વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 26

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે પઞ્ચવિશો ઽધ્યાયઃ
માર્કણ્ડેય ઉવાચ
સ્થાણુતીર્થપ્રભાવં તુ શ્રોતુમિચ્છામ્યહં મુને ।
કેન સિદ્ધિરથ પ્રાપ્તા સર્વપાપભયાપહા

સનત્કુમાર ઉવાચ।
શૃણુ સર્વમશેષેણ સ્થાણુમાહાત્મ્યમુત્તમમ્ ।
યચ્છ્રુત્વા સર્વપાપેભ્યો મુક્તો ભવતિ માનવઃ

એકાર્ણવે જગત્યસ્મિન્ નષ્ટે સ્થાવરજઙ્ગમે ।
વિષ્ણોર્નાભિસમુદ્ભૂતં પદ્મમવ્યક્તજન્મનઃ ।
તસ્મિન્ બ્રહ્મ સમુદ્ભૂતં સર્વલોકપિતામહઃ

તસ્માન્મરીચિરભવન્મરીચેઃ કશ્યપઃ સુતઃ ।
કશ્યપાદભવદ્ ભાસ્વાંસ્તમાન્મનુરજાયત

મનોસ્તુ ક્ષુવતઃ પુત્ર ઉત્પન્નો મુખસંભવઃ ।
પૃથિવ્યાં ચતુરન્તાયાં રાજાસીદ્ ધર્મરક્ષિતા

તસ્ય પત્ની બભૂવાથ ભયા નામ ભયાવહા ।
મૃત્યોઃ સકાશાદુત્પન્ના કાલસ્ય દુહિતા તદા

તસ્યાં સમભવદ્ વેનો દુરાત્મા વેદનિન્દકઃ ।
સ દૃષ્ટ્વા પુત્રવદનં ક્રુદ્ધો રાજા વનં યયૌ

તત્ર કૃત્વા તપો ઘોરં ધર્મેણાવૃત્ય રોદસી ।
પ્રાપ્તવાન્ બ્રહ્મસદનં પુરનાવૃત્તિદુર્વભમ્

વેનો રાજા સમભવત્ સમસ્તે ક્ષિતિમણ્ડલે ।
સ માતામહદોષેણ તેન કાલાત્મજાત્મજઃ

ઘોષયામસ નગરે દુરાત્મા વેદનિન્દકઃ ।
ન દાતવ્યં ન યષ્ટવ્યં ન હોતવ્યં કદાચન

અહમેકો ઽત્ર વૈ વન્દ્યઃ પૂજ્યો ઽહં ભવતાં સદા ।
મયા હિ પાલિતા યૂયં નિવસધ્વં યથાસુખમ્

તન્મત્તો ઽન્યો ન દેવો ઽસ્તિ યુષ્માકં યઃ પરાયણમ્ ।
એતચ્છ્રત્વા તુ વચનમૃષયઃ સર્વ એવ તે

પરસ્પરં સમાગમ્ય રાજાનં વાક્યમબ્રવન્ ।
શ્રુતિઃ પ્રમાણં ધર્મસ્ય તતો યજ્ઞઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ

યજ્ઞૈર્વિના નો પ્રીયન્તે દેવાઃ સ્વર્ગનિવાસિનઃ ।
અપ્રીતા ન પ્રયચ્છન્તિ વૃષ્ટિં સસ્યસ્ય વૃદ્ધયે

તસ્માદ્ યજ્ઞૈશ્ચ દેવૈશ્ચ ધાર્યતે સચરાચરમ્ ।
એતચ્છ્રુત્વા ક્રોધદૃષ્ટિર્વેનઃ પ્રાહ પુનઃ પુનઃ

ન યષ્ટવ્યં ન દાતવ્યમિત્યાહ ક્રોધમૂર્ચ્છિતઃ ।
તતઃ ક્રોધસમાવિષ્ટા ઋષયઃ સર્વ એવ તે

નિજઘ્નુર્મન્ત્રપૂતૈસ્તે કુશૈર્વજ્રસમન્વિતૈઃ ।
તતસ્ત્વરાજકે લોકે તમસા સંવૃતે તદા

દસ્યુભિઃ પીડ્યમાનાસ્તાન્ ઋષીંસ્તે શરણં યયુઃ ।
તતસ્તે ઋષયઃ સર્વે મમન્થુસ્તસ્ય વૈ કરમ્

સવ્યં તસ્માત્ સમુત્તસ્થૌ પુરુષો હ્રસ્વદર્શનઃ ।
તમૂચુરૃષયઃ સર્વે નિષીદતુ ભવાનિતિ

તસ્માન્નિષાદા ઉત્પન્ના વેનકલ્મષસંભવાઃ ।
તતસ્તે ઋષયઃ સર્વે મન્મથુર્દક્ષિણં કરમ્

મથ્યમાને કરે તસ્મિન્ ઉત્પન્નઃ પુરુષો ઽપરઃ ।
બૃહત્સાલપ્રતીકાશો દિવ્યલક્ષણલક્ષિતઃ

ધનુર્બાણાઙ્કિતકરશ્ચશ્ચક્રધ્વસમન્વિતઃ ।
તમુત્પન્નં તદા દૃષ્ટ્વા સર્વે દેવાઃ સવાસવાઃ

અભ્યષિઞ્ચન્ પૃથિવ્યાં તં રાજાનં ભૂમિપાલકમ્ ।
તતઃ સ રઞ્જયામાસ ધર્મેણ પૃથિવીં તદા

પિત્રાઃઽપરઞ્જિતા તસ્ય તેન સા પરિપાલિતા ।
તત્ર રાજેતિશબ્દો ઽસ્ય પૃથિવ્યા રઞ્જનાદભૂત્

સ રાજ્યં પાપ્ય તેભ્યસ્તુ ચિન્તયામાસ પાર્થિવઃ ।
પિતા મમ અધર્મિષ્ઠો યજ્ઞવ્યુચ્છિત્તિકારકઃ

કથં તસ્ય ક્રિયા કાર્યા પરલોકસુખાવહા ।
ઇત્યેવં ચિન્તયાનસ્ય નારદો ઽભ્યાજગામ હ

તસ્મૈ સ ચાસનં દત્ત્વા પ્રણિપત્ય ચ પૃષ્ટવાન્ ।
ભગવન્ સર્વલોકસ્ય જાનાસિ ત્વં શુભાશુભમ્

પિતા મમ દુરાચારો દેવબ્રાહ્મણનિન્દકઃ ।
સ્વકર્મરહિતો વિપ્ર પરલોકમવાપ્તવાન્

તતો ઽબ્રવીન્નારદસ્તં જ્ઞાત્વા દિવ્યેન ચક્ષુષા ।
મ્લેચ્છમઘ્યે સમુત્પન્નં ક્ષયકુષ્ઠસમન્વિતમ્

તચ્છ્રુત્વા વચનં તસ્ય નારદસ્ય મહાત્મનઃ ।
ચિન્તયામાસ દુખાર્તઃ કથં કાર્યં મયા ભવેત્

ઇત્યેવં ચિન્તયાનસ્ય મતિર્જાતા મહાત્મનઃ ।
પુત્રઃ સ કથ્યતે લોકે યઃ પિતૄંસ્ત્રાયતે ભયાત્

એવં સંચિન્ત્ય સ તદા નારદં પૃષ્ટવાન્ મુનિમ્ ।
તારણં મત્પિતુસ્તસ્ય મયા કાર્યં કથં મુને

નારદ ઉવાચ
ગચ્છ ત્વં તસ્ય તં દેહં તીર્થેષુ કુરુ નિર્મલમ્ ।
યત્ર સ્થાણોર્મહત્તીર્થં સરઃ સંનિહિતં પ્રતિ

એતચ્છ્રત્વા તુ વચનં નારદસ્ય મહાત્મનઃ ।
સચિવે રાજ્યમાધાય રાજા સ તુ જગામ હ

સ ગત્વા ચોત્તરાં ભૂમિં મ્લેચ્છમધ્યે દદર્શ હ ।
કુષ્ઠરોગેણ મહાતા ક્ષયેણ ચ સમન્વિતમ્

તતઃ શોકેન મહતા સંતપ્તો વાક્યમબ્રવીત્ ।
હ મ્લેચ્છા નૌમિ પુરુષં સ્વગૃહં ચ નયામ્યહમ્

તત્રાહમેનં નિરુજં કરિષ્યે યદિ મન્યથ ।
તથેતિ સર્વે તે મ્લેચ્છાઃ પુરુષં તં દયાપરમ્

ઊચુઃ પ્રણતસર્વાઙ્ગા યથા જાનાસિ તત્કુરુ ।
તત આનીય પુરુષાન્ શિવિકાવાહનોચિતાન્

દત્ત્વા શુલ્કં ચ દ્વિગુણં સુખેન નયત દ્વિજમ્ ।
તતઃ શ્રુત્વા તુ વચનં તસ્ય રાજ્ઞો દયાવતઃ ।
26.39 ગૃહીત્વા શિવિકાં ક્ષિપ્રં કુરુક્ષેત્રેણ યાન્તિ તે ।
તત્ર નીત્વા સ્થાણુતીર્થે અવતાર્ય ચ તે ગતાઃ

તતઃ સ રાજા મધ્યાહ્ને તં સ્નાપયતિ વૈ તદા ।
તતો વાયુરન્તરિક્ષે ઇદં વચનમબ્રવીત્

મા તાત સાહસં કાર્ષિસ્તીર્થ રક્ષ પ્રયત્નતઃ ।
અયં પાપેન ઘોરેમ અતીવ પરિવેષ્ટિતઃ

વેદનિન્દા મહત્પાપં યસ્યાન્તો નૈવ લભ્યતે ।
સો ઽયં સ્નાનાન્મહત્તીર્થં નાશયિષ્યતિ તત્ક્ષણાત્

એતદ્ વોયર્બચઃ શ્રુત્વાદુઃખેન મહતાન્વિતઃ ।
ઉવાચ શોકસંતપ્તસ્તસ્ય દુઃખેન દુઃખિતઃ ।
એષ ઘોરેણ પાપેન અતીવ પરિવેષ્ટિતઃ

પ્રાયશ્ચિત્તં કરિષ્યે ઽહં યદ્વદિષ્યન્તિ દેવતાઃ ।
તતસ્તા દેવતાઃ સર્વા ઇદં વચનમબ્રુવન્

સ્નાત્વા સ્નાત્વા ચ તીર્થેષુ અભિષિઞ્ચસ્વ વારિણા ।
ઓજસા ચુલુકં યાવત્ પ્રતિકૂલે સરસ્વતીમ્

સ્નાત્વા મુક્તિમવાપ્નોતિ પુરુષઃ શ્રદ્ધયાન્વિતઃ ।
એષ સ્વપોષણપરો દેવદૂષણતત્પરઃ

બ્રાહ્મણૈશ્ચ પરિત્યક્તો નૈષ શુદ્ધ્યતિ કર્હિચિત્ ।
તસ્માદેનં સમુદ્દિશ્ય સ્નાત્વા તીર્થેષુ ભક્તિતઃ

અભિષિઞ્ચસ્વ તોયેન તતઃ પૂતો ભવિષ્યતિ ।
ઇત્યેતદ્વચનં શ્રુત્વા કૃત્વા તસ્યાશ્રમં તતઃ

તીર્થયાત્રાં યયૌ રાજા ઉદ્દિશ્ય જનકં સ્વકમ્ ।
સ તેષુ પ્લાવનં કુર્વસ્તીર્થેષુ ચ દિને દિને

અભ્યષિઢ્ચત્ સ્વપિતરં તીર્થતોયેન નિત્યશઃ ।
એતસ્મિન્નેવ કાલે તુ સારમેયો જગામ હ

સ્થાણોર્મઠે કૌલપતિર્દેવદ્રવ્યસ્ય રક્ષિતા ।
પરિગ્રહસ્ય દ્રવ્યસ્ય પરિપાલયિતા સદા

પ્રિયશ્ચ સર્વસોકેષુ દેવકાર્યપરાયણઃ ।
તસ્યૈવં વર્તમાનસ્ય ધર્મમાર્ગે સ્થિતસ્ય ચ

કાલેન ચલિતા બુદ્ધિર્દેવદ્રવ્યસ્ય નાશેને ।
તેનાધર્મેણ યુક્તસ્ય પરલોકગતસ્ય ચ । ।
26.54 દૃષ્ટ્વા યમો ઽબ્રવીદ્ વાક્યં શ્વયોનિં વ3જ મા ચિરમ્ ।
તદ્વાક્યાનન્તરં જાતઃ શ્વ વૈ સૌગન્ધિકે વને

તતઃ કાલેન મહતા શ્વયૂથપરિવારિતઃ ।
પરિભૂતઃ સરમયા દુઃખેન મહતા વૃતઃ

ત્યક્ત્વા દ્વૈતવનં પુણ્યં સાન્નિહત્યં યયૌ સરઃ ।
તસ્મિન્ પ્રવિષ્ટમાત્રસ્તુ સ્થાણોરેવ પ્રસાદતઃ

અતીવ તૃષયા યુક્તઃ સરસ્વત્યાં મમઞ્જ હ ।
તત્ર સંપ્લુતદેહસ્તુ વિમુક્તઃ સર્વાકિલ્બિષૈઃ

આહારલોભેન તદા પ્રવિવેશ કુટીરકમ્ ।
પ્રવિશન્તં તદા દૃષ્ટ્વા શ્વાનં ભયસમન્વિતઃ

સ તં પસ્પર્શ શનકૈઃ સ્થાણુતીર્થે મમઞ્જ હ ।
પતતઃ પૂર્વતીર્થેષુ વિપ્રુષૈઃ પરિષિઞ્ચતઃ

શુનો ઽસ્ય ગાત્રસંભૂતૈરબ્બિન્દુભિઃ સ સિઞ્ચિતઃ ।
વિરક્તદૃષ્ટિશ્ચ શુનઃ ક્ષેપેણ ચ તતઃ પરમ્

સ્થાણુતીર્થસ્ય માહાત્મ્યાત્ સ પુત્રેણ ચ તારિતઃ ।
નિયતસ્તત્ક્ષણાઞ્જાતો સ્તુતિં કર્તું પ્રચક્રમે

વેન ઉવાચ
પ્રપદ્યે દેવમીશાનં ત્વામજં ચન્દ્રભૂષણમ્ ।
મહાદેવં મહાત્માનં વિશ્વસ્ય જગતઃ પતિમ્

નમસ્તે દેવદેવેશ સર્વશત્રુનિષૂદન ।
દેવેશ બલિવિષ્ટમ્ભદેવદૈત્યૈશ્ચ પૂજિત

વિરૂપાક્ષ સહસ્રાક્ષ ત્ર્યક્ષ યક્ષેશ્વરપ્રિય ।
સર્વતઃ પાણિપાદાન્ત સર્વતો ઽક્ષિશિરોમુખ

સર્વતઃ શ્રુતિમલ્લોકે સર્વમાવૃત્ય તિષ્ઠસિ ।
શઙ્કુકર્ણ મહાકર્મ કુમ્ભકર્ણાર્ણવાલય

ગજેન્દ્રકર્ણ ગોકર્ણ પાણિકર્ણ નમો ઽસ્તુ તે ।
શતજિહ્વ શતાવર્ત શતોદર શતાનન

ગાયન્તિ ત્વાં ગાયત્રિણો હ્યર્ચયન્ત્યર્ક્કમર્ચિણઃ ।
બ્રહ્માણં ત્વા શતક્રતો ઉદ્વંશમિવ મેનિરે

મૂર્તૌ હિ તે મહામૂર્તે સમુદ્રામ્બુધરાસ્તથા ।
દેવતાઃ સર્વ એવાત્ર ગોષ્ઠે ગાવ ઇવાસતે

શરીરે તવ પશ્યામિ સોમમગ્નિં જલેશ્વરમ્ ।
નારાયણં તથા સૂર્યં બ્રહ્માણં ચ બૃહસ્પતિમ્

ભગવાન્ કારણં કાર્યં ક્રિયાકારણમેવ તત્ ।
પ્રભવઃ પ્રલયશ્ચૈવ સદસચ્ચાપિ દૈવતમ્

નમો ભવાય શર્વાય વરદાયોગ્રરૂપિણે ।
અન્ધકાસુરહન્ત્રે ચ પશૂનાં પતયે નમઃ

ત્રિજટાય ત્રિશીર્ષાય ત્રિશુલાસક્કપાણયે ।
ત્ર્યમ્બકાય ત્રિનેત્રાય ત્રિપુરઘ્ર નમો ઽસ્તુ તે

નમો મુણ્ડાય ચણ્ડાય અણ્ડાયોત્પત્તિહેતવે ।
ડિણ્ડિમાસક્તહસ્તાય ડિણ્ડિમુણ્ડાય તે નમઃ

નમોર્ધ્વકેશદંષ્ટ્રાય શુષ્કાય વિકૃતાય ચ ।
ધૂમ્રલોહિતકૃષ્ણાય નીલગ્રીવાય તે નમઃ

નમો ઽસ્ત્વપ્રતિરૂપાય વિરુપાય શિવાય ચ ।
સૂર્યમાલાય સૂર્યાય સ્વરૂપધ્વજમાલિને

નમો માનાતિમાનાય નમઃ પટુતરાય તે ।
નમો ગણેન્દ્રનાથાય વૃષસ્કન્ધાય ધન્વિને

સંક્રન્દનાય ચણ્ડાય પર્ણધારપુટાય ચ ।
નમો હિરણ્યવર્ણાય નમઃ કનકવર્ચસે

નમઃ સ્તુતાય સ્તુત્યાય સ્તુતિસ્થાય નમો ઽસ્તુ તે ।
સર્વાય સર્વભક્ષાય સર્વભૂતશરીરિણે

નમો હોત્રે ચ હન્ત્રે ચ સિતોદગ્રપતાકિને ।
નમો નમ્યાય નમ્રાય નમઃ કટકટાય ચ

નમો ઽસ્તુ કૃશનાશાય શયિતાયોત્થિતાય ચ ।
સ્થિતાય ધાવમાનાય મુણ્ડાય કુટિલાય ચ

નમો નર્તનશીલાય લયવાદિત્રશાલિને ।
નાટ્યોપહારલુબ્ધાય મુખવાદિત્રશાલિને

નમો જ્યોષ્ઠાય શ્રેષ્ઠાય બલતિબલઘાતિને ।
કાલનાશાય કાલાય સંસારક્ષયરૂપિણે

હિમવદ્દુહિતુઃ કાન્ત ભૈરવાય નમો ઽસ્તુ તે ।
ઉગ્રાય ચ નમો નિત્યં નમો ઽસ્તુ દશબાહવે

ચિતિભસ્મપ્રિયાયૈવ કપાલાસક્તપાણયે ।
વિભીષણાય ભીષ્માય ભીમવ્રતધરાય ચ

નમો વિકૃતવક્ત્રાય નમઃ પૂતોગ્રદૃષ્ટયે ।
પક્વામમાંસલુબ્ધાય તમ્બિવીણાપ્રિયાય ચ

નમો વૃષાઙ્કવૃક્ષાય ગોવૃષાભિરુતે નમઃ ।
કટઙ્કટાય ભીમાય નમઃ પરપરાય ચ

નમઃ સર્વવરિષ્ઠાય વરાય વરદાયિને ।
નમો વિરક્તરક્તાય ભાવનાયાક્ષમાલિને

વિભેદભેદભિન્નાય છાયાયૈ તપનાય ચ ।
અઘોરઘોરરૂપાય ઘોરઘોરતરાય ચ

નમઃ શિવાય શાન્તાય નમઃ શાન્તતમાય ચ ।
બહુનેત્રકપાલાય એકમૂર્તે નમો ઽસ્તુ તે

નમઃ ક્ષુદ્રાય લુબ્ધાય યજ્ઞભાગપ્રિયાય ચ ।
પઞ્ચાલાય સિતાઙ્ગાય નમો યમનિયામિને

નમશ્ચિત્રોરુઘણ્ટાય ઘણ્ટાઘણ્ટનિઘણ્ટિને ।
સહસ્રશતઘણ્ટાય ઘણ્ટામાલવિભૂષિણે

પ્રણસંઘટ્ટગર્વાય નમઃ કિલિકિલિપ્રિયે ।
હુંહુઙ્કારાય પારાય હુંહુઙ્કારપ્રિયાય ચ

નમઃ સમસમે નિત્યં ગૃહવૃક્ષનિકેતિને ।
ગર્ભમાંસશૃગાલાય તારકાય તરાય ચ

નમો યજ્ઞાય યજિને હુતાય પ્રહુતાય ચ ।
યજ્ઞવાહાય હવ્યાય તપ્યાય તપનાય ચ

નમસ્તુ પયસે તુભ્યં તુણ્ડાનાં પતયે નમઃ ।
અન્નદાયાન્નપતયે નમો નાનાન્નભોજિને

નમઃ સહસ્રશીર્ષાય સહસ્રચરણાય ચ ।
સહસ્રોદ્યતશૂલાય સહસ્રાભરણાય ચ

બાલનુચરગોપ્ત્રે ચ બાલલીલાવિલાસિને ।
નમો બાલાય વૃદ્ધાય ક્ષુબ્ધાય ક્ષોભણાય ચ

ગઙ્ગાલુલિતકેશાય મુઞ્જકેશાય વૈ નમઃ ।
નમઃ ષટ્કર્મતુષ્ટાય ત્રિકર્મનિરતાય ચ

નગ્નપ્રાણાય ચણ્ડાય કૃશાય સ્ફોટનાય ચ ।
ધર્માર્થકામમોક્ષાણાં કથ્યાય કથનાય ચ

સાઙ્ખ્યાય સાઙ્ખ્યમુખ્યાય સાઙ્ખ્યયોગમુખાય ચ ।
નમો વિરથરથ્યાય ચતુષ્પથરથાય ચ

કુષ્ણાજિનોત્તરીયાય વ્યાલયજ્ઞોપવીતિને ।
વક્ત્રસંધાનકેશાય હરિકેશ નમો ઽસ્તુ તે ।
ત્ર્યમ્બિકામ્બિકનાથાયવ્યક્તવ્યક્તાય વેધસે

કામકામદકામઘ્ન તૃપ્તાતૃપ્તવિચારિણે ।
નમઃ સર્વદ પાપઘ્ન કલ્પસંખ્યાવિચારિણે

મહાસત્ત્વ મહાબાહો મહાબલ નમો ઽસ્તુ તે ।
મહામેઘ મહાપ્રખ્ય મહાકાલ મહાધ્યુતે

મેઘાવર્ત યુગાવર્ત ચન્દ્રાર્કપતયે નમઃ ।
ત્વમન્નમન્નભોક્તા ચ પક્વભુક્ પાવનોત્તમ

જરાયુજાણ્ડજાશ્ચૈવ સ્વેદજોદ્ભિદજાશ્ચ યે ।
ત્વમેવ દેવદેવેશ ભૂતગ્રામશ્ચતુર્વિધઃ

સ્રષ્ટા ચરાચરસ્યાસ્ય પાતા હન્તા તથૈવ ચ ।
ત્વામાહુર્બ્રહ્ય વિદ્વાંસો બ્રહ્મ બ્રહ્મવિદાં ગતિમ્

મનસઃ પરમજ્યોતિસ્ત્વં વાયુર્જ્યોતિષામપિ ।
હંહવૃક્ષે મધુકરમાહુસ્ત્વં બ્રહ્મવાદિનઃ

યજુર્મયો ઋઙ્મયસ્ત્વામાહુઃ સામમયસ્તથા ।
પઠ્યસે સ્તુતિભિર્નિત્યં વેદોપનિષદાં ગણૈઃ

બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા વર્ણાવરાશ્ચ યે ।
ત્વમેવ મેઘસંઘાશ્ચ વિદ્યુતો ઽસનિગર્જિતમ્

સંવત્સરસ્ત્વમૃતવો માસો માસાર્ધમેવ ચ ।
યુગા નિમેષાઃ કાષ્ઠાશ્ચ નક્ષત્રાણિ ગ્રહાઃ કલાઃ

વૃક્ષાણાં કકુભો ઽસિ ત્વં ગિરીણાં હિમવાન્ ગિરિઃ ।
વ્યાઘ્રો મૃગાણાં પતતાં તાર્ક્ષ્યો ઽનન્તશ્ચ ભોગિનામ્

ક્ષિરોદો ઽસ્યુદધીનાં ચ યન્ત્રાણાં ધનુરેવ ચ ।
વજ્રં પ્રહરણાનાં ચ વ્રતાનાં સત્યમેવ ચ

ત્વમેવ દ્વેષ ઇચ્છા ચ રાગો મોહઃ ક્ષમાક્ષમે ।
વ્યવસાયો ધૃતિર્લોભઃ કામક્રોધૌ જયાજયૌ

ત્વં શરી ત્વં ગદી ચાપિ ખટ્વાઙ્ગી ચ શરાસની ।
છેત્તા મેત્તા પ્રહર્તાસિ મન્તા નેતા સનાતનઃ

દશલક્ષણસંયુક્તો ધર્મોર્ઽથઃ કામ એવ ચ ।
સમુદ્રાઃ સરિતો ગઙ્ગા પર્વતાશ્ચ સરાંસિ ચ

લતાવલ્લ્યસ્તૃણૌષધ્યઃ પશવો મૃગપક્ષિણઃ ।
દ્રવ્યકર્મગુણારમ્ભઃ કાલપુષ્પફલપ્રદઃ

આદિશ્ચન્તશ્ચ વેદાનાં ગાયત્રી પ્રણવસ્તથા ।
લોહિતો હરિતો નીલઃ કુષ્ણઃ પીતઃ સિતસ્તથા

કદ્રુશ્ચ કપિલશ્ચૈવ કપોતો મેચકસ્તથા ।
સવર્ણશ્ચાપ્યવર્ણાશ્ચ કર્તા હર્તા ત્વમેવ હિ

ત્વમિન્દ્રશ્ચ યમશ્ચૈવ વરુણો ધનદો ઽનિલઃ ।
ઉપપ્લવશ્ચિત્રભાનુઃ સ્વર્ભાનુરેવ ચ

શિક્ષાહૈત્રં ત્રિસૌપર્ણં યજુષાં શતરુદ્રિયમ્ ।
પવિત્રં ચ પવિત્રાણાં મઙ્ગલાનાં ચ મઙ્ગલમ્

તિન્દુકો ગિરિજો વૃક્ષે મુદ્ગં ચાખિલજીવનમ્ ।
પ્રાણાઃ સત્ત્વં રજશ્ચૈવ તમશ્ચ પ્રતિપત્પિતિઃ

પ્રાણો ઽપાનઃ મસાનશ્ચ ઉદાનો વ્યાન એવ ચ ।
ઉન્મેષશ્ચ નિમેષશ્ચ ક્ષુતં જૃમ્ભિતમેવ ચ

લોહિતાન્તર્ગતો દૃષ્ટિર્મહાવક્ત્રો મહોદરઃ ।
શુચિરોમા હરિશ્મશ્રુરૂર્ધ્વકેશશ્ચલાચલઃ

ગીતવાદિત્રનૃત્યજ્ઞો ગીતવાદિત્રકપ્રિયઃ ।
મત્સ્યો જાલો જલૌકાશ્ચ કાલઃ કેલિકલા કલિઃ

અકાલશ્ચ વિકાલશ્ચ દુષ્કાલઃ કાલ એવ ચ ।
મૃત્યુશ્ચ મૃત્યુકર્તા ચ યક્ષો યક્ષભયઙ્કરઃ

સંવર્તકો ઽન્તકશ્ચૈવ સંવર્તકબલાહકઃ ।
ઘણ્ટો ઘણ્ટી માહઘણ્ટી ચિરી માલી ચ માતલિઃ

બ્રહ્મકાલયમાગ્નીનાં દણ્ડી મુણ્ડી ત્રિમુણ્ડધૃક્ ।
ચતુર્યુગશ્ચતુર્વેદશ્ચાતુર્હેત્રપ્રવર્તકઃ

ચાતુરાશ્રમ્યનેતા ચ ચાતુર્વર્ણ્યકરસ્તથા ।
નિત્યમક્ષપ્રિયો ધૂર્તો ગણાધ્યક્ષો ગણાધિપઃ

રક્તમાલ્યામ્બરધરો ગિરિકો ગિરિકપ્રિયઃ ।
શિલ્પં ચ શિલ્પિનાં શ્રેષ્ઠઃ સર્વશિલ્પપ્રવર્તકઃ

ભગનેત્રાઙ્કુશશ્ચણ્ડઃ પૂષ્ણો દન્તવિનાશનઃ ।
સ્વાહા સ્વધા વષટ્કારો નમસ્કારો નમો નમઃ

ગૂઢવ્રતો ગુહ્યતપાસ્તારકાસ્તારકામયઃ ।
ધાતા વિધાતા સંધાતા પૃથિવ્યા ધરણો ઽપરઃ

બ્રહ્મ તપશ્ચ સત્યં ચ વ્રતચર્ય મથાર્જવમ્ ।
ભૂતાત્મા ભૂતકૃદ્ ભૂતિર્ભૂતભવ્યભવોદ્ભવઃ

ભૂર્ભુવઃ સ્વરૃતં ચૈવ ધ્રુવો દાન્તો મહેશ્વરઃ ।
દીક્ષિતો ઽદીક્ષિતઃ કાન્તો દુર્દાન્તો દાન્તસંભવઃ

ચન્દ્રાવર્તો યુગાવર્તઃ સંવર્તકપ્રવર્તકઃ ।
બિન્દુઃ કામો હ્યણુઃ સ્થૂલઃ કર્ણિકારસ્રજપ્રિયઃ

નન્દીમુખો ભીમમુકઃ સુમુકો દુર્મુખસ્તથા ।
હિરણ્યગર્ભઃ શકુનિર્મહોરગપતિર્વિરાટ્ । ।
26.136 અધર્મહા મહાદેવો દણ્ડધારો ગણોત્કટઃ ।
ગોનર્દે ગોપ્રતારશ્ચ ગોવૃષેશ્વરવાહનઃ

ત્રૈલોક્યગોપ્તા ગોવિન્દો ગોમાર્ગો માર્ગ એવ ચ ।
સ્થિરઃ શ્રેષ્ઠશ્ચ સ્થાણુશ્ચ વિક્રોશઃ ક્રોશ એવ ચ

દુર્વારણો દુર્વિષહો દુઃસહો દુરતિક્રમઃ ।
દુર્દ્ધર્ષો દુષ્પ્રકાશશ્ચ દુર્દુર્શો દુર્જયો જયઃ

શશાઙ્કાનલશીતોષ્ણઃ ક્ષુત્તૃષ્ણા ચ નિરામયઃ ।
આધયો વ્યાધયશ્ચૈવ વ્યાધિહા વ્યાધિનાશનઃ

સમૂહશ્ચ સમૂહસ્ય હન્તા દેવઃ સનાતનઃ ।
શિખણ્ડી પુણ્ડરીકાક્ષઃ પુણ્ડરીકવનાલયઃ

ત્ર્યમ્બકો દણ્ડધારશ્ચ ઉગ્રદંષ્ટ્રઃ કુલાન્તકઃ ।
વિષાપહઃ સુરશ્રેષ્ઠઃ સોમપાસ્ત્વં મરુત્પતે ।
અમૃતાશી જગન્નાતો દેવદેવ ગણેશ્વરઃ

મધુશ્ચ્યુતાનાં મધુપો બ્રહ્મવાક્ ત્વં ઘૃતચ્યુતઃ ।
સર્વલોકસ્ય ભોક્તા ત્વં સર્વલોકપિતામહઃ

હિરણ્યરેતાઃ પુરુષસ્ત્વમેકઃ ત્વં સ્ત્રી પુમાંસ્ત્વં હિ નપુંસકં ચ ।
બાલો યુવા સ્થવિરો દેવદંષ્ટ્રા ત્વન્નો ગિરિર્વિશ્વકૃદ્ વિશ્વહર્તા

ત્વં વૈ ધાતા વિશ્વકૃતાં વરેણ્યસ્ ત્વાં પૂજયન્તિ પ્રણતાઃ સદૈવ ।
ચન્દ્રાદિત્યૌ ચક્ષુષી તે ભવાન્ હિ ત્વમેવ ચાગ્નિઃ પ્રપિતામહશ્ચ ।
આરાધ્ય ત્વાં સરખતીં વાગ્લભન્તે અહોરાત્રે નિમિષોન્મેષકર્તા

ન બ્રહ્મા ન ચ ગોવિન્દઃ પૌરાણા ઋષયો ન તે ।
માહાત્મ્યં વેદિતું શક્તા યાતાતથ્યેન શઙ્કર

પુંસાં શતસહસ્રાણિ યત્સમાવૃત્ય તિષ્ઠતિ ।
મહતસ્તમસઃ પારે ગોપ્તા મન્તા ભવાન્ સદા

યં વિનિદ્રા જિતશ્વાસાઃ સત્ત્વસ્થાઃ સંયતેન્દ્રિયાઃ ।
જ્યોતિઃ પશ્યન્તિ યુઞ્જાનાસ્તસ્મૈ યોગાત્મને નમઃ

યા મૂર્તયશ્ચ સૂક્ષ્માસ્તે ન શક્યા યા નિદર્શિતુમ્ ।
તાભિર્માં સતતં રક્ષ પિતા પુત્રમિવૌરસમ્

રક્ષ માં રક્ષણીયો ઽહં તવાનઘ નમો ઽસ્તુ તે ।
ભક્તાનુકમ્પી ભગવાન્ ભક્તશ્ચાહં સદા ત્વયિ

જટિને દણ્ડિને નિત્યં લમ્બોદરશારીરિણે ।
કમણ્ડલુનિષઙ્ગાય તસ્મૈ રુદ્રાત્મને નમઃ

યસ્ય કેશેષુ જીમૂતા નદ્યાઃ સર્વાઙ્ગસન્ધિષુ ।
કુક્ષૌ સમુદ્રશ્ચત્વારસ્તસ્મૈ તોયાત્મને નમઃ

સંભક્ષ્ય સર્વભૂતાનિ યુગાન્તે પર્યુપસ્થિતે ।
યઃ શેતે જલમધ્યસ્થસ્તં પ્રપદ્યે ઽમ્બુશાયિનમ્

પ્રવિશ્ય વદનં રાહોર્યઃ સોમં પિબતે નિશિ ।
ગ્રસત્યર્કં ચ ખર્ભાનૂ રક્ષિતસ્તવ તેજસા

યે ચાત્ર પતિતા ગર્ભા રુદ્રગન્ધસ્ય રક્ષેણ ।
નમસ્તે ઽસ્તુ ખધા ખાહા પ્રાપ્નુવન્તિ તદદ્ભુતે

યે ઽઙ્ગુષ્ઠમાત્રાઃ પુરુષા દેહસ્થાઃ સર્વદેહિનામ્ ।
રક્ષન્તુ તે હિ માં નિત્યં તે મામાપ્યાયયન્તુ વૈ

યે નદીષુ સમુદ્રેષુ પર્વતેષુ ગુહાસુ ચ ।
વૃભમૂલેષુ ગોષ્ઠેષુ કાન્તારગહનેષુ ચ

ચતુષ્પથેષુ રથ્યાસુ ચત્વરેષુ સભાસુ ચ ।
હસ્ત્યશ્વરથશાલાસુ જીર્ણોદ્યાનાલયેષુ ચ

યે ચ પઞ્ચસુ ભૂતેષુ દિશાસુ વિદિશાસુ ચ ।
ચન્દ્રાર્કયોર્મધ્યાગતા યે ચ ચન્દ્રાર્કરશ્મિષુ

રસાતલગતા યે ચ યે ચ તસ્માત્ પરં ગતાઃ ।
નમસ્તેભ્યો નમસ્તેભ્યો નમસ્તેભ્યશ્ચ નિત્યશઃ

યેષાં ન વિદ્યતે સંખ્યા પ્રમાણં રૂપમેવ ચ ।
અસંખ્યેયગણા રુદ્રા નમસ્તેભ્યો ઽસ્તુ નિત્યશઃ

પ્રસીદ મમ ભદ્રં તે તવ ભાવગતસ્ય ચ ।
ત્વયિ મે હૃદયં દેવ ત્વયિ બુદ્ધિર્મતિસ્ત્વયિ

સ્તુત્વૈવં સ મહાદેવં વિરરામ દ્વિજોત્ત્મઃ