વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 152

અથ મથુરાતીર્થ પ્રશંસા ॥
સૂત ઉવાચ ॥
શ્રુત્વા દેવસ્ય માહાત્મ્યં લોહાર્ગલનિવાસિનઃ ॥
ત્રૈલોક્યનાથાધિપતેર્વિસ્મયં પરમં ગતા

ધરણ્યુવાચ ॥
પદ્મપત્ર વિશાલાક્ષ લોકનાથ જગત્પતે ॥
ત્વત્પ્રસાદાચ્ચ દેવેશ શ્રુતં શાસ્ત્રં મહૌજસમ્

તવ શિષ્યા ચ દાસી ચ ત્વામહં શરણઙ્ગતા ॥
જગદ્ધાતા જગજ્જ્યોતિર્જગત્પ્રભુરતન્દ્રિતઃ

તવ સમ્ભાવનાદ્દેવ જાતાસ્મિ કનકોજ્જ્વલા ॥
અલંકૃતા ચ શસ્તા ચ સર્વશાસ્ત્રેણ માનદ

જગદ્ધાતુર્જગચ્છાસ્ત્રકૃતે ન હિ પરિશ્રમઃ ॥
ત્વય્યાયત્તં જગત્સર્વં યચ્ચ કિંચિત્પ્રવર્ત્તતે

ઇતિ કૃત્વા ચ મે દેવ ત્વાહ્લાદો હૃદિ વર્ત્તતે ॥
લોહાર્ગલાત્ પરં શ્રેષ્ઠં ગુહ્યં પરમદુર્લભમ્

તીર્થં તદ્વદ કલ્યાણં તીર્થાનામુત્તમોત્તમમ્ ॥
યદસ્તિ દુર્લભં તીર્થં તત્ત્વં કથય મે પ્રભો

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
ન વિદ્યતે ચ પાતાલે નાન્તરિક્ષે ન માનુષે ॥
સમાનં મથુરાયા હિ પ્રિયં મમ વસુન્ધરે

સૂત ઉવાચ ॥
તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય પ્રિયં ચ વસુધા તદા ॥
પ્રણમ્ય શિરસા દેવી વરાહં પુનરબ્રવીત્

પૃથિવ્યુવાચ॥
પુષ્કરં નૈમિષં ચૈવ પુરીં વારાણસીં તથા ॥
એતાન્હિત્વા મહાભાગ મથુરાં કિં પ્રશંસતિ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ કાર્ત્સ્ન્યેન વસુધે કથ્યમાનં મયાનઘે ॥
મથુરેતિ ચ વિખ્યાતં તસ્માન્નાસ્તિ પરં મમ

સા રમ્યા ચ સુશસ્તા ચ જન્મભૂમિસ્તથા મમ ॥
શૃણુ દેવિ યથા સ્તૌમિ મથુરાં પાપહારિણીમ્

તત્ર વાસી નરો યાતિ મોક્ષં નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥
મહામાઘ્યાં પ્રયાગે તુ યત્ફલં લભતે નરઃ

તત્ફલં લભતે દેવિ મથુરાયાં દિને દિને ॥
પૂર્ણે વર્ષ સહસ્રં તુ વારાણસ્યાં તુ યત્ફલમ્

તત્ફલં લભતે દેવિ મથુરાયાં ક્ષણેન હિ ॥
કાર્ત્તિક્યાં ચૈવ યત્પુણ્યં પુષ્કરે તુ વસુન્ધરે

તત્ફલં લભતે દેવિ મથુરાયાં જિતેન્દ્રિયઃ ॥
મથુરાં તુ પરિત્યજ્ય યોઽન્યત્ર કુરુતે રતિમ્

મૂઢો ભ્રમતિ સંસારે મોહિતો મમ માયયા ॥
યઃ શૃણોતિ વરારોહે માથુરં મમ મણ્ડલમ્

અન્યેનોચ્ચારિતં શશ્વત્સોઽપિ પાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
પૃથિવ્યાં યાનિ તીર્થાનિ આસમુદ્રં સરાંસિ ચ

મથુરાયાં પ્રયાન્ત્યત્ર સુપ્તે ચૈવ જનાર્દને ॥
મથુરામણ્ડલં પ્રાપ્ય શ્રાદ્ધં કૃત્વા યથાવિધિ

તૃપ્તિં પ્રયાન્તિ પિતરો યાવત્સ્થિત્યગ્રજન્મનઃ ॥
યે વસંતિ મહાભાગે મથુરામિતરે જનાઃ

તેઽપિ યાન્તિ પરાં સિદ્ધિં મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ ॥
કુબ્જામ્રકે સૌકરવે મથુરાયાં વિશેષતઃ

વિના સાંખ્યેન યોગેન મત્પ્રસાદાન્ન સંશયઃ ॥
મથુરાયાં મહાપુર્યાં યે વસંતિ શુચિવ્રતાઃ

બલિભિક્ષાપ્રદાતારો દેવાસ્તે નરવિગ્રહાઃ ॥
ભવિષ્યામિ વરારોહે દ્વાપરે યુગસંસ્થિતે

યયાતિભૂપવંશાચ્ચ ક્ષત્રિયઃ કુલવર્દ્ધનઃ ॥
ભવિષ્યામિ વરારોહે મથુરાયાં ન સંશયઃ

મૂર્તિં ચતુર્વિધાં કૃત્વા સ્થાસ્યામિ ઋષિભિઃ સ્તુતઃ ॥
વત્સરાણાં શતં તત્ર યુદ્ધેષુ કૃતનિશ્ચયઃ

એકા ચન્દનસઙ્કાશા દ્વિતીયા કનકપ્રભા ॥
અશોકસદૃશા ચાન્યા અન્યા ચોત્પલસન્નિભા

તત્ર ગુહ્યાનિ નામાનિ ભવિષ્યન્તિ મમ પ્રિયે ॥
પુણ્યાનિ ચ પવિત્રાણિ સંસારચ્છેદનાનિ ચ

યત્રાહં પાતયિષ્યામિ દ્વાત્રિંશત્તુ વસુન્ધરે ॥
દૈત્યાન્ઘોરાન્મહાભાગે કંસાદીન્ધર્મદૂષકાન્

યમુના યત્ર સુવહા નિત્યં સન્નિહિતા ધ્રુવમ્ ॥
વૈવસ્વતસુતા રમ્યા યમુના યત્ર વિશ્રુતા

ગઙ્ગાં પ્રાપ્ય પ્રયાગે યા વેણીતિ પ્રથિતા ભુવિ ॥
ગઙ્ગાશતગુણા પુણ્યા માથુરે મમ મણ્ડલે

યમુના વિશ્રુતા દેવિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ॥
તત્ર તીર્થાનિ ગુહ્યાનિ ભવિષ્યન્તિ મમાનઘે

યેષુ સ્નાને નરો દેવિ મમ લોકે મહીયતે ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ કર્મપરાયણઃ

ન જાયત સ મર્ત્ત્યેષુ જાયતે ચ ચતુર્ભુજઃ ॥
અવિમુક્તે નરઃ સ્નાતો મુક્તિં પ્રાપ્નોત્યસંશયમ્

તથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકં નામ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

યસ્મિન્સ્નાતો નરો દેવિ મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
સર્વતીર્થેષુ યત્સ્નાનં સર્વતીર્થેષુ યત્ફલમ્

તત્ફલં લભતે દેવિ દૃષ્ટ્વા દેવં ગતશ્રમઃ ॥
ન ચ યજ્ઞૈર્ન તપસા ન ધ્યાનૈર્ન ચ સંયમૈઃ

તત્ફલં લભતે સ્નાતો યથા વિશ્રાન્તિસંજ્ઞકે ॥
કાલત્રયં તુ વસુધે યઃ પશ્યતિ ગતશ્રમઃ

કૃત્વા પ્રદક્ષિણે દ્વે તુ વિષ્ણુલોકં સ ગચ્છતિ ॥
અસ્તિ ચાન્યત્પરં ગુહ્યં સર્વસંસારમોક્ષણમ્

યસ્મિન્સ્નાતો નરો દેવિ મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
પ્રયાગં નામ તીર્થં તુ દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્

યસ્મિન્સ્નાતો નરો દેવિ અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ॥
ઇન્દ્રલોકં સમાસાદ્ય નરોઽસૌ દેવિ મોદતે

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ લોકે સ ગચ્છતિ ॥
તથા કનખલં નામ તીર્થં ગુહ્યં પરં મમ

સ્નાનમાત્રેણ તત્રાપિ નાકપૃષ્ઠે સ મોદતે ॥
અસ્તિ ક્ષેત્રં પરં ગુહ્યં તિંદુકં નામ નામતઃ

તસ્મિન્સ્નાતો નરો દેવિ મમ લોકે મહીયતે ॥
અસ્મિંસ્તીર્થે પુરા વૃત્તં તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

પાંચાલવિષયે દેવિ કામ્પિલ્યં ચ પુરોત્તમમ્॥
ધનધાન્યસમાયુક્તં બ્રહ્મદત્તેન પાલિતમ્

તસ્મિંસ્તુ વસતે દેવિ તિંદુકો નામ નાપિતઃ॥
તસ્મિંસ્તુ વસતસ્તસ્ય નાપિતસ્ય પુરોત્તમે

કાલેન મહતા તસ્ય કુટુમ્બં ચ ક્ષયં ગતમ્ ॥
ક્ષીણે કુટુમ્બે તુ તદા સુભૃશં દુઃખપીડિતઃ

સર્વસંગં પરિત્યજ્ય સોઽગચ્છન્મથુરાં તદા ॥
બ્રાહ્મણાવસથે સોઽપિ વસમાનો વસુન્ધરે

તસ્ય કર્મશતં કૃત્વા સ્નાત્વૈવ યમુનાં નદીમ્ ॥
નિત્યં સ યમુનાં સ્નાતિ ચિરકાલં દૃઢવ્રતઃ

તતઃ કાલેન મહતા પંચત્વં સમુપાગતઃ ॥
સ ચ તીર્થપ્રભાવેણ જાતોઽસૌ બ્રાહ્મણોત્તમઃ

તસ્મિન્ વરગૃહે દેવિ બ્રાહ્મણો યોગિનાં વરઃ॥
જાતિસ્મરો મહાપ્રાજ્ઞો વિષ્ણુભક્તો વસુન્ધરે

તત્તીર્થસ્ય પ્રભાવેણ જાતા મુક્તિઃ સુદુર્લ્લભા ॥
તતઃ પરં સૂર્યતીર્થં સર્વપાપપ્રમોચનમ્

વૈરોચનેન બલિના સૂર્યસ્ત્વારાધિતઃ પુરા ॥
ભ્રષ્ટરાજ્યેન હિ તથા ધનકામેન સુન્દરિ

ઊર્દ્ધ્વબાહુર્નિરાહારસ્તતાપ પરમં તપઃ ॥
સાગ્રં સંવત્સરં દેવિ તતઃ કામમવાપ્તવાન્

તસ્ય પ્રસન્નો ભગવાન્ દ્યુમણિઃ પ્રત્યભાષત॥
કિં કારણં બલે બ્રૂહિ તપસ્યસિ મહત્તપઃ

બલિરુવાચ॥
ભ્રષ્ટરાજ્યોઽસ્મિ દેવેશ પાતાલે નિવસામ્યહમ્ ॥
વિત્તેનાપિ વિહીનસ્ય કુટુમ્બભરણં કૃતઃ

મુકુટાત્તસ્ય વૈ સૂર્યો દદૌ ચિન્તામણિં તતઃ ॥
ચિન્તામણિં સમાસાદ્ય પાતાલમગમદ્બલિઃ

તસ્મિંસ્તીર્થે નરઃ સ્નાતઃ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ॥
તત્રાથ મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ લોકં સ ગચ્છતિ

આદિત્યાહનિ સંક્રાન્તૌ ગ્રહણે ચન્દ્રસૂર્યયોઃ ॥
તસ્મિન્સ્નાતો નરો દેવિ રાજસૂયફલં લભેત્

ધ્રુવેણ યત્ર સન્તપ્તં સ્વેચ્છયા પરમં તપઃ ॥
તત્ર વૈ સ્નાનમાત્રેણ ધ્રુવલોકે મહીયતે

તત્રાથ મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ લોકે મહીયતે ॥
ધ્રુવતીર્થે તુ વસુધે યઃ શ્રાદ્ધં કુરુતે નરઃ

પિતૄંસ્તારયતે સર્વં પિતૃપક્ષે વિશેષતઃ ॥
દક્ષિણે ધ્રુવતીર્થસ્ય તીર્થરાજં પ્રકીર્તિતમ્

તસ્મિન્ સ્નાતે નરો દેવિ મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
તદ્દક્ષિણે મહાદેવિ ઋષિતીર્થં પરં મમ

તત્ર સ્નાતો નરો દેવિ ઋષિલોકં પ્રપદ્યતે ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ લોકે મહીયતે

દક્ષિણે ઋષિતીર્થસ્ય મોક્ષતીર્થં પરં મમ ॥
તત્ર વૈ સ્નાનમાત્રેણ મોક્ષમેવ પ્રપદ્યતે

તત્ર વૈ કોટિતીર્થં હિ દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્॥
તત્ર સ્નાનેન દાનેન મમ લોકે મહીયતે

કોટિતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા સન્તર્પ્ય પિતૃદેવતાઃ ॥
તારિતાઃ પિતરસ્તેન તથૈવ પ્રપિતામહાઃ

કોટિતીર્થે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥
તત્રૈવ વાયુતીર્થં તુ પિતૄણામપિ દુર્લ્લભમ્

પિણ્ડદાનાત્તુ તત્રૈવ પિતૃલોકે સ ગચ્છતિ ॥
ગયા પિણ્ડપ્રદાનેન યત્ફલં લભતે નરઃ ॥
તત્ફલં લભતે દેવિ જ્યેષ્ઠે દાનાન્ન સંશયઃ

દ્વાદશૈતાનિ તીર્થાનિ દેવાનાં દુર્લ્લભાનિ ચ ॥
સ્નાનં દાનં જપં હોમં સહસ્રગુણિતં ભવેત્

યેષાં સ્મરણમાત્રેણ સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે॥
તીર્થાનાં ચૈવ માહાત્મ્યં શ્રુત્વા કામાનવાપ્નુયાત્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે મથુરામાહાત્મ્યે મથુરાતીર્થપ્રશંસા નામ દ્વાપંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ