વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 150

અથ સાનન્દૂરમાહાત્મ્યમ્ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
દ્વારકાયાસ્તુ માહાત્મ્યં શ્રુત્વા હ્યેતત્સુભાષિતમ્ ॥
હૃષ્ટાવોચત્તદા દેવં ધર્મકામા વસુન્ધરા

ધરણ્યુવાચ ॥
અહો દેવ પ્રસાદશ્ચ યત્ત્વયા પરિકીર્ત્તિતમ્ ॥
શ્રુત્વૈતત્પરમં પુણ્યં પ્રાપ્તાસ્મિ પરમાં શ્રિયમ્

એતસ્માદપિ ચેદ્ગુહ્યં લોકનાથ જનાર્દન ॥
યદ્યસ્તિ પ્રોચ્યતાં મહ્યં કૃપા ચેત્પરમા મયિ

તતો મહીવચઃ શ્રુત્વા વિષ્ણુઃ કમલલોચનઃ ॥
વરાહરૂપી ભગવાન્પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરામ્

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
સાનન્દૂરેતિ વિખ્યાતં ભૂમે ગુહ્યં પરં મમ॥
ઉત્તરે તુ સમુદ્રસ્ય મલયસ્ય તુ દક્ષિણે

તત્ર તિષ્ઠામિ વસુધે ઉદીચીં દિશમાશ્રિતઃ ॥
પ્રતિમા વૈ મદીયાસ્તિ નાત્યુચ્ચા નાતિનીચકા

આયસીં તાં વદન્ત્યેકે અન્યે તામ્રમયીં તયા ॥
કાંસ્યાં રીતિમયીમન્યે કેચિત્સીસકનિર્મિતામ્

શિલામયીમિત્યપરે મહદાશ્ચર્યરૂપિણીમ્ ॥
તત્ર સ્થાનાનિ વૈ ભૂમે કથ્યમાનાનિ વૈ શૃણુ

મનુજા યત્ર મુચ્યન્તે ગતાઃ સંસારસાગરમ્ ॥
તત્રાશ્ચર્યં પ્રવક્ષ્યામિ સાનન્દૂરે યશસ્વિનિ

સૌવર્ણં દૃશ્યતે પદ્મં મધ્યાહ્ને તુ દિવાકરે ॥
યત્ર રામગૃહં નામ મમ ગુહ્યં યશસ્વિનિ

તત્રાપિ શૃણુ ચાશ્ચર્યં યશ્ચાપિ પરિવર્ત્તતે ॥
એકા તત્ર લતા વૃક્ષે ઉચ્ચૈઃ સ્થૂલો મહાદ્રુમઃ

સમુદ્રમધ્યે તિષ્ઠન્તં કોઽપિ તત્ર ન પશ્યતિ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ મહાશ્ચર્યં વસુન્ધરે

મમ ભક્તા હિ પશ્યંતિ વિદ્યમાના સ્વકર્મણા॥
બહુમત્સ્યસહસ્રાણિ કોટ્યો હ્યર્બુદમેવ ચ

ક્ષિપ્તઃ પિણ્ડશ્ચ તન્મધ્યે યેન કેન વિકર્મિણા ॥
એકસ્તત્ર સ્થૂલમત્સ્યો ભૂમે ચક્રેણ ચાઙ્કિતઃ

તાવત્કશ્ચિન્ન ગૃહ્ણાતિ યાવત્તેન ન ભક્ષિતઃ ॥
તત્ર રામસરો નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

અગાધં ચાપ્યપારં ચ રક્તપદ્મવિભૂષિતમ્ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત એકરાત્રોષિતો નરઃ

બુધસ્ય ભવનં ગત્વા મોદતે નાત્ર સંશયઃ ॥
અથ પ્રાણાન્પ્રમુચ્યેત તસ્મિન્સરસિ સુન્દરિ

બુધસ્ય ભવનં ત્યક્ત્વા મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
તસ્મિન્રામસરસ્યુચ્ચૈરાશ્ચર્યં શૃણુ સુન્દરિ

મનુજાસ્તન્ન પશ્યન્તિ મમ કર્મરતા ન યે ॥
તત્સરઃ ક્રોશવિસ્તારં બહુગુલ્મલતાવૃતમ્

મનોજ્ઞં રમણીયં ચ જલજૈશ્ચાપિ સંવૃતમ્ ॥
તત્ર રૂઢાનિ પદ્માનિ દ્યોતયન્તિ દિશો દશ

એકં તુ દૃશ્યતે શ્વેતમબ્જં રુક્મમયં તથા ॥
તત્ર બ્રહ્મસરસ્યુચ્ચૈરુત્તરં પાર્શ્વમાશ્રિતા

ધારા ચૈકા પ્રપતતિ સ્થૂલા મુસલસન્નિભા ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ

બ્રહ્મલોકં સમાસાદ્ય મોદતે નાત્ર સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણૈર્ભૂમે બ્રહ્મસરસ્યપિ

બ્રહ્મણા સમનુજ્ઞાતો મમ લોકં ચ ગચ્છતિ ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે રમ્યે બ્રહ્મસરે શૃણુ

મદ્ભક્તા યચ્ચ પશ્યન્તિ ઘોરસંસારમોક્ષણમ્ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં સા ધારા પૃથુલેક્ષણે

ભૂમે પતતિ મધ્યાહ્ને યાવત્સૂર્યસ્તુ તિષ્ઠતિ ॥
પરિવૃત્તે તુ મધ્યાહ્ને સા ધારા ન પતેદ્ભુવિ

એવં તત્ર મહાશ્ચર્યં પુણ્યબ્રહ્મસરોવરે ॥
અસ્તિ સઙ્ગમનં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

સમુદ્રશ્ચૈવ રામશ્ચ સમેષ્યેતે વરાઙ્ગને ॥
તત્ર કુણ્ડં મહાભાગે પ્રસન્નવિમલોદકમ્

બહુગુલ્મલતાકીર્ણં શોભિતં ચ વિહઙ્ગમૈઃ ॥
સમુદ્રસ્ય તુ પાર્શ્વેન હ્યદૂરાત્તત્ર યોજનાત્

મણ્ડિતં કુમુદૈઃ પદ્મૈઃ સુગન્ધૈશ્ચોત્તમૈસ્તયા ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ

સમુદ્રભવનં ગત્વા મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં પ્રવક્ષ્યામિ કુણ્ડં રામસ્ય સઙ્ગમે

યદ્દૃષ્ટ્વા મનુજાસ્તત્ર ભ્રમન્તિ વિગતજ્વરાઃ ॥
યાનિ કાનિ ચ પર્ણાનિ પતન્તિ જલસંસદિ

એકમપ્યત્ર પશ્યન્તિ ન કેપિ વસુધે નરાઃ ॥
અચ્છિદ્રાણિ ચ પત્રાણિ તસ્મિન્ રામસ્ય સઙ્ગમે

પ્રપન્નેનાપિ માર્ગં તચ્છિદ્રં તત્ર ન પશ્યતિ॥
અસ્તિ શક્રસરો નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

તત્ર પૂર્વેણ પાર્શ્વેણ હ્યદૂરાદર્દ્ધયોજનાત્ ॥
તસ્ય કુણ્ડસ્ય સુશ્રોણિ ચતસ્રો વિષમાશ્રિતાઃ

ધારાઃ પતન્તિ કલ્યાણિ પ્રસન્નસલિલાસ્તથા ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત ચતુષ્કાલોષિતો નરઃ

ચતુર્ણાં લોકપાલાનાં લોકાનાપ્નોતિ ચોત્તમાન્ ॥
અસ્મિંશ્ચ શક્રસરસિ યદિ પ્રાણાન્પ્રમુંચતિ

લોકપાલાન્સમુત્સૃજ્ય મમ લોકેષુ મોદતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે દૃશ્યતે તચ્છૃણુષ્વ મે

શુદ્ધૈર્ભાગવતૈર્ભૂમે સર્વસંસાર મોક્ષણમ્ ॥
ચતુર્ધારાસ્તતો ભદ્રે પતન્તિ ચતુરો દિશઃ

ન ચ તદ્વર્દ્ધતે ચામ્ભો ન ચૈવ પરિહીયતે ॥
માસે ભાદ્રપદે ચૈવ શુક્લપક્ષે તુ દ્વાદશી

શ્રૂયતે ગીતનિર્ઘોષઃ શ્રુતિકર્મમનોહરઃ ॥
અસ્તિ સૂર્પારકં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

જામદગ્ન્યસ્ય રામસ્ય સ્વાશ્રમોઽથ ભવિષ્યતિ ॥
તત્ર તિષ્ઠામ્યહં દેવિ સમુદ્રતટમાશ્રિતઃ

શાલ્મલીં ચાગ્રતઃ કૃત્વાધિષ્ઠિતશ્ચોત્તરામુખઃ ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચકાલોષિતો નરઃ

ઋષિલોકં તતો ગત્વા પશ્યેત્તત્રાપ્યરુન્ધતીમ્ ॥
અથ પ્રાણાન્વિમુંચેત કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્

ઋષિલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે નમસ્કારં ચ કુર્વતે

વર્ષાણિ દ્વાદશૈતેન નમસ્કારઃ કૃતો ભવેત્ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે મહાભાગે પશ્યંતિ પરિનિષ્ઠિતાઃ

પાપાત્માનો ન પશ્યન્તિ મમ માયાવિમોહિતાઃ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં સમુપાયાન્તિ શાલ્મલીમ્

તત્ર પશ્યન્તિ સુશ્રોણિ શુદ્ધા ભાગવતા નરાઃ ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે મહાભાગે અસ્તિ ગુહ્યં પરં મમ

જટાકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં વાયવ્યાં દિશિ સંસ્થિતમ્ ॥
તત્કુણ્ડસ્ય મહાભાગે સમન્તાદ્દશયોજનમ્

મલયસ્ય દક્ષિણેન સમુદ્રસ્યોત્તરે તથા ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત પંચકાલોષિતો નરઃ

અગસ્તિભક્નં ગત્વા મોદતે નાત્ર સંશયઃ ॥
અથ પ્રાણાન્પ્રમુંચેત મમ ચિન્તાપરાયણઃ

।
અગસ્તિભવનં ત્યક્ત્વા મમ લોકં તુ ગચ્છતિ ॥
તસ્ય કુણ્ડસ્ય સુશ્રોણિ નવ ધારા ન કિંચન

વિસ્તારશ્ચ મહાભાગે અગાધશ્ચ મહાર્ણવઃ ॥
આશ્ચર્યં સુમહત્તત્ર કથ્યમાનં મયા શૃણુ

યચ્ચ પશ્યતિ સુશ્રોણિ સમન્તાદિતરો જનઃ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં રવાવભ્યુદિતે સતિ

ન વર્દ્ધતે તતશ્ચામ્ભો યાવત્તિષ્ઠતિ તત્પુનઃ ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે સાનન્દૂરેતિ તન્મયા

આશ્ચર્યં ચ પ્રમાણં ચ ભક્તિકીર્ત્તિવિવર્દ્ધનમ્ ॥
ગુહ્યાનાં પરમં ગુહ્યં સ્થાનાનાં પરમં મહત્

યસ્તુ ગચ્છતિ સુશ્રોણિ અષ્ટભક્તપથે સ્થિતઃ ॥
પ્રાપ્નોતિ પરમાં સિદ્ધિં મમૈવ વચનં યથા

ય એતત્પઠતે નિત્યં યશ્ચૈવં શૃણુયાન્મુદા ॥
કુલાનિ તેન તીર્ણાનિ ષટ્ ચ ષટ્ ચ પુનશ્ચ ષટ્

એતન્મરણકાલે ન વિસ્મર્ત્તવ્યં કદાચન ॥
યદીચ્છેદ્વિષ્ણુલોકે હિ નિષ્કલં ગમનં નરઃ

એતત્તે કથિતં ભદ્રે ત્વયા પૃષ્ટં ચ માં પ્રતિ ॥
ઉક્તં ભાગવતાર્થાય કિમન્યત્પરિપૃચ્છસિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે સાનંદૂરમાહાત્મ્યં નામ પંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ