વામનપુરાણ, સરોમાહાત્મ્ય · અધ્યાય 11

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે સરોમાહાત્મ્યે દશમો ઽધ્યાયઃ
ઋષય ઊચુઃ
કથમેષા સમુત્પન્ના નદીનામુત્તમા નદી ।
સકખતી મહાભાગા કુરુક્ષેત્રપ્રવાહિના

કથં સરઃ સમાસાદ્ય કૃત્વા તીર્થાનિ પાર્શ્વતઃ ।
પ્રયાતા પશ્ચિમામાશાં દૃશ્યાહૃશ્યગતિઃ શુભા ।
એતદ્ વિસ્તરતો બ્રૂહિ તીર્થંવંશં સનાતનમ્

લોમહર્ષણ ઉવાચ
પ્લક્ષવૃક્ષાત્ સમુદ્ભૂતા સરિચ્છ્રેષ્ઠા સનાતની ।
સર્વપાપક્ષયકરી સ્મરણાદેવ નિત્યશઃ

સૈષા શૈલસહસ્રાણિ વિદાર્ય ચ મહાનદી ।
પ્રવિષ્ટા પુણ્યતોયૌઘા વનં દ્વૈતમિતિ સ્મૃતમ્

તસ્મિન્ પલ્ક્ષે સ્થિતાં દૃષ્ટ્વા માર્કણ્ડેયો મહામુનિઃ ।
પ્રણિપત્ય તદા મૂર્ધ્ના તુષ્ટાવાથ સરસ્વતીમ્

ત્વં દેવિ સર્વલોકાનાં માતા દેવારણિઃ શુભા ।
સદસદ્ દેવિ યત્કિઞ્ચિન્મોક્ષદાય્યર્થવત્ પદમ્

તત્ સર્વં ત્વયિ સંયોગિ યોગિવદ્ દેવિ સંસ્થિતમ્ ।
અક્ષરં પરમં દેવી યત્ર સર્વં પ્રતિષ્ઠિતમ્ ।
અક્ષરં પરમં બ્રહ્મ વિશ્વં ચૈતત્ ક્ષરાત્મકમ્

દારુણ્યવસ્થિતો વહ્નિર્ભૃમૌ ગન્ધો યથા ધ્રુવમ્ ।
તથા ત્વયિ સ્થિતં બ્રહ્મ જગચ્ચેદમશેષતઃ

ઓઙ્કારાક્ષરસંસ્થાનં યત્ તદ્ દેવિ સ્થિરાસ્થિરમ્ ।
તત્ર માત્રાત્રયં સર્વમસ્તિ યદ્ દેવિ નાસ્તિ ચ

ત્રયો લોકાસ્ત્રયો વેદાસ્ત્રૈવિદ્યં પાવકત્રયમ્ ।
ત્રીણિ જ્યોતીંષિ વર્ગાશ્ચ ત્રયો ધર્માદયસ્તથા

ત્રયો ગુણાસ્ત્રયો વર્ણાસ્ત્રયો દેવાસ્તથા ક્રમાત્ ।
ત્રૈધાતવસ્તથાવસ્થાઃ પિતરશ્ચૈવમાદયઃ

એતન્માત્રાત્રયં દેવિ તવ રૂપં સરસ્વતિ ।
વિભિન્નદર્શનામાદ્યાં બ્રહ્મણો હિ સનાતનીમ્

સોમસંસ્થા હવિઃસંસ્થા પાકસંસ્થા સનાતની ।
તાસ્ત્વદુચ્ચારણાદ્ દેવિ ક્રિયન્તે બ્રહ્મવાદિભિઃ

અનિર્દેશ્યપદં ત્વેતદર્દ્ધમાત્રાશ્રિતં પરમ્ ।
અવિકાર્યક્ષયં દિવ્યં પરિણામવિવર્જિતમ્

તવૈતત્ પરમં રૂપં યન્ન શક્યં મયોદિતુમ્ ।
ન ચાસ્યેન ન વા જિહ્વાતાલ્વોષ્ઠાદિભિરુચ્યતે

સ વિષ્ણુઃ સ વૃષો બ્રહ્મ ચન્દ્રાક્રજ્યોતિરેવ ચ ।
વિશ્વાવાસં વિશ્વરૂપં વિશ્વાત્માનમનીશ્વરમ્

સાઙ્ખ્યસિદ્ધાન્તવેદોક્તં બહુશાખાસ્થિરીકૃતમ્ ।
અનાદિમધ્યનિધનં સદસચ્ચ સદેવ તુ

એકં ત્વનેકધાપ્યેકભાવવેદસમાશ્રિતમ્ ।
અનાખ્યં ષડ્ગુણાખ્યં ચ બહ્વાખ્યં ત્રિગુણાશ્રયમ્

નાનાશક્તિવિભાવજ્ઞં નાનાશક્તિવિભાવકમ્ ।
સુખાત્ સુખં મહાત્સૌખ્યં રૂપં તત્ત્વગુણાત્મકમ્

એવં દેવિ ત્વયા વ્યાપ્તં સકલં નિષ્કલં ચ યત્ ।
અદ્વૈતાવસ્થિતં બ્રહ્મ યચ્ચ દ્વૈતે વ્યવસ્થિતમ્

યેઽર્થા નિત્યા યે વિનશ્યન્તિ ચાન્યે યેઽર્થાઃ સ્થૂલા યે તથા સન્તિ સૂક્ષ્માઃ ।
યે વા ભૂમૌ યે ઽન્તરિક્ષેન્યતો વા તેષાં દેવિ ત્વત્ત એવોપલબ્ધિઃ

યદ્વા મૂર્તં યદમૂર્તં સમસ્તં યદ્વા ભૂતેષ્વેકમેકં ચ કિઞ્ચિત્ ।
યચ્ચ દ્વૈતે વ્યસ્તભૂતં ચ લક્ષ્યં તત્સંબદ્ધં ત્વત્સ્વરૈર્વ્યઞ્જનૈશ્ચ

એવં સ્તુતા તદા દેવી વિષ્ણોર્જિહ્વા સરસ્વતી ।
પ્રત્યુવાચ મહાત્માનં માર્કણ્ડેય મહાસુનિમ્ ।
યત્ર ત્વં નેષ્યસે વિપ્ર તત્ર યાસ્યામ્યતન્દ્રિતા

માર્કણ્ડેય ઉવાચ
આદ્યં બ્રહ્મસરઃ પુણ્યં તતો રામહ્વદઃ સ્મૃતઃ ।
કુરુણા ઋષિણા પુષ્ટં કુરુક્ષેત્રં તતઃ સ્મૃતમ્ ।
તસ્ય મધ્યેન વૈ ગાઢં પુણ્યા પુણ્યજલાવહા