વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.21

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે રુદ્રગીતોપનિષત્સુ વિંશો ઽધ્યાયઃ ।
[[100]]
એકવિંશો ઽધ્યાયઃ
સિંહગિરિરુવાચ:
એતત્તે કથિતં વ્યાસ પુરાણં મનુજેશ્વર ।
રાજર્ષિભ્યો યથા પ્રાહ પુરા વ્યાસો મહામુનિઃ

ભુઙ્ક્ષ ભોગાન્ યથાકામં પિત્ઃન્ દેવાન્ ચ તર્પય ।
બ્રાહ્મણાંશ્ચ પ્રજાનાથ દાનૈર્વહુવિધૈઃ સદા

કુરુપિતૃપિણ્ડયજ્ઞં સહ રાજ્ઞ્યા નવીનયા ।
શિલાદેવ્યા મહીપાલ તસ્યાં પુત્રો ભવિષ્યતિ

તુલાપુરુષદાનઞ્ચ યજ્ઞે તત્ર પરન્તપ ।
વિધત્સ્વ નિયતઃ કૃચ્છ્રઞ્ચરિત્વા ધરણીપતે

સ્વસ્ત્યસ્તુ તે ગમિષ્યામિ જગન્નાથપુરીં પ્રતિ ।
પુનરેવાગમિષ્યામિ યદા માં સંસ્મરિષ્યસિ

શરણદત્ત ઉવાચ:
આખ્યાયૈવં પાર્થિવાય મુનિઃ સિંહગિરિસ્તતઃ ।
જગામ તૈર્વૃતઃ શિષ્યે ર્યૈઃ સ રાજન્ સમાગતઃ

ગતે સિંહગિરૌ રાજા ચિન્તયન્ મનસિ ક્ષણમ્ ।
પિણ્ડયજ્ઞે ચ દાનેષુ મનો દધ્રે પુનઃ પુનઃ

યજ્ઞાદીનાં ફલં ધ્યાયન્ મન્ત્રિણા ચ પુરોધસા ।
વલદેવેન વિપ્રૈશ્ચ મન્ત્રયામાશ્ચ પાર્થિવઃ

મન્ત્રયિત્વા તતો રાજા તદાનીં બ્રાહ્મણૈઃ સહ ।
યજ્ઞઞ્ચ દાનાનિ કર્ત્તું કરણાણ્યુપચક્રમે

આજ્ઞાપયત્ તતો ભૂપ આદિદેવં રહસ્વિનમ્ ।
મન્ત્રિણં સદ્ગુણૈર્યુક્તં કર્ત્તવ્યાનિ ચ સર્વ્વશઃ

રાજોવાચ:
આનયન્તુ યથા પ્રોક્તં વલદેવાદિભિર્દ્વિજૈઃ ।
સર્વ્વદ્રવ્યં યથાયોગં યજ્ઞે ચૈવ વિહાપિતે

હરદાસો વિષ્ણુદાસો દુર્ગાસિંહશ્ચ સત્વરમ્ ।
અન્નાદીનાઞ્ચ સમ્ભારાન્ શકટૈશ્ચ યથાક્રમમ્

વિધીયતાં યજ્ઞવાટઃ પતાકાદિવિભૂષિતઃ ।
કાર્ય્યન્તામુપકાર્ય્યાશ્ચ રાજન્યાનાં મહાત્મનામ્

શતઞ્ચ સૂત્રકણ્ટાનાં પાકે ચ પરિવેશને ।
વીણાવાદઞ્ચ ગાયન્તામ્ નૃત્યન્તાં નટનર્ત્તકાઃ

પ્રેક્ષાગૃહાશ્ચ કાર્ય્યન્તાં સર્વ્વાન્તઃપુરયોષિતામ્ ।
આમન્ત્ર્યન્તાં બ્રહ્મક્ષત્રવેશ્યસત્શૂદ્રજાતયઃ

અન્નાદિસુસમૃદ્ધાનિ કાર્ય્યન્તાં શરણાન્યુત ।
બ્રાહ્મણા વેદવેત્તારો વસેયુર્ય્યેષુ પૂજિતાઃ

[[102]]
આહૂય લક્ષ્મણં રાજા પ્રાહેદં વચનં તતઃ ।
આમન્ત્રયસ્વ યજ્ઞાય ગત્વા ત્વં વિક્રમં પુરમ્

શ્રીસુખસેનં પિતૃવ્યં કુમારઞ્ચ ધ્રુવં તથા ।
આગચ્છન્તુ ચ સર્વ્વાણિ તયો રન્તઃપુરાણિ ચ

શરણદત્ત ઉવાચ:
ગત્વાસૌ વિક્રમપુરં લક્ષ્મણઃ પરવીરહા ।
સુખમામન્ત્રયાઞ્ચક્રે અભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ

ધ્રુવશ્ચ સુખસેનશ્ચ સત્કૃત્યામન્ત્રિતો મુદા ।
યજ્ઞાય જગ્મતુર્ગૌડં ગૃહીત્વાન્તઃપુરાણિ તૌ

યજ્ઞં વલ્લાલસેનસ્ય સંશ્રુત્ય વૈદિકા દ્વિજાઃ ।
જગ્મુઃ પ્રહૃષ્ટમનસો યજ્ઞં યજ્ઞવિદસ્તદા

અનાહૂતા રવાહૂતા બ્રાહ્મણાશ્ચ ધનાશયા ।
સમાપેતુઃ સર્વ્વદિગ્ભ્યઃ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

યયુઃ સામન્તરાજાનો ગૃહીત્વોપાયનાનિ ચ ।
સાનુગા વિવિધૈર્યાનૈરનુભોક્તું મહોત્સવમ્

આવસથાન્ દદુસ્તેષાં નૃપતેરધિકારિણઃ ।
સુવહૂન્ શોભનાકારાન્ ભક્ષ્યભોજ્યસમન્વિતાન્

વલ્લાલં તે તતો દૃષ્ટ્વા તેનાથ પ્રતિપૂજિતાઃ ।
યથોદ્દિષ્ટાનાવસથાન્ જગ્મુસ્તે મણ્ડલેશ્વરાઃ

સંવિશ્રમ્ય તતઃ કામં રાજરાજન્યકાદયઃ ।
દદૃશુસ્તે પ્રજાનાથં પાણ્ડવં તં સદોગતમ્

તતો વિપ્રા યથાકાલે વેદવેદાઙ્ગપારગાઃ ।
દીક્ષયામાસુર્નૃપતિં વલ્લાલં મલ્હનાત્મજમ્

સુખસેનં વિષ્ણુમલ્લં પ્રત્યુદ્ગમ્ય ધરાપતિઃ ।
અભિવાદ્યાભિવાદાર્હૌ ઇદં વચનમબ્રવીત્

ધરસેનં યજ્ઞસેનં ધર્મ્મસિંહં ધ્રવં તથા ।
પ્રસીદન્તુ ભવન્તો માં યજ્ઞાદિદાનકર્મ્મસુ

એવમુક્ત્વા તતસ્તાન્ સ ધાર્મ્મિકો ધરણીપતિઃ ।
યથાયોગ્યાધિકારેષુ યુયોજાધિકૃતાન્ તદા

ભક્ષ્યભોજ્યાધિકારેષુ ભીમસેનમયોજયત્ ।
અયુજદ્દાનાધિકારે દાનાચાર્ય્યં વૃહસ્પતિમ્

અન્યેષ્વપ્યધિકારેષુ પુરુષાન્ સંન્યયોજયત્ ।
પરિગ્રહે બ્રહ્મક્ષત્રવિશાં લક્ષ્મણમુક્તવાન્

રાજ્ઞો યજ્ઞસભા ગૌડે નાનાપાદપશોભિતા ।
ભ્રાજિષ્ણુ ર્વિશ્રામવેશ્મવતી રમ્યા સુરૂપિણી

નાનારત્નૈઃ કુપ્યરત્નૈઃ કુથૈશ્ચિત્રૈર્વિતાનકૈઃ ।
પર્ય્યઙ્કૈશ્ચ પતાકાભિર્ધ્વજૈશ્ચ પર્ય્યશોભત

સ્થાનાન્યપકલ્પિતાનિ સગણાનાં પૃથક્ પૃથક્ ।
બ્રાહ્મણાનાં ક્ષત્રિયાણાં વણિજાઞ્ચાન્ત્યજન્મનામ્

[[104]]
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાસ્તથા સત્શૂદ્રજાતયઃ ।
નૃપેણામન્ત્રિતાઃ સર્વ્વે તત્ર રાસે રસં ગતાઃ

ભોજકા રાજપુત્રાશ્ચ રાજરાજન્યકાદયઃ ।
મહામાણ્ડલિકાઃ સર્વ્વે ચાન્તરઙ્ગા મહાપદાઃ

યથાયોગ્યેષ્વાસનેષુ નિષેદુઃ પ્રતિપૂજિતાઃ ।
વલ્લાલેન સભાયાં તે દિવીવ ત્રિદિવૌકસઃ

ભ્રાજમાનઃ સભામધ્યે સુત્રામેવ સુધર્મ્મણિ ।
દેવાન્ પિત્ઃંશ્ચ યજ્ઞેન પાપઘ્નેનાયજન્નૃપઃ

અથ સખડ્ગઃ સોષ્ણીષઃ સર્વ્વાભરણભૂષિતઃ ।
પુષ્ટિકામો ઽકરોદ્રાજા દાનં કર્ણ ઇવાપરઃ

તત્રાત્મપરિમાણેન કાઞ્ચનેન ધરામરાન્ ।
દાનેન તોષયામાસ સહસ્રદક્ષિણાવતા

અપવર્ગે ઽભિરૂપાન્ સ બ્રાહ્મણાન્ નૃપતિસ્તતઃ ।
અન્યાંશ્ચ ભોજયામાસ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

દેવા વભૂવુઃ પિતરશ્ચ તત્ર હૃદ્યૈશ્ચ કવ્યૈ ર્નિતરાં સુતૃપ્તાઃ ।
ભૂદેવ વર્ગાસ્તપનીયદાનૈર્ભોજ્યાન્નપાનૈર્વહુદક્ષિણાભિઃ