વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 116

અથ સુખદુઃખનિરૂપણમ્॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
મયા પ્રોક્તવિધાનેન યસ્તુ કર્માણિ કારયેત્ ॥
તચ્છૃણુષ્વ મહાભાગે યો સાફલ્યમાપ્નુયાત્

એકચિત્તઃ સમાસ્થાય અહઙ્કારવિવર્જ્જિતઃ ॥
મચ્ચિત્તસંહતો નિત્યં ક્ષાન્તો દાંતો જિતેન્દ્રિયઃ

ફલમૂલાનિ શાકાનિ દ્વાદશ્યાં વા કદાચન॥
પયોવ્રતં ચ તત્કાલે પુનરેવ નિરામિષઃ

ષષ્ઠ્યષ્ટમી હ્યમાવાસ્યા તૂભયત્ર ચતુર્દશી ॥
મૈથુનં નાભિસેવેત દ્વાદ્વશ્યાં ચ તથા પ્રિયે

એવં યોગવિધાનેન કર્મ કુર્યાદ્દૃઢવ્રતઃ ॥
પૂતાત્મા ધર્મસંયુક્તો વિષ્ણુલોકં તુ ગચ્છતિ

ન ગ્લાનિર્ન જરા તસ્ય ન મોહો રોગ એવ ચ ॥
ભુજાષ્ટાદશ જાયન્તે ધન્વી ખડ્ગી શરી ગદી

તેષાં વ્યુષ્ટિં પ્રવક્ષ્યામિ મમ કર્મસમુત્થિતામ્ ॥
ષષ્ટિવર્ષસહસ્રાણિ ષષ્ટિવર્ષશતાનિ ચ

મમાર્ચનવિધિં કૃત્વા મમ લોકે મહીયતે ॥
દુઃખમેવં પ્રવક્ષ્યામિ તચ્છૃણુષ્વ વસુન્ધરે

ઉચિતેનોપચારેણ દુઃખમોક્ષવિનાશનમ્ ॥
અહઙ્કારાવૃતો નિત્યં નરો મોહેન ચાવૃતઃ

યો માં નૈવ પ્રપદ્યેત તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
સર્વાશી સર્વવિક્રેતા નમસ્કારવિવર્જિતઃ

યો ન માં પ્રતિપદ્યેત તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
પ્રાપ્તકાલે વૈશ્વદેવે દૃષ્ટ્વા ચાતિથિમાગતમ્

અદત્ત્વા તસ્ય યો ભુંક્તે તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
સર્વાન્નાનિ તુ સિદ્ધાનિ પાકભેદં કરોતિ યઃ

તસ્ય દેવા ન ચાશ્નન્તિ તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
અસન્તુષ્ટસ્તુ વૈષમ્યે પરદારાભિમર્શકઃ

પરોપતાપી મન્દાત્મા તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
અકૃત્વા પુષ્કલં કર્મ ગૃહે સંવસતે નરઃ

મૃત્યુકાલવશં પ્રાપ્તસ્તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
હસ્ત્યશ્વરથયાનાનિ ગમ્યમાનાનિ પશ્યતિ

ધાવન્ત્યસ્યાગ્રતઃ પૃષ્ઠે તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
અશ્નન્તિ પિશિતં કેચિત્કેચિચ્છાલિસમન્વિતમ્

શુષ્કાન્નં કેચિદશ્નન્તિ તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
વરવસ્ત્રાવૃતાં શય્યાં સમાસેવતિ ભૂષિતામ્

કેચિત્તૃણેષુ શેરન્તે તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
સુરૂપો દૃશ્યતે કશ્ચિત્પુરુષશ્ચાત્મકર્મભિઃ

કેચિદ્વિરૂપા દૃશ્યન્તે તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
વિદ્વાન્ કૃતી ગુણજ્ઞશ્ચ સર્વશાસ્ત્રવિશારદઃ

કેચિન્મૂકાશ્ચ દૃશ્યન્તે તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
વિદ્યમાને ધને કેચિત્કૃપણા ભોગવર્જિતાઃ

દરિદ્રો જાયતે દાતા તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
દ્વિભાર્યઃ પુરુષો યસ્તુ તયોરેકાં પ્રશંસતિ

એકા તુ દુર્ભગા તત્ર તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
બ્રાહ્મણઃ ક્ષત્રિયો વૈશ્યસ્ત્રયો વર્ણાઃ સુમધ્યમે

પાપકર્મરતા હ્યાસન્તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
લબ્ધ્વા તુ માનુષીં સંજ્ઞાં પંચભૂત સમન્વિતામ્

મામેવ ન પ્રપદ્યન્તે તતો દુઃખતરં નુ કિમ્ ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે દુઃખકર્મવિનિશ્ચયમ્

સર્વભૂતાહિતં પાપં યત્ત્વયા પરિપૃચ્છિતમ્ ॥
યચ્ચ માં પૃચ્છતે ભદ્રે શુભં કીદૃશમુચ્યતે

તચ્છૃણુષ્વાનવદ્યાઙ્ગિ મમ કર્મવિનિશ્ચયમ્ ॥
કૃત્વા તુ વિપુલં કર્મ મદ્ભક્તેષુ નિવેદયેત્

યસ્ય બુદ્ધિર્વિજાયેત સ દુઃખાયોપજાયતે ॥
માં પૂજયિત્વા નૈવેદ્યં વિશિષ્ટં પરિકલ્પ્ય ચ

શેષમન્નં સમશ્નાતિ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
ત્રિકાલં યે પ્રપદ્યન્તે મયોક્તેન વસુન્ધરે

કૃત્વા સાયાહ્નિકં કર્મ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
દેવતાતિથિમર્ત્ત્યાનાં ત્યક્ત્વા ચાન્નં વસુન્ધરે

યશ્ચાત્મા વૈ સમશ્નાતિ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
પ્રવિષ્ટસ્ત્વતિથિર્યસ્ય નિરાશો યન્ન ગચ્છતિ

યેન કેનચિદ્દત્તેન તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
માસિ માસ્યેકદિવસસ્ત્વમાવાસ્યેતિ યોચ્યતે

પિતરો યસ્ય તૃપ્યન્તિ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
ભોજનેષુ પ્રપન્નેષુ યવાન્નં યઃ પ્રયચ્છતિ

અભિન્નમુખરાગેણ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
ઉભયોરપિ ભાર્યાસુ યસ્ય બુદ્ધિર્ન નશ્યતિ

સમં પશ્યતિ યો દેવિ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
અહિંસનં તુ કુર્વીત વિશુદ્ધેનાન્તરાત્મના

અહિંસોપરતઃ શુદ્ધઃ સ સુખાયોપજાયતે ॥
પરભાર્યાં સુરૂપાં તુ દૃષ્ટ્વા દૃષ્ટિર્ન ચાલ્યતે

યસ્ય ચિત્તં ન ગચ્છેત્તુ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
મૌક્તિકાદીનિ રત્નાનિ તથૈવ કનકાનિ ચ

લોષ્ટવત્પશ્યતે યસ્તુ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
મુદિતે વાશ્વનાગેન્દ્રે ઉભે સૈન્યે પથિ સ્થિતે

યસ્તુ પ્રાણાન્પ્રમુચ્યેત તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્॥
લબ્ધેન ચાપ્યલબ્ધેન કુત્સિતં કર્મ ગર્હયન્

યસ્તુ જીવતિ સંતુષ્ટઃ સ સુખાયોપપદ્યતે ॥
ભર્તુસ્તુ વૈ વ્રતં સ્ત્રીણામેવમેવ વસુન્ધરે

યા તોષયતિ ભર્ત્તારં તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
વિદ્યતે વિભવેનાપિ પુરુષો યસ્તુ પણ્ડિતઃ

નિગૃહીતેન્દ્રિયઃ પંચ તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
સહતે ચાવમાનં તુ વ્યસને ન તુ દુર્મનાઃ

યસ્યેદં વિદિતં સર્વં તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
અકામો વા સકામો વા મમ ક્ષેત્રે વસુંધરે

યસ્તુ પ્રાણાન્પ્રમુચ્યેત તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
માતરં પિતરં ચૈવ યઃ સદા પૂજયેન્નરઃ

દેવતેવ સદા પશ્યેત્તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્ ॥
ઋતુકાલે તુ યો ગચ્છેન્માસેમાસે ચ મૈથુનમ્

અનન્યમાનસો ભૂત્વા તતઃ સૌખ્યતરં નુ કિમ્॥
પ્રયુક્તઃ સર્વદેવાનાં યો મામેવં પ્રપૂજયેત્

તસ્યાહં ન પ્રણશ્યામિ સ ચ મે ન પ્રણશ્યતિ ॥
એતત્તે કથિતં ભદ્રે શુભનિર્દેશનિશ્ચયઃ ॥
સર્વલોકહિતાર્થાય યન્માં ત્વં પરિપૃચ્છસિ

ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે સુખદુઃખનિરૂપણં નામ ષોડશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ