વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.16

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે દાનમાહાત્માદિકીર્ત્તનં નામ પઞ્ચદશો ઽધ્યાયઃ ।
અથ ષોડશો ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ:
ઉપાધ્યાયઃ પિતા જ્યેષ્ઠભ્રાતા ચૈવ મહીપતિઃ ।
માતુલઃ શ્વશુરસ્ત્રાતા માતામહપિતામહૌ

બન્ધુર્જ્યેષ્ઠઃ પિતૃવ્યશ્ચ પુંસ્યેતે ગુરવઃ સ્મૃતાઃ ।
માતા માતામહી ચૈવ પિતૃમાતૃષ્વસાદયઃ

શ્વશ્રૂઃ પિતામહી જ્યેષ્ઠા ધાત્રી ચ ગુરવઃ સ્ત્રિયઃ ।
ઇત્યુક્તો ગુરુવર્ગો ઽયં માતૃતઃ પિતૃતો નૃપાઃ ।
અનુવર્ત્તનમેતેષાં મનોવાક્કાયકર્મ્મભિઃ

ગુરું દૃષ્ટ્વા સમુત્તિષ્ઠેદભિવાદ્ય કૃતાઞ્જલિઃ ।
નૈતૈરુપવિશેત્ સાર્દ્ધં વિવદેત્ નાત્મકારણાત્

જીવિતાર્થમપિ દ્વેષાત્ ગુરુભિર્નૈવ ભાષણમ્ ।
ઉદિતો ઽપિ ગુણૈરન્યૈ ર્ગુરુદ્ધેષી પતત્યધઃ

ગુરૂણાઞ્ચૈવ સર્વ્વેષાં પૂજ્યાઃ પઞ્ચ પ્રયત્નતઃ ।
તેષામાદ્યાસ્ત્રયઃ શ્રેષ્ઠાસ્તેષુ માતા ગરીયસી

યો ભાવયતિ યા સૂતે યેન વિદ્યોપદિશ્યતે ।
જ્યેષ્ઠભ્રાતા ચ ભર્ત્તા ચ પઞ્ચૈતે ગુરવઃ સ્મૃતાઃ

આત્મનઃ સર્વ્વયત્નેન પ્રાણત્યાગેન વા પુનઃ ।
[[082]]
પૂજનીયા વિશેષેણ પઞ્ચૈતે ભૂતિમિચ્છતા ।
નાસ્તિ પિતૃસમો દેવો નાસ્તિ માતૃસમો ગુરુઃ

તયોર્નિત્યં પ્રિયં કુર્ય્યાત્ કર્મ્મણા મનસા ગિરા ।
ન તાભ્યામનનુજ્ઞાતો ધર્મ્મમન્યં સમાશ્રયેત્

ગુરુરગ્નિર્દ્વિજાતીનાં વર્ણાનાં બ્રાહ્મણો ગુરુઃ ।
પતિરેકો ગુરુઃ સ્ત્રીણાં સર્વ્વત્રાભ્યાગતો ગુરુઃ

બ્રાહ્મણં પ્રણમેદ્ યસ્તુ વિષ્ણુબુદ્ધ્યા નરોત્તમઃ ।
આયુઃ પુત્રશ્ચ કીર્ત્તિશ્ચ સમ્પત્તિસ્તસ્ય વર્દ્ધતે

દુઃશીલો ઽપિ દ્વિજઃ પૂજ્યો ન શૂદ્રો વિજેતેન્દ્રિયઃ ।
વિપ્રા હિ ક્ષત્રિયાત્માનો નાવજ્ઞેયાઃ કદાચન

ધર્મ્મશાસ્ત્રરથારૂઢા વેદખડ્ગધરા દ્વિજાઃ ।
ક્રીડાર્થમપિ યદ્બ્રૂયુઃ સ ધર્મ્મઃ પરમઃ સ્મૃતઃ