વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 14

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે ત્રયોદસો ઽધ્યાયઃ
લોમહર્ષણ ઉવાચ ।
તતો રામહૃદં ગચ્છેત્ તીર્થસેવી દ્વિજોત્તમઃ ।
યત્ર રામેણ વિપ્રેણ તરસા દીપ્તતેજસા

ક્ષત્રમુત્સાદ્ય વીરેણ હ્રદાઃ પઞ્ચ નિવેશિતાઃ ।
પૂરયિત્વા નરવ્યાઘ્ર રુધિરેણેતિ નઃ શ્રુતમ્

પિતરસ્તર્પિતાસ્તેન તથૈવ ચ પિતામહાઃ ।
તતસ્તે પિતરઃ પ્રીતા રામમૂચુર્દ્વિજોત્તમાઃ

રામ રામ મહાબાહો પ્રીતાઃ સ્મસ્તવ ભાર્ગવ ।
અનયા પિતૃભક્ત્યા ચ વિક્રમેણ ચ તે વિભો

વરં વૃણીષ્વ ભદ્રં તે કિમિચ્છસિ મહાયશઃ ।
એવમુક્તસ્તુ પિતૃભી રામઃ પ્રભવતાઃ પરઃ

અબ્રવીત્ પ્રાઞ્જલિર્વાક્યં સ પિતૃન્ ગગને સ્થિતાન્ ।
ભવન્તો યદિ મે પ્રીતા યદ્ય નુગ્રાહ્યતા મયિ

પિતૃપ્રસાદાદિચ્છેયં તપસાપ્યાયનં પુનઃ ।
યચ્ચ પોષાભિભૂતેન ક્ષત્રમુત્સાદિતં મયા

તતશ્ચ પાપાન્મુચ્યેયં યુષ્માકં તેજસા હ્યહમ્ ।
હ્રદાશ્ચૈતે તીર્થભૂતા ભવેયુર્ભુવિ વિશ્રુતાઃ

એવમુક્તાઃ શુભં વાક્યં રામસ્ય પિતરસ્તદા ।
પ્રત્યૂચુઃ પરમપ્રીતા રામં હર્ષપુરસ્કૃતાઃ

તપસ્તે વર્દ્ધૂતાં પુત્ર પિતૃભક્ત્યા વિશેષતઃ ।
યચ્ચ રોષાભિભૂતેન ક્ષત્રમુત્સાદિતં ત્વયા

તતશ્ચ પાપાન્મુક્તસ્ત્વં પાતિતાસ્તે ક્વકર્મભિઃ ।
હ્રદાશ્ચ તવ તીર્થત્વં ગમીષ્યન્તિ ન સંશયઃ

હ્રદેષ્વેતેષુ યે સ્નાત્વા સ્વાન્ પિતૄંસ્તર્પયન્તિ ચ ।
તેભ્યો દાસ્યન્તિ પિતરો યથાભિલષિતં વરમ્

ઈપ્સિતાન્ માનસાન્ કામાન્ સ્વર્ગવાસં ચ શાશ્વતમ્ ।
એવં દત્ત્વા વરાન્ વિપ્રા રામસ્ય પિતરસ્તદા

આમન્ત્ર્ય ભાર્ગવં પ્રીતાસ્તત્રૈવાન્તર્હિતાસ્તદા ।
એવં રામહ્રદાઃ પુણ્યા ભાર્ગવસ્ય મહાત્મનઃ

સ્નાત્વા હ્રદેષુ રામસ્ય બ્રહ્મચારી શુચિવ્રતઃ ।
રામમભ્યર્ચ્ય શ્રદ્ધાવાન્ વિન્દેદ્ બહુ સુવર્ણકમ્

વંશમૂલં સમાસાદ્ય તીર્થસેવી સુસંયતઃ ।
સ્વવંશસિદ્ધયે વિપ્રાઃ સ્નાત્વા વૈ વંશમૂલકે

કાયશોધનમાસાદ્ય તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
શરીરસુદ્ધિમાપ્નોતિ સ્નાતસ્તસ્મિન્ ન સંશયઃ

સુદ્ધદેહશ્ચ તં યાતિ યસ્માન્નાવર્તતે પુનઃ ।
તાવદ્ ભ્રમન્તિ તીર્થેષુ સિદ્ધાસ્તીર્થપરાયણાઃ ।
યાવન્ન પ્રાપ્નુવન્તીહ તીર્થં તત્કાયશોધનમ્

તસ્મિસ્તીર્થે ચ સંપ્લાવ્ય કાયં સંયતમાનસઃ ।
પરં પદમવાપ્નોતિ યસ્માન્નાવર્તતે પુનઃ ।
14.19 તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રાસ્તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
લોકા યત્રોદ્ધતાઃ સર્વે વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના

લોકોદ્ધારં સામાસાદ્ય તીર્થસ્મરણતત્પરઃ ।
સ્નાત્વાતીર્થવરે તસ્મિન્ લોકાન્ પશ્યતિ શાશ્વતાન્

યત્ર વિષ્ણુઃ સ્થિતો નિત્યં શિવો દેવઃ સનાતનઃ ।
તૌ દેવૌ પ્રણિપાતેન પ્રસાદ્ય મુક્તિમાપ્નુયાત્

શ્રીતીર્થં તુ તતો ગચ્છેત્ શાલગ્રામમનુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાતસ્ય સાન્નિધ્યં સદા દેવી પ્રયચ્છતિ

કપિલાહ્રદમાસાદ્ય તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વાર્ઽચયિત્વા ચ દૈવતાનિ પિતૃસ્તથા

કપિલાનાં સહસ્રસ્ય ફલં વિન્દતિ માનવઃ ।
તત્ર સ્થિતં મહાદેવં કાપિલં વપુરાસ્થિતમ્

દૃષ્ટ્વા મુક્તિમવાપ્નોતિ ઋષિભિઃ પૂજિતં શિવમ્ ।
સૂર્યતીર્થં સમાસાદ્ય સ્નાત્વા નિયતમાનસઃ

અર્ચયિત્વા પિતૃન્ દેવાનુપવાસપરાયણઃ ।
અગ્નિષ્ટોમમવાપ્નોતિ સૂર્યલોકં ચ ગચ્છતિ

સહસ્રકિરણં દેવં ભાનું ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
દૃષ્ટ્વા મુક્તિમવાપ્નોતિ નરો જ્ઞાનસમન્વિતઃ

ભવાનીવનામાસાદ્ય તીર્થસેવી યથાક્રમમ્ ।
તત્રાભિષેકં કુર્વાણો ગોસહસ્રફલં લભેત્

પિતામહસ્ય પિબતો હ્યમૃતં પૂર્વમેવ હિ ।
ઉદ્ગારાત્ સુરભિર્જાતા સા ચ પાતાલમાશ્રિતા

તસ્યાઃ સુરભયો જાતાઃ તનયા લોકમાતરઃ ।
તાભિસ્તત્સકલં વ્યાપ્તં પાતાલં સુનિરન્તરમ્

પિતામહસ્ય યજતો દક્ષિણાર્થમુપાહૃતાઃ ।
આહુતા બ્રહ્મણા તાશ્ચ વિભ્રાન્તા વિવરેણ હિ

તસ્મિન્ વિવરદ્વારે તુ સ્થિતો ગણપતિઃ સ્વયમ્ ।
યં દૃષ્ટ્વા સકલાન્ કામાન્ પ્રાપ્નોતિસંયતેન્દ્રિયઃ

સંગિનીં તુ સમાસાદ્ય તીર્થં મુક્તિસમાશ્રયમ્ ।
દેવ્યાસ્તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા લભતે રૂપમુત્તમમ્

અનન્તાં શ્રિયમાપ્નોતિ પુત્રપૌત્રસમન્વિતઃ ।
ભોગાંશ્ચ વિપુલાન્ ભુક્ત્વા પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્

બ્રહ્માવર્તે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મજ્ઞાનસમન્વિતઃ ।
ભવતે નાત્ર સન્દેહઃ પ્રાણાન્ મુઞ્ચતિ સ્વેચ્છયા

તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રા દ્વારપાલં તુ રન્તુકમ્ ।
તસ્ય તીર્થં સરસ્વત્યાં યક્ષેન્દ્રસ્ય મહાત્મનઃ

તત્ર સ્નાત્વા મહાપ્રાજ્ઞ ઉપવાસપરાયણઃ ।
યક્ષસ્ય ચ પ્રસાદેન લભતે કામિકં ફલમ્

તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રા બ્રહ્મવર્તં મુનિસ્તુતમ્ ।
બ્રહ્માવર્તે નરઃ સ્નાત્વા બ્રહ્મ ચાપ્નોતિ નિશ્ચિતમ્

તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રાઃ સુતીર્થકમનુત્તમમ્ ।
તત્ર સંનિહિતા નિત્યં પિતરો દૈવતૈઃ સહ

તત્રાભિષેકં કુર્વીત પિતૃદેવાર્ચને રતઃ ।
અશ્વમેધમવાપ્નોતિ પિતૃન્ પ્રીણાતિ શાશ્વતાન્

તતો ઽમ્બુવનં ધર્મજ્ઞ સમાસાદ્ય યથાક્રમમ્ ।
કામેશ્વરસ્ય તીર્થં તુ સ્નાત્વા શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

સર્વવ્યાધિવિનિર્મુક્તો બ્રહ્મવાપ્તિર્ભવેદ્ ધ્રુવમ્ ।
માતૃતીર્થં ચ તત્રૈવ યત્ર સ્નાતસ્ય ભક્તિતઃ

પ્રજા વિવર્દ્ધતે નિત્યમનન્તાં ચાપ્નુભાચ્છ્રિયમ્ ।
તતઃ શીતવનં ગચ્છેન્નિયતો નિયતાશનઃ

તીર્થં તત્ર મહાવિપ્રા મહદન્યત્ર દુર્લભમ્ ।
પુનાતિ દર્શનાદેવ દણ્ડકં ચ દ્વિજોત્તમાઃ

કેશાનભ્યુક્ષ્ય વૈ તસ્મિન્ પૂતો ભવતિ પાપતઃ ।
તત્ર તીર્થવરં ચાન્યત્ સ્વાનુલોમાયનં મહત્

તત્ર વિપ્રા મહાપ્રાજ્ઞા વિદ્વાંસસ્તીર્થતત્પરાઃ ।
સ્વનુલોમાયને તીર્થે વિપ્રાસ્ત્રૈલોક્યવિશ્રુતે

પ્રાણાયામૈર્નિહરન્તિ સ્વલોમાનિ દ્વિજોત્તમાઃ ।
પૂતાત્માનશ્ચ તે વિપ્રાઃ પ્રયાન્તિ પરમાં ગતિમ્

દશાશ્વમેધિકં ચૈવ તત્ર તીર્થં સુવિશ્રુતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા ભક્તિયુક્તસ્તદેવ લભતે ફલમ્

તતો ગચ્છેત શ્રદ્ધાવાન્ માનુષં લોકવિશ્રુતમ્ ।
દર્શનાત્ તસ્ય તીર્થસ્ય મુક્તો ભવતિ કિલ્બિષૈઃ

પુરા કૃષ્ણમૃગાસ્તત્ર વ્યાધેન શરપીડિતાઃ ।
વિગાહ્ય તસ્મિન્ સરસિ માનુષત્વમુપાગતાઃ

તતો વ્યાધાશ્ચ તે સર્વે તાનપૃચ્છન્ દ્વિજોત્તમાન્ ।
મૃગા અનેન વૈ યાતા અસ્માભિઃ શરપીડિતાઃ

નિમગ્નાસ્તે સરઃ પ્રાપ્ય ક્વ તે યાતા દ્વિજોત્તમાઃ ।
તે ઽબ્રુવંસ્તત્ર વૈ પૃષ્ટા વયં તે ચ દ્વિજોત્તમાઃ

અસ્ય તીર્થસ્ય માહાત્મ્યાન્ માનુષત્વમુપાગતાઃ ।
તસ્માદ્ યૂયં શ્રદ્દધાનાઃ સ્નાત્વા તીર્થે વિમત્સરાઃ

સર્વપાપવિનિર્મુક્તા ભવિષ્યથ ન સંશયઃ ।
તતઃ સ્નાતાશ્ચ તે સર્વે શુદ્ધદેહા દિવં ગતાઃ

એતત્ તીર્થસ્ય માહાત્મ્યં માનુષસ્ય દ્વિજોત્તમાઃ ।
યે શૃણ્વન્તિ શ્રદ્દધાનાસ્તે ઽપિ યાન્તિ પરાં ગતિમ્