વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.2

ઇત્યાનન્દભટ્ટપ્રોક્તે વલ્લાલચરિતે વલ્લાલપરિચયો નામ પ્રથમો ઽધ્યાયઃ ।
[[017]]
અથ દ્વિતીયો ઽધ્યાયઃ ।
પુરોદન્તપુરાધીશં જિગીષુરવનીપતિઃ ।
વિત્તાઢ્યાદ્વલ્લભાનન્દાગ્નિષ્કકોટિં ગૃહીતવાન્

વારં વારં જિતો રાજા યતો મણિપુરાહવે ।
તતો ઽભિયાનં ઘોરં સ કર્ત્તુમાસીત્સમુદ્યતઃ

વલ્લભે ઽદાતુકામે ઽપિ દૃષ્ટ્વા સંવિદ્વ્યતિક્રમમ્ ।
પ્રેષયામાસ દૂતં સ વણિજાય મહાત્મને

સ દૂતઃ સઙ્કકોટસ્થં વલ્લભં સમુપાગતઃ ।
વિજ્ઞાપયામાસ તદા વલ્લાલનૃપશાસનમ્

વલ્લાલ ઉવાચ:
યથાસ્માભિ ર્હિ કર્ત્તવ્યં સંયાનં પ્રતિ કીકટમ્ ।
વિધાય સુમહોદ્યોગં ષડ્ઙ્ગબલસંયુતૈઃ

તતો વલ્લભચન્દ્રઃ સ ગૃહ્ણન્ પ્રાણિત્યલેખનમ્ ।
પ્રેષયન્ તુ સાર્દ્ધકોટિં સુવર્ણમિતિ માચિરમ્

વલ્લભ ઉવાચ:
અમિતવ્યયિના રાજ્ઞા કાલિકા પાતિતા સકૃત્ ।
કિં બ્રૂમો નૃપતિં નૈવં મયા દૃષ્ટઃ સતાં વિધિઃ

[[018]]
કસ્માદ્વા સમરોદ્યોગઃ લબ્ધસ્ય પરિપાલનમ્ ।
રાષ્ટ્રસ્યૈવોચિતં કર્ત્તું યુદ્ધમેતદકારણમ્

ત્યજ્યતામ્ ગ્રાંવારબુદ્ધિઃ પ્રજાનાં હિતકામ્યયા ।
પ્રજાક્ષયકરં યુદ્ધમધર્મ્મ્યં નિરયપ્રદમ્

યદૃચ્છાચારો નૃપતી રાજધર્મ્મં ન પશ્યતિ ।
અરક્ષણે મહદ્દોષઃ કિં ગુણો રાષ્ટ્રવર્દ્ધનૈઃ

ક્ષેત્રિયં ભગવદ્ભક્તમથવા મુષલં ધનુઃ ।
ન કો ઽપિ પુરુષઃ કર્ત્તું કદાચિદ્ભવતિ પ્રભુઃ

અરક્ષિત્વા પ્રજા રાજા કેવલં વલિમાદદત્ ।
અયશો મહદાપ્નોતિ નિરયઞ્ચૈવ ગચ્છતિ

ઇત્યાહુઃ કોશાતકિનઃ કિં રાજનયચર્ચ્ચયા ।
રાજનીતિ ર્હિ વિજ્ઞેયં શત્રૂણાં પરિમર્દનમ્

અથવા વિગ્રહૈર્યસ્માત્ પીડ્યન્તે ઽસ્મદ્વિધા જનાઃ ।
ઉલપા ઇવ સામાન્યા બ્રવીમિ તેન હેતુના

યદિ સ્યાન્નૃપતિ ર્દ્દદ્યાત્ કરાદાનસમન્વિતમ્ ।
આધિત્વે હરિકેલીયં ઋણં દાતું તદોત્સહે

તસ્ય તદ્ભાષિતં સર્વ્વં સ દૂતઃ શ્રાન્તવાહનઃ ।
વિક્રમં પુરમાગત્ય વલ્લાલાય ન્યવેદયત્

એતચ્છ્રુત્વાથ સન્દેશં વલ્લાલઃ પૃથિવીપતિઃ ।
મન્યુના સ પ્રજજ્વાલ કુટઙ્કો વહ્નિના યથા

તદાસ્ય કોપતામ્રાસ્યાત્ સુસ્રાવ સ્વેદશમ્બરમ્ ।
અગ્નિસંયોગતઃ સ્વિન્નદહ્યમાનેન્ધનાદ્ યથા

વલ્લભે જ્રાતસંરોષો નિર્દ્દોષેષુ વણિક્ષ્વપિ ।
ક્રુદ્ધો ભૂત્વા સ વલ્લાલઃ ચકાર કદનં ભૃશમ્

શુલ્કાદાનમિષેણાપિ જહાર વણિજાં બલાત્ ।
વ્યવહારે ધૃતં વસ્તુ કેષાઞ્ચિત્ ક્રોશતામપિ

અસવર્ણાવિવાહસ્તુ નિષિદ્ધોપિ કલૌ યુગે ।
ગોવિન્દાઢ્યસ્ય કન્યાં સ જહાર વણિજો બલાત્

નહર્દ્દેવો ઽપિ સૌવર્ણાદનુદર્શં ચકાર હ ।
કુલવૃદ્ધૈઃ સહાગત્ય નાપિ પ્રત્યગ્રહીચ્ચ તમ્
તતઃ સ મન્ત્રયન્ રાજા ગૂઢ્ં ચાટુવિટૈઃ સહ ।
પીડયામાસ વણિજો દૂતઞ્ચેદમુવાચ હ

વલ્લાલ ઉવાચ:
સુવર્ણા વણિજો રાષ્ટ્રે દુઃશીલા ધનગર્વ્વિતાઃ ।
બ્રાહ્મણાન્ તે તૂલયન્તિ બ્રહ્મક્ષત્રઞ્ચ મામપિ

[[020]]
વલ્લભાનન્દનામા ચ વણિગ્ગણમહત્તરઃ ।
અશિષ્ટઃ કુલજન્મન્યો દામ્ભિકશ્ચ વિશેષતઃ

ઇત્યાદીન્ સુવહૂન્ દોષાનારોપ્ય પણ્યજીવિષુ ।
વલ્લભાય સઙ્કકોટે રાજા દૂતં વ્યસર્જયત્

આસેધં વિપુલં ચક્રે ભયં મૈત્રં ચ દર્શયન્ ।
યેન કેન પ્રકારેણ તં વશીકરણેચ્છયા

તદાદદે દ્વિગુણિતમન્યાયેન કરં ભરમ્ ।
માદ્દાદાવાહરચ્છુલ્કમસકૃચ્છૌલ્કિકચ્છલાત્