વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 25

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે ચતુર્વિંશો ઽધ્યાયઃ
સનત્કુમાર ઉવાચ
સ્થાણોર્વટસ્યોત્તરતઃ સુક્રતીર્થં પ્રકીર્તિતમ્ ।
સ્થાણોર્વટસ્ય પૂર્વેણ સોમતીર્થં દ્વિજોત્તમ

સ્થાણોર્વટં દક્ષિણતો દક્ષતીર્થમુદાહૃતમ્ ।
સ્થાણોર્વટાત્ પશ્ચિમતઃ સ્કન્દતીર્થં પ્રતિષ્ઠિતમ્

એતાનિ પુણ્યતીર્તાનિ મધ્યે સ્થાણુરિતિ સ્મૃતઃ ।
તસ્ય દર્શનમાત્રેણ પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્

અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં યસ્ત્વેતાનિ પરિક્રમેત્ ।
પદે પદે યજ્ઞફલં સ પ્રાપ્નોતિ ન શંશયઃ

એતાનિ મુનિભિઃ સાધ્યૈરાદિત્યૈર્વસુભિસ્તદા ।
મરુદ્ભિર્વહ્નિભિશ્ચૈવ સેવિતાનિ પ્રયત્નતઃ

અન્યે યે પ્રાણિનઃ કેચિત્ પ્રવિષ્ટાઃ સ્થાણુમુત્તમમ્ ।
સર્વપાપવિનિર્મુક્તાઃ પ્રયાન્તિ પરમાં ગતિમ્

અસ્તિ તત્સંનિધૌ લિઙ્ગં દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ ।
ઉમા ચ લિઙ્ગરૂપેણ હરપાર્શ્વં ન મુઞ્ચતિ

તસ્ય દર્શનમાત્રેણ સિદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ ।
વટસ્ય ઉત્તરે પાર્શ્વે તક્ષકેણ મહાત્મના

પ્રતિષ્ઠિતં મહાલિઙ્ગં સર્વકામપ્રદાયકમ્ ।
વટસ્ય પૂર્વદિગ્ભાગે વિશ્વકર્મકૃતં મહત્

લિઙ્ગં પ્રત્યઙ્મુખં દૃષ્ટ્વા સિદ્ધિમાપ્નોતિ માનવઃ ।
તત્રૈવ લિઙ્ગરૂપેણ સ્થિતા દેવી સરસ્વતી

પ્રણમ્ય તાં પ્રયત્નેન બુદ્ધિં મેધાં ચ વિન્દતિ ।
વટપાર્શ્વે સ્થિતં લિઙ્ગં બ્રહ્મણા તત્ પ્રતિષ્ઠિતમ્

દૃષ્ટ્વા વટેશ્વરં દેવં પ્રયાતિ પરમં પદમ્ ।
તતઃ સ્થાણુવટં દૃષ્ટ્વા કૃત્વા ચાપિ પ્રદક્ષિણમ્

પ્રદિક્ષિણીકૃતા તેન સપ્તદ્વીપા વસુંધરા ।
સ્થાણોઃ પશ્ચિમદિગ્બાગે નકુલીશો ગણઃ સ્મૃતઃ

તમભ્યર્ચ્ય પ્રયત્નેન સર્વપાપૈઃ પ્રમુચ્યતે ।
તસ્ય દક્ષિણદિગ્ભાગે તીર્થં રુદ્રકરં સ્મૃતમ્

તસ્મિન્ સ્નાતઃ સર્વતીર્થે સ્નાતો ભવતિ માનવઃ ।
તસ્ય ચોત્તરદિગ્ભાગે રાવણેન મહાત્મના

પ્રતિષ્ઠિતં મહાલિઙ્ગં ગોકર્ણં નામ નામતઃ ।
આષાઢમાસે યા કૃષ્ણા ભવિષ્યતિ ચતુર્દશી ।
તસ્યાં યોર્ઽચતિ ગોકર્ણં તસ્ય પુણ્યફલં શૃણુ

કામતો ઽકામતો વાપિ યત્ પાપં તેન સંચિતમ્ ।
તસ્માદ્ વિમુચ્યતે પાપાત્ પૂજયિત્વા હરં શુચિઃ

કૌમારબ્રહ્મચર્યેણ યત્પુણ્યં પ્રાપ્યતે નરૈઃ ।
તત્પુણ્યં સકલં તસ્ય અષ્ટમ્યાં યોર્ઽચયેચ્છિવમ્

યદીચ્છેત્ પરમં રૂપં સૌભાગ્યં ધનસંપદઃ ।
કુમારેશ્વરમાહાત્મ્યાત્ સિદ્ધ્યતે નાત્ર સંશયઃ । ।
25.19 તસ્ય ચોત્તરદિગ્બાગે લિઙ્ગં પૂજ્ય વિભીષણઃ ।
અજરશ્ચામરશ્ચૈવ કલ્પયિત્વા બભૂવ હ

આષાઢસ્ય તુ માસસ્ય શુક્લા યા ચાષ્ટમી ભવેત્ ।
તસ્યાં પૂજ્ય સોપવાસો હ્યમૃતત્વમવાપ્નુયાત્

ખરેણ પૂજિતં લિઙ્ગં તસ્મિન્ સ્થાને દ્વિજોત્તમ ।
તં પૂજયિત્વા યત્નેન સર્વકામાનવાપ્નુયાત્

દૂષણસ્ત્રિશિરાશ્ચૈવ તત્ર પૂજ્ય મહેશ્વરમ્ ।
યથાભિલષિતાન્ કામાનાપતુસ્તૌ મુદાન્વિતૌ

ચૈત્રમાસે સિતે પક્ષે યો નરસ્તત્ર પૂજયેત્ ।
તસ્ય તૌ વરદૌ દેવૌ પ્રયચ્છેતે ઽભિવાઞ્છિતમ્

સ્થાણોર્વટસ્ય પૂર્વોણ હસ્તિપાદેશ્વરઃ શિવઃ ।
તં દૃષ્ટ્વા મુચ્યતે પાપૈરન્યજન્મનિ સંભવૈઃ

તસ્ય દક્ષિણતો લિઙ્ગં હારીતસ્ય ઋષેઃ સ્થિતમ્ ।
યત્ પ્રણણ્ય પ્રયત્નેન સિદ્ધિં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

તસ્ય દક્ષિણપાર્શ્વે તુ વાપીતસ્ય મહાત્મનઃ ।
લિહ્ગં ત્રૈલોક્યવિખ્યાતં સર્વપાપહરં શિવમ્

કઙ્ગાલરૂપિણા ચાપિ રુદ્રેણ સુમહાત્મના ।
પ્રતિષ્ઠિતં મહાલિઙ્ગં સર્વપાપપ્રણશનમ્

ભુક્તિદં મુક્તિદં પ્રોક્તં સર્વકિલ્બિષનાશનમ્ ।
લિઙ્ગસ્ય દર્શનાચ્ચૈવ અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

તસ્ય પશ્ચિમદિગ્ભાગે લિઙ્ગં સિદ્ધપ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
સિદ્ધેશ્વરં તુ વિખ્યાતં સર્વસિદ્ધિપ્રદાયકમ્

તસ્ય દક્ષિણદિગ્બાગે મૃકણ્ડેન મહાત્મના ।
તત્ર પ્રતિષ્ઠિતં લિઙ્ગં દર્શનાત્ સિદ્ધિદાયકમ્

તસ્ય પૂર્વે ચ દિગ્ભાગે આદિત્યેન મહાત્મના ।
પ્રતિષ્ઠિતં લિઙ્ગવરં સર્વકિલ્બિષનાશનમ્

ચિત્રાઙ્ગદસ્તુ ગન્ધર્વો રમ્ભા ચાપ્સરસાં વરા ।
પરસ્પરં સાનુરાગૌ સ્થાણુદર્શનકાઙ્ક્ષિણૌ

દૃષ્ટ્વા સ્થાણું પૂજયિત્વા સાનુરાગૌ પરસ્પરમ્ ।
આરાધ્ય વરદં દેવં પ્રતિષ્ઠાપ્ય મહેશ્વરમ્

ચિત્રાઙ્ગદેશ્વરં દૃષ્ટ્વા તથા રમ્ભેશ્વરં દ્વિજ ।
સુભગો દર્શનીયશ્ચ કુલે જન્મ સમાપ્નુયાત્

તસ્ય દભિણતો લિઙ્ગં વજ્રિણા સ્થાપિતં પુરા ।
તસ્ય પ્રસાદાત્ પ્રાપ્નોતિ મનસા ચિન્તિતં ફલમ્

પરાશરેણ મુનિના તતૈવારાધ્ય શઙ્કરમ્ ।
પ્રાપ્તં કવિત્વં પરમં દર્શનાચ્છઙ્કરસ્ય ચ

વેદવ્યાસેન મુનિના આરાધ્ય પરમેશ્વરમ્ ।
સર્વજ્ઞત્વં બ્રહ્મજ્ઞાનં પ્રાપ્તં દેવપ્રસાદતઃ

સ્થાણોઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે વાયુના જગદાયુના ।
પ્રતિષ્ઠિતં મહાલિઙ્ગં દર્શનાત્ પાપનાશનમ્

તસ્યાપિ દક્ષિણે ભાગે લિઙ્ગં હિમવતેશ્વરમ્ ।
પ્રતિષ્ઠિતં પુણ્યકૃતાં દર્શનાત્ સિદ્ધિકારકમ્

તસ્યાપિ પશ્ચિમે ભાગે કાર્તવીર્યેણ સ્થાપિતમ્ ।
લિઙ્ગં પાપહરં સદ્યો કાર્તનાત્ પુણ્યમાપ્નુયાત્

તસ્યાપ્યુત્તરદિગ્ભાગો સુપાર્શ્વે સ્થાપિતં પુનઃ ।
આરાધ્ય હનુમાંશ્ચાપ સિદ્ધિં દેવપ્રસાદતઃ

તસ્યૈવ પૂર્વદિગ્ભાગે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ।
આરાધ્ય વરદં દેવં ચક્રં લબ્ધં સુદર્શનમ્

તસ્યાપિ પૂર્વાદિઘ્ભાગે મિત્રેણ વરુણેન ચ ।
પ્રતિષ્ઠિતૌ લિઙ્ગવરૌ સર્વકામપ્રદાયકૌ

એતાનિ મુનિભિઃ સાધ્યૈરાદિત્યૈર્વસુભિસ્તથા ।
સેવિતાનિ પ્રયત્નેન સર્વપાપહરાણિ વૈ

ખર્ણલિઙ્ગસ્ય પશ્ચાત્તુ ઋષિભિસ્તત્ત્વદર્શિભિઃ ।
પ્રતિષ્ઠિતાનિ લિઙ્ગાનિ યેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે

તથા હ્યુત્તરતસ્તસ્ય યાવદોઘવતી નદી ।
સહસ્રમેકં લિઙ્ગાનાં દેવપશ્ચિમતઃ સ્થિતમ્

તસ્યાપિ પૂર્વદિગ્ભાગે બાલખિલ્યૈર્મહાત્મભિઃ ।
પ્રતિષ્ઠિતા રુદ્રકોટિર્યાવત્સંનિહિતં સરઃ

દક્ષિણેન તુ દેવસ્ય ગન્ધર્વૈર્યક્ષકિન્નરૈઃ ।
પ્રતિષ્ઠિતાનિ લિઙ્ગાનિ યેષાં સંખ્યા ન વિદ્યતે

તિસ્રઃ કોટ્યોર્ઽધકોટી ચ લિઙ્ગાનાં વાયુરબ્રવીત્ ।
અસંખ્યાતાઃ સહસ્રાણિ યે રુદ્રાઃ સ્થાણુમાશ્રિતાઃ

એતજ્જ્ઞાત્વા શ્રદ્દધાનઃ સ્થાણુલિઙ્ગં સમાશ્રયેત્ ।
યસ્ય પ્રસાદાત્ પ્રાપ્નોતિ મનસા ચિન્તિતં ફલમ્

અકામો વા સકામો વા પ્રવિષ્ટઃ સ્થાણુમન્દિરમ્ ।
વિમુક્તઃ પાતકૈર્ઘોરૈઃ પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્

ચૈત્રે માસે ત્રયોદશ્યાં દિવ્યનક્ષત્રયોગતઃ ।
શુક્રાર્કચન્દ્રસંયોગે દિને પુણ્યતમે શુભે

પ્રતિષ્ઠિતં સ્થાણુલિઙ્ગં બ્રહ્મણા લોકધારિણા ।
ઋષિભિર્દેવસંઘૈશ્ચ પૂજિતં શાશ્વતીઃ સમાઃ

તસ્મિન્ કાલે નિરાહારા માનવાઃ શ્રદ્ધયાન્વિતાઃ ।
પૂજયન્તિ શિવં યે વૈ તે યાન્તિ પરમં પદમ્

તદારૂઢમિદં જ્ઞાત્વા યે કુર્વન્તિ પ્રદક્ષિણમ્ ।
પ્રદક્ષિણીકૃતા તૈસ્તુ સપ્તદ્વીપા વસુંધરા