वामन पुराण · अध्याय 26

इति श्रीवामनपुराणे पञ्चविंशो ऽध्यायः
पुलस्त्य उवाच ।
ततः संपूजितो रुद्रः शैलेन प्रीतिमानभूत् ।
सस्मार च महर्षिस्तु अरुन्धत्या समं ततः

ते संस्मृतास्तु ऋषयः शङ्करेण महात्मना ।
समाजग्मुर्महाशैलं मन्दरं चारुकन्दरम्

तानागतान् समीक्ष्यैव देवस्त्रिपुरनाशनः ।
अभ्युत्थायाभिपूज्यैतानिदं वचनमब्रवीत्

धन्यो ऽयं पर्वतश्रेष्ठः श्लाघ्यः पूज्यश्च दैवतैः ।
धूतपापस्तथा जातो भवतां पादपङ्कजैः

स्थीयतां विस्तृते रम्ये गिरिप्रस्थे समे शुभे ।
शिलासु पद्मवार्णासु श्लक्ष्णासु च मृदुष्वपि

पुलस्त्य उवाच ।
इत्येवमुक्ता देवेन संकरेण महर्षयः ।
सममेव त्वरुन्धत्या विविशुः शैलसानुनि

उपविष्टेषु ऋषिषु नन्दी देवगणाग्रणीः ।
अर्घ्यादिना समभ्यर्च्य स्थितः प्रयतमानसः

ततो ऽब्रवीत् सुरपतिर्धर्म्य वाक्यं हितं सुरान् ।
आत्मनो यशसो वृद्ध्यै सप्तर्षीन् विनयान्वितान्

हर उवाच ।
कश्यपात्रे वारुणेय गाधेय शृणु गौतम् ।
भरद्वाज शृणुष्व त्वमङ्गिरस्त्वं शृणुष्व च

ममासीद् दक्षतनुजा प्रिया सा दक्षकोपतः ।
उत्ससर्ज सती प्राणान् योगदृष्ट्य पुरा किलः

साद्य भूयः समुद्भूता शैलराजसुता उमा ।
सा मदर्थाय शैलेन्द्रो याच्यतां द्विजसत्तमाः

पुलस्त्य उवाच ।
सप्तर्षयस्त्वेवमुक्ता बाढमित्यब्रुवन् वचः ।
ओंनमः शङ्करायेति प्रोक्त्वा जग्मुर्हिमालयम्

ततो ऽप्यरुन्धतीं शर्वः प्राह गच्छस्व सुन्दरि ।
पुरन्ध्र्यो हि पुरन्ध्रीणां गतिं धर्मस्य वे विदुः

इत्येवमुक्ता दुर्लङ्घ्यं लोकाचारं त्वरुन्धती ।
नमस्ते रुद्र इत्युक्त्वा जगाम पतिना सह

गत्वा हिमाद्रिशिखरमोषधिप्रस्थमेव च ।
ददृशुः शैलराजस्य पुरीं सुरपुरीमिव

ततः संपूज्यमानास्ते शैलयोषिद्भिरादरात् ।
सुनाभादिभिरव्यग्रैः पुज्यमानास्तु पर्वतैः

गन्धर्वैः किंनरैर्यक्षैस्तथान्यैस्तत्पुरस्सरैः ।
विविशुर्भवनं रम्यं हिमाद्रेर्हाटकोज्जवलम्

ततः सर्वे महात्मानास्तपसा धौतकल्मषाः ।
समासाद्य महाद्वारं संतस्थुर्द्वाःस्थकारणात्

ततस्तु त्वरितो ऽभ्यागाद् द्वाःस्थो ऽद्रिर्गन्धमादनः ।
धारयन् वै करे दण्डं पद्मरागमयं महत्

ततस्तमूचुर्मुनयो गत्वा शैलपतिं शुभम् ।
निवेदयास्मान् संप्राप्तान् महत्कार्यर्थिनो वयम्

इत्येवमुक्तः शैलेन्द्रो ऋषिभिर्गन्धमादनः ।
जगाम तत्र यत्रास्ते शैलराजो ऽद्रिभिर्वृतः

निषण्णो भुवि जानुभ्यां दत्त्वा हस्तौ मुखे गिरिः ।
दण्डं निक्षिप्य कक्षायामिदं वचनमब्रवीत्

गन्धमादन उवाच ।
इमे हि ऋषयः प्राप्ताः शैलराज तवार्थिनः ।
द्वारे स्थैताः कार्यिणस्ते तव दर्शनलालसाः

पुलस्त्य उवाच ।
द्वाःस्थवाक्यं समाकर्ण्य समुत्थायाचलेश्वरः ।
स्वयमभ्यागमद् द्वारि समादायार्घ्यमुत्तमम्

तान्र्च्यार्घ्यादिना शैलः समानीय सभातलम् ।
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः कृतासनपरिग्रहान्

हिमवानुवाच ।
अनभ्रवृष्टिः किमियमुताहो ऽकुसुमं फलम् ।
अप्रतर्क्यमचिन्त्यं च भवदागमनं त्विदम्

अद्यप्रभृति धन्यो ऽस्मि शैलराडद्य सत्तमाः ।
संशुद्धदेहो ऽस्मयद्यैव यद् भवन्तो ममाजिरम्

आत्मसंसर्गसंशुद्धं कृतवन्तो द्विजोत्तमाः ।
दृष्टिपूतं पदाक्रान्तं तीर्थं सारस्वतं यथा

दासो ऽहं भवतां विप्राः कृतपुण्यश् च सांप्रतम् ।
येनार्थिनो हि ते यूयं तन्ममाज्ञातुमर्हथ

सदारो ऽहं समं पुत्रैर्भृत्यैर्नप्तृभिरव्ययाः ।
किङ्करो ऽस्मि स्थितो युष्मदाज्ञाकारी तदुच्यताम्

पुलस्त्य उवाच ।
शैलराजवचः श्रुत्वा ऋषयः संशितव्रतः ।
ऊचुरङ्गिरसं वृद्धं कार्यमद्रौ निवेदय

इत्येवं चोदितः सर्वैरृषिबिः कश्यपादिभिः ।
प्रत्युवाच परं वाक्यं गिरिराजं तमङ्गिराः

अङ्गिरा उवाच ।
श्रूयतां पर्वतश्रेष्ठ येन कार्येण वै वयम् ।
समागतास्त्वत्सदनमरुन्धत्या समं गिरे

यो ऽसौ महात्मा सर्वात्मा दक्षयज्ञक्षयङ्करः ।
शङ्करः शूलधृक् शर्वस्त्रिनेत्रो वृषवाहनः

जीमूतकेतुः शत्रुघ्नो यज्ञभोक्ता स्वयं प्रभुः ।
यमीश्वरं वदन्त्येके शिवं स्थाणौ भवं हरम्

भीममुग्रं महेशानं महादेवं पशोः पतिम् ।
वयं तेन प्रेषिताः स्मस्त्वत्सकाशं गिरीश्वर

इयं या त्वत्सुता काली सर्वलोकेषु सुन्दरी ।
तां प्रार्थयति देवेशस्तां भवान् दातुमर्हति

स एव धन्यो हि पिता यस्य पुत्री शुभं पतिम् ।
रूपाभिजनसंपत्त्या प्राप्नोति गिरिसत्तम

यावन्तो जङ्गमागम्या भूताः शैल चतुर्विधाः ।
तेषां माता त्वियं देवी यतः प्रोक्तः पिता हरः

प्रणम्य शङ्करं देवाः प्रणमन्तु सुतां तव ।
कुरुष्व पादं शत्रूणां मूर्ध्नि भस्मपरिप्लुतम्

याचितारो वयं शर्वो वरो दाता त्वमप्युमा ।
वधूः सर्वजगन्माता कुरु यच्छ्रेयसे तव

पुलस्त्य उवाच ।
तद्वचो ऽङ्गिरसः श्रुत्वा काली तस्थावधोमुखी ।
हर्षमागत्य सहसा पुनर्दैन्यमुपागता

ततः शैलपतिः प्राह पर्वतं गन्धमादनम् ।
गच्छ शैलानुपामन्त्र्य सर्वानागान्तुर्महसि

ततः शीघ्रतरः शैलो गृहाद् गृहमगाञ्जवी ।
मेर्वादीन् पर्वतश्रेष्ठानाजुहाव समन्ततः

ते ऽप्याजग्मुस्त्वरावन्तः कार्यं मत्वा महत्तदा ।
विविशुर्विस्मयाविष्टाः सौवर्णेष्वासनेषु ते

उदयो हेमकूटश्च रम्यको मन्दरस्तथा ।
उद्दालको वारुणश्च वराहो गरुडासनः

शुक्तिमान् वेगसानुश्च दृढशृङ्गो ऽथ शृङ्वान् ।
चित्रकूटस्त्रिकूटश् च तथा मन्दरकाचलः

विन्ध्यश्च मलयश्चैव पारियात्रो ऽथ दुर्दरः ।
कैलासाद्रिर्महेन्द्रश्च निषधो ऽञ्जनपर्वतः

एते प्रधाना गिरयस्तथान्ये क्षुद्रपर्वताः ।
उविष्टाः सभायां वै प्रणिपत्य ऋषिंश्च तान्

ततो गिरीशः स्वां भार्या मेनामाहूतवांश्च सः ।
समागच्छत कल्याणी समं पुत्रेण भामिनी

साभिवन्द्य ऋषीणां हि चारणांश्च तपस्विनी ।
सर्वान् ज्ञातीन् समाभाष्य विवेश ससुता ततः

ततो ऽद्रिषु महाशैल उपविष्टेषु नारद ।
उवाच वाक्यं वाक्यज्ञः सर्वानाभाष्य सुस्वरम्

हिमवानुवाच ।
इमे सप्तर्षयः पुण्या याचितारः सुतां मम ।
महेश्वरार्थं कन्यां तु तच्चावेद्यं भवत्सु वै

तद् वदध्वं यथाप्रज्ञं ज्ञातयो यूयमेव मे ।
नोल्लङ्घ्य युष्मान् दास्यामि तत्क्षमं वक्तुमर्हथ

पुलस्त्य उवाच ।
हिमवद्वचनं श्रुत्वा मेर्वाद्याः स्थावरोत्तमाः ।
सर्व एवाब्रुवन् वाक्यं स्थिताः स्वेष्वासनेषु ते

याचितारश् च मुनयो वरस्त्रिपुरहा हरः ।
दीयतां शैल कालीयं जामाताभिमतो हि नः

मेनाप्यथाह भर्तारं शृणु शैलेन्द्र मद्वचः ।
पितृनाराध्य देवैस्तैर्दत्तानेनैव हेतुना

यस्त्वस्यां भूतपतिना पुत्रो जातो भविष्यति ।
स हनिष्यति दैत्यैन्द्रं महिषं तारकं तथा

इत्येवं मेनया प्रोक्तः शैलैः शैलेश्वरः सुताम् ।
प्रोवाच पुत्रि दत्तासि शर्वाय त्वं मयाधुना

ऋषीनुवाच कालीयं मम पुत्री तपोधनाः ।
प्रणामं संकरवधूर्भक्तिनम्रा करोति व

ततो ऽप्यरुन्धती कालीमह्कमारोप्य चाटुकैः ।
लज्जमानां समाश्वास्य हरनामोदितैः शुभैः

ततः सप्तर्षयः प्रोचुः शैलराज निशामय ।
जामित्रगुणसंयुक्तां तिथिं पुण्यां सुमङ्गलाम्

उत्तराफाल्गुनीयोगं तृतीये ऽह्नि हिमांशुमान् ।
गमिष्यति च तत्रोक्तो मुहूर्त्तो मैत्रनामकः

तस्यां तिथ्यां हरः पाणिं ग्रहीष्यति समन्त्रकम् ।
तव पुत्र्या वयं यामस्तदनुज्ञातुमर्हसि

ततः संपूज्य विधिना फलमूलादिभिः शुभैः ।
विसर्जयामास शनैः शैलराड् ऋषिपुङ्गवान्

ते ऽप्याजग्मुर्महावेगात् त्वाक्रम्य मरुदालयम् ।
आसाद्य मन्दरगिरिं भूयो ऽवन्दन्त शङ्करम्

प्रणम्योचुर्महेशानं भवान् भर्त्ताद्रिजा वधुः ।
सब्रह्यकास्त्रयो लोका द्रक्ष्यन्ति घनवाहनम्

ततो महेश्वरः प्रीतो मुनीन् सर्वाननुक्रमात् ।
पूजयामास विधिना अरुन्धत्या समं हरः

ततः संपूजिता जग्मुः सुराणां मन्त्रणाय ते ।
ते ऽप्याजग्मुर्हरं द्रष्टुं ब्रह्मविष्ण्विन्द्रभास्कराः

गेहं ततो ऽभ्येत्य महेश्वरस्य कृतप्रणामा विविशुर्महर्षे ।
सस्मार नन्दिप्रमुखांश्च सवानभ्येत्य ते वन्द्य हरं निषण्णाः

देवैर्गणैश्चापि वृतो गिरीशः स शोभते मुक्तजटाग्रभारः ।
यता वने सर्ज्जकदम्बमध्ये प्ररोहमूलो ऽथ वनस्पतिर्वै