વામન પુરાણ · અધ્યાય 36

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે પઞ્ચત્રિંશો
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તતો મુરારિભવનં સમભ્યેત્ય સુરાસ્તતઃ ।
ઊચુર્દેવં નમસ્કૃત્ય જગત્સંક્ષુબ્ધિકારણમ્

તચ્છ્રુત્વા ભગવાન્ પ્રાહ ગચ્છામો હરમન્દિરમ્ ।
સ તવ્ત્સ્યતિ મહાજ્ઞાની જગત્ક્ષુબ્ધં ચરચરમ્

તયોક્તા વાસુદેવેનન દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ ।
જનાર્દનં પુરસ્કૃત્ય પ્રજાગ્મુર્મન્દરં ગિરિમ્ ।
ન તત્ર દેવં ન વૃષં ન દેવીં ન ચ નન્દિનમ્

શૂન્યં ગિરિમપશ્યન્ત અજ્ઞાનતિમિરાવૃતાઃ ।
તાન્ મૂઢદૃષ્ટીન્ સંપ્રોક્ષ્ય દેવાન્ વિષ્ણુર્મહાદ્યુતિઃ

પ્રોવાચ કિં ન પશ્યધ્વં મહેશં પુરતઃ સ્થિતમ્ ।
તમૂચુર્નૈવ દેવેશં પશ્યામો ગિરિજાપતિમ્

ન વિદ્મઃ કારણં તચ્ચ યેન દૃષ્ટિર્હતા હિ નઃ ।
તાનુવાચ જગન્મૂર્તિર્યૂયં દેવસ્ય સાગસઃ

પાપિષ્ઠા ગર્ભહન્તારો મૃડાન્યાઃ સ્વાર્થતત્પરાઃ ।
તેન જ્ઞાનવિવેકો વૈ હૃતો દેવેવન શૂલિના

યેનાગ્રતઃ સ્થિતમપિ પશ્યન્તો ઽપિ ન પશ્યથ ।
તસ્માત્ કાયવિશુદ્ધ્યર્થં દેવદૃષ્ટ્યર્થમાદરાત્

તપ્તકૃચ્છ્રેમ સંશુદ્ધાઃ કુરુધ્વં સ્નાનમીશ્વરે ।
ક્ષીરસ્નાને પ્રયુઞ્જીત સાર્દ્ધ કુમ્ભશતં સુરાઃ

દધિસ્નાને ચુતઃષષ્ટિર્દ્વાત્રિંશદ્ધવિષોર્ઽહણે ।
પઞ્ચગવ્યસ્ય શુદ્ધસ્ય કુમ્ભાઃ ષોડશ કીર્તિતાઃ

મદુનો ઽષ્ટૌ જલસ્યોક્તાઃ સર્વે તે દ્વિગુણાઃ સુરાઃ ।
તતો રોચનયા દેવમષ્ટોત્તરશતેન હિ

અનુલિમ્પેત્ કુઙ્કુમેન ચન્દનેન ચ ભક્તિતઃ ।
બિલ્વપત્રૈઃ સકમલૈઃ ધત્તૂરસુરચન્દનૈઃ

મન્દારૈઃ પારિજાતૈશ્ચ અતિમુક્તૈસ્તથાર્ઽચયેત્ ।
અગુરું સહ કાલેયં ચન્દનેનાપિ ધૂપયેત્

જપ્તવ્યં શતરૂદ્રીયં ઋગ્વેદોક્તૈઃ પદક્રમૈઃ ।
એવં કૃતે તુ દેવેશં પશ્યધ્વં નેતરેણ ચ

ઇત્યુક્તા વાસુદેવેન દેવાઃ કેશવમબ્રુવન્ ।
વિધાનં તપ્તકૃચ્છ્રસ્ય કથ્યતાં મધુસૂદન ।
યસ્મિશ્ચિર્ણે કાયશુદ્ધિર્ભવતે સાર્વકાલિકી

વાસુદેવ ઉવાચ ।
ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેદાપઃ ત્ર્યહમુષ્ણં પયઃ પિવેત્ ।
ત્ર્યહમુષ્ણં પિબેત્સર્પિર્વાયુભક્ષો દિનત્રયમ્

પલા દ્વાદશ તોયસ્ય પલાષ્ટૌ પયસઃ સુરાઃ ।
ષટ્પલં સર્પિષઃ પ્રોક્તં દિવસે દિવસે પિબેત્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્તે વચને સુરાઃ કાયવિશુદ્ધયે ।
તપ્તકૃચ્છ્રરહસ્યં વૈ ચક્રુઃ શક્રપુરોગમાઃ

તતો વ્રતે સુરાશ્ચીર્ણે વિમુક્તાઃ પાપતો ઽભવન્ ।
વિમુક્તપાપા દેવેશં વાસુદેવમથાબ્રુવન્

ક્વાસૌ વદ જગન્નાથ શંભુસ્તિષ્ઠતિ કેશવ ।
યં ક્ષીરાદ્યભિષેકેણ સ્નાપયામો વિધાનતઃ

અથોવાચ સુરાન્વિષ્ણુરેવ તિષ્ઠતિ શઙ્કરઃ ।
મદ્દેહે કિં ન પશ્યધ્વં યોગાશ્ચાયં પ્રતિષ્ઠિતઃ

તમૂચુર્નૈવ પશ્યામસ્ત્વત્તો વૈ ત્રિપુરાન્તકમ્ ।
સત્યં વદ સુરેશાન મહેશાનઃ ક્વ તિષ્ઠતિ

તતો ઽવ્યયાત્મા સ હરિઃ સ્વહૃત્પઙ્કજશાયિનમ્ ।
દર્શયામાસ દેવાનાં મુરારિર્લિઙ્ગમૈશ્વરમ્

તતઃ સુરાઃ ક્રમેણૈવ ક્ષીરાદિભિરનન્તરમ્ ।
સ્નાપયાઞ્ચક્રિરે લિઙ્ગં શાશ્વતં ધ્રુવમવ્યયમ્

ગોરોચનયા ત્વાલિપ્ય ચન્દનેન સુગન્ધિના ।
બિલ્વપત્રામ્બુજૈર્દેવં પૂજયામાસુરઞ્જસા

પ્રધૂપ્યાગુરુણા ભક્ત્યા નિવેદ્ય પરમૈષધીઃ ।
જપ્ત્વાષ્ટશતનામાનં પ્રણામં ચક્રિરે તતઃ

ઇત્યેવં ચિન્તયન્તશ્ચ દેવાવેતૌ હરીશ્વરૌ ।
કથં યોગત્વમાપન્નૌ સત્ત્વાન્ધતમસોદ્ભવૌ

સુરાણાં ચિન્તિતં જ્ઞાત્વા વિશ્વમૂર્તિભૂદ્વિભુઃ ।
સર્વલક્ષણસંયુક્તઃ સર્વાયુધધરો ઽવ્યયઃ

સાર્દ્ધં ત્રિનેત્રં કમલાહિકુણ્ડલં જટાગુડાકેશખગર્ષભધ્વજમ્ ।
સમાધવં હારભુજઙ્ગવક્ષસં પીતાજિનાચ્છન્નકટિપ્રદેશમ્

ચક્રાસિહસ્તં હલશાર્ઙ્ગપાણિં પિનાકશૂલાજગવાન્વિતં ચ ।
કપર્દખટ્વાઙ્ગકપાલઘણ્ટાસશઙ્ખટઙ્કારરવં મહર્ષે

દૃષ્ટ્વૈવ દેવા હરિશઙ્કરં તં નમો ઽસ્તુ તે સર્વગતાવ્યયેતિ ।
પ્રોક્ત્વા પ્રણામં કમલાસનાદ્યાશ્ચક્રુર્મતિં ચૈકતરાં નિયુજ્ય

તાનેકચિત્તાન્ વિજ્ઞાય દેવાન્ દેવપતિર્હરિઃ ।
પ્રગૃહ્યાભ્યદ્રવત્તૂર્ણં કુરુક્ષેત્રં સ્વમાશ્રમમ

તતો ઽપશ્યન્ત દેવેશં સ્થાણુભૂતં જલે શુચિમ્ ।
દૃષ્ટ્વાનમઃ સ્થાણવેતિ પ્રોક્ત્વા સર્વેહ્યુપાવિશન્

તતો ઽબ્રવીત્ સુરપતિરેહ્યેહિ દીયતાં વરઃ ।
ક્ષુબ્ધં જગજ્જગન્નાથ ઉન્મજ્જસ્વ પ્રિયાતિથે

તતસ્તાં મધુરાં વાણીં શુશ્રાવ વૃષભધ્વજઃ ।
શ્રુત્વોત્તસ્થૌ ચ વૈગેન સર્વવ્યાપી નિરઞ્જનઃ

નમો ઽસ્તુ સ્ર્વદેભ્યઃ પ્રોવાચ પ્રહસન્ હરઃ ।
સ ચાગતઃ સુરૈઃ સેન્દ્રઃ પ્રણતો વિનયાન્વિતૈઃ

તમૂચુર્દેવતાઃ સર્વસ્ત્યજ્યતાં શઙ્કરદ્રત્મ્ ।
મહાવ્રતં ત્રયો લોકાઃ ક્ષુબ્ધાસ્ત્વત્તેસાવૃતાઃ

અથોવાચ મહાદેવો મયા ત્યક્તો મહાવ્રતઃ ।
તતઃ સુરા દિવં જગ્મુર્હૃષ્ટાઃ પ્રયતમાનસાઃ

તતો ઽપિ કમ્પતે પૃથ્વી સાબ્ધિદ્વીપાચલા મુને ।
તતો ઽભિચિન્તયદ્રુદ્રઃ કિમર્થં ક્ષુભિતા મહી

તતઃ પર્યચરચ્છૂલી કુરુક્ષેત્રં સમન્તતઃ ।
દદર્શોઘવતીતીરે ઉશનસં તપોનિધિમ્

તતો ઽબ્રવીત્સુરપતિઃ કિમર્થં તપ્યતે તપઃ ।
જગત્ક્ષોભકરં વિપ્ર તચ્છીઘ્રં કથ્યતાં મમ

ઉશના ઉવાચ ।
તવારાધનકામાર્થં તપ્યતે હિ મહત્તપઃ ।
સંજીવનીં શુભાં વિદ્યાં જ્ઞાતુમિચ્છે ત્રિલોચન

હર ઉવાચ ।
તપસા પરિતુષ્ટો ઽસ્મિ સુતપ્તેન તપોધન ।
તસ્માત્ સંજીવનીંવિદ્યાં ભવાન્ જ્ઞાસ્યતિ તત્તવત્તઃ

વરં લબ્ધ્વા તતઃ શુક્રસ્તપસઃ સંન્યવર્ત્તત ।
તથાપિ ચલતે પૃથ્વી સાબ્ધિભૂભૃન્નગાવૃતા

તતો ઽગમન્મહાદેવઃ સપ્તસારસ્વતં શુચિઃ ।
દદર્શ નૃત્યમાનં ચ ઋષિં મઙ્કણસંજ્ઞિતમ્

ભાવેન પોપ્લૂયતિ બાલવત્ સ ભુજૌ પ્રસાર્યૈવ નનર્ત્ત વેગાત્ ।
તસ્યૈવ વેગેન સમાહતા તુ ચચાલ ભૂર્ભૂમિધરૈઃ સહૈવ

તં શઙ્ગરો ઽભ્યેત્ય કરે નિગૃહ્ય પ્રોવાચ વાક્યં પ્રહસન્ મહર્ષે ।
કિં ભાવિતો નૃત્યસિ કેન હેતુના વદસ્વ મામેત્ય કિમત્ર તુષ્ટિઃ

સ બ્રાહ્મણઃ પ્રાહ મમાદ્ય તુષ્ટિર્યેનેહ જાતા શૃણુ તદ્ દ્વિજેન્દ્ર ।
બહૂન્ ગણાન્ વૈ મમ તપ્યતસ્તપઃ સંવત્સરાન્ કાયવિશોષણાર્થમ્

તતો ઽનુપશ્યામિ કરાત્ ક્ષતોત્થં નિર્ગચ્છતે શાકરસં મમેહ ।
તેનાદ્ય તુષ્ટો ઽસ્મિ ભૃશં દ્વિજેન્દ્ર યેનાસ્મિ નૃત્યામિ સુભાવિતાત્મા

તં પ્રાહ શંભુર્દ્વિજ પશ્ય મહ્યં ભસ્મ પ્રવૃત્તો ઽઙ્ગુલિતો ઽતિશુક્લમ્ ।
સંતાડનાદેવ ન ચ પ્રહર્ષો મમાસ્તિ નૃનં હિ ભવાન્ પ્રમત્તઃ

શ્રુત્વાથ વાક્યં વૃષભધ્વજસ્ય મત્વા મુનિર્મઙ્કણકો મહર્ષે ।
નૃત્યં પરિત્યજ્ય સુવિસ્મિતો ઽથ વવન્દ પાદૌ વિનયાવનમ્રઃ

તમાહ શંભુર્દ્વિજ ગચ્છ લોકં તં બ્રહ્મણો દુર્ગમમવ્યયસ્ય ।
ઇદં ચ તીર્થં પ્રવરં પૃથિવ્યાં પૃથૂદકસ્યાસ્તુ સમં ફલેન

સાંનિધ્યમત્રૈવ સુરાસુરાણાં ગન્ધર્વવિદ્યાધરકિન્નરાણામ્ ।
સદાસ્તુ ધર્મસ્ય નિધાનમગ્ર્યં સારસ્વતં પાપમલાપહારિ

સુપ્રભા કાઞ્ચાનાક્ષી ચ સુવેણુર્વિમલોદકા ।
મનોહરા ચૌઘવતી વિશાલા ચ સરસ્વતી

એતાઃ સપ્ત સરસ્વત્યો નિવિસિષ્યન્તિ નિત્યશઃ ।
સોમપાલફલં સર્વાઃ પ્રયચ્છન્તિ સુપુણ્યદાઃ

ભવાનપિ કુરુક્ષેત્રે મૂર્તિં સ્થાપ્ય ગરીયસીમ્ ।
ગમિષ્યતિ મહાપુણ્યં બ્રહ્મલોકં સુદુર્ગમમ્

ઇત્યેવમુક્તો દેવેન શઙ્કરેમ તપોધનઃ ।
મૂર્ત્તિ સ્થાપ્ય કુરુક્ષેત્રે બ્રહ્મલોકમગાદ્ વશી

ગતે મઙ્કણકે પૃથ્વી નિશ્ચલા સમજાયત ।
અથાગાન્મન્દરં શંભુર્નિજમાવસથં શુચિઃ

એતત્ તવોક્તં દ્વિજ શઙ્કરસ્તુ ગતસ્તદાસીત્ તપસે ઽથ શૈલે ।
શૂન્યે ઽભ્યગાદ્ દૃષ્ટમતિર્હિ દેવ્યા સંયોધિતો યેન હિ કારણેન