વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 145

અથ સાલગ્રામક્ષેત્રમાહાત્મ્યમ્ ॥
ધરણ્યુવાચ ॥
ભગવન્દેવદેવેશ સાલંકાયનકો મુનિઃ ॥
કિં ચકાર તપઃ કુર્વંસ્તવ ક્ષેત્રે વિમુક્તિદે

શ્રીવરાહ ઉવાચ॥
અથ દીર્ઘેણ કાલેન સ ઋષિઃ સંશિત વ્રતઃ ॥
તપ્યમાનો યથાન્યાયં પશ્યન્વૈ સાલમુત્તમમ્

અભિન્નમતુલચ્છાયં વિશાલં પુષ્પિતં તથા ॥
મનોજ્ઞં ચ સુગન્ધં ચ દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્

ઋષિર્જ્ઞાનપરિશ્રાન્તઃ સાલંકાયનકોઽદ્ભુતમ્ ॥
દદર્શ ચ પુનઃ સાલં શુભાનાં શુભદર્શનમ્

તતો દૃષ્ટ્વા મહાસાલં પરિશ્રાન્તો મહામુનિઃ ॥
વિશ્રામં કુરુતે તત્ર દ્રષ્ટુકામોઽથ માં મુનિઃ

સાલસ્ય તસ્ય પૂર્વેણ સ્થિતઃ પશ્ચાન્મુખો મુનિઃ ॥
માયયા મમ મૂઢાત્મા શક્તો દ્રષ્ટું ન મામભૂત્

તતઃ પૂર્વેણ પાર્શ્વેન તસ્ય સાલસ્ય સુન્દરિ ॥
વૈશાખમાસદ્વાદશ્યાં મદ્દર્શનમુપાગતઃ

દૃષ્ટ્વા માં તત્ર સ મુનિસ્ત પસ્વી સંશિતવ્રતઃ ॥
તુષ્ટાવ વૈદિકૈઃ સૂક્તૈઃ પ્રણમ્ય ચ પુનઃપુનઃ

મત્તેજસા તાડિતાક્ષઃ શનૈરુન્મીલ્ય લોચને ॥
યાવત્પશ્યતિ માં તત્ર સ્તુવન્સ તપસાન્વિતઃ

વૃક્ષસ્ય દક્ષિણે પાર્શ્વે ગતસ્તાવદહં ધરે ॥
પૂર્વસ્થાનં પરિત્યજ્ય સ ઋષિઃ સંશિતવ્રતઃ

સ્થિત્વા મત્પ્રમુખે ચૈવ સ્તુવન્નેવં મમ પ્રિયમ્ ॥
તતોઽહં સ્તૂયમાનૌ વૈ ઋગ્વેદસ્યૈવ ઋગ્ગતૈઃ

સ્તોત્રૈઃ સમ્પૂજ્યમાનો હિ ગતોઽહં પશ્ચિમાં દિશમ્ ॥
તતઃ પશ્ચિમપાર્શ્વે તુ સ્થિતસ્તત્રૈવ માધવિ

યજુર્વેદોક્તમન્ત્રેણ સંસ્તુતઃ પશ્ચિમાં ગતઃ ॥
સ્તુવતીત્થં મુનૌ દેવિ ગતોઽહં ચોત્તરાં દિશમ્

તત્રાપિ સામવેદોક્તૈર્મન્ત્રૈસ્તુષ્ટાવ માં મુનિઃ ॥
તતોઽહં સ્તૂયમાનો વૈ ઋષિમુખ્યેન સુન્દરિ

પ્રાપ્તશ્ચ પરમાં પ્રીતિં તમવોચમૃષિં તદા ॥
સાધુ બ્રહ્મન્મહાભાગ સાલંકાયન સત્તમ

તપસાનેન સન્તુષ્ટઃ સ્તુત્યા ચૈવાનયા તવ ॥
વરં વરય ભદ્રં તે સંસિદ્ધસ્તપસા ભવાન્

એવમુક્તઃ સ તુ મયા સાલંકાયનકો મુનિઃ ॥
સાલવૃક્ષં સમાશ્રિત્ય નિભૃતેનાન્તરાત્મના

તતો માં ભાષતે દેવિ સ ઋષિઃ સંશિતવ્રતઃ ॥
તવૈવારાધનાર્થાય તપસ્તપ્તં મયા હરે

પર્યટામિ મહીં સર્વાં સશૈલવનકાનનામ્ ॥
ઇદાનીં ખલુ દૃષ્ટોઽસિ ચક્રપાણે મહાપ્રભો

યદિ તુષ્ટોઽસિ મે દેવ સર્વશાન્તિકરઃ પરઃ ॥
યદિ દેયો વરો મહ્યં તપસારાધિતેન ચ

તદા દેહિ જગન્નાથ મમેશ્વર સમં સુતમ્ ॥
એષ એવ વરો મહ્યં દીયતાં મધુસૂદન

એવં વરં યાચિતોઽસ્મિ મુનિના ભીમકર્મણા ॥
પુત્રકામેન વિપ્રેણ દીર્ઘ કાલં તપસ્યતા

એવં તસ્ય વચઃ શ્રુત્વા બ્રાહ્મણસ્ય તપસ્વિનઃ ॥
મધુરાં ગિરમાદાય પ્રત્યવોચમૃષિં પ્રતિ

ચિરકાલં વ્રતસ્થેન યત્ત્વયા ચિન્તિતં મુને ॥
સ કામસ્તવ સઞ્જાતઃ સિદ્ધોઽસિ તપસા ભવાન્

ઈશ્વરસ્ય પરા મૂર્ત્તિર્નામ્ના વૈ નન્દિકેશ્વરઃ ॥
ત્વદ્દક્ષિણાંગાદુદ્ભૂતઃ પુત્રસ્તવ મુનીશ્વર

સંહરસ્વ તપો બ્રહ્મઞ્શાન્તિં ગચ્છ મહામુને ॥
અથ ચૈતસ્ય જાતસ્ય કલ્પા વૈ સપ્ત સપ્ત ચ

ત્વં ન જાનાસિ વિપ્રર્ષે સ જાતો નન્દિકેશ્વરઃ ॥
માયાયોગબલોપેતો ગોવ્રજં સ મયા સ્થિતઃ

મથુરાયાઃ સમાનીય આમુષ્યાયણસંજ્ઞિતમ્ ॥
તવ શિષ્યં પુરસ્કૃત્ય શૂલપાણિરવસ્થિતઃ

તત્રાશ્રમે મહાભાગ સ્થિત્વા ત્વં તપસાં નિધે ॥
પુત્રેણ પરમપ્રીતો મત્ક્ષેત્રેઽસ્મત્સમો ભવ

અન્યચ્ચ ગુહ્યં વક્ષ્યામિ સાલઙ્કાયન તચ્છૃણુ ॥
તવ પ્રીત્યા પ્રવક્ષ્યામિ યેનૈતત્ક્ષેત્રમુત્તમમ્

શાલગ્રામમિતિ ખ્યાતં તન્નિબોધ મુને શુભમ્ ॥
યોઽયં વૃક્ષસ્ત્વયા દૃષ્ટઃ સોઽહમેવ ન સંશયઃ

એતત્કોઽપિ ન જાનાતિ વિના દેવં મહેશ્વરમ્ ॥
માયયાઽહં નિગૂઢોઽસ્મિ ત્વત્પ્રસાદાત્પ્રકાશિતઃ

એવં તસ્મૈ વરં દત્ત્વા સાલંકાયનકાય વૈ

પશ્યતસ્તસ્ય વસુધે તત્રૈવાન્તર્હિતોઽભવમ્ ॥
વૃક્ષં દક્ષિણતઃ કૃત્વા જગામ સ્વાશ્રમં મુનિઃ

મમ તદ્રોચતે સ્થાનં ગિરિકૂટશિલોચ્ચયે ॥
શાલગ્રામ ઇતિ ખ્યાતં ભક્તસંસારમોક્ષણમ્

તત્ર ગુહ્યાનિ મે ભૂમે વક્ષ્યમાણાનિ મે શૃણુ ॥
તરન્તિ મનુજા યેભ્યો ઘોરં સંસારસાગરમ્

ગુહ્યાનિ તત્ર વસુધે તીર્થાનિ દશ પંચ ચ ॥
નાદ્યાપિ કિંચિજ્જાનન્તિ મુચ્યન્તે યૈરિહ સ્થિતાઃ

તત્ર બિલ્વપ્રભં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં મમ પ્રિયમ્ ॥
કુઞ્જાનિ તત્ર ચત્વારિ ક્રોશમાત્રે યશસ્વિનિ

હૃદ્યં તત્પરમં ગુહ્યં ભક્તકર્મસુખાવહમ્ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત અહોરાત્રોષિતો નરઃ

ચતુર્ણામશ્વમેધાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મસુ નિષ્ઠિતઃ

અશ્વમેધફલં ભુક્ત્વા મમ લોકે સ મોદતે ॥
ચક્રસ્વામીતિ વિખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ

ચક્રાઙ્કિતશિલાસ્તત્ર દૃશ્યન્તે ચ ઇતસ્તતઃ ॥
ચક્રાઙ્કિતશિલા યત્ર વરવર્ણિનિ તિષ્ઠતિ

તદેતદ્વિદ્ધિ વસુધે સમન્તા દ્યોજનત્રયમ્ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ

ત્રયાણામપિ યજ્ઞાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્મ પરાયણઃ

વાજપેયફલં ભુક્ત્વા મમ્ લોકં ચ ગચ્છતિ॥
તત્ર વિષ્ણુપદં નામ ક્ષેત્રં ગુહ્યં પરં મમ

તિસ્રો ધારાઃ પતન્ત્યત્ર હિમકૂટં સમાશ્રિતાઃ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ

ત્રયાણામપિ રાત્રીણાં ફલં પ્રાપ્નોતિ નિષ્કલમ્ ॥
તથૈવ મુંચતે પ્રાણાન્મુક્તસંગો ગત ક્લમઃ

અતિરાત્રફલં ભુક્ત્વા મમ લોકે મહીયતે ॥
તત્ર કાલીહ્રદં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ

અત્ર ચૈવ હ્રદસ્રોતો બદરીવૃક્ષનિઃસૃતઃ ॥
તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ષષ્ટિકાલોષિતો નરઃ

નરમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ॥
અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્મુક્તરાગો ગત ક્લમઃ

નરમેધફલં ભુક્ત્વા મમ લોકે ચ મોદતે ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ મહાશ્ચર્યં વસુન્ધરે

તત્ર શઙ્ખપ્રભં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ॥
શ્રૂયતે શંખશબ્દશ્ચ દ્વાદશ્યામર્દ્ધરાત્રકે

ગદાકુણ્ડમિતિ ખ્યાતં તસ્મિન્ક્ષેત્રે પરં મમ ॥
યત્ર વૈ કમ્પતે સ્રોતો દક્ષિણાં દિશામાશ્રિ તમ્

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ત્રિરાત્રોપોષિતો નરઃ ॥
વેદાન્તગાનાં વિપ્રાણાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

અથ વૈ મુંચતે પ્રાણાન્કૃતકૃત્યો ગુણાન્વિતઃ ॥
ગદાપાણિર્મહાકાયો મમ લોકં પ્રપદ્યતે

પુનશ્ચાગ્નિપ્રભં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
ધારા પતતિ તત્રૈકા પૂર્વોત્તરસમાશ્રિતા

યસ્તત્ર કુરુતે સ્નાનં ચતૂરાત્રોષિતો નરઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમાત્પંચગુણં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્ મમ કર્મસુ નિષ્ઠિતઃ ॥
અગ્નિષ્ટોમફલં ભુક્ત્વા મમ લોકં પ્રપદ્યતે

તત્રાશ્ચર્યં મહાભાગે કથ્યમાનં મયા શૃણુ ॥
હેમન્તે ચોષ્ણકં તીર્થં ગ્રીષ્મે ભવતિ શીતલમ્

ગુહ્યં સર્વાયુધં નામ તત્ર ક્ષેત્રે પરં મમ ॥
પતન્તિ સપ્ત સ્રોતાંસિ હિમવન્નિઃસૃતાનિ વૈ

તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત સપ્તરાત્રોષિતો નરઃ ॥
રાજા ભવતિ સુશ્રોણિ સવાર્યુધકલાન્વિતઃ

અથ વૈ મુંચતે પ્રાણાન્મમ કર્માવિનિશ્ચિતઃ ॥
સ ભુક્ત્વા રાજ્ય ભોજ્યાનિ મમ લોકં ચ ગચ્છતિ

તત્ર દેવપ્રભં નામ ગુહ્યં ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
ધારાઃ પંચમુખાસ્તત્ર પતંતિ ગિરિસંશ્રિતા

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ત્વષ્ટકાલોષિતો નરઃ ॥
ચતુર્ણામપિ વેદાનાં યાતિ પારં ન સંશયઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાઁલ્લોભમોહવિવર્જ્જિતઃ ॥
વેદકર્મ સમુત્સૃજ્ય મમ લોકે મહીયતે

ગુહ્યં વિદ્યાધરં નામ તત્ર ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
પંચ ધારાઃ પતન્ત્યત્ર હિમકૂટવિનિઃસૃતાઃ

યસ્તત્ર કુરુતે સ્નાનં મેકરાત્રોષિતો નરઃ ॥
યાતિ વૈદ્યાધરં લોકં કૃતકૃત્યો ન સંશયઃ

અથાત્ર મુંચતે પ્રાણાન્વીતરાગો ગતક્લમઃ ॥
ભુક્ત્વા વૈદ્યાધરાન્ભોગાન્મમ લોકં સ ગચ્છતિ

તત્ર પુણ્યનદી નામ ગુહ્યક્ષેત્રે પરે મમ ॥
શિલાકુઞ્જલતાકીર્ણા ગન્ધર્વાપ્સરસેવિતા

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત અષ્ટ રાત્રોષિતો નરઃ ॥
સપ્તદ્વીપેષુ ભ્રમતિ સ્વચ્છંદગમનાલયઃ

અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ કમાર્નુસારકઃ ॥
સપ્તદ્વીપાન્ સમુત્સૃજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ

ગન્ધર્વેતિ ચ વિખ્યાતં તસ્મિન્ ક્ષેત્રં પરં મમ ॥
એકધારા પતત્યત્ર પશ્ચિમાં દિશમાશ્રિતા

તત્ર સ્નાનં તુ કુર્વીત ચતૂરાત્રો ષિતો નરઃ ॥
મોદતે લોકપાલેષુ સ્વચ્છંદગમનાલયઃ

અથાત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમકર્મપરાયણઃ ॥
લોકપાલાન્પરિત્યજ્ય મમ લોકં સ ગચ્છતિ

તત્ર દેવહ્રદં નામ મમ ક્ષેત્રં વસુન્ધરે ॥
યત્ર કાંતાસિ મે ભૂમે બલેર્યજ્ઞવિનાશનાત્

સ હ્રદો વરદઃ શ્રેષ્ઠો મનોજ્ઞઃ સુખશીતલઃ ॥
અગાધઃ સૌખ્યદશ્ચાપિ દેવાનામપિ દુર્લ્લભઃ

તસ્મિન્ હ્રદે મહાભાગે મમ વૈ નિયમોદકે ॥
મત્સ્યાશ્ચક્રાંકિતાશ્ચૈવ પર્યટન્તે ઇતસ્તતઃ

અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુંધરે ॥
મહાશ્ચર્યં વિશાલાક્ષિ યત્ર તત્પરિવર્ત્તતે

પશ્યેતિ શ્રદ્દધાનસ્તુ ન પશ્યત્પાપપૂરુષઃ॥
તસ્મિન્દેવહ્રદે પુણ્યં ચતુર્વિંશતિર્દ્વાદશ

સૌવર્ણાનિ ચ પદ્માનિ દૃશ્યન્તે ભાસ્કરોદયે ॥
તાવત્પશ્યન્તિ ભૂતાનિ યાવન્મધ્યન્દિનં ભવેત્

યત્ર સ્નાતા દિવં યાંતિ શુદ્ધા વાક્કાયજૈર્મલૈઃ ॥
તત્ર સ્નાનં પ્રકુર્વીત દશરાત્રોષિતો નરઃ

દશાનામશ્વમેધાનાં પ્રાપ્નોત્યવિકલં ફલમ્ ॥
અથાઽત્ર મુઞ્ચતે પ્રાણાન્મમ ચિંતાવ્યવસ્થિતઃ

અશ્વમેધફલં ભુક્ત્વા ભૂમે મત્સમતાં વ્રજેત્ ॥
અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ ક્ષેત્રં ગુહ્યં પરં મમ

સંભેદો દેવનદ્યોસ્તુ સમસ્તસુખવલ્લભઃ ॥
દિવોઽવતીર્ય તિષ્ઠન્તિ દેવા યત્ર સહપ્રિયાઃ

ગન્ધર્વાપ્સરસશ્ચૈવ નાગકન્યાઃ સહોરગૈઃ ॥
દેવર્ષયશ્ચ મુનયઃ સમસ્તસુરનાયકાઃ

સિદ્ધાશ્ચ કિન્નરાશ્ચૈવ સ્વર્ગાદવતરન્તિ હિ ॥
નેપાલે યચ્છિવસ્થાનં સમસ્તસુખવલ્લભમ્

તેભ્યસ્તેભ્યશ્ચ સ્થાનેભ્યસ્તીર્થેભ્યશ્ચ વિશેષતઃ ॥
મહાદેવજટાજૂટાન્નીલકણ્ઠાચ્છિવાલયઃ

શ્વતેગંગેતિ યા પ્રોક્તા તયા સંભૂય સાદરમ્ ॥
નાના નદ્યઃ સમાયાતા દૃશ્યાદૃશ્યતયા સ્થિતાઃ

ગણ્ડક્યા કૃષ્ણયા ચૈવ યા કૃષ્ણસ્ય તનૂદ્ભવા ॥
તયા સંભેદમાપન્ના યા સા શિવતનૂદ્ભવા

ત્રિશૂલગંગેત્યાખ્યાતા સાપિ તત્ર મહાનદી ॥
એવં નદીસમુદ્ભેદઃ સર્વતીર્થકદંબકમ્

મમ ક્ષેત્રે સમાખ્યાતં પુણ્યં પરમપાવનમ્ ॥
વસુધે ત્વં વિજાનીહિ દેવાનામપિ દુર્લ્લભમ્

યચ્ચ સિદ્ધાશ્રમ ઇતિ વિખ્યાતઃ પુણ્યવર્દ્ધનઃ ॥
શંભોસ્તપોવનં તત્ર સર્વાશ્રમવરં પ્રતિ

નાનાપુષ્પફલોપેતં કદલીષણ્ડમણ્ડિતમ્ ॥
નિચુલૈશ્ચૈવ પુન્નાગૈઃ કેસરૈશ્ચ વિરાજિતમ્

ખર્જ્જૂરાશોકબકુલૈશ્ચૂતૈશ્ચૈવ પ્રિયાલકૈઃ ॥
નારિકેલૈશ્ચ પૂગૈશ્ચ ચંપકૈર્જંબુભિર્ધવૈઃ

નારંગૈર્બદરીભિશ્ચ જંબીરૈર્માતુલુંગકૈઃ ॥
કેતકીમલ્લિકાજાતીયૂથિકારાજિરાજિતમ્

કુન્દૈઃ કુરવકૈર્નાગૈઃ કુટજૈર્દાડિમૈરપિ ॥
આગત્ય યત્ર ક્રીડન્તિ દેવાનાં મિથુનાનિ ચ

તસ્મિન્હ્રદે મહાપુણ્યે પુણ્યનદ્યોસ્તુ સંગમે ॥
સ્નાનાચ્છતાશ્વમેધાનાં ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

સ્નાત્વા તત્ર તુ વૈશાખે ગોસહસ્રફલં ભવેત્ ॥
માઘમાસે પુનઃ સ્નાત્વા પ્રયાગસ્નાનજં ફલમ્

કાર્ત્તિકે માસિ યઃ સ્નાતિ તુલાસંસ્થે દિવાકરે ॥
વિધિના નિયતઃ સોઽપિ મુક્તિભાગી ન સંશયઃ

યસ્ત્રિરાત્રમુષિત્વા તુ નિયતે નિયતા શનઃ ॥
રાજસૂયફલં પ્રાપ્ય મોદતે દેવવદ્દિવિ

યજ્ઞસ્તપોઽથવા દાનં શ્રાદ્ધમિષ્ટસ્ય પૂજનમ્ ॥
યત્કિંચિત્ક્રિયતે કર્મ તદનન્તફલં ભવેત્

ભૂમે તસ્યાપરાધાંશ્ચ સર્વાનેવ ક્ષમામ્યહમ્ ॥
ગંગાયમુનયોર્યદ્વત્સંગમો મર્ત્ત્યદુર્લ્લભઃ

તથૈવાયં દેવનદ્યો સંગમઃ સમુદાહૃતઃ ॥
એતદ્ગુહ્યં પરં દેવિ મમ ક્ષેત્રે વસુન્ધરે

અહમસ્મિન્મહાક્ષેત્રે ધરે પૂર્વમુખઃ સ્થિતઃ ॥
શાલગ્રામે મહાક્ષેત્રે ભૂમે ભાગવત પ્રિયઃ

અન્યચ્ચ તે પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે ॥
અન્તર્ગુહ્યં પરં શ્રેષ્ઠં યન્ન જાનન્તિ મોહિતાઃ

શિવો મે દક્ષિણસ્થાને તિષ્ઠન્વૈ વિગતજ્વરઃ ॥
લોકાનાં પ્રવરઃ શ્રેષ્ઠઃ સર્વલોકવરો હરઃ

તં યે વિન્દન્તિ તે દેવિ નૂનં મામેવ વિન્દતિ ॥
યે માં વિદન્તિ દેવેશિ તે વિદન્તિ શિવં પરમ્

અહં યત્ર શિવસ્તત્ર શિવો યત્ર વસુન્ધરે ॥
તત્રાહમપિ તિષ્ઠામિ આવયોર્નાન્તરં ક્વચિત્ ॥૧ ૦૮॥
શિવં યો વન્દતે ભૂમે સ હિ મામેવ વન્દતે ॥
લભતે પુષ્કલાં સિદ્ધિમેવં યો વેત્તિ તત્ત્વતઃ

એવમેતન્મહાભાગે ક્ષેત્રં હરિહરાત્મકમ્ ॥
મૃતા યેઽત્ર ગતિં યાન્તિ મમ કર્માનુસારિણઃ

મુક્તિક્ષેત્રં પ્રથમતો રુરુખણ્ડં તતઃ પરમ્ ॥
સંભેદો દેવનદ્યોશ્ચ ત્રિવેણી ચ તતઃ પરમ્

ક્ષેત્રં પ્રમાણં વિજ્ઞેયં ગણ્ડકી સઙ્ગતં પરમ્ ॥
એવં સા ગણ્ડકી દેવિ નદીનામુત્તમા નદી

ગઙ્ગયા મિલિતા યત્ર ભાગીરથ્યા મહાફલા ॥
અપરં તન્મહત્ક્ષેત્રં હરિક્ષેત્રમિતિ સ્મૃતમ્

આદૌ સા ગણ્ડકી પુણ્યા ભાગીરથ્યા ચ સઙ્ગતા ॥
તસ્ય તીર્થસ્ય મહિમા જ્ઞાયતે ન સુરૈરપિ

એતત્તે કથિતં ભદ્રે શાલગ્રામસ્ય સુન્દરિ ॥
ગણ્ડક્યાશ્ચૈવ માહાત્મ્યં સર્વકલ્મષનાશનમ્

પૂર્વપૃષ્ટં તયા યચ્ચ પુણ્યં ભાગવતપ્રિયમ્ ॥
આખ્યાનાનાં મહાખ્યાનં દ્યુતીનાં પરમા દ્યુતિઃ

પુણ્યાનાં પરમં પુણ્યં તપસાં ચ મહત્તપઃ ॥
ગુહ્યાનાં પરમં ગુહ્યં ગતીનાં પરમા ગતિઃ

મહાલાભસ્તુ લાભાનાં નાસ્ત્યસ્માદપરં મહત્ ॥
પિશુનાય ન દાતવ્યં ન શઠાય ગુરુદ્રુહે

યે ચ પાપાઃ કૃતઘ્નાશ્ચ દ્વિજદેવાપરાધિનઃ ॥
કુશિષ્યાય ન દાતવ્યં ન દદ્યાચ્છાસ્ત્રદૂષકે ॥૧ ૧૯॥
નીચાય ન ચ દાતવ્યં યે ન જાનન્તિ સેવિતુમ્ ॥
સુશિષ્યાય ચ દાતવ્યં ધીરાય શુભ બુદ્ધયે

લોભમોહમદાદ્યૈર્યે વર્જિતાઃ પુણ્યબુદ્ધયઃ ॥
ય એતત્પઠતે નિત્યં કલ્યમુત્થાય માનવઃ

કુલાનિ તારિતાન્યેવં સપ્ત સપ્ત ચ સપ્ત ચ ॥
એવં મરણકાલે તુ ન કદાચિદ્વિમુહ્યતે

યદીચ્છેત્પરમાં સિદ્ધિં મમ લોકં સ ગચ્છતિ ॥
ક્ષેત્રસ્ય શાલગ્રામસ્ય માહાત્મ્યં પરમં મયા

કથિતં તે મહાદેવિ કિમન્યચ્છ્રોતુમિચ્છસિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે ભગવચ્છાસ્ત્રે શાલગ્રામક્ષેત્રમાહાત્મ્યં નામ પંચચત્વારિંશદધિકશતતમોઽધ્યાયઃ