વામન પુરાણ · અધ્યાય 26

ઇતિ શ્રીવામનપુરાણે પઞ્ચવિંશો ઽધ્યાયઃ
પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તતઃ સંપૂજિતો રુદ્રઃ શૈલેન પ્રીતિમાનભૂત્ ।
સસ્માર ચ મહર્ષિસ્તુ અરુન્ધત્યા સમં તતઃ

તે સંસ્મૃતાસ્તુ ઋષયઃ શઙ્કરેણ મહાત્મના ।
સમાજગ્મુર્મહાશૈલં મન્દરં ચારુકન્દરમ્

તાનાગતાન્ સમીક્ષ્યૈવ દેવસ્ત્રિપુરનાશનઃ ।
અભ્યુત્થાયાભિપૂજ્યૈતાનિદં વચનમબ્રવીત્

ધન્યો ઽયં પર્વતશ્રેષ્ઠઃ શ્લાઘ્યઃ પૂજ્યશ્ચ દૈવતૈઃ ।
ધૂતપાપસ્તથા જાતો ભવતાં પાદપઙ્કજૈઃ

સ્થીયતાં વિસ્તૃતે રમ્યે ગિરિપ્રસ્થે સમે શુભે ।
શિલાસુ પદ્મવાર્ણાસુ શ્લક્ષ્ણાસુ ચ મૃદુષ્વપિ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
ઇત્યેવમુક્તા દેવેન સંકરેણ મહર્ષયઃ ।
સમમેવ ત્વરુન્ધત્યા વિવિશુઃ શૈલસાનુનિ

ઉપવિષ્ટેષુ ઋષિષુ નન્દી દેવગણાગ્રણીઃ ।
અર્ઘ્યાદિના સમભ્યર્ચ્ય સ્થિતઃ પ્રયતમાનસઃ

તતો ઽબ્રવીત્ સુરપતિર્ધર્મ્ય વાક્યં હિતં સુરાન્ ।
આત્મનો યશસો વૃદ્ધ્યૈ સપ્તર્ષીન્ વિનયાન્વિતાન્

હર ઉવાચ ।
કશ્યપાત્રે વારુણેય ગાધેય શૃણુ ગૌતમ્ ।
ભરદ્વાજ શૃણુષ્વ ત્વમઙ્ગિરસ્ત્વં શૃણુષ્વ ચ

મમાસીદ્ દક્ષતનુજા પ્રિયા સા દક્ષકોપતઃ ।
ઉત્સસર્જ સતી પ્રાણાન્ યોગદૃષ્ટ્ય પુરા કિલઃ

સાદ્ય ભૂયઃ સમુદ્ભૂતા શૈલરાજસુતા ઉમા ।
સા મદર્થાય શૈલેન્દ્રો યાચ્યતાં દ્વિજસત્તમાઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
સપ્તર્ષયસ્ત્વેવમુક્તા બાઢમિત્યબ્રુવન્ વચઃ ।
ઓંનમઃ શઙ્કરાયેતિ પ્રોક્ત્વા જગ્મુર્હિમાલયમ્

તતો ઽપ્યરુન્ધતીં શર્વઃ પ્રાહ ગચ્છસ્વ સુન્દરિ ।
પુરન્ધ્ર્યો હિ પુરન્ધ્રીણાં ગતિં ધર્મસ્ય વે વિદુઃ

ઇત્યેવમુક્તા દુર્લઙ્ઘ્યં લોકાચારં ત્વરુન્ધતી ।
નમસ્તે રુદ્ર ઇત્યુક્ત્વા જગામ પતિના સહ

ગત્વા હિમાદ્રિશિખરમોષધિપ્રસ્થમેવ ચ ।
દદૃશુઃ શૈલરાજસ્ય પુરીં સુરપુરીમિવ

તતઃ સંપૂજ્યમાનાસ્તે શૈલયોષિદ્ભિરાદરાત્ ।
સુનાભાદિભિરવ્યગ્રૈઃ પુજ્યમાનાસ્તુ પર્વતૈઃ

ગન્ધર્વૈઃ કિંનરૈર્યક્ષૈસ્તથાન્યૈસ્તત્પુરસ્સરૈઃ ।
વિવિશુર્ભવનં રમ્યં હિમાદ્રેર્હાટકોજ્જવલમ્

તતઃ સર્વે મહાત્માનાસ્તપસા ધૌતકલ્મષાઃ ।
સમાસાદ્ય મહાદ્વારં સંતસ્થુર્દ્વાઃસ્થકારણાત્

તતસ્તુ ત્વરિતો ઽભ્યાગાદ્ દ્વાઃસ્થો ઽદ્રિર્ગન્ધમાદનઃ ।
ધારયન્ વૈ કરે દણ્ડં પદ્મરાગમયં મહત્

તતસ્તમૂચુર્મુનયો ગત્વા શૈલપતિં શુભમ્ ।
નિવેદયાસ્માન્ સંપ્રાપ્તાન્ મહત્કાર્યર્થિનો વયમ્

ઇત્યેવમુક્તઃ શૈલેન્દ્રો ઋષિભિર્ગન્ધમાદનઃ ।
જગામ તત્ર યત્રાસ્તે શૈલરાજો ઽદ્રિભિર્વૃતઃ

નિષણ્ણો ભુવિ જાનુભ્યાં દત્ત્વા હસ્તૌ મુખે ગિરિઃ ।
દણ્ડં નિક્ષિપ્ય કક્ષાયામિદં વચનમબ્રવીત્

ગન્ધમાદન ઉવાચ ।
ઇમે હિ ઋષયઃ પ્રાપ્તાઃ શૈલરાજ તવાર્થિનઃ ।
દ્વારે સ્થૈતાઃ કાર્યિણસ્તે તવ દર્શનલાલસાઃ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
દ્વાઃસ્થવાક્યં સમાકર્ણ્ય સમુત્થાયાચલેશ્વરઃ ।
સ્વયમભ્યાગમદ્ દ્વારિ સમાદાયાર્ઘ્યમુત્તમમ્

તાન્ર્ચ્યાર્ઘ્યાદિના શૈલઃ સમાનીય સભાતલમ્ ।
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞઃ કૃતાસનપરિગ્રહાન્

હિમવાનુવાચ ।
અનભ્રવૃષ્ટિઃ કિમિયમુતાહો ઽકુસુમં ફલમ્ ।
અપ્રતર્ક્યમચિન્ત્યં ચ ભવદાગમનં ત્વિદમ્

અદ્યપ્રભૃતિ ધન્યો ઽસ્મિ શૈલરાડદ્ય સત્તમાઃ ।
સંશુદ્ધદેહો ઽસ્મયદ્યૈવ યદ્ ભવન્તો મમાજિરમ્

આત્મસંસર્ગસંશુદ્ધં કૃતવન્તો દ્વિજોત્તમાઃ ।
દૃષ્ટિપૂતં પદાક્રાન્તં તીર્થં સારસ્વતં યથા

દાસો ઽહં ભવતાં વિપ્રાઃ કૃતપુણ્યશ્ ચ સાંપ્રતમ્ ।
યેનાર્થિનો હિ તે યૂયં તન્મમાજ્ઞાતુમર્હથ

સદારો ઽહં સમં પુત્રૈર્ભૃત્યૈર્નપ્તૃભિરવ્યયાઃ ।
કિઙ્કરો ઽસ્મિ સ્થિતો યુષ્મદાજ્ઞાકારી તદુચ્યતામ્

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
શૈલરાજવચઃ શ્રુત્વા ઋષયઃ સંશિતવ્રતઃ ।
ઊચુરઙ્ગિરસં વૃદ્ધં કાર્યમદ્રૌ નિવેદય

ઇત્યેવં ચોદિતઃ સર્વૈરૃષિબિઃ કશ્યપાદિભિઃ ।
પ્રત્યુવાચ પરં વાક્યં ગિરિરાજં તમઙ્ગિરાઃ

અઙ્ગિરા ઉવાચ ।
શ્રૂયતાં પર્વતશ્રેષ્ઠ યેન કાર્યેણ વૈ વયમ્ ।
સમાગતાસ્ત્વત્સદનમરુન્ધત્યા સમં ગિરે

યો ઽસૌ મહાત્મા સર્વાત્મા દક્ષયજ્ઞક્ષયઙ્કરઃ ।
શઙ્કરઃ શૂલધૃક્ શર્વસ્ત્રિનેત્રો વૃષવાહનઃ

જીમૂતકેતુઃ શત્રુઘ્નો યજ્ઞભોક્તા સ્વયં પ્રભુઃ ।
યમીશ્વરં વદન્ત્યેકે શિવં સ્થાણૌ ભવં હરમ્

ભીમમુગ્રં મહેશાનં મહાદેવં પશોઃ પતિમ્ ।
વયં તેન પ્રેષિતાઃ સ્મસ્ત્વત્સકાશં ગિરીશ્વર

ઇયં યા ત્વત્સુતા કાલી સર્વલોકેષુ સુન્દરી ।
તાં પ્રાર્થયતિ દેવેશસ્તાં ભવાન્ દાતુમર્હતિ

સ એવ ધન્યો હિ પિતા યસ્ય પુત્રી શુભં પતિમ્ ।
રૂપાભિજનસંપત્ત્યા પ્રાપ્નોતિ ગિરિસત્તમ

યાવન્તો જઙ્ગમાગમ્યા ભૂતાઃ શૈલ ચતુર્વિધાઃ ।
તેષાં માતા ત્વિયં દેવી યતઃ પ્રોક્તઃ પિતા હરઃ

પ્રણમ્ય શઙ્કરં દેવાઃ પ્રણમન્તુ સુતાં તવ ।
કુરુષ્વ પાદં શત્રૂણાં મૂર્ધ્નિ ભસ્મપરિપ્લુતમ્

યાચિતારો વયં શર્વો વરો દાતા ત્વમપ્યુમા ।
વધૂઃ સર્વજગન્માતા કુરુ યચ્છ્રેયસે તવ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
તદ્વચો ઽઙ્ગિરસઃ શ્રુત્વા કાલી તસ્થાવધોમુખી ।
હર્ષમાગત્ય સહસા પુનર્દૈન્યમુપાગતા

તતઃ શૈલપતિઃ પ્રાહ પર્વતં ગન્ધમાદનમ્ ।
ગચ્છ શૈલાનુપામન્ત્ર્ય સર્વાનાગાન્તુર્મહસિ

તતઃ શીઘ્રતરઃ શૈલો ગૃહાદ્ ગૃહમગાઞ્જવી ।
મેર્વાદીન્ પર્વતશ્રેષ્ઠાનાજુહાવ સમન્તતઃ

તે ઽપ્યાજગ્મુસ્ત્વરાવન્તઃ કાર્યં મત્વા મહત્તદા ।
વિવિશુર્વિસ્મયાવિષ્ટાઃ સૌવર્ણેષ્વાસનેષુ તે

ઉદયો હેમકૂટશ્ચ રમ્યકો મન્દરસ્તથા ।
ઉદ્દાલકો વારુણશ્ચ વરાહો ગરુડાસનઃ

શુક્તિમાન્ વેગસાનુશ્ચ દૃઢશૃઙ્ગો ઽથ શૃઙ્વાન્ ।
ચિત્રકૂટસ્ત્રિકૂટશ્ ચ તથા મન્દરકાચલઃ

વિન્ધ્યશ્ચ મલયશ્ચૈવ પારિયાત્રો ઽથ દુર્દરઃ ।
કૈલાસાદ્રિર્મહેન્દ્રશ્ચ નિષધો ઽઞ્જનપર્વતઃ

એતે પ્રધાના ગિરયસ્તથાન્યે ક્ષુદ્રપર્વતાઃ ।
ઉવિષ્ટાઃ સભાયાં વૈ પ્રણિપત્ય ઋષિંશ્ચ તાન્

તતો ગિરીશઃ સ્વાં ભાર્યા મેનામાહૂતવાંશ્ચ સઃ ।
સમાગચ્છત કલ્યાણી સમં પુત્રેણ ભામિની

સાભિવન્દ્ય ઋષીણાં હિ ચારણાંશ્ચ તપસ્વિની ।
સર્વાન્ જ્ઞાતીન્ સમાભાષ્ય વિવેશ સસુતા તતઃ

તતો ઽદ્રિષુ મહાશૈલ ઉપવિષ્ટેષુ નારદ ।
ઉવાચ વાક્યં વાક્યજ્ઞઃ સર્વાનાભાષ્ય સુસ્વરમ્

હિમવાનુવાચ ।
ઇમે સપ્તર્ષયઃ પુણ્યા યાચિતારઃ સુતાં મમ ।
મહેશ્વરાર્થં કન્યાં તુ તચ્ચાવેદ્યં ભવત્સુ વૈ

તદ્ વદધ્વં યથાપ્રજ્ઞં જ્ઞાતયો યૂયમેવ મે ।
નોલ્લઙ્ઘ્ય યુષ્માન્ દાસ્યામિ તત્ક્ષમં વક્તુમર્હથ

પુલસ્ત્ય ઉવાચ ।
હિમવદ્વચનં શ્રુત્વા મેર્વાદ્યાઃ સ્થાવરોત્તમાઃ ।
સર્વ એવાબ્રુવન્ વાક્યં સ્થિતાઃ સ્વેષ્વાસનેષુ તે

યાચિતારશ્ ચ મુનયો વરસ્ત્રિપુરહા હરઃ ।
દીયતાં શૈલ કાલીયં જામાતાભિમતો હિ નઃ

મેનાપ્યથાહ ભર્તારં શૃણુ શૈલેન્દ્ર મદ્વચઃ ।
પિતૃનારાધ્ય દેવૈસ્તૈર્દત્તાનેનૈવ હેતુના

યસ્ત્વસ્યાં ભૂતપતિના પુત્રો જાતો ભવિષ્યતિ ।
સ હનિષ્યતિ દૈત્યૈન્દ્રં મહિષં તારકં તથા

ઇત્યેવં મેનયા પ્રોક્તઃ શૈલૈઃ શૈલેશ્વરઃ સુતામ્ ।
પ્રોવાચ પુત્રિ દત્તાસિ શર્વાય ત્વં મયાધુના

ઋષીનુવાચ કાલીયં મમ પુત્રી તપોધનાઃ ।
પ્રણામં સંકરવધૂર્ભક્તિનમ્રા કરોતિ વ

તતો ઽપ્યરુન્ધતી કાલીમહ્કમારોપ્ય ચાટુકૈઃ ।
લજ્જમાનાં સમાશ્વાસ્ય હરનામોદિતૈઃ શુભૈઃ

તતઃ સપ્તર્ષયઃ પ્રોચુઃ શૈલરાજ નિશામય ।
જામિત્રગુણસંયુક્તાં તિથિં પુણ્યાં સુમઙ્ગલામ્

ઉત્તરાફાલ્ગુનીયોગં તૃતીયે ઽહ્નિ હિમાંશુમાન્ ।
ગમિષ્યતિ ચ તત્રોક્તો મુહૂર્ત્તો મૈત્રનામકઃ

તસ્યાં તિથ્યાં હરઃ પાણિં ગ્રહીષ્યતિ સમન્ત્રકમ્ ।
તવ પુત્ર્યા વયં યામસ્તદનુજ્ઞાતુમર્હસિ

તતઃ સંપૂજ્ય વિધિના ફલમૂલાદિભિઃ શુભૈઃ ।
વિસર્જયામાસ શનૈઃ શૈલરાડ્ ઋષિપુઙ્ગવાન્

તે ઽપ્યાજગ્મુર્મહાવેગાત્ ત્વાક્રમ્ય મરુદાલયમ્ ।
આસાદ્ય મન્દરગિરિં ભૂયો ઽવન્દન્ત શઙ્કરમ્

પ્રણમ્યોચુર્મહેશાનં ભવાન્ ભર્ત્તાદ્રિજા વધુઃ ।
સબ્રહ્યકાસ્ત્રયો લોકા દ્રક્ષ્યન્તિ ઘનવાહનમ્

તતો મહેશ્વરઃ પ્રીતો મુનીન્ સર્વાનનુક્રમાત્ ।
પૂજયામાસ વિધિના અરુન્ધત્યા સમં હરઃ

તતઃ સંપૂજિતા જગ્મુઃ સુરાણાં મન્ત્રણાય તે ।
તે ઽપ્યાજગ્મુર્હરં દ્રષ્ટું બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રભાસ્કરાઃ

ગેહં તતો ઽભ્યેત્ય મહેશ્વરસ્ય કૃતપ્રણામા વિવિશુર્મહર્ષે ।
સસ્માર નન્દિપ્રમુખાંશ્ચ સવાનભ્યેત્ય તે વન્દ્ય હરં નિષણ્ણાઃ

દેવૈર્ગણૈશ્ચાપિ વૃતો ગિરીશઃ સ શોભતે મુક્તજટાગ્રભારઃ ।
યતા વને સર્જ્જકદમ્બમધ્યે પ્રરોહમૂલો ઽથ વનસ્પતિર્વૈ