનત્કુમાર ઉવાચ ॥
ધન્યાસિ દેવિ સુશ્રોણિ સુપુણ્યાસિ વરાનને ॥
દેવિ યલ્લોકનાથસ્ય સાક્ષાદ્દર્શનમાગતા

પદ્મપત્રવિશાલાક્ષો યત્ત્વયા પરિભાષિતઃ ॥
તેનોક્તં શંસ સકલં સર્વેષાં સુખવર્દ્ધનમ્

યથા યથા વદસિ ચ ધર્મસંહિતં ગુહ્યં પરં દેવવરપ્રણીતમ્ ॥
ગુણોત્તમં કારણસમ્પ્રયુક્તં તથા તથા ભાવયસે મનો મમ

તતઃ સ પુણ્ડરીકાક્ષઃ કિમાચષ્ટ તતઃ પરમ્ ॥
કર્મણા વિધિદૃષ્ટેન સર્વભાગવતપ્રિયઃ

( સૂતૌવાચ) ॥
તસ્ય તદ્વચનં શ્રુત્વા કુમારસ્ય મહૌજસઃ ॥
ઉવાચ મધુરં વાક્યમાભાષ્ય બ્રહ્મણઃ સુતમ્

શૃણુ વત્સ જગન્નાથો યથા મામાહ ચોદિતઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
એવં તત્રૈવ કર્માણિ ક્રિયન્તે વિધિપૂર્વકમ્

શોધકાનિ ચ પાપાનાં મૃદૂનિ ચ શુભાનિ ચ ॥
અશ્વાનાં તત્કુલીનાનામાવહન્તિ સુમધ્યમે

નાન્યં વહન્તિ તે ચાશ્વા મમ વાહા દુરત્યયાઃ॥
કુણ્ડં પંચસરો નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

ચતુર્ધારાઃ પતન્ત્યત્ર શઙ્ખવર્ણા મનોજવાઃ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ચતુર્ભક્તોષિતો નરઃ

લોકં ચૈત્રાઙ્ગદં ગત્વા ગન્ધર્વૈઃ સહ મોદતે ॥
અથ ચેન્મુઞ્ચતે પ્રાણાંસ્તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરે મમ

ગન્ધર્વલોકમુત્સૃજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તતો નારદકુણ્ડે તુ મમ ક્ષેત્રે પરે મહત્

પંચ ધારાઃ પતન્ત્યત્ર તાલવૃક્ષસમોપમાઃ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત એકભક્તોષિતો નરઃ

દેવર્ષિનારદં પશ્યેન્મોદતે તેન વૈ સમમ્ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ ગુહ્યવિનિશ્ચિતઃ

પ્રમુચ્ય નારદં દ્વિવ્યં મમલોકં ચ ગચ્છતિ ॥
તતો વસિષ્ઠકુણ્ડં તુ તસ્મિન્ક્ષેત્રં પરં મમ

ધારાઃ પતન્તિ તિસ્રસ્તુ ન સ્થૂલા નાતિ વૈ કૃશાઃ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત પંચ કાલોષિતો નરઃ

વાસિષ્ઠં લોકમાસાદ્ય મોદતે નાત્ર સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મસુ નિષ્ઠિતઃ॥।૪૩
વાસિષ્ઠં લોકમુત્સૃજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
પંચકુણ્ડેતિ વિખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ

પંચ ધારાઃ પતન્ત્યત્ર હિમકૂટવિનિઃસૃતાઃ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત પંચકાલોષિતો નરઃ

સ તત્ર ગચ્છેદ્વૈ ભૂમે યત્ર પંચશિખો મુનિઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ ભક્તો જિતેન્દ્રિયઃ

પંચચૂડં સમુત્સૃજ્ય સ યાતિ પરમાં ગતિમ્ ॥
સપ્તર્ષિકુણ્ડં વિખ્યાતમસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ

સપ્ત ધારાઃ પતન્ત્યત્ર હિમવત્પર્વતસ્થિતાઃ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત સપ્તભક્તોષિતો નરઃ

મોદતે ઋષિલોકેષુ ઋષિકન્યાભિસંવૃતઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્રાગલોભવિવર્જિતઃ

સપ્તર્ષીન્સ સમુત્સૃજ્ય મોદતે મમ સંસ્થિતઃ ॥
શરભઙ્ગસ્ય કુણ્ડં વૈ ક્ષેત્રે ગુહ્યં પરે મમ

તત્ર ધારા પતત્યેકા શરભઙ્ગશ્રિતા નદી ॥
સ્નાનં યસ્તત્ર કુર્વીત ષષ્ઠભક્તોષિતો નરઃ

મોદતે તસ્ય લોકેષુ ઋષિકન્યાપ્રમોદિતઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્સર્વસઙ્ગવિવજ્જિતઃ

શરભઙ્ગં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકે મહીયતે ॥
કુણ્ડમગ્નિસરો નામ સર્વમાયાભિસંવૃતમ્

ભૂમિં નીત્વા જલં તત્ર તિષ્ઠત્યેવ વરાનને ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત ચાષ્ટકાલોષિતો નરઃ

ગચ્છત્યઙ્ગિરસો લોકં સુખભાગી ન સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મપરાયણઃ

અગ્નિલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
કુણ્ડં બૃહસ્પતેર્ભૂમે સર્વવેદોદકાશ્રિતમ્

ધારા ચૈકા પતત્યત્ર હિમકૂટસમાશ્રિતા ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ

ગત્વા બૃહસ્પતેર્લોકં મુનિકન્યાભિમોદિતઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ લોકં સમાશ્રિતઃ

સોઽપિ યાતિ પરાં સિદ્ધિં સમુત્સૃજ્ય બૃહસ્પતિમ્ ॥
વૈશ્વાનરસ્ય કુણ્ડં તુ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ્

ધારા ચૈકા પતત્યત્ર દૃશ્યતે હિમસંશ્રયાત્ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત ષષ્ઠભક્તોષિતો નરઃ

ગત્વા બૃહસ્પતેર્લોકં મુનિકન્યાભિમોહિતઃ ॥
વૈશ્વાનરેષુ લોકેષુ મોદતે નાઽત્ર સંશયઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મપરાયણઃ ॥
વૈશ્વાનરં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ

કાર્ત્તિકેયસ્ય કુણ્ડં તુ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
યત્ર પંચદશા ધારાઃ પતન્તિ હિમપર્વતાત્

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ ॥
કુમારં પશ્યતિ વ્યક્તં ષણ્મુખં શુભદર્શનમ્

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્કૃત્વા ચાન્દ્રાયણં શુચિઃ ॥
કાર્ત્તિકેયં સમુત્સૃજ્ય મોદતે મમ મણ્ડલે

ઉમાકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ ॥
સા ગૌરી યત્ર ચોત્પન્ના મહાદેવવરાઙ્ગના

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત દશરાત્રોષિતો નરઃ ॥
ગૌરીં દેવીં સ પશ્યેત્તુ તસ્યા લોકે ચ મોદતે

અથ પ્રાણાન્પ્રમુંચેત દશરાત્રોષિતો નરઃ ॥
ઉમાલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે

મહેશ્વરસ્ય વૈ કુણ્ડં યત્ર ચોદ્વાહિતા ઉમા ॥
કાદમ્બૈશ્ચક્રવાકૈશ્ચ હંસસારસસેવિતમ્

તિસ્રો ધારાઃ પતન્ત્યત્ર હિમવત્પર્વતાશ્રિતાઃ ॥
સ્થૂલાશ્ચ રમણીયાશ્ચ ન હ્રસ્વાશ્ચાતિનિર્મલાઃ

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત દ્વાદશાહોષિતો નરઃ ॥
મોદતે રુદ્રલોકેષુ રુદ્રકન્યાભિરાવૃતઃ

અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
રુદ્રલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં ચ ગચ્છતિ

પ્રખ્યાતં બ્રહ્મકુણ્ડં તુ વેદા યત્ર સમુત્થિતાઃ ॥
ચતસ્રો વેદ ધારાસ્તુ પતન્તિ ચ હિમાલયાત્

તતઃ પૂર્વેણ પાર્શ્વેન સમા ધારા પતેચ્છુભા ॥
ઉચ્ચા ચ રમણીયા ચ પાણ્ડરોદકશોભિતા

પુનરસ્યોત્તરે પાર્શ્વે સુવર્ણસદૃશોપમા ॥
ઋગ્વેદઃ પતતે ધારા પ્રસન્ના વિમલોદકા

અથ પશ્ચિમપાર્શ્વેન યજુર્વેદેન સંયુતા ॥
અથ દક્ષિણપાર્શ્વેન ચાથર્વણસમન્વિતા

એકા ધારા પતત્યત્ર ઇન્દ્રગોપકસન્નિભા ॥
યસ્તત્ર કુરુતે સ્નાનં સપ્તરાત્રોષિતો નરઃ

બ્રહ્મલોકં સમાસાદ્ય બ્રહ્મણા સહ મોદતે ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાનહઙ્કારવિવર્જિતઃ

બ્રહ્મલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
ગુહ્યાખ્યાને મહાભાગે ક્ષેત્રે લોહાર્ગલે મમ

સિદ્ધિકામેન મર્ત્યેન ગન્તવ્યં નાત્ર સંશયઃ ॥
સમન્તાત્પઞ્ચવિંશતિ યોજનાનિ વરાનને

ન તસ્ય કર્મ વિદ્યેત સ એવમપિ સંસ્થિતઃ ॥
આખ્યાનાનાં મહાખ્યાનં ધર્માણાં ધર્મ ઉત્તમઃ

પવિત્રાણાં પવિત્રં તુ ન દેયં યસ્ય કસ્યચિત્ ॥
યે પઠંતિ મહાભાગે સ્થિતાઃ શૃણ્વન્તિ મત્પથે

તારિતાનિ કુલાનિ સ્યુરુભયત્ર દશાપિ ચ ॥
એતન્મરણકાલે તુ ન કદાચિત્તુ વિસ્મરેત્

યદીચ્છેત્પરમાં સિદ્ધિં સર્વસંસારમોક્ષણીમ્ ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે લોહાર્ગલમનુત્તમમ્

માહાત્મ્યં પદ્મપત્રાક્ષિ ગુહ્યં યચ્ચ મહૌજસમ્ ॥
મઙ્ગલ્યં ચ પવિત્રં ચ મમ ભક્ત સુખાવહમ્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે લોહાર્ગલમાહાત્મ્યં નામૈકપંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ