વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 13

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે દ્વાદશો ઽધ્યાયઃ
ઋશય ઊચુઃ
વનાનિ સપ્ત નો બ્રૂહિ નવ નદ્યશ્ચ યાઃ સ્મૃતાઃ ।
તીર્થાનિ ચ સમગ્રાણિ તીર્થસ્નાનફલં તથા

યેન યેન વિધાનેન યસ્ય તીર્થસ્ય યત્ ફલમ્ ।
તત્ સર્વં વિસ્તતેણેહ બ્રૂહિ પૌરાણિકોત્તમ

લોમહર્ષણ ઉવાચ।
શૃણુ સપ્ત વનાનીહ કુરુથેત્રસ્ય મધ્યતઃ ।
યેષાં નામાનિ પુણ્યાનિ સર્વપાપહરાણિ ચ

કામ્યકં ચ વનં પુણ્યં તથાદિતિવનં મહત્ ।
વ્યાસસ્ય ચ વનં પુણ્યં ફલકીવનમેવ ચ

તત્ર સૂર્યવનસ્થાનં તથા મધુવનં મહત્ ।
પુણ્યં શીતવનં નામ સર્વકલ્મષનાશનમ્

વનાન્યેતાનિ વૈ સપ્ત નદીઃ શૃણુત મે દ્વિજાઃ ।
સરસ્વતી નદી પુણ્યા તથા વૈતરણી નદી

આપગા ચ મહાપુણ્યા ગઙ્ગા મન્દાકિની નદી ।
મધુસ્રાવા વાસુનદી કૌશિકી પાપનાશિની

દૃષદ્વતી મહાપુણ્યા તથા હિરણ્વતી નદી ।
વર્ષાકાલવહાઃ સર્વા વર્જયિત્વા સરસ્વતીમ્

એતાસામુદકં પુણ્યં પ્રાવૃટ્કાલે પ્રકીર્તિતમ્ ।
રજસ્વલત્વમેતાસાં વિદ્યતે ન કદાચન ।
તીર્થસ્ય ચ પ્રભાવેણ પુણ્યા હ્યેતાઃ સરિદ્વરાઃ

શૃણ્વન્તુ મુનયઃ પ્રીતાસ્તીર્થસ્નાનફલં સહત્ ।
ગમનં સ્મરણં ચૈવ સર્વકલ્મષનાશનમ્

રન્તુકં ચ નરો દૃષ્ટ્વા દ્વારપાલં મહાબલમ્ ।
યક્ષં સમભિવાદ્યૈવ તીર્તયાત્રાં સમાચરેત્

તતો ગચ્છેત વિપ્રાન્દ્રા નામ્નાદિતિવનં મહત્ ।
અદિત્યા યત્ર ગુત્રાર્થં કૃતં ઘોરં મહત્તપઃ

તત્ર સ્નાત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ અદિતિં દેવમાતરમ્ ।
પુત્રં જનયતે શૂરં સર્વદોષિવિવર્જિતમ્ ।
આદિત્યશતસંકાશં વિમાનં ચાધિરોહતિ

તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રા વિષ્ણોઃ સ્થાનમનુત્તમમ્ ।
સવનં નામ વિખ્યાતં યત્ર સંનિહિતો હરિઃ

વિમલે ચ નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા ચ વિમલેશ્વરમ્ ।
નિર્મલં સ્વર્ગમાયાતિ રુદ્રલોકં ચ ગચ્છતિ

હરિં ચ બલદેવં ચ એકત્રાસસમન્વિતૌ ।
દૃષ્ટ્વા મોક્ષમવાપ્નોતિ કલિકલ્મષસંભવૈઃ

તતઃ પારિપ્લવં ગચ્છેત્ તીર્થં ત્રૈલોક્યવિશ્રુતમ્ ।
તત્ર સ્નાત્વા ચ દૃષ્ટ્વા ચ બ્રહ્માણં વેદસંયુતમ્

બ્રહ્મવેદફલં પ્રાપ્ય નિર્મલં સ્વર્ગમાપ્નુયાત્ ।
તત્રાપિ સંગમં પ્રાપ્ય કૌશિક્યાં તીર્થસંભવમ્ ।
સંગમે ચ નરઃ સ્નાત્વા પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્

ધરણ્યાસ્તીર્થમાસાદ્ય સર્વપાપવિમોચનમ્ ।
ક્ષાન્તિયુક્તો નરઃ સ્નાત્વા પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્

ધરણ્યામપરાધાનિ કૃતાનિ પુરુષેણ વૈ ।
સર્વાણિ ક્ષમતે તસ્ય સ્નાતમાત્રસ્ય દેહિનઃ

તતો દક્ષાશ્રમં ગત્વા દૃષ્ટ્વા દેક્ષેશ્વરં શિવમ્ ।
અશ્વમેધસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

તતઃ શાલૂકિનીં ગત્વા સ્નાત્વા તીર્થે દ્વિજોત્તમાઃ ।
હરિં હરેણ સંયુક્તં પૂજ્ય ભક્તિસમન્વિતઃ ।
પ્રપ્નોત્યક્ષિમતાંલ્લોકાન્ સર્વપાપવિવર્જિતાન્

સર્પિર્દધિ સમાસાદ્ય નાગાનાં તીર્થમુત્તમમ્ ।
તત્ર સ્નાનં નરઃ કૃત્વા મુક્તો નાગભયાદ્ ભવેત્

તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રા દ્વારપાલં તુ રન્તુકમ્ ।
તત્રોષ્ય રજનીમેકાં સ્નાત્વા તીર્થવરે શુભે

દ્વિતીયં પૂજયેદ્ યત્ર દ્વારપાલં પ્રયત્નતઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ ભોજયિત્વા ચ પ્રણિપત્ય ક્ષમાપયેત્

તવ પ્રસાદાદ્ યક્ષેન્દ્ર મુક્તો ભવતિ કિલ્બિષૈઃ ।
સિદ્ધિર્મયાભિલષિતા તયા સાર્દ્ધં ભવામ્યહમ્ ।
એવં પ્રસાદ્ય યક્ષેન્દ્રં તતઃ પઞ્ચનદં વ્રજેત્

પઞ્ચનદાશ્ચ રુદ્રેણ કૃતા દાનવભીષણાઃ ।
તત્ર સર્વેષુ લોકેષુ તીર્થં પઞ્ચનદં સ્મૃતમ્

કોટિતીર્થાનિ રુદ્રેણ સમાહૃત્ય યતઃ સ્થિતમ્ ।
તેન ત્રૈલોક્યવિખ્યાતં કોટિતીર્થં પ્રચક્ષતે

તસ્મિન્ તીર્થે નરઃ સ્નાત્વા દૃષ્ટ્વા કોટીશ્વરં હરમ્ ।
પઞ્ચયજ્ઞાનવાપ્નોતિ નિત્યં શ્રદ્ધાસમન્વિતઃ

તત્રૈવ વામનો દેવઃ સર્વદેવૈઃ પ્રતિષ્ઠિતઃ ।
તત્રાપિ ચ નરઃ સ્નાત્વા હ્યગ્નિષ્ટોમફલં લભેત્

અશ્વિનોસ્તીર્થમાસાદ્ય શ્રદ્ધાવાન્ યો જિતેન્દ્રિયઃ ।
રૂપસ્ય ભાગી ભવતિ યશસ્વી ચ ભવેન્નરઃ

વારાહં તીર્થમાખ્યાતં વિષ્ણુના પરિકીર્તિતમ્ ।
તસ્મિન્ સ્નાત્વા શ્રદ્દધાનઃ પ્રાપ્નોતિ પરમં પદમ્

તતો ગચ્છેત વિપ્રેન્દ્રાઃ સોમતીર્થમનુત્તમમ્ ।
યત્ર સોમસ્તપસ્તપ્ત્વા વ્યાધિમુક્તો ઽભવત્ પુરા

તત્ર સોમેશ્વરે દૃષ્ટ્વા સ્નાત્વા તીર્થવરે શુભે ।
રાજસૂયસ્ય યજ્ઞસ્ય ફલં પ્રાપ્નોતિ માનવઃ

વ્યાધિભિશ્ચ વિનિર્મુક્તઃ સર્વદોષવિવર્જિતઃ ।
સોમલોકમપાપ્નોતિ તત્રૈવ રમતે ચિરમ્

ભૂતેશ્વરં ચ તત્રૈવ જ્વાલામાલેશ્વરં તથા ।
તાવુભૌ લિઙ્ગાવભ્યર્ચ્ય ન ભૂયો જન્મ ચાપ્નુયાત્

એકહંસે નરઃ સ્નાત્વા ગોસહસ્રફલં લભેત્ ।
કૃતશોચં સમાસાદ્ય તીર્થસેવી દ્વિજોત્તમઃ

પુણ્ડરીકમવાપ્નોતિ કૃકશૌચો ભવેન્નરઃ ।
તતો મુઞ્જવટં નામ મહાદેવસ્ય ધીમતઃ

ઉપોષ્ય રજનીમેકાં ગાણપત્યમવાપ્નયાત્ ।
તત્રૈવ ચ મહાગ્રાહી યક્ષિણી લોકવિશ્રુતા

સ્નાત્વાબિગત્વા તત્રૈવ પ્રસાદ્ય યક્ષિણીં તતઃ ।
ઉપવાસં ચ તત્રૈવ મહાપાતકનાશનમ્

કુરુક્ષેત્રસ્ય તદ્ દ્વારં વિશ્રુતં પુણ્યવર્દ્ધૂનમ્ ।
પ્રદક્ષિણમુપાવર્ત્ય બ્રાહ્મણાન્ ભોજયેત્ તતઃ ।
પુષ્કરં ચ તતો ગત્વા અભ્યર્ચ્ય પિતૃદેવતાઃ

જામદગ્ન્યેન રામેણ આહૃતં તન્મહાત્મના ।
કૃતકૃત્યો ભવેદ્ રાજા અશ્વમેધં ચ વિન્દતિ

કન્યાદાનં ચ યસ્તત્ર કાર્તિક્યાં વૈ કરિષ્યતિ ।
પ્રસન્ના દેવતાસ્તસ્ય દાસ્યન્ત્યભિમતં ફરમ્

કપલશ્ચ મહાયક્ષો દ્વારપાલઃ ખયં સ્થિતઃ ।
વિઘ્નં કરોતિ પાપાનાં દુર્ગતિ ચ પ્રયચ્છતિ

પત્ની તસ્ય મહાયક્ષી નામ્નોદૂખલમેખલા ।
આહત્ય દુન્દુભિં તત્ર ભ્રમતે નિત્યમેવ હિ

સા દદર્શ સ્ત્રિયં ચૈકાં સપુત્રાં પાપદેશજામ્ ।
તામુવાચ તદા યક્ષી આહત્ય નિશિ દુન્દુભિમ્

યુગન્ધરે દધિ પ્રાશ્ય ઉષિત્વા ચાચ્યુતસ્થલે ।
તદ્વદ્ ભૂતાલયે સ્નાત્વા સપુત્રા વસ્તુમિચ્છસિ

દિવા મયા તે કથિતં રાત્રૌ ભક્ષ્યામિ નિશ્ચિતમ્ ।
એતચ્છ્રુત્વા તુ વચનં પ્રણિપત્ય ચ યક્ષિણીમ્

ઉવાચ દીનયા વાચા પ્રસાદં કુરુ ભામિનિ ।
તતઃ સા યક્ષિણી તાં તુ પ્રોવાચ કૃપયાન્વિતા

યદા સૂર્યસ્ય ગ્રહણં કાલેન ભવિતા ક્વચિત્ ।
સંનિહત્યાં તદા સ્નાત્વા પૂતા સ્વર્ગં કમિષ્યસિ