વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 147

અથ ગોનિષ્ક્રમણમાહાત્મ્યમ્॥
ધરણ્યુવાચ ॥
અત્યાશ્ચર્યં શ્રુતં હ્યેતદ્રુરુક્ષેત્રસમુદ્ભવમ્ ॥
હૃષીકેશસ્ય મહિમા ત્વયા ય ઉપવર્ણિતઃ

અન્યચ્ચ યત્પરં ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરમપાવનમ્ ॥
વક્તુમર્હસિ દેવેશ પરં કૌતૂહલં મમ

શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
શૃણુ ભૂમે પ્રયત્નેન કારણં પરમં મમ ॥
ગુહ્યમસ્ત્યપરં ચૈવ હિમશૃઙ્ગ શિલોચ્ચયે

ગોનિષ્ક્રમણકં નામ ગાવો યત્ર પ્રતારિતાઃ ॥
યથા નિષ્ક્રમણં પ્રાપ્ય સુરભીણાં વસુન્ધરે

સપ્તતિર્યત્ર કલ્પાનિ ઔર્વો યત્ર પ્રજાપતિઃ ॥
તપશ્ચચાર પરમં મમ માયાબલાન્વિતઃ

તસ્યૈવં વર્ત્તમાનસ્ય યાતિ કાલે મહત્તરે ॥
એવં હિ તપ્યમાનસ્ય સર્વલોકસ્ય સંશયઃ

ન વરં પ્રાર્થયત્યેષ લાભાલાભસમન્વિતઃ ॥
સૂચકોઽપિ ન વિદ્યેત બલિકર્મસુ સંયતઃ

અથ દીર્ઘસ્ય કાલસ્ય કશ્ચિદ્બ્રહ્મયતિસ્તદા ॥
તપસ્તપસ્યતિ મુનૌ તસ્મિન્શૈલોચ્ચયે ધરે

ઈશ્વરોઽપિ મહાભાગે તત્પાર્શ્વં સમુપાગતઃ ॥
ગોનિષ્ક્રમેતિ વિખ્યાતે તસ્મિંસ્તીર્થે મહૌજસિ

તત્ર ત્વૌર્વો મહાભાગે તપ્યતે સમદર્શનઃ ॥
પદ્માનાં કારણાદૌર્વો ગંગાદ્વારમુપાગતઃ

તન્નિર્ગતં તતો જ્ઞાત્વા ઔર્વં સર્વે તપસ્વિનઃ ॥
મહેશ્વરો મહાતેજાઃ સમ્ભ્રમાત્સમુપાગતઃ

ફલપુષ્પસમાકીર્ણા લક્ષ્મીશ્ચૈવોપજાયતે ॥
આશ્રમં રૂપસમ્પન્નં ફલપુષ્પોપશોભિતમ્

તચ્ચ વૈ ભસ્મસાદ્ભૂતં મહારુદ્રસ્ય તેજસા॥
દગ્ધ્વા તં ચાશ્રમં પુણ્યમૌરવસ્ય સુમહત્પ્રિયમ્

ઈશ્વરોઽપિ તતઃ પ્રાપ્તઃ શીઘ્રમેવ હિમાલયમ્ ॥
એતસ્મિન્નન્તરે દેવિ ગૃહ્ય પુષ્પકરણ્ડકમ્

આશ્રમં સમનુપ્રાપ્ત ઔર્વોઽપિ મુનિપુંગવઃ ॥
શાન્તો દાન્તઃ ક્ષમાશીલઃ સત્યવ્રતપરાયણઃ

દૃષ્ટ્વા સ્વમાશ્રમં દગ્ધં બહુપુષ્પફલોદકમ્ ॥
મન્યુના પરમાવિષ્ટો દુઃખનેત્રપરિપ્લુતઃ

ઉવાચ ક્રોધરક્તાક્ષો વચનં નિર્દહન્નિવ ॥
યેનૈષ ચાશ્રમો દગ્ધો બહુપુષ્પફલોદકઃ

સોઽપિ દુઃખેન સન્તપ્તઃ સર્વલોકાન્ભ્રમિષ્યતિ ॥
એવમૌર્વેણ દત્તે તુ શાપે તસ્મિન્મહૌજસિ

મહાભયાત્તુ લોકાનાં ન કશ્ચિત્પર્યવારયત્ ॥
તત્ક્ષણાદેવ દેવેશિ ઈશોઽપિ જગતો વિભુઃ

મહાદાહેન સન્તપ્તઃ શમ્ભુર્દેવીમુવાચ હ ॥
ઔર્વસ્ય તુ તપો દૃષ્ટ્વા ભીતૈર્દેવૈરુદાહૃતમ્

દહ્યતે સ્મ જગત્સર્વં સ તુ કિઞ્ચિન્ન ચેચ્છતિ ॥
કો વા પ્રતિ વિધિસ્તત્ર યથા સર્વસ્ય સમ્ભવેત્

એવમુક્તે મયા ક્રોધાદીક્ષિતસ્તસ્ય ચાશ્રમઃ ॥
દગ્ધોઽભવત્ક્ષણેનૈવ વયં તસ્માદ્વિનિર્ગતાઃ

એતદ્દુઃખેન સન્તપ્તો મન્યુના ચ પરિપ્લુતઃ ॥
ઔર્વઃ શશાપ રોષેણ તેન તપ્તા વયં શિવે

તતોઽભ્રમદ્વિરૂપાક્ષઃ શં ન પ્રાપ્નોતિ કર્હિચિત્ ॥
અહં ચ પરિતપ્તોઽસ્મિ આત્મત્વાદીશ્વરસ્ય ચ

તેન દાહેન સન્તપ્તો ન શક્નોમિ વિચેષ્ટિતુમ્ ॥
પાર્વત્યા ચ તતઃ પ્રોક્તઃ આવાં નારાયણં પ્રતિ

ગચ્છાવસ્તસ્ય વાક્યેન સુખં યત્ર ભવિષ્યતિ ॥
તતો નારાયણં ગત્વા સહ તેન તમૌર્વકમ્

વિજ્ઞાપયામો રુદ્રસ્ય શાપોઽયં વિનિવર્ત્તતામ્ ॥
સન્તપ્તાઃ સ્મ વયં સર્વે તસ્માચ્છાપં નિવર્ત્તય

ઔર્વોઽપ્યુવાચ નોક્તં મે અનૃતં તુ કદાચન ॥
સુરભીગણમાનીય ગત્વૈતં સ્નાપયન્તુ વૈ

રુદ્રશાપો નિવૃત્તઃ સ્યાત્તેનૈવ કિલ નાન્યથા ॥
એતસ્મિન્નન્તરે દેવિ મયા ગાવોઽવતારિતાઃ

સપ્તસપ્તતિઃ કલ્યાણિ સૌરભેયા મહૌજસઃ ॥
તેનાપ્લાવિતદેહાશ્ચ પરાં નિર્વૃતિમાગતાઃ

તચ્ચ ગોનિષ્ક્રમં નામ તીર્થં પરમપાવનમ્ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત એકરાત્રોષિતો નરઃ

ગોલોકં ચ સમાસાદ્ય મોદતે નાત્ર સંશયઃ ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્

શંખચક્રગદાયુક્તો મમ લોકે મહીયતે ॥
પંચ ધારાઃ પતન્ત્યત્ર મૂલે મૂલવટસ્ય હિ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત પંચરાત્રોષિતો નરઃ ॥
પંચાનામપિ યજ્ઞાનાં ફલમાપ્નોતિ માનવઃ

અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
પંચયજ્ઞફલં ભુક્ત્વા મમ લોકં પ્રપદ્યતે

અસ્તિ પંચપદં નામ તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ॥
મમ પૂર્વેણ પાર્શ્વેણ દૃઢાઃ પંચ મહાશિલાઃ

મત્પૂર્વાં દિશમાશ્રિત્ય તત્ર બ્રહ્મપદદ્વયમ્ ॥
મધ્યે તુ તસ્ય કુણ્ડસ્ય શિલા વિસ્તીર્ણસંશ્રિતા

ઊર્દ્ધ્વં નાલપરીણાહં તત્ર વિષ્ણુપદં મમ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત પંચરાત્રોષિતો નરઃ

યાંતિ શુદ્ધાંસ્તુ લોકાંસ્તે યે ચ ભાગવતપ્રિયાઃ ॥
અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્યુક્તઃ પઞ્ચપદે નરઃ

વિમુક્તઃ સર્વસંસારાન્મમ લોકં ચ ગચ્છતિ ॥
તતો બ્રહ્મપદં નામ ક્ષેત્રં ગુહ્યં પરં મમ

યત્ર ધારા પતત્યેકા પશ્ચિમાં દિશમાશ્રિતા ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત એકરાત્રોષિતો નરઃ

બ્રહ્મલોકમવાપ્નોતિ બ્રહ્મણા સહ મોદતે ॥
કૌમુદસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લપક્ષસ્ય દ્વાદશી

યજ્ઞાનાં વાજપેયાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મસુ નિષ્ઠિતઃ

વાજપેયફલં ભુક્ત્વા મમ લોકં પ્રપદ્યતે ॥
અસ્તિ કોટિવટં નામ તસ્મિન્ ક્ષેત્રે પરં મમ

પંચક્રોશં તતો ગત્વા વાયવ્યાં દિશિ સંસ્થિતઃ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ષષ્ઠકાલોષિતો નરઃ

બહુયજ્ઞસ્ય કોટીનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ નિષ્કલમ્ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્ભૂમે કોટિવટે શુભે

યજ્ઞકોટિફલં ભુક્ત્વા મમ કોટિં પ્રપદ્યતે ॥
અસ્તિ વિષ્ણુસરો નામ તસ્મિન્ ક્ષેત્રે પરં મમ

પૂર્વોત્તરેણ પાર્શ્વેન પંચક્રોશં ન સંશયઃ ॥
મત્સરઃ પદ્મપત્રાક્ષિ આગાધં પરિસંસ્થિતમ્

પંચક્રોશશ્ચ વિસ્તારઃ પર્વતઃ પરિમણ્ડલઃ ॥
તત્ર ભ્રમતિ યો ભદ્રે કુર્યાચ્ચૈવ પ્રદક્ષિણમ્

ઉપવાસં ત્રિરાત્રં તુ કૃત્વા કર્મ સુદુષ્કરમ્ ॥
યાવન્તિ ભ્રમમાણસ્ય પદાનિ નનુ સુન્દરિ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ બ્રહ્મલોકે મહીયતે ॥
અથાઽત્ર મુંચતે પ્રાણાન્સ્વકર્મપરિનિષ્ઠિતઃ

બ્રહ્મલોકં સમુત્સૃજ્ય મમ લોકે મહીયતે ॥
તસ્મિન્ ક્ષેત્રે મહાભાગે આશ્ચર્યં શૃણુ સુન્દરિ

ગવાં વૈ શ્રૂયતે શબ્દો મમ કર્મસુખાવહઃ ॥
અથાત્ર જ્યેષ્ઠમાસસ્ય શુક્લપક્ષસ્ય દ્વાદશી

શ્રૂયતે સુમહાઞ્છબ્દઃ સ્વયમેતન્ન સંશયઃ ॥
એવં ગોસ્થલકે પુણ્યે મહાભાગવતઃ શુચિઃ

કરોતિ શુભકર્માણિ શીઘ્રં મુચ્યેત કિલ્બિષાત્ ॥
એવં તેન મહાભાગે ઈશ્વરેણ યશસ્વિનિ

શાપદાહો વિનિર્મુક્તઃ સર્વૈઃ સહ મરુદ્ગણૈઃ॥
એતદ્ગોસ્થલકં નામ સર્વશાન્તિકરં પરમ્

કથિતં દેવિ કાર્ત્સ્ન્યેન તવાનુગ્રહકામ્યયા॥
એષોઽધ્યાયો મહાભાગે સર્વમઙ્ગલકારકઃ

મમ માર્ગાનુસારાણાં મમ ચ પ્રીતિવર્દ્ધનઃ ॥
શ્રેષ્ઠાનાં પરમં શ્રેષ્ઠં મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્

લાભાનાં પરમો લાભો ધર્માણાં ધર્મ ઉત્તમઃ ॥
લભન્તે પઠમાના વૈ મમ માર્ગાનુસારિણઃ

તેજઃ શ્રિયં ચ લક્ષ્મીં ચ સર્વકામાન્યશસ્વિનિ ॥
યાવન્તિ ચાક્ષરાણિ સ્યુરત્રાધ્યાયે મનસ્વિનિ

તાવદ્વર્ષસહસ્રાણિ મમ લોકે મહીયતે ॥
પતનં ચ ન વિદ્યેત પઠમાનો દિને દિને

તારિતાનિ કુલાન્યેભિઃ સપ્ત સપ્ત ચ સપ્ત ચ ॥
પિશુનાય ન દાતવ્યં ન મૂર્ખાય શઠાય ચ

દેયં પુત્રાય શિષ્યાય યશ્ચ જાનાતિ સેવિતુમ્ ॥
એતન્મરણકાલે તુ ન કદાચિત્તુ વિસ્મરેત્

શ્લોકં વા યદિ વા પાદં યદીચ્છેત્પરમાં ગતિમ્ ॥
તત્ક્ષેત્રં તુ મહાભાગે પંચયોજનમણ્ડલમ્

તિષ્ઠામિ પરયા પ્રીત્યા દિશં પૂર્વામુપાશ્રિતઃ ॥
પશ્ચિમેન વહેદ્ગઙ્ગાં નિષ્કામેન વસુન્ધરે

એવં રહસ્યં ગુહ્યં ચ સર્વકર્મસુખાવહમ્ ॥
એતત્તે પરમં ભદ્રે ગુહ્યં ધર્મસમન્વિતમ્

મમ ક્ષેત્રં મહાભાગે યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે ગોનિષ્ક્રમણ માહાત્મ્યં નામ સપ્તચત્વારિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ