વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.4

ઇત્યાનન્દભટ્ટપ્રોક્તે વલ્લાલચરિતે સુન્દરીસમાગમો નામ તૃતીયો ઽધ્યાયઃ ।
ચતુર્થો ઽધ્યાયઃ
તતઃ કાલેન કિયતા ક્રીડારત્નસમુત્સુકઃ ।
એકદાન્તઃપુરં રાજા વિવેશ રજનીમુખે

પ્રવિશ્ય શયનાગારં દયિતાં ભૂમિશાયિનીમ્ ।
દદૃશે સુકુમારાઙ્ગીં કૃત્તમૂલલતામિવ

વાસસા મુખમાચ્છાદ્ય રુદતીં કમલેક્ષણામ્ ।
અદુઃખાર્હાં પ્રિયતરામાત્મનો જીવિતાદપિ

તાં દૃષ્ટ્વા મલિનાકારાં લુઠન્તીં ધરણીતલે ।
જુઘૂર્ણ મસ્તકં તસ્ય નેત્રાભ્યાં દદૃશે તમઃ

વિસ્મયાનો નરપતિસ્તસ્યા નયનજં જલં ।
પરિમૃજ્યાકુલીભૂતઃ સભયં વાક્યમબ્રવીત્

રાજોવાચ:
કિંન્વિદં મૃગશાવાક્ષિ નેત્રાભ્યાં સ્રવતે જલમ્ ।
અવાઙ્મુખી કિમર્થં ત્વં ભૂમાવેવ વિલુણ્ઠસે

નત્વહં વિપ્રિયં કિઞ્ચિદકાર્ષં તવ ભામિનિ ।
ક્રન્દનેન દુઃખયસે કથં માં તનુમધ્યમે

કથં કૌસુમ્ભવસનં સૌવર્ણમ્બા શુચિસ્મિતે ।
નાનુગૃહ્ણાસિ સુશ્રોણિ મણિવીજપયોધરે

[[026]]
ધમ્મિલ્લરચના સુભ્રુ મલ્લીદામ્ના સુગન્ધિના ।
કુચયોશ્ચન્દ્રલેખેવ પત્રાઙ્કા ચ ન કારિતા

પુરાનિતમ્બસંસર્ગાત્ યત્તે સારસનોત્તમમ્ ।
શોભિતં નાધુના ભૂમૌ પતિતં તદ્વિરાજતે

મક્તાવલી ભ્રાજતે ન ચ્યુતા તવ કુચદ્વયાત્ ।
ગ્રૈવેયકં ચ્યુતં કણ્ઠાદનાભરણતાં ગતમ્

પૂર્ણિમાકૌમુદીકાન્તિનિર્જ્જિતસ્મિતશોભિના ।
કિં નો વદસિ વક્તેન કુશેશયસુગન્ધિના

સર્વ્વથામ્બુજપત્રાક્ષિ તવાસ્મિ વચનઙ્કરઃ ।
પ્રતીક્ષન્તે તવાદેશં મજ્જનાશ્ચ સદા પ્રિયે

કથં નાદિશસે પ્રાગ્વત્ સ્મિતપૂર્વ્વાભિભાષિણિ ।
પ્રપન્નં પ્રપદે પ્રાપ્તં દાસં હિમકરાનને

ત્વત્ત્વઃ પ્રિયતરા નાન્યા વર્ત્તતે મમ સુન્દરિ ।
ત્વં હિ મે જીવનં પ્રાણાઃ ત્વં હિ મે પરમા ગતિઃ

શ્રવણામૃતવાક્યેન માં જીવય સુહાસિનિ ।
કાયસ્થઞ્ચાપ્યકાયસ્થં સ્ફુરન્તમપિ માં મૃતમ્

દાસ્યે પ્રત્યયકારિણ્યાઃ કોટિં પ્રત્યયકારિણિ ।
રત્નાલઙ્કારભારં વા યત્તે મનસિ વર્ત્તતે

અપ્યહં લક્ષ્મણં જહ્યામ્ ત્વત્પ્રિયાર્થં વરાનને ।
ગાઙ્ગેયં સાગરં બાલે પ્રવિશેયમ્ હુતાશનમ્

[[027]]
કિમાભીલકારણં તે જીવિતેશ્વરિ કથ્યતામ્ ।
તત્પ્રિયં પ્રાકરિષ્યામિ શપે તે લલિતાઙ્ઘ્રિણા

નિરીક્ષસે કિં ન સુભ્રુ પ્રેષ્ય માં તવ સુન્દરિ ।
કેનાવમાનિતાસિ ત્વમગ્નૌ કઃ શલભાયતે

અનાટ્યઃ કો ભવેદાઢ્યઃ આઢ્યો યાયાદનાટ્યતામ્ ।
કો વદ્ધો મુચ્યતામદ્ય કો ઽવધ્યો વા નિહન્યતામ્

શ્રુત્વૈવં ભાષિતં તસ્ય કામસ્ય વશવર્ત્તિનઃ ।
સાભિમાનવતી રાજ્ઞઃ સ્થિતા નતમુખી તદા

વ્યાવૃત્તવદનં રામા કિઞ્ચિત્ સાચીકૃતેક્ષરણા ।
સકૃદ્વિલોક્ય નૃપતિં તસ્થૌ નતમુખી પુનઃ

શ્વાસકમ્પદૃઢોરોજા સ્ફુરદ્વિમ્બાધરા તતઃ ।
પરિમૃજ્યાઞ્ચલેનાસ્રં બભાષે ગદ્ગદસ્વના

પદ્માક્ષ્યુવાચ:
યદિ તે મત્પ્રિયં કાર્ય્યં માં પ્રેષય પિતુર્ગૃહમ્ ।
દુઃખાર્હાં દુઃખિનીં નાથ કાનનાન્તરચારિણીમ્

ભોગિનીં કૃપાણાં માં મન્નામધેયઞ્ચ વિસ્મર ।
રાજ્યં ભુઙ્ક્ષ્વ મહારાજ માં વિહાય સુખં સદા

પ્રાપ્તોસિ સુમહદ્દુખં નૃપતે મમ કારણાત્ ।
દેશદેશાન્તરે કાન્ત મદ્ધૈતોસ્ત્વં કલઙ્કભાક્

[[028]]
રાજ્ઞાં વા રાજપુત્રાણાં પ્રાજ્ઞાનામભિજન્મનામ્ ।
પુરા નાજ્ઞાસિષં નાથ પ્રકૃતિં વનચારિણી

અદ્ય લોકચરિત્રાણાં જાતાભિજ્ઞાવનીપતે ।
જીવેયં યદિ પશ્યેયં તદા કિં કિં ન કિલ્બિષમ્

ધનાદૌ નહિ મે કાર્ય્યં કિમલઙ્કરણાદિના ।
પતિત્વા ધવલેશ્વર્ય્યાં નિમજ્જેયમહં ધ્રુવમ્

એવં વિલપમાનાં તાં વલ્લાલઃ ક્ષૌણિપાલકઃ ।
પ્રવેશયન્ વક્ષસીવ તાં પુનર્વાક્યમબ્રવીત્

રાજોવાચ:
શિરો મે ઘૂર્ણતે જાયે વદનઞ્ચ વિશુષ્યતિ ।
કિમુ તત્કારણં યસ્માત્ ત્વમેવં ભૃશમાકુલા

ત્વં હિ મે જીવનં પત્નિ ત્વં હિ મે પરમં તપઃ ।
ત્વમેવ મે રાજધર્મ્મઃ પ્રાણાનામીશ્વરી ચ મે

ત્વયા હીનં ન કાઙ્ક્ષેયં કાઞ્ચીશત્વમપિ પ્રિયે ।
ત્વયા સહ વિશાલાક્ષિ વને વાસો વરં મમ

પ્રાણા અપિ મયા શક્યાસ્ત્યક્તું ન ત્વાં કદાચન ।
શક્નુયામસિતાપાઙ્ગિ કલઙ્કેષુ ચ કા કથા

[[029]]
પાદાનતં મહાદેવિ કિં નાનુકમ્પસે પતિમ્ ।
પ્રાણૈર્મ્મમ શાપિતાસિ વદ ત્રૈલોક્યસુન્દરિ

ત્વમેવ મહિષી રાજ્ઞિ ભર્ત્તાહં તે મહાગુરુઃ ।
આચક્ષ હૃદ્ગતં ભાવમેષોહં વિહિતાઞ્જલિઃ

પતામિ ત્વત્પદૌ મૂર્દ્ધ્ના કસ્માન્ન દયસે પતિમ્ ।
ભક્તમન્યાસ્વનાસક્તં પ્રસીદામ્બજલોચને

એવં તદા વ્યાહરન્તં રાજાનમુત્પલેક્ષણા ।
ઉવાચ દારુણં વાક્યમુચ્છસન્તી મુહુર્મુહુઃ

રાજ્ઞ્યુવાચ:
અવક્તવ્યમપિ સ્વામિન્ ત્વાં વદામિ શૃણ પ્રભો ।
આકર્ણ્ય ચ પ્રાણનાથ યત્કર્ત્તવ્યં તદાચર

ભર્ત્તા હિ રક્ષકઃ સ્ત્રીણાં યુવતીનાં વિશેષતઃ ।
ભર્ત્તારં યદિ નો વચ્મિ કં વદામિ સયૌવના

ભર્ત્તા ગતિર્હિ નારીનાં ભર્ત્તા પરમદેવતા ।
બ્રાહ્મણસ્ય મુખાત્ પિત્રાલયે દેવ મયા શ્રુતમ્

પાતિવ્રત્યં પરો ધર્મ્મઃ શ્રયતે યોષિતામિતિ ।
નાહમત્યાચરામિ ત્વાં મનસાપિ કદાચન

નાહં પ્રાકૃતનારીવ પતિભક્તિવિવર્જ્જિતા ।
હૃત્પદ્માસનમાસ્થાપ્ય સદા ત્વાં પૂજયામ્યહમ્

યેનાહં સતતં પૂજ્યા પ્રણિપાતેન ભક્તિતઃ ।
તેનાહં નીચવૃત્તેન વિમાર્ગેણાવમાનિતા

[[030]]
ધિક્ તં સ કિલ્વિષાચારઃ કામાન્ધો વ્યત્થિતેન્દ્રિયઃ ।
માતરં યઃ કામયતે દુરાત્મા માં પતિવ્રતામ્

અદ્ય સાહં ગતા નાથ પાયુક્ષાલનમન્દિરમ્ ।
એકાકિનીમસૌ દૃષ્ટ્વા સ્મયન્નનુસસાર મામ્

ભીતયા યન્મયાહૂતા સખી તત્ર દ્રુતં ગતા ।
તતો દુષ્ટાત્મના નાથ ન તેન મલિનીકૃતા

ધર્મેણ રક્ષિતા સાહં ત્વામ્ વદામિ યથાયથમ્ ।
કમ્પન્તે મમ ગાત્રાણિ સ્મૃત્વા તસ્ય કુચેષ્ટિતમ્

ભીતાસ્મિ કુત્સિતાચારાત્ તસ્માદહમરક્ષિતા ।
વિપત્સ્યે નિર્ણાયકેવ ચમૂરાયોધનં ગતા

ઇત્યુક્ત્વા દારુણં વાક્યં ક્રૂરા વલ્લાલવલ્લભા ।
વિરરામોત્સૃજન્ત્યસ્રં તદા વલ્લભવક્ષસિ

તચ્છ્રુત્વા વચનં રાજા પ્રિયાસ્યકમલચ્યુતમ્ ।
કોપેનાસૌ પ્રજજ્વાલ દાવેનેવ ધરાધરઃ

તદા ક્રુદ્ધસ્ય મ્લેચ્છાસ્યસદૃશાસ્યમહીક્ષિતઃ ।
સ્ફુરત્ સર્વ્વાઙ્ગસ્ય નેત્રયુગલં લોહિતાયતે

તાં વારણવલ્લભોરુ વલ્લાલો વલ્લભાં તતઃ ।
પુત્રે દણ્ડં પ્રતિજ્ઞાય સાન્ત્વયામાસ વિક્લવામ્

પુત્રદુશ્ચેષ્ટિતં ધ્યાયન્ તલ્પે કોપાકુલો નૃપઃ ।
જાગ્રદેવ યામિનીં તાં કથઞ્ચિદત્યવાહયત્