વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 148

અથ સ્તુતસ્વામિમાહાત્મ્યમ્ ॥
સૂત ઉવાચ ॥
ગોનિષ્ક્રમણમાહાત્મ્યં શ્રુત્વા ગુહ્યમનુત્તમમ્ ॥
વિસ્મયં પરમં ગત્વા સર્વરત્નવિભૂષિતા

ધરણ્યુવાચ ॥
અહો ગવાં હિ માહાત્મ્યં તવ ચૈવં શ્રુતં મયા ॥
યચ્છ્રુત્વાઽહં જગન્નાથ જાતાસ્મિ પરિનિર્વૃતા

એવમેવ પરં ગુહ્યં બ્રૂહિ નારાયણ પ્રભો ॥
અસ્માત્ક્ષેત્રાત્પરં દેવ યદિ ક્ષેત્રં વિશિષ્યતે

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
અહં નારાયણો દેવઃ સર્વધર્મવ્યપાશ્રયઃ ॥
માત્સર્યં ચૈવ મે નાસ્તિ તેનાહં પરમઃ પ્રભુઃ

એતચ્છાસ્ત્રં મહાભાગે પ્રયુક્તં લીલયા મયા ॥
વરાહરૂપમાદાય સર્વભાગવતપ્રિયમ્

ધરણ્યુવાચ ॥
યથા યથા ભાષસિ ધર્મકારણમિદં વચો ધર્મવિનિશ્ચયં મહત્ ॥
તથા તથા દેવ વરાઽપ્રમેયં હૃદ્યં મનો ભાવયસે જનાર્દન

તતો મહીવચઃ શ્રુત્વા ધર્મશ્રેષ્ઠી મહામનાઃ ॥
વરાહરૂપી ભગવાન્પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરામ્

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
સાધુ ભૂમે મહાભાગે મમ કર્મવ્યવસ્થિતે ॥
કથયિષ્યામ્યહં હ્યેવં ગુહ્યં લોકસુખાવહમ્

સ્તુતસ્વામીતિ વિખ્યાતં ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
હ્યપરં યુગમાસાદ્ય તત્ર સ્થાસ્યામિ સુન્દરિ

પુત્રોઽહં વસુદેવસ્ય દેવક્યા ગર્ભસમ્ભવઃ॥
વાસુદેવ ઇતિ ખ્યાતઃ સર્વદાનવસૂદનઃ

પઞ્ચ તસ્ય સુશિષ્યાશ્ચ ભવિષ્યન્તિ વિચક્ષણાઃ ॥
ઋષયો ધર્મસંયુક્તા મત્પ્રસાદાદ્બલાશ્રિતાઃ

તે માં સંસ્થાપયિષ્પન્તિ ધર્મમૂર્ત્તિં મહીં ગતમ્ ॥
શાણ્ડિલ્યો જાજલિશ્ચૈવ કપિલશ્ચોપસાયકઃ

ભૃગુશ્ચૈવ મહાભાગે મમ માગાર્નુસારિણઃ ॥
તે ચ પ્રસન્નમનસ આત્મદૃષ્ટાન્તદર્શિનઃ

સ્વયં જ્ઞાનપ્રભાવેણ ભાસયિષ્યન્તિ માં સદા॥
સઙ્કર્ષણો વાસુદેવો પ્રદ્યુમ્નો હ્યનિરુદ્ધકઃ

ગચ્છતા બહુકાલેન મમ કર્મપરાયણઃ ॥
તતો દીર્ઘેણ કાલેન ઇજ્યાપૂર્વસ્થિતેન ચ

વરં તેષાં પ્રદાસ્યામિ યો યસ્ય હૃદિ સંસ્થિતઃ ॥
તે પ્રવક્ષ્યન્તિ માં દેવિ આત્મશાસ્ત્રવ્યવસ્થિતાઃ

આત્મશાસ્ત્રં પ્રતિષ્ઠેત યત્ર ધર્મઃ સુનિષ્ઠિતઃ ॥
ભવત્વેતન્નિશ્ચયેન ન તુ મિથ્યા કદાચન

તવ દેવ પ્રસાદેન ઇહલોકઃ પ્રવર્તતામ્ ॥
તાનપ્યેવં વદિષ્યામિ શિષ્યાય ભવતાં પ્રિયમ્

ભવિષ્યતિ ન સંદેહો યતો યૂયં મમ પ્રિયાઃ ॥
સુશિષ્યા બાઢમિત્યેવં ભવિષ્યન્તિ ન સંશયઃ

તદેતે પ્રવદિષ્યન્તિ સર્વભાગવતપ્રિયમ્ ॥
યથા ચ મથ્યમાનાદ્વૈ દધ્નશ્ચોદ્ધ્રિયતે ઘૃતમ્

એવં સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ વારાહં ઘૃતસમ્મિતમ્ ॥
વારાહં જ્ઞાનમુત્સૃજ્ય મહાભાગં મહૌજસમ્

એવં સમં મયા ચૈવ હ્યાત્મના પરિભાષિતમ્ ॥
તે પ્રણામં કરિષ્યન્તિ સિદ્ધિં પ્રાપ્સ્યન્તિ વૈ પરામ્

મહાજ્ઞાનમિદં સૂક્ષ્મં ભૂમે ભક્તેષુ દૃશ્યતે ॥
શાસ્ત્રાણાં પરમં શાસ્ત્રં સર્વસંસારમોક્ષણમ્

કિઞ્ચિદન્યત્પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
શાસ્ત્રમેતન્મહાભાગે સ્ધૂલકર્મ મહૌજસમ્

કેચિત્તરન્તિ જ્ઞાનેન કેચિત્કર્મણિ નિષ્ઠિતાઃ ॥
કેચિદ્યથેષ્ટં સુશ્રોણિ કેચિદ્દાનેન કર્મણા

કેચિદ્યોગબલં ભુક્તા પશ્યન્તિ મમ સંસ્થિતમ્ ॥
વિધિપૂર્વં તુ મે કિઞ્ચિન્નરાઃ પશ્યન્તિ નિષ્ઠિતાઃ

સર્વધર્મકરાઃ કેચિત્સર્વાશાઃ સર્વવિક્રયાઃ ॥
તે માં પશ્યન્તિ વૈ ભૂમે એકચિત્ત વ્યવસ્થિતાઃ

એવમેતન્મહાશાસ્ત્રં દેવિ સંસારમોક્ષણમ્ ॥
મમ ભક્તવ્યવસ્થાયૈ પ્રયુક્તં પરમં પ્રિયમ્

તે તથા ચ પ્રવક્ષ્યન્તિ યચ્ચ યસ્યાભિરોચતે ॥
અન્યથાન્યસ્ય દૃષ્ટાનામૃષિભિર્યત્પ્રયોજિતમ્

તદ્યુગસ્ય પ્રભાવેણ ભૂમે કુર્વન્તિ માનવાઃ ॥
તૈઃ સ્વશિષ્યૈઃ સમં દેવિ યે શાસ્ત્રવિનિયોજિતાઃ

મત્પ્રસાદેન તે સર્વે સિદ્ધિં યાસ્યન્તિ મત્પરામ્ ॥
મમ શિષ્યેષુ યેષાં ચ માત્સર્યોપહતાત્મનામ્

મચ્છાસ્ત્રે ચ ભવેદ્દોષસ્તેષામત્ર પુનર્ભવઃ ॥
માત્સર્યં યે ચ કુર્વન્તિ મદ્ધર્મપરમે જને

તેષાં નાયં પરો લોકો માત્સર્યોપહતાત્મનામ્ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

મમ માર્ગાનુસારેણ પરં ગુહ્યં મમ પ્રિયે ॥
શાસ્ત્રવન્તો વિનીતાશ્ચ બહુદોષવિવર્વિતાઃ

તે તુ માત્સર્યર્દોષેણ નષ્ટાચારાઃ પતન્ત્યધઃ ॥
માત્સર્યં સર્વનાશાય માત્સર્યં ધર્મનાશકમ્

યસ્તુ માત્સર્યસંયુક્તો ન સ પશ્યતિ માં ક્વચિત્ ॥
બહુકર્મસમાયુક્તા દાનાધ્યયનનિષ્ઠિતાઃ

તપસા જ્ઞાનયુક્તા વા નિત્યં કર્મસુ ચોદ્યતાઃ ॥
અનેન હિ સ્વભાવેન માત્સર્યં ચૈવ કુર્વતે

ન તે પશ્યન્તિ માં ભૂમે માયયા પરિદૂષિતાઃ ॥
ન કર્ત્તવ્યં તતઃ સર્વૈર્માત્સર્યં ધર્મઘાતકમ્ ॥
મમ શાસ્ત્રપરેણેહ યદીચ્છેત્પરમાં ગતિમ્

એતદ્ગુહ્યં મહાભાગે ન જાનન્તિ મનીષિણઃ ॥
માત્સર્યસ્ય તુ દોષેણ બહવો નિધનં ગતાઃ

એતચ્છાસ્ત્રં મહાભાગે પ્રયુક્તં વિધિના મયા ॥
વરાહરૂપમાદાય સર્વભાગવતપ્રિયમ્

તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે શૃણુ ભૂતગિરૌ મમ ॥
આયસી પ્રતિમા તત્ર હ્યભેદ્યા ચૈવ દૃશ્યતે

બ્રુવન્તિ કેચિત્કાંસ્યેતિ આયસીત્યપરેઽબ્રુવન્ ॥
પાષાણીત્યપરે કેચિદન્યે વજ્રમયીતિ ચ

ઊર્દ્ધ્વં વા યદિ વાઽધો વા યે કુર્વન્તિ મમાર્ચનમ્ ॥
તથાપિ માં સંસ્પૃશન્તિ શિરોમધ્યે તુ સુન્દરિ

યે તુ પશ્યન્તિ માં ભૂમે મણિપૂરગિરૌ સ્થિતમ્ ॥
સ્તુવન્ત્યાચાર્યવન્તશ્ચ મત્પ્રસાદત્સુ સંયતાઃ

આચાર્યાણાં ગુણાન્ભુક્ત્વા મમ કર્મપથે સ્થિતાઃ ॥
સર્વકિલ્બિષમુક્તાશ્ચ યાન્તિ તે પરમાં ગતિમ્

તસ્મિન્ક્ષેત્રે મહાભાગે અસ્તિ ગુહ્યં પરં મમ ॥
પંચારુમેતિ વિખ્યાતમુત્તરાં દિશમાશ્રિતમ્

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચકાલોષિતો નરઃ ॥
મોદતે નન્દને દિવ્યે હ્યપ્સરોભિઃ સમાકુલે

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્કૃતકૃત્યો ભવેન્નરઃ ॥
નન્દનં વનમુત્સૃત્ય મમ લોકં ચ ગચ્છતિ

ભૃગુકુણ્ડેતિ વિખ્યાતમત્ર ગુહ્યં પરં મમ ॥
મમ દક્ષિણપાર્શ્વે તુ અદૂરાદર્ધયોજનાત્

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત મમ માર્ગાનુસારકઃ ॥
ભૂપૃષ્ઠે ન તુ જાયેત કાલેન વિજિતેન્દ્રિયઃ

ધ્રુવો યત્ર તુ તિષ્ઠેત મેરુશૃંગે શિલોચ્ચયે ॥
તત્ર મોદતિ સુશ્રોણિ અપ્સરોભિર્યથાસુખમ્

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્ મમ કર્મપથે સ્થિતઃ ॥
ધ્રુવલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકે મહીયતે

મણિકુણ્ડેતિ વિખ્યાતં તત્ર ગુહ્યં પરં મમ ॥
મણયો યત્ર દૃશ્યન્તે અનેકાલયસંસ્થિતાઃ

અગાધં તં હૃદં ભદ્રે દેવાનામપિ દુર્લભમ્ ॥
વિસ્મયં કિં પુનસ્તત્ર મલયશ્ચંચલઃ સ્થિતઃ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચકાલોષિતો નરઃ ॥
રત્નભાગી ભવેદ્વીરો રાજલક્ષણસંયુતઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મપથે સ્થિતઃ ॥
છિત્ત્વા વૈ સર્વસંસારં મમ લોકં પ્રપદ્યતે

સુગુહ્યં પૂર્વપાર્શ્વેન મમ ક્ષેત્રસ્ય સુન્દરિ ॥
અદૂરતસ્ત્રિકોશેન પરિમાણં વિધીયતે

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
ધૂતપાપેતિ વિખ્યાતં તત્ર ગુહ્યં પરં મમ

પંચક્રોશાદદૂરાદ્વૈ મમ ક્ષેત્રસ્ય પશ્ચિમે ॥
તત્ર કુણ્ડં મહાભાગે મમ તદ્રોચતે જલમ્

સુવર્ણાભં મારકતમગાધં નિર્મિતં મયા ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચભક્તોષિતો નરઃ

ધુન્વાનો દુષ્કરં કર્મ પંચભૂતાત્મનિષ્ઠિતમ્ ॥
કૃતોદકસ્તત્ર ભદ્રે ધૂતપાપો યશસ્વિનિ

ગત્વેન્દ્રલોકં સુશ્રોણિ દેવૈઃ સહ સ મોદતે ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મપરાયણઃ

ઇન્દ્રલોકં પરિત્યજ્ય મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે ધૂતપાપે શૃણુષ્વ મે

વર્ત્તતે ચ વિશાલાક્ષિ મણિપૂરે ગિરૌ મમ ॥
તાવન્ન પતતે ધારા યાવત્પાપં ન ધૂયતે

ધૂતે પાપે ચ સુશ્રોણિ ધારા ચ પતતિ ક્ષિતૌ ॥
એવં તત્ર વિશાલાક્ષિ વૃક્ષમશ્વત્થમિશ્રિતમ્

ધૂતપાપં ન પ્રવિશેત્પ્રવિશત્યમલે નરે ॥
તસ્મિન્ક્ષેત્રે વરારોહે સમન્તાત્પંચયોજને

યત્ર તિષ્ઠામ્યહં દેવિ પશ્ચિમાં દિશમાશ્રિતઃ ॥
તત્ર ચામલકં ભદ્રે અદૂરાદર્દ્ધયોજનાત્

મમ ચૈવ પ્રભાવેણ સર્વકાલફલોદયમ્ ॥
તત્ર કશ્ચિન્ન જાનાતિ પાપકર્મા નરાધમઃ

ભક્તં ભાગવતં શુદ્ધં મમ કર્મવ્યવસ્થિતમ્ ॥
ઉપોષ્ય ચ ત્રિરાત્રાણિ શ્રદ્દધાનો જિતેન્દ્રિયઃ

તત્ર ગત્વા વરારોહે ઉદિતે ચ દિવાકરે ॥
અથ મધ્યાહ્નવેલાયાં યદિ વાઽસ્તંગતેઽપિ વા

એકચિત્તેન ગન્તવ્યં ધૃતિં કૃત્વા સુપુષ્કલામ્ ॥
યત્તત્ર લભતે ભદ્રે ફલમામલકં શુભમ્

પંચરાત્રેણ લભતે તસ્મિન્ભૂતગિરૌ મમ ॥
તતો હરિવચઃ શ્રુત્વા સા મહી સંશિતવ્રતા

પુનર્નારાયણં તત્ર પ્રોવાચ વિનયાન્વિતા ॥
સ્તુતસ્વામી શ્રુતોઽસિ ત્વં તત્ત્ર સ્થાનાનિ યાનિ ચ

એતન્નામનિરુક્તિં ત્વં વક્તુમર્હસિ સામ્પ્રતમ્

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
ભૂમે હિત્વા તુ સંસારાન્યે ચાન્યે દેવકણ્ટકાઃ ॥
દ્વાપરે યુગમાસાદ્ય યત્ર સ્થાસ્યામિ સુન્દરિ

તતોઽમરૈશ્ચ બ્રહ્માદ્યૈર્બહુભિર્મન્ત્રવાદિભિઃ ॥
સ્તુતિં કર્ત્તું સમારબ્ધં મણિપૂરાશ્રિતસ્ય મે

તતો માં નારદો દેવિ અસિતો દેવલસ્તથા ॥
પર્વતશ્ચ મહાભાગે મમ ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતઃ

નામ કુર્વન્તિ મે તત્ર મણિપૂરગિરૌ તતઃ ॥
સ્તુતસ્વામીતિ વિખ્યાતં મમ કર્મવ્યપાશ્રિતમ્

એતત્તે કથિતં ભદ્રે નિરુક્તિકરણં મયા ॥
ત્વયા પૃષ્ટં હિ યદ્ભદ્રે સર્વભાગવતપ્રિયમ્

એતત્સ્તુતગિરેર્દેવિ માહાત્મ્યં કથિતં મયા ॥
દ્વાપરં યુગમાસાદ્ય યત્ર સ્થાસ્યામિ સુન્દરિ

એતાનિ ભૂમે ગુહ્યાનિ તત્ર ભૂતગિરૌ મમ ॥
શ્રદ્ધધાનેન મર્ત્ત્યેન શ્રોતવ્યં નાત્ર સંશયઃ

એતત્તે કથિતં ભદ્રે સર્વધર્મવ્યપાશ્રયમ્ ॥
શ્રીસ્તુતસ્વામિમાહાત્મ્યં કિમન્યત્પરિપૃચ્છસિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે સ્તુતસ્વામિમાહાત્મ્યં નામાષ્ટચત્વારિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ