Vallālacarita · Chapter 2.4

ityānandabhaṭṭaprokte vallālacarite sundarīsamāgamo nāma tṛtīyo 'dhyāyaḥ /
caturtho 'dhyāyaḥ
tataḥ kālena kiyatā krīḍāratnasamutsukaḥ /
ekadāntaḥpuraṃ rājā viveśa rajanīmukhe

praviśya śayanāgāraṃ dayitāṃ bhūmiśāyinīm /
dadṛśe sukumārāṅgīṃ kṛttamūlalatāmiva

vāsasā mukhamācchādya rudatīṃ kamalekṣaṇām /
aduḥkhārhāṃ priyatarāmātmano jīvitādapi

tāṃ dṛṣṭvā malinākārāṃ luṭhantīṃ dharaṇītale /
jughūrṇa mastakaṃ tasya netrābhyāṃ dadṛśe tamaḥ

vismayāno narapatistasyā nayanajaṃ jalaṃ /
parimṛjyākulībhūtaḥ sabhayaṃ vākyamabravīt

rājovāca:
kiṃnvidaṃ mṛgaśāvākṣi netrābhyāṃ sravate jalam /
avāṅmukhī kimarthaṃ tvaṃ bhūmāveva viluṇṭhase

natvahaṃ vipriyaṃ kiñcidakārṣaṃ tava bhāmini /
krandanena duḥkhayase kathaṃ māṃ tanumadhyame

kathaṃ kausumbhavasanaṃ sauvarṇambā śucismite /
nānugṛhṇāsi suśroṇi maṇivījapayodhare

[[026]]
dhammillaracanā subhru mallīdāmnā sugandhinā /
kucayoścandralekheva patrāṅkā ca na kāritā

purānitambasaṃsargāt yatte sārasanottamam /
śobhitaṃ nādhunā bhūmau patitaṃ tadvirājate

maktāvalī bhrājate na cyutā tava kucadvayāt /
graiveyakaṃ cyutaṃ kaṇṭhādanābharaṇatāṃ gatam

pūrṇimākaumudīkāntinirjjitasmitaśobhinā /
kiṃ no vadasi vaktena kuśeśayasugandhinā

sarvvathāmbujapatrākṣi tavāsmi vacanaṅkaraḥ /
pratīkṣante tavādeśaṃ majjanāśca sadā priye

kathaṃ nādiśase prāgvat smitapūrvvābhibhāṣiṇi /
prapannaṃ prapade prāptaṃ dāsaṃ himakarānane

tvattvaḥ priyatarā nānyā varttate mama sundari /
tvaṃ hi me jīvanaṃ prāṇāḥ tvaṃ hi me paramā gatiḥ

śravaṇāmṛtavākyena māṃ jīvaya suhāsini /
kāyasthañcāpyakāyasthaṃ sphurantamapi māṃ mṛtam

dāsye pratyayakāriṇyāḥ koṭiṃ pratyayakāriṇi /
ratnālaṅkārabhāraṃ vā yatte manasi varttate

apyahaṃ lakṣmaṇaṃ jahyām tvatpriyārthaṃ varānane /
gāṅgeyaṃ sāgaraṃ bāle praviśeyam hutāśanam

[[027]]
kimābhīlakāraṇaṃ te jīviteśvari kathyatām /
tatpriyaṃ prākariṣyāmi śape te lalitāṅghriṇā

nirīkṣase kiṃ na subhru preṣya māṃ tava sundari /
kenāvamānitāsi tvamagnau kaḥ śalabhāyate

anāṭyaḥ ko bhavedāḍhyaḥ āḍhyo yāyādanāṭyatām /
ko vaddho mucyatāmadya ko 'vadhyo vā nihanyatām

śrutvaivaṃ bhāṣitaṃ tasya kāmasya vaśavarttinaḥ /
sābhimānavatī rājñaḥ sthitā natamukhī tadā

vyāvṛttavadanaṃ rāmā kiñcit sācīkṛtekṣaraṇā /
sakṛdvilokya nṛpatiṃ tasthau natamukhī punaḥ

śvāsakampadṛḍhorojā sphuradvimbādharā tataḥ /
parimṛjyāñcalenāsraṃ babhāṣe gadgadasvanā

padmākṣyuvāca:
yadi te matpriyaṃ kāryyaṃ māṃ preṣaya piturgṛham /
duḥkhārhāṃ duḥkhinīṃ nātha kānanāntaracāriṇīm

bhoginīṃ kṛpāṇāṃ māṃ mannāmadheyañca vismara /
rājyaṃ bhuṅkṣva mahārāja māṃ vihāya sukhaṃ sadā

prāptosi sumahaddukhaṃ nṛpate mama kāraṇāt /
deśadeśāntare kānta maddhaitostvaṃ kalaṅkabhāk

[[028]]
rājñāṃ vā rājaputrāṇāṃ prājñānāmabhijanmanām /
purā nājñāsiṣaṃ nātha prakṛtiṃ vanacāriṇī

adya lokacaritrāṇāṃ jātābhijñāvanīpate /
jīveyaṃ yadi paśyeyaṃ tadā kiṃ kiṃ na kilbiṣam

dhanādau nahi me kāryyaṃ kimalaṅkaraṇādinā /
patitvā dhavaleśvaryyāṃ nimajjeyamahaṃ dhruvam

evaṃ vilapamānāṃ tāṃ vallālaḥ kṣauṇipālakaḥ /
praveśayan vakṣasīva tāṃ punarvākyamabravīt

rājovāca:
śiro me ghūrṇate jāye vadanañca viśuṣyati /
kimu tatkāraṇaṃ yasmāt tvamevaṃ bhṛśamākulā

tvaṃ hi me jīvanaṃ patni tvaṃ hi me paramaṃ tapaḥ /
tvameva me rājadharmmaḥ prāṇānāmīśvarī ca me

tvayā hīnaṃ na kāṅkṣeyaṃ kāñcīśatvamapi priye /
tvayā saha viśālākṣi vane vāso varaṃ mama

prāṇā api mayā śakyāstyaktuṃ na tvāṃ kadācana /
śaknuyāmasitāpāṅgi kalaṅkeṣu ca kā kathā

[[029]]
pādānataṃ mahādevi kiṃ nānukampase patim /
prāṇairmmama śāpitāsi vada trailokyasundari

tvameva mahiṣī rājñi bharttāhaṃ te mahāguruḥ /
ācakṣa hṛdgataṃ bhāvameṣohaṃ vihitāñjaliḥ

patāmi tvatpadau mūrddhnā kasmānna dayase patim /
bhaktamanyāsvanāsaktaṃ prasīdāmbajalocane

evaṃ tadā vyāharantaṃ rājānamutpalekṣaṇā /
uvāca dāruṇaṃ vākyamucchasantī muhurmuhuḥ

rājñyuvāca:
avaktavyamapi svāmin tvāṃ vadāmi śṛṇa prabho /
ākarṇya ca prāṇanātha yatkarttavyaṃ tadācara

bharttā hi rakṣakaḥ strīṇāṃ yuvatīnāṃ viśeṣataḥ /
bharttāraṃ yadi no vacmi kaṃ vadāmi sayauvanā

bharttā gatirhi nārīnāṃ bharttā paramadevatā /
brāhmaṇasya mukhāt pitrālaye deva mayā śrutam

pātivratyaṃ paro dharmmaḥ śrayate yoṣitāmiti /
nāhamatyācarāmi tvāṃ manasāpi kadācana

nāhaṃ prākṛtanārīva patibhaktivivarjjitā /
hṛtpadmāsanamāsthāpya sadā tvāṃ pūjayāmyaham

yenāhaṃ satataṃ pūjyā praṇipātena bhaktitaḥ /
tenāhaṃ nīcavṛttena vimārgeṇāvamānitā

[[030]]
dhik taṃ sa kilviṣācāraḥ kāmāndho vyatthitendriyaḥ /
mātaraṃ yaḥ kāmayate durātmā māṃ pativratām

adya sāhaṃ gatā nātha pāyukṣālanamandiram /
ekākinīmasau dṛṣṭvā smayannanusasāra mām

bhītayā yanmayāhūtā sakhī tatra drutaṃ gatā /
tato duṣṭātmanā nātha na tena malinīkṛtā

dharmeṇa rakṣitā sāhaṃ tvām vadāmi yathāyatham /
kampante mama gātrāṇi smṛtvā tasya kuceṣṭitam

bhītāsmi kutsitācārāt tasmādahamarakṣitā /
vipatsye nirṇāyakeva camūrāyodhanaṃ gatā

ityuktvā dāruṇaṃ vākyaṃ krūrā vallālavallabhā /
virarāmotsṛjantyasraṃ tadā vallabhavakṣasi

tacchrutvā vacanaṃ rājā priyāsyakamalacyutam /
kopenāsau prajajvāla dāveneva dharādharaḥ

tadā kruddhasya mlecchāsyasadṛśāsyamahīkṣitaḥ /
sphurat sarvvāṅgasya netrayugalaṃ lohitāyate

tāṃ vāraṇavallabhoru vallālo vallabhāṃ tataḥ /
putre daṇḍaṃ pratijñāya sāntvayāmāsa viklavām

putraduśceṣṭitaṃ dhyāyan talpe kopākulo nṛpaḥ /
jāgradeva yāminīṃ tāṃ kathañcidatyavāhayat