વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 16

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્ને પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ
લોમહર્ષણ ઉવાચ ।
પવનસ્ય હ્રદે સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા દેવં મહેશ્વરમ્ ।
વિમુક્તઃ કલુષૈઃ સર્વૈઃ શૈવં પદમવાપ્નુયાત્

પુત્રશોકેન પવનો યસ્મિલ્લીનો બભૂવ હ ।
તતઃ સબ્રહ્મકૈર્દેવૈઃ પ્રસાદ્ય પ્રકટીકૃતઃ

અતો ગચ્છેત અમૃતં સ્થાનં તચ્છૂલપાણિનઃ ।
યત્ર દેવૈઃ સગન્ધર્વૈઃ હનુમાન્ પ્રકટીકૃતઃ

તત્ર તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા અમૃતત્વમવાપ્નુયાત્ ।
કુલોત્તારણમાસાદ્ય તીર્થસેવી દ્વિજોત્તમઃ

કુલાનિ તારયેત્ સર્વાન્ માતામહપિતામહાન્ ।
શાલિહોત્રસ્ય રાજર્ષેસ્તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

તત્ર સ્નાત્વા વિમુક્તસ્તુ કલુષૈર્દૈહસંભવૈઃ ।
શ્રીકુઞ્જં તુ સરસ્વત્યાં તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્

તત્ર સ્નાત્વા નરો ભક્ત્યા અગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્ ।
તતો નૈમિષકુઞ્જં તુ સમાસાદ્ય નરઃ શુચિઃ

નૈમિષસ્ય ચ સ્નાનેન યત્ પુણ્યં તત્ સમાપ્નુયાત્ ।
તત્ર તીર્થં મહાખ્યાતં વેદવત્યા નિષેવિતમ્

રાવણેન ગૃહીતાયાઃ કેશેષુ દ્વિજસત્તમાઃ ।
તદ્વધાય ચ સા પ્રાણાન્ મુમુચે શોકકર્શિતા

તતો જાતા ગૃહે રાજ્ઞો નજકસ્ય મહાત્મનઃ ।
સીતા નામેતિ વિખ્યાતા રામપત્ની પતિવ્રતા

સા હૃતા રાવણેનેહ વિનાશાયાત્મનઃ સ્વયમ્ ।
રામેણ રાવણં હત્વા અભિષિચ્ય વિભિષણમ્

સમાનીતા ગૃહં સીતા કીર્તિરાત્મવતા યથા ।
તસ્યાસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા કન્યાયજ્ઞફલં લભેત્

વિમુક્તઃ કલુષૈઃ સર્વૈઃ પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્ ।
તતો ગચ્છેત સુમહદ્ બ્રહ્મણઃ સ્થાનમુત્તમમ

યત્ર વર્ણાવરઃ સ્નાત્વા બ્રાહ્મણ્યં લભતે નરઃ ।
બ્રાહ્મણશ્ચ વિશુદ્ધત્મા પરં પદમવાપ્નુયાત્

તતો ગચ્છેત સોમસ્ય તીર્થં ત્રૈલોક્યદુર્લભમ્ ।
યત્ર સોમસ્તપસ્તપ્ત્વા દ્વિજરાજ્યમવાપ્નુયાત્

તત્ર સ્નાત્વાર્ઽચયિત્વા ચ સ્વપિતૄન્ દૈવતાનિ ચ ।
નિર્મલઃ સ્વર્ગમાયાતિ કાર્તિક્યાં ચન્દ્રમા યથા । ।
16.16 સપ્તસારસ્વતં તીર્થં ત્રૈલોક્યસ્યાપિ દુર્લભમ્ ।
યત્ર સપ્ત સરસ્વત્ય એકીભૂતા વહન્તિ ચ

સુપ્રભા કાઞ્ચનાક્ષી ચ વિશાલા માનસહ્રદા ।
સરસ્વત્યોઘનામા ચ સુવેણુર્વિમલોદકા

પિતામહસ્ય યજતઃ પુષ્કરેષુ સ્થિતસ્ય હ ।
અબ્રુવન્ ઋષયઃ સર્વે નાયં યજ્ઞો મહાફલઃ

ન દૃશ્યતે સરિચ્છ્રેષ્ઠા યસ્માદિહ સરસ્વતી ।
તછ્રુત્વા ભગવાન્ પ્રીતઃ સસ્મારાથ સરસ્વતીમ્

પિતામહેન યજતા આહૂતા પુષ્કરેષુ વૈ ।
સુપ્રભા નામ સા દેવી તત્ર ખ્યાતા સરસ્વતી

તાં દૃષ્ટ્વા મુનયઃ પ્રીતા વેગયુક્તાં સરસ્વતીમ્ ।
પિતામહં માનયન્તીં તે તુ તાં બહુ મેનિરે

એવમેષા સરિચ્છ્રેષ્ઠા પુષ્કરસ્થા સરસ્વતી ।
સમાનીતા સુરુક્ષેત્રે મઙ્કણેન મહાત્મના

નૈમિષે મુનયઃ સ્થિત્વા શૌનકાદ્યાસ્તપોધનાઃ ।
તે પૃચ્છન્તિ મહાત્માનં પૌરાણં લોમહર્ષણમ્

કથં યજ્ઞફલો ઽસ્માકં વર્તતાં સત્પથે ભવેત્ ।
તતો ઽબ્રેવીન્મહાભાગાઃ પ્રણમ્ય શિરસા ઋતીન્

સરસ્વતી સ્થિતા યત્ર તત્ર યજ્ઞફલં મહત્ ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ મનુયો નાનાસ્વાધ્યાયવેદિનઃ

સમાગમ્ય તતઃ સર્વે સસ્મરુસ્તે સરસ્વતીમ્ ।
સા તુ ધ્યાતા તતસ્તત્ર ઋષિભિઃ સત્રયાજિભિઃ

સમાગતા પ્લાવનાર્થં યજ્ઞે તેષાં મહાત્મનામ્ ।
નૈમિષે કાઞ્ચનાક્ષી તુ સ્મૃતા મઙ્કણકેન સા

સમાગતા કુરુક્ષેત્રં પુણ્યતોય સરસ્વતી ।
ગયસ્ય યજમાનસ્ય ગયેષ્વેવ મહાક્રતુમ્

આહૂતા ચ સરિચ્છ્રેષ્ઠા ગયયજ્ઞે સરસ્વતી ।
વિશાલાં નામ તાં પ્રાહુરૃષયઃ સંશિતવ્રતાઃ

સરિત્ સા હિ સમાહૂતા મઙ્કણેન મહાત્મના ।
કુરુક્ષેત્રં સમાયાતા પ્રવિષ્ટા ચ મહાનદી

ઉત્તરે કોશલાભાગે પુણ્યે દેવર્ષિસેવિતે ।
ઉદ્દાલકેન મુનિના તત્ર ધ્યાતા સરસ્વતી

આજગામ સરિચ્છ્રેષ્ઠા તં દેશં મુનિકારણાત્ ।
પૂજ્યમાના મુનિગણૈર્વલ્કલાજિનસંવૃતૈઃ

મનોહરેતિ વિખ્યાતા સર્વપાપક્ષયાવહા ।
આહૂતા સા કુરુક્ષેત્રે મઙ્કણેન મહાત્મના ।
ઋષેઃ સંમાનનાર્થાય પ્રવિષ્ટા તીર્થમુત્તમમ્

સુવેણુરિતિ વિખ્યાતા કેદારે યા સરસ્વતી ।
સર્વપાપાક્ષયા જ્ઞેયા ઋષિસિદ્ધિનિષેવિતા

સાપિ તેનેહ મુનિના આરાધ્ય પરમેશ્વરમ્ ।
ઋષીણામુપકારાર્થં કુરુક્ષેત્રં પ્રવેશિતા

દક્ષેણ યજતા સાપિ ગઙ્ગાદ્વારે સરસ્વતી ।
વિમલોદા ભગવતી દક્ષેણ પ્રકટીકૃતા

સમાહૂતા યયૌ તત્ર મઙ્કણેન મહાત્મના ।
કુરુક્ષેત્રે તુ કુરુણા યજિતા ચ સરસ્વતી

સરોમધ્યે સમાનીતા માર્કણ્ડેયેન ધીમતા ।
અભિષ્ટૂય મહાભાગાં પુણ્યતોયાં સરસ્વતીમ્

યત્ર મઙ્કણકઃ સિદ્ધઃ સપ્તસારસ્વતે સ્થિતઃ ।
નૃત્યમાનશ્ચ દેવેન શઙ્કરેણ નિવારિતઃ