વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 17

ઇતિ ક્ષીવામનુરાણે સરોમાહાત્મ્યે ષોડશો ઽધ્યાયઃ
ઋષય ઊચુઃ ।
કથં મઙ્કણકઃ સિદ્ધઃ કસ્માજ્જાતો મહાનૃષિઃ ।
નૃત્યમાનસ્તુ દેવેન કિમર્થં સ નિવારિતઃ

લોમહર્ષણ ઉવાચ
કશ્યપસ્ય સુતો જજ્ઞે માનસો મઙ્કણોમુનિઃ ।
સ્નાનં કર્તું વ્યવસિતો ગૃહીત્વા વલ્કલં દ્વિજઃ

તત્ર ગતા હ્યપ્સરસો રમ્ભાદ્યાઃ પ્રિયદર્શનાઃ ।
સ્નાયન્તિ રુચિરાઃ સ્નિગ્ધાસ્તેન સાર્ધમનિન્દિતાઃ

તતો મુનેસ્તદા ક્ષોભાદ્રેતઃ સ્કન્નં યદમ્ભસિ ।
તદ્રેતઃ સ તુ જગ્રાહ કલશે વૈ મહાતપાઃ

સપ્તધા પ્રવિભાગં તુ કલશસ્થં જગામ હ ।
તત્રર્ષયઃ સ્પત જાતા વિદુર્યાન્ મરુતાં ગણાન્ ।
17.5 વાયુવેગો વાયુબલો વાયુહા વાયુમણ્ડલઃ ।
વાયુજ્વલો વાયુરેતો વાયુચક્રશ્ચ વીર્યવાન્

એતે હ્યપત્યાસ્તસ્યર્ષેર્ધારયન્તિ ચરાચરમ્ ।
પુરા મઙ્કણકઃ સિદ્ધઃ કુશાગ્રેણેતિ મે શ્રુતમ્

ક્ષતઃ કિલ કરે વિપ્રાસ્તસ્ય શાકરસો ઽસ્રવત્ ।
સ વૈ શાકરસં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટઃ પ્રનુત્તવાન્

તતઃ સર્વં પ્રનૃત્તં ચ સથાવરં જઙ્મં ચ યત્ ।
પ્રનુત્તં ચ જગદ્ દૃષ્ટ્વા તેજસા તસ્ય મોહિતમ્

બ્રહ્માદિભિઃ સુરૈસ્તત્ર ઋષિભિશ્ચ તપોધનૈઃ ।
વિજ્ઞપ્તો વૈ મહાદેવો મુનેરર્થે દ્વિજોત્તમાઃ

નાય નૃત્યેદ્ યથા દેવ તથા ત્વં કર્તુમર્હસિ ।
તતો દેવો મુનિં દૃષ્ટ્વા હર્ષાવિષ્ટમતીવ હિ

સુરણાં હિતકામાર્થં મહાદેવો ઽભ્યભાષત ।
હર્ષસ્થાનં કિમર્થં ચ તવેદં મુનિસત્તમ ।
તપસ્વિનો ધર્મપથે સ્થિતસ્ય દ્વિજસત્તમ

કિં ન પશ્યસિ મે બ્રહ્મન્ કરાચ્છાકરસં સ્રુતમ્ ।
યં દૃષ્ટ્વાહં પ્રનુત્તો વૈ હર્ષેણ મહતાન્વિતઃ

તં પ્રહસ્યાબ્રવીદ્ દેવો મુનિં રાગેમ મોહિતમ્ ।
અહં ન વિસ્મયં વિપ્ર ગચ્છામીહ પ્રપશ્યતામ્

એવમુક્ત્વા મુનિશ્રેષ્ઠં દેવદેવો મહાદ્યુતિઃ ।
અઙ્ગુલ્યગ્રેણ વિપ્રેન્દ્રાઃ સ્વાઙ્ગુષ્ઠં તાડયદ્ ભવઃ

તતો ભસ્મ ક્ષતાત્ તસ્માન્નિર્ગતં હિમસન્નિભમ્ ।
તદ્ દૃષ્ટ્વા વ્રીડિતોવિપ્રઃ પાદયોઃ પતિતો ઽબ્રવીત્

નાન્યં દેવાદહં મન્યે શૂલપાણેર્મહાત્મનઃ ।
ચરાચરસ્ય જગતો વરસ્ત્વમસિ શૂલધૃક્

ત્વદાશ્રયાશ્ચ દૃશ્યન્તે સુરા બ્રહ્માદયો ઽનઘ ।
પૂર્વસ્ત્વમસિ દેવાનાં કર્તા કારયિતા મહત્

ત્વત્પ્રસાદાત્ સુરાઃ સર્વે મોદન્તે હ્યકુલોભયાઃ ।
એવં સ્તુત્વા મહાદેવમૃષિઃ સ પ્રણતો ઽબ્રવીત્

ભગવંસ્ત્વપ્રસાદાદ્ધિ તપો મે ન ક્ષયં વ્રજેત્ ।
તતો દેવઃ પ્રસાન્નાત્મા તમૃષિં વાક્યમબ્રવીત્

ઈશ્વર ઉવાચ
તપસ્તે વર્દ્ધતાં વિપ્ર મત્પ્રસાદાત્ સહસ્રધા ।
આશ્રમે ચેહ વત્સ્યામિ ત્વયા સાર્દ્ધમહં સદા

સપ્તસારસ્વતે સ્નાત્વા યો મમર્ચિષ્યતે નરઃ ।
ન તસ્ય દુર્લભં કિઞ્ચિદિહ લોકે પરત્ર ચ

સારસ્વતં ચ તં લોકં ગમિષ્યતિ ન સંશયઃ ।
શિવસ્ય ચ પ્રસાદેન પાપ્નોતિ પરમં પદમ્