વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 149

અથ દ્વારકામાહાત્મ્યમ્ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
શ્રીસ્તુતસ્વામિમાહાત્મ્યં શ્રુત્વા ધર્મપરાયણા ॥
પરિતુષ્ટમના દેવી વાક્યમેતદુવાચ હ

ધરણ્યુવાચ॥
એતચ્છ્રુત્વા તુ માહાત્મ્યં દેવ દેવવર પ્રભો ॥
મમ ચિત્તસ્ય પરમા જાતા શાન્તિરનુત્તમા

નારાચધારાવરણાસિધારી સુરરિપુવધકારી ધરણીધરઃ ॥
ધૃતશઙ્ખગદાબ્જચક્રપાણિઃ સ્વયમિહ શાસ્ત્રમુદાવહત્પ્રધાનમ્

એવં હિ ગુણમાહાત્મ્યં સ્તુતસ્વામિનિ મચ્છ્રુતમ્ ॥
અસ્માચ્ચેદં પરં શ્રેષ્ઠં તન્મે વદ કૃપાનિધે

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
એવં ભૂમે વરં શ્રેષ્ઠે ફુલ્લપંકજમાલિનિ ॥
કથયિષ્યામિ ચાન્યત્તે ગુહ્યં પાપભયાપહમ્

દ્વાપરં યુગમાસાદ્ય યાદવાનાં કુલોદ્વહઃ ॥
શૌરીતિ તત્ર વિખ્યાતો ભવિષ્યતિ પિતા મમ

દ્વારકેતિ ચ વિખ્યાતા પુરી તત્ર સ્થિતાઽભવત્ ॥
યા ચ દેવપુરી રમ્યા વિશ્વકર્મવિનિર્મિતા

પંચયોજનવિસ્તારા દશયોજનમાયતા ॥
વસામ્યત્ર વરારોહે શતપઞ્ચસમાસ્તથા

ભારાવતરણં કૃત્વા દેવાનાં સુમહત્પ્રિયમ્ ॥
પુનરપ્યાગમિષ્યામિ સ્વર્લોકં પ્રતિ સુન્દરિ

ભવિષ્યતિ વરારોહે ઈશ્વરઃ સદૃશો મમ॥
દુર્વાસા ઇતિ વિખ્યાતઃ શપિષ્યતિ કુલં મમ

તસ્ય શાપાભિસન્તાપાદ્દ્વારકાવાસિનો ધરે ॥
વૃષ્ણ્યન્ધકાશ્ચ ભોજાશ્ચ ગમિષ્યન્તિ યમક્ષયમ્

ચન્દ્રપાણ્ડુરસંકાશો વનમાલી હલાયુધઃ ॥
હલેનાકૃષ્ય નગરં સમુદ્રં ગમયિષ્યતિ

નારાયણવચઃ શ્રુત્વા ધર્મકામા વસુન્ધરા ॥
ઉભૌ તૌ ચરણૌ ગૃહ્ય પુનઃ પપ્રચ્છ માધવી

ધરણ્યુવાચ ॥
લોકનાથોઽસિ સર્વેષાં દેવ માયાકરણ્ડક ॥
શપિષ્યતિ કથં તત્ર દુર્વાસાસ્તદ્વદસ્વ મે

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
તત્ર જામ્બવતી નામ મમ પત્ની ભવિષ્યતિ ॥
રૂપયૌવનસમ્પન્ના મમ ભોગસમન્વિતા

તસ્યાઃ પુત્રો મહાભાગો રૂપયૌવનદર્પિતઃ ॥
સાંબ ઇત્યભિવિખ્યાતો મમૈવ સતતં પ્રિયઃ

તેનૈવ ક્રીડમાનેન કૃત્વા ગર્ભમતથ્યતઃ ॥
સ પૃષ્ટઃ પરમશ્રેષ્ઠ ઋષિરેષા પ્રસોષ્યતિ

પુત્રકામા ત્વિયં બાલા મુને તત્પ્રબ્રવીહિ મે ॥
સામ્બોઽયમિતિ ચ જ્ઞાત્વા સ મુનિઃ કોપમૂર્ચ્છિતઃ

ઉવાચ તર્હિ તે ગર્ભાન્મુસલં કુલનાશનમ્ ॥
યેન વૃષ્ણ્યન્ધકાઃ સર્વે ગમિષ્યન્તિ યમક્ષયમ્

શ્રુત્વા દુર્વાસસઃ શાપં તે ચ સર્વે કુમારકાઃ ॥
શાપેન સન્તપ્તધિયો મામૂચુર્ભયસંયુતાઃ

તતસ્તાનાગતાન્દૃષ્ટ્વા કુમારાન્ પૃષ્ટવાનહમ્ ॥
તે ચ મામબ્રુવન્સર્વે યથાવૃત્તં સમુત્સુકાઃ

તચ્ચ તેષાં વચઃ શ્રુત્વા પ્રોક્તવાનસ્મિ તચ્છૃણુ ॥
ભવિષ્યતિ ન સન્દેહો દુર્વાસા યદુવાચ હ

એવં તે કથિતં ભૂમે વૃષ્ણ્યાદેઃ શાપકારણમ્ ॥
તત્ર સ્થાનાનિ મે ભૂમે કથ્યમાનાનિ મે શૃણુ

દ્વારકાયાં મહાભાગે વૈષ્ણવાનાં સુખાવહે ॥
અસ્તિ પંચસરો નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

સમુદ્રતીરમુત્સૃજ્ય મમ કર્મસુખાવહમ્ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ

મોદતે નાકપૃષ્ઠે તુ અપ્સરોગણસંકુલે ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્ક્ષેત્રે પંચસરે મમ

દેવલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકે મહીયતે ॥
પ્લક્ષો વૈ તત્ર સુશ્રોણિ શતશાખો મહાદ્રુમઃ

સુફલૈઃ શોભનૈઃ કુમ્ભાકૃતિભિર્બહુભિઃ ફલૈઃ ॥
બહવસ્તત્ર ગચ્છન્તિ લાભલૌલ્યેન માનવાઃ

ફલં ન લભતે કશ્ચિન્મુક્ત્વા ભાગવતં નરમ્ ॥
લભન્તે યે ફલં તત્ર મુક્તાઃ પાપેન કર્મણા

તે લભન્તે પરાં સિદ્ધિં મમ કર્મણિ સંસ્થિતાઃ ॥
પ્રભાસમિતિ વિખ્યાતં તસ્મિંસ્તીર્થે પરે મમ

મનુજા યં ન પશ્યન્તિ રાગલોભસમન્વિતાઃ ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચભક્તોષિતો નરઃ

મોદતે સપ્તદ્વીપેષુ ગુહ્યાનિ ચ સ ગચ્છતિ ॥
અથ ચેન્મુંચતે પ્રાણાન્પ્રભાતે ગતકિલ્બિષઃ

સર્વસંગં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે કથ્યમાનં મયા શૃણુ

પ્રભાસે યત્ર શૃણ્વન્તિ સાગરે ન મ (ગ) રં પ્રતિ ॥
મકરાસ્તત્ર દૃશ્યંતે ભ્રમમાણા ઇતસ્તતઃ

॥
ન કિંચિદપરાધ્યન્તિ સ્નાયમાના જલે તતઃ ॥
અથાત્ર પ્રક્ષિપેત્પિણ્ડાન્પ્રસન્ને સલિલે નરઃ

અસમ્પ્રાપ્તે ચ ગૃહ્ણન્તિ એવમેતન્ન સંશયઃ ॥
પાપકર્મરતસ્યાપિ ન ગૃહ્ણન્તિ જલં પ્રતિ

ધર્માત્મનાં ચ ગૃહ્ણન્તિ પિણ્ડમેવ ન સંશયઃ ॥
પઞ્ચપિણ્ડમિતિ ખ્યાતં તસ્મિન્ગુહ્યં પરં મમ

અગાધસ્યાપ્યપારસ્ય ક્રોશવિસ્તાર એવ ચ ॥
તત્રાભિષકં કુર્વીત પઞ્ચકાલોષિતો નરઃ

મોદતે શક્રલોકે સ એવમેતન્ન સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્પઞ્ચકુણ્ડે યશસ્વિનિ

શક્રલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે કથ્યમાનં મયા શૃણુ

ન પશ્યેત્પાપકર્મા વૈ શુભકર્મૈવ પશ્યતિ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં મધ્યાહ્ને ચ દિવાકરે

રૌપ્યં સુવર્ણકં પદ્મં દૃશ્યતે નાત્ર સંશયઃ ॥
ક્ષેત્રં સંગમનં નામ તસ્મિંસ્તીર્થે પરં મમ

ચતુર્ધારાઃ પતન્ત્યત્ર મણિપૂરગિરિં શ્રિતાઃ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત ચતુર્ભક્તોષિતો નરઃ

વૈખાનસેષુ લોકેષુ મોદતે નાઽત્ર સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ્ ભક્તિપરાયણઃ

ત્યક્ત્વા વૈખાનસાઁલ્લોકાન્મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
તત્રાપિ પરમાશ્ચર્યં કથ્યમાનં શૃણુષ્વ મે

દૃશ્યન્તે યાનિ કુણ્ડેષુ મણિપૂરગિરૌ તથા ॥
પ્રક્ષીયમાણે પાપે તુ નયતે તજ્જલં ભુવિ

સ્નાયમાનેષુ પાપેષુ ન પતેત્તદ્યથા પુરા ॥
હંસકુણ્ડેતિ વિખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરે મમ

ધારા ચૈકા પતત્યત્ર મણિપૂરગિરૌ શ્રિતા ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ

મુક્તસંગો મહાભાગે મોદતે વરુણાલયે ॥
અથાઽત્ર મુંચતે પ્રાણાન્ હંસકુણ્ડે વરાનને

વારુણં લોકમુત્સૃજ્ય મમ લોકે મહીયતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં પ્રવક્ષ્યામિ હંસકુણ્ડે યશસ્વિનિ

શુદ્ધાઃ પશ્યન્તિ મનુજાઃ પાપકર્મા ન પશ્યતિ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં મધ્યાહ્ને ચ દિવાકરે

હંસાશ્ચૈવાત્ર દૃશ્યન્તે ચન્દ્રકુન્દસમપ્રભાઃ ॥
હંસાન્પશ્યતિ યસ્તત્ર ભ્રમમાણાનિતસ્તતઃ

લભન્તે તે પરાં સિદ્ધિં ધરે નાસ્ત્યત્ર સંશયઃ ॥
કદમ્બમિતિ વિખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ

વૃષ્ણયો યત્ર વૈ શુદ્ધાઃ સંપ્રાપ્તાશ્ચ મમાલયમ્ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત ચતુઃકાલોષિતો નરઃ

મોદતે ઋષિલોકેષુ પુણ્યાત્મા વૈ ન સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્

ઋષિલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે કથ્યમાનં શૃણુષ્વ મે

કદમ્બાત્પતતે ધારા તત્ર પૂર્વવિનિઃસૃતા ॥
સ કદમ્બો મહાભાગે માઘમાસસ્ય દ્વાદશી

પુષ્પાણિ વૈ પ્રકટયત્યુદયસ્થે દિવાકરે ॥
યે વા લભન્તે તત્પુષ્પં મમ માર્ગાનુસારિણઃ

તે લભન્તે પરાં સિદ્ધિમેવમેતન્ન સંશયઃ ॥
ચક્રતીર્થમિતિ ખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ

પંચ ધારાઃ પતન્ત્યત્ર મણિપૂરસમાશ્રિતાઃ ॥
તત્રાભિષેકં કુર્વીત પંચકાલોષિતો નરઃ

દશવર્ષસહસ્રાણિ સ્વર્ગલોકે સ મોદતે ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાઁલ્લોભમોહવિવર્જિતઃ

સર્વાન્સ્વર્ગાન્સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ॥
તત્રાશ્ચર્યં પ્રવક્ષ્યામિ કથ્યમાનં શૃણુષ્વ મે

અન્યથૈતન્ન પશ્યન્તિ મમ કર્મપરાયણાઃ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યામર્દ્ધરાત્રે યશસ્વિનિ

શ્રૂયતે તત્ર નિર્ઘોષો મનઃકર્ણસુખાવહઃ ॥
સુગન્ધો વહતે વાયુર્બહુમાલ્યસમન્વિતઃ

દુર્લ્લભઃ પાપિનાં ચૈવ સુલભઃ પુણ્યકર્મિણામ્॥
તસ્ય ચોત્તરપાર્શ્વેન અશોકશ્ચ મહાદ્રુમઃ

પુષ્પ્યતે સોઽથ તત્રાપિ સૂર્યે ચાભ્યુદિતે સતિ ॥
યે તત્ર લભતે પુષ્પં મમ માર્ગાનુસારિણઃ

તે લભન્તે પરાં સિદ્ધિં એવં ભૂમે ન સંશયઃ ॥
અસ્તિ રૈવતકં નામ તસ્મિન્ ક્ષેત્રે પરં મમ

સર્વલોકેષુ વિખ્યાતં યત્ર વિક્રીડિતં મયા ॥
બહુગુલ્મલતાકીર્ણં બહુપુષ્પૈશ્ચ શોભિતમ્

બહુવર્ણશિલાપઙ્ક્તિર્ગુહાશ્ચાપિ દિશો દશ ॥
વાપ્યશ્ચ કન્દરાશ્ચૈવ દેવાનામપિ દુર્લ્લભાઃ

તત્રાભિષેકં કુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ ॥
ગચ્છેત્તુ સોમલોકં તુ કૃતકૃત્યો ન સંશયઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મસુ નિષ્ઠિતઃ ॥
સોમલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે

તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે કથ્યમાનં મયા શૃણુ ॥
પશ્યન્તિ મનુજાઃ સર્વે ધર્મકામા ન સંશયઃ

પતન્તિ સર્વવૃક્ષાણાં પત્રાણિ સુબહૂન્યપિ ॥
એકં ચાપિ ન દૃશ્યેત પ્રસન્નં યાતિ તજ્જલમ્

સ ચ પૂર્વેણ પાર્શ્વેન શોભતે વૈ મહાદ્રુમઃ ॥
અપરો મમ પાર્શ્વેન દેવાનામપિ દુર્લ્લભઃ

પંચક્રોશસુવિસ્તારઃ શોભતે વૈ મહાદ્રુમઃ ॥
પદ્મૈશ્ચૈવોત્પલૈશ્છન્નં સુગન્ધિકુસુમૈઃ સહ

બહુમત્સ્યજલાકીર્ણં સર્વતસ્તુ ફલાન્વિતમ્॥
શિલાતલાગુહાચ્છન્નં સુગન્ધિકુસુમૈઃ સહ

તત્રાભિષેકં કુર્વીત અષ્ટભક્તોષિતો નરઃ ॥
મોદતે નન્દને દિવ્યે અપ્સરોભિઃ સમન્વિતે

અત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે કથ્યમાનં મયા શૃણુ ॥
પશ્યન્તિ મનુજાઃ સર્વે ધર્મકામા ન સંશયઃ

મધ્યાહ્ને ચ પુનઃ પૂર્ણશ્ચાર્દ્ધરાત્રે સમો વહેત્॥
વર્દ્ધતે ક્ષીયતે ચૈવ યથૈવ ચ મહોદધિઃ

તસ્ય પશ્ચિમપાર્શ્વે તુ બિલ્વશ્ચૈવ મહાદ્રુમઃ ॥
ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં સ પુષ્યતિ ચ નિષ્કલમ્

પશ્યેત્તુ શુભકર્મા ચ પાપકર્મા ન પશ્યતિ ॥
દૃશ્યતે ચ મહાભાગે અસ્તમેતે દિવાકરે

યસ્તત્ર લભતે પુષ્પં મમ માર્ગાનુસારકઃ ॥
સ લભેત પરાં સિદ્ધિમેવં ભૂમે ન સંશયઃ

વિષ્ણુસંક્રમણં નામ તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરે મમ ॥
વિદ્ધોઽસ્મિ યત્ર વ્યાધેન સ્વમૂર્ત્તિં ચાસ્થિતઃ પુનઃ

તત્ર કુંડં મહાભાગે મણિપૂરગિરા શ્રુતમ્ ॥
ધારા ચૈકા પતત્યત્ર લાભાલાભવિવર્જિતઃ

સૂર્યલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકે મહીયતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં પ્રવક્ષ્યામિ વિષ્ણું શત્રુગણેશ્વરમ્

પાપિનાં યસ્તુ દુર્દર્શઃ સુદૃશ્યઃ પુણ્યચારિણામ્ ॥
તસ્ય દક્ષિણપાર્શ્વેન અશ્વત્થો વૈ મહાદ્રુમઃ

ચતુર્વિંશતિદ્વાદશ્યાં મધ્યાહ્ને તુ દિવાકરે ॥
ફલતે સ યથાન્યાયં સર્વભાગવતપ્રિયમ્

ઉચ્ચશ્ચૈવ વિશાલશ્ચ મનોજ્ઞશ્ચૈવ શીતલઃ ॥
યે લભંતે ફલં તત્ર મમ માર્ગાનુસારિણઃ

તે લભન્તે પરાં સિદ્ધિમેવમેતન્ન સંશયઃ ॥
તસ્મિન્ ક્ષેત્રે મહાભાગે તિષ્ઠામિ ચોત્તરામુખઃ

સર્વભાગવતપ્રીતિં સમુદ્રતટમાશ્રિતઃ ॥
અહં રામેણ સહિતઃ સા ચાપ્યેકાદશી શુભા

ત્રયસ્તત્રૈવ તિષ્ઠામો દ્વારકાયાં યશસ્વિનિ ॥
તસ્મિન્ ક્ષેત્રે મહાભાગે ત્રયો મોદામહે વયમ્

ત્રિંશદ્યોજનવિસ્તારઃ સર્વતસ્તુ દિશો દશ ॥
તત્ર ગત્વા વરારોહે યે માં દ્રક્ષ્યન્તિ ભક્તિતઃ

અદીર્ઘેણૈવ કાલેન પ્રાપ્નુવંતિ પરાં ગતિમ્ ॥
આખ્યાનાનાં મહાખ્યાનં શાન્તીનાં શાન્તિરુત્તમા

ધર્માણાં પરમો ધર્મો દ્યુતીનાં પરમા દ્યુતિઃ ॥
લાભાનાં પરમો લાભઃ ક્રિયાણાં પરમા ક્રિયા

શ્રુતીનાં પરમં શ્રેષ્ઠં તપસા ચ પરં તપઃ ॥
એતન્મરણકાલેઽપિ મા કદાચિત્તુ વિસ્મરેત્

યદીચ્છેત્પરમાં સિદ્ધિં મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
ય એતત્પઠતે ભદ્રે કલ્યમુત્થાય માનવઃ

સકુલ્યાસ્તારિતાસ્તેન સપ્ત સપ્ત ચ સપ્ત ચ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે દ્વારકાયાઃ સુનિશ્ચયમ્

ઉચિતેનોપચારેણ કિમન્યત્પરિપૃચ્છતિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે દ્વારકામાહાત્મ્યં નામૈકોનપંચાશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ