વરાહ પુરાણ · અધ્યાય 114

અથ શ્રીવરાહાવતારઃ ॥
શ્રીવરાહ ઉવાચ ॥
સંસ્તૂયમાનો ભગવાન્મુનિભિર્મન્ત્રવાદિભિઃ ॥
તુષ્ટો નારાયણો દેવઃ કેશવઃ પરમો વિભુઃ

તતો ધ્યાનં સમાસ્થાય દિવ્યં યોગ્યં ચ માધવઃ ॥
મધુરં સ્વરમાસ્થાય પ્રત્યુવાચ વસુન્ધરામ્

તવ દેવિ પ્રિયાર્થાય ભક્ત્યા યં ત્વં વ્યવસ્થિતા ॥
કારયિષ્યામિ તે સર્વં યત્તે હૃદિ વ્યવસ્થિતમ્

અહં ત્વાં ધારયિષ્યામિ સશૈલવનકાનનામ્ ॥
સસાગરાં સસરિતં સપ્તદ્વીપસમન્વિતામ્

એવમાશ્વાસયિત્વા તુ વસુધાં સ ચ માધવઃ ॥
રૂપં સંકલ્પયામાસ વારાહં સુમહૌજસમ્

ષટ્ સહસ્રાણિ ચોચ્છ્રાયો વિસ્તારેણ પુનસ્ત્રયઃ ॥
એવં નવસહસ્રાણિ યોજનાનાં વિધાય ચ

વામયા દંષ્ટ્રયા ગૃહ્ય ઉજ્જહાર ચ મેદિનીમ્ ॥
સપર્વતવનાકારાં સપ્તદ્વીપાં સપત્તનામ્

નગા વિલગ્નાઃ પતિતાઃ કેચિદ્વિજ્ઞાનસંશ્રિતાઃ ॥
શોભન્તે ચ વિચિત્રાંગમેઘાઃ સન્ધ્યાગમે યથા

ચન્દ્રનિર્મલસઙ્કાશા વરાહમુખસંસ્થિતાઃ ॥
શોભન્તે ચક્રપાણેશ્ચ મૃણાલં કર્દમે યથા

એવં હિ ધાર્યમાણા સા પૃથિવી સાગરાન્વિતા ॥
વર્ષાણાં ચ સહસ્રં હિ વજ્રદંષ્ટ્રેણ સાધુના

તસ્યામેવ તુ કાલસ્ય પરિમાણં યુગેષુ ચ ॥
એકસપ્તતિકે કલ્પે કર્દમોઽયં પ્રજાપતિઃ

તતઃ પૃથિવ્યા દેવશ્ચ ભગવાન્વિષ્ણુરવ્યયઃ॥
અન્યોન્યાભિમતાશ્ચૈવ વારાહે કલ્પ ઉત્તમે

સા ગૌઃ સ્તુવતિ તં ચૈવ પુરાણં પરમવ્યયમ્ ॥
યોગેન પરમેણૈવ શરણં ચૈવ ગચ્છતિ

આધારઃ કીદૃશો દેવ ઉપયોગશ્ચ કીદૃશઃ ॥
કાલેકાલે ચ દેવેશ કર્મણશ્ચાપિ કીદૃશઃ

કીદૃશા પશ્ચિમા સંધ્યા કીદૃશી હ્યર્ધબાહ્યતઃ ॥
શેષાઃ સમાનાસ્ત્વા દેવ યે તુ કર્માણિ કુર્વતે

કિન્નુ સંસ્થાપને દેવ આવાહનવિસર્જને ॥
અગુરું ગન્ધધૂપં ચ પ્રમાણં ગૃહ્યતે કથમ્

કથં પાદ્યં ચ ગૃહ્ણાતિ સ્નાપનાલેપનાનિ ચ ॥
કથં દીપશ્ચ દાતવ્યઃ કન્દમૂલફલાનિ ચ

આસનં શયનં ચૈવ કિઙ્કર્મ્માપિ વિધીયતે ॥
કથં પૂજાદિ કર્ત્તવ્યં પ્રાણાસ્તત્ર ચ વૈ કતિ

પશ્ચિમા પૂર્વસંધ્યાયાં કિં પુણ્યં ચાપિ તત્ર વૈ ॥
શરદિ કીદૃશં કર્મ શિશિરે કર્મ કીદૃશમ્

વસન્તે કીદૃશં કર્મ ગ્રીષ્મે કિં કર્મ કારયેત્ ॥
પ્રાવૃટ્કાલે ચ કિં કર્મ વર્ષાન્તે કિઞ્ચ કારયેત્

યાનિ તત્રોપભોગ્યાનિ પુષ્પાણિ ચ ફલાનિ ચ ॥
કર્મણ્યાસ્તે અકર્મણ્યા યે ચ શાસ્ત્રબહિષ્કૃતાઃ

કિં કર્મણા ભોગવતા તાવદ્ગચ્છતિ માધવમ્ ॥
કથં કર્મ ન ચાન્નેષુ અતિગચ્છતિ કીદૃશમ્

અર્ચ્ચાયાઃ કિં પ્રમાણં તુ સ્થાપનં ચાપિ કીદૃશમ્ ॥
પરિમાણં કથં દેવ ઉપવાસશ્ચ કીદૃશઃ

પીતકં શુક્લરક્તં વા કથં ગૃહ્ણાતિ વાસસામ્ ॥
તેષાં તુ કાનિ વસ્ત્રાણિ યૈર્હિતં પ્રતિપદ્યતે

કેષુ દ્રવ્યેષુ સંયુક્તં મધુપર્કં પ્રદીયતે ॥
કે તુ કર્મગુણાસ્તસ્ય મધુપર્કસ્ય માધવ

કેષુ લોકેષુ ગચ્છન્તિ મધુપર્કસ્ય ભક્ષણાત્ ॥
સ્તવે પરમકાલેઽપિ તવ ભક્તસ્ય માધવ

કિમ્પ્રમાણં તુ દાતવ્યં મધુપર્કસમન્વિતમ્ ॥
કાનિ માંસાનિ તે દેવ ફલં શાકસ્ય કીદૃશઃ ॥૨૭।
પ્રાપણેષ્વપિ યુજ્યેત કર્મ શાસ્ત્રસમાયુતમ્ ॥
આહૂતસ્ય ચ મન્ત્રેણ આગતે ધર્મવત્સલ

કેન મન્ત્રવિધાનેન પ્રાશનં તે પ્રદીયતે ॥
વ્રતસ્ય ચોપચારેષુ અર્ચ્ચયિત્વા યથાવિધિ

કાનિ કર્મ્માણિ કુર્વીત તવ ભક્તસ્ય ભોજનાત્ ॥
યસ્તુ તં પ્રાપણં દેવ ન ચ દોષપ્રસાદિકમ્

કે ઽત્ર ભુંજન્તિ તદ્દેવ સર્વશુદ્ધિકરં પરમ્ ॥
યે તુ એકાશિનો દેવમુપસર્પન્તિ માધવમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ તવ માર્ગાનુસારિણામ્ ॥
વ્રતં કૃત્વા યથોક્તેન યેઽભિગચ્છન્તિ માધવમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ તવ ભક્તિં પ્રકુર્વતામ્ ॥
કૃચ્છ્રસાંતપને કૃત્વા યેઽભિગચ્છન્તિ માધવમ્ ।૩૩ ।
કાં ગતિં તે પ્રપદ્યન્તે તવ કર્મપરાયણાઃ ॥
વાય્વાહારં તતઃ કૃત્વા કૃષ્ણં સમધિગચ્છતિ

તેષાં તુ કા ગતિઃ કૃષ્ણ તવ ભક્તૌ વ્યવસ્થિતાઃ ॥
અક્ષારલવણં કૃત્વા યેઽભિગચ્છન્તિ ચાચ્યુતમ્

કાં ગતિં તે પ્રપદ્યન્તે તવ કર્માનુસારિણઃ ॥
કૃત્વા પયોવ્રતં ચૈવ યેઽભિગચ્છંતિ ચાચ્યુતમ્

તે કાં ગતિં પ્રપદ્યન્તે નરા યે વ્રતકારિણઃ॥
દત્ત્વા ગવાહ્નિકં ચૈવ યે પ્રપદ્યન્તિ માધવમ્

કાં ગતિં તે પ્રપદ્યન્તે તવ ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતાઃ ॥
ઉઞ્છવૃત્તિં સમાસ્થાય યેઽભિગચ્છન્તિ માધવમ્

કાં ગતિં તે પ્રપદ્યન્તે નરા ભિક્ષોપજીવિનઃ॥
ગૃહસ્થધર્મં કૃત્વા વૈ યેઽભિગચ્છન્તિ માધવમ્

કાં ગતિં તે પ્રપદ્યન્તે તવ કર્મપરાયણાઃ ॥
તવ ક્ષેત્રેષુ વૈકુણ્ઠ યે તુ પ્રાણાન્વિમુઞ્ચતે

કાઁલ્લોકાંસ્તે પ્રપદ્યન્તે તવ ક્ષેત્રેષુ યે મૃતાઃ ॥
કૃત્વા પંચાતપં ચૈવ માધવાય પ્રયચ્છતિ

કાં ગતિં વૈ પરાયાન્તિ યે તુ પંચાતપે મૃતાઃ ॥
કણ્ટશય્યાં સમાસાદ્ય યે પ્રપશ્યન્તિ ચાચ્યુતમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ કણ્ટશય્યાં સમાશ્રિતાઃ॥
આકાશશયનં કૃત્વા યે પ્રપદ્યન્તિ ચાચ્યુતમ્

તેષાં તુ કા ગતિઃ કૃષ્ણ તવ ભક્તિપરાયણાઃ ॥
ગોવ્રજે શયનં કૃત્વા યે પ્રપદ્યન્તિ કેશવમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્બ્રહ્મંસ્તવ ભક્તિપથે સ્થિતાઃ ॥
શાકાહારં તતઃ કૃત્વા યેઽભિગચ્છન્તિ ચાચ્યુતમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ કણભક્ષાસ્તુ યે નરાઃ ॥
પંચગવ્યં તતઃ પીત્વા યેઽભિગચ્છન્તિ માધવમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ યે નરા યાવકાશિનઃ ॥
આહારં ગોમયં કૃત્વા યેઽભિગચ્છન્તિ કેશવમ્

નારાયણ ગતિસ્તેષાં કીદૃશોઽત્ર વિધિઃ સ્મૃતઃ ॥
સક્તું વૈ ભક્ષયિત્વા તુ યે પ્રપદ્યન્તિ ચાચ્યુતમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ તવ કર્મપરાયણાઃ ॥
શિરસા દીપકં કૃત્વા યેઽભિગચ્છન્તિ કેશવમ્

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ શિરસા દીપધારણાત્ ॥
યે હિ નિત્યં પયઃ પીત્વા તવ ચિન્તાવ્યવસ્થિતાઃ

તે ગતિં કાં પ્રપદ્યન્તે તવ ચિંતાપરાયણાઃ ॥
અશ્માશનં વ્રતં કૃત્વા યે પ્રપદ્યન્તિ નિત્યશઃ

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ તવ ભક્તિપરાયણાઃ ॥
ભક્ષયિત્વા તુ દૂર્વાં યે પ્રપદ્યન્તે મનીષિણઃ

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ સ્વધર્મગુણચારિણઃ ॥
જાનુભ્યાં પ્રતિપદ્યન્તે તવ પ્રીત્યા ચ માધવ

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
ઉત્તાનશયનં કૃત્વા ધારયન્તિ હિ દીપિકામ્

તે યાંતિ કાં ગતિં દેવ કથ્યતે યા ચ શાશ્વતી ॥
જાનુભ્યાં દીપકં કૃત્વા કેશવાય પ્રપદ્યતે

તેષાં તુ કા ગતિર્દેવ કથ્યતે ચૈવ શાશ્વતી ॥
અવાઙ્મુખસ્તુ ભૂત્વા વૈ યઃ પ્રપદ્યેજ્જનાર્દ્દનમ્

ભગવન્ કા ગતિસ્તસ્ય અવાક્શિરસિ શાયિનઃ ॥
પુત્રદારગૃહં ચૈવ મુક્ત્વા યોઽનુપ્રપદ્યતે

કા ગતિસ્તસ્ય સિદ્ધા તુ કથયસ્વ સુરોત્તમ ॥
ભાષિતોઽસિ મયા હ્યેવં સર્વલોકસુખાવહમ્

ગમનાગમનં ચૈવ ત્વત્પ્રસન્નેન માધવ ॥
ત્વં જ્ઞાતા ત્વં પિતા ચૈવ સર્વધર્મવિનિશ્ચયઃ

અતસ્ત્વયૈવ વક્તવ્યો યોગસાઙ્ખ્યવિનિશ્ચયઃ ॥
ત્વાં ભજંશ્ચ ગતે જીવે મધુપર્કસમન્વિતમ્

ભસ્માકુલેષુ નિઃક્ષિપ્ય કથં ચાગ્નૌ પ્રપદ્યતે ॥
કાં ગતિં પ્રતિપદ્યન્તે ત્વદ્ભક્તા જલમાસ્થિતાઃ

ત્વત્ક્ષેત્રસંસ્થિતો વાપિ તન્મમાચક્ષ્વ પૃચ્છતઃ ॥
સ્મરણ પુત્ર તે કૃષ્ણ યૈસ્તુ નામ પ્રકીર્ત્યતે

નમો નારાયણેત્યુક્ત્વા તેષાં વૈ કા ગતિર્ભવેત્ ॥
ઉદ્યતેષ્વપિ શસ્ત્રેષુ હન્યમાના રણે નરાઃ

નામપ્રકીર્તનાત્તેષાં કીદૃશી તુ ગતિર્ભવેત્ ॥
અહં શિષ્યા ચ દાસી ચ તવ ભક્ત્યા વ્યવસ્થિતા

રહસ્યં ધર્મસંયુક્તં તન્મમાચક્ષ્વ માધવ ॥
એવં તત્પરમં ગુહ્યં મમ પ્રીત્યા જગદ્ગુરો

સંચિન્ત્ય લોકધર્માર્થં તદ્ભવાન્ વક્તુમર્હતિ ॥
ઇતિ શ્રીવરાહપુરાણે પૃથિવ્યાઃ પ્રશ્નો નામ ચતુર્દશાધિકશતતમોઽધ્યાયઃ