વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.11

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે સ્વાયમ્ભુવવંશકથનં નામ દશમો ઽધ્યાયઃ ।
[[050]]
એકાદશો ઽધ્યાયઃ
સિંહગિરિરુવાચ:
બ્રહ્મણો માનસાદત્રિઃ સોમસ્તત્પુત્રતાં ગતઃ ।
તસ્ય વંશં પ્રવક્ષ્યામિ યત્ર જાતો ઽસિ પાર્થિવ

વ્યાસ ઉવાચ:
કૃત્વા સોમો રાજસૂયં ત્રૈલોક્યં દક્ષિણાં દદૌ ।
સદસ્યેભ્યશ્ચ મુખ્યેભ્યો બ્રહ્મર્ષિઃ પરન્તપાઃ

સમાપ્તેવભૃથે સોમં તદ્રૂપાલોકનેપ્સવઃ ।
કામવાણાભિતપ્તાઙ્ગ્યો નવદેવ્યઃ સિષેવિરે

શિનીવાલી કર્દ્દમઞ્ચ હવિષ્મન્તં ક્રતુઃ સ્વયમ્ ।
દ્યુતિર્વિભાવસું ત્યક્ત્વા પુષ્ટિર્ધાતારમવ્યયમ્

પ્રભા પ્રભાકરં ત્યક્ત્વા વસુર્મારીચિકાશ્યપમ્ ।
કીર્ત્તિર્જયન્તં ભર્ત્તારં નન્દીં ત્યક્ત્વા પતિં ધૃતિઃ ।
લક્ષ્મીનારાયણં ત્યક્ત્વા સોમમેવાભજત્ તદા

સોમો ઽપિ કામયામાસ સ્વકીયા ઇવ તાસ્તદા ।
વૃહસ્પતેઃ સ વૈ ભાર્ય્યાં તારાં નામ યશસ્વિનીમ્

જહાર તરસા સોમો હ્યવમત્યાઙ્ગિરઃ સુતમ્ ।
સ યાચ્યમાનો દેવૈશ્ચ સોમો દેવર્ષિર્ભિઃ સહ

આઙ્ગિરસે તદા તસ્મૈ તારાં નૈવ વ્યવસર્જ્જયત્ ।
સ સંરબ્ધસ્તતસ્તસ્મિન્ દેવાચાર્યો વૃહસ્પતિઃ

ઉશનાસ્તસ્ય જગ્રાહ પાર્ષ્ણિમાઙ્ગિરસસ્તદા ।
સ હિ શિષ્યો મહાતેજાઃ પિતુઃ પૂર્વ્વો વૃહસ્પતેઃ

તેન સ્નેહેન ભગવાન્ રુદ્રસ્તસ્ય વૃહસ્પતેઃ ।
પાર્ષ્ણિગ્રાહો ઽભવદ્દેવઃ પ્રગૃહ્માયગવં ધનુઃ

તેન બ્રહ્મશિરો નામ પરમાસ્ત્રં મહાત્મના ।
ઉદ્દિશ્ય દૈત્યાનુત્સૃષ્ટં યેનૈષાં નાશિતં યશઃ

તત્ર યુદ્ધમભૂદ્ઘોરં પ્રખ્યાતં તારકામયમ્ ।
દેવાનાં દાનવાનાઞ્ચ લોકક્ષયકરં મહત્

તત્ર શિષ્ટાસ્તુ યે દેવાઃ તુષિતાશ્ચૈવ પાર્થિવાઃ ।
બ્રહ્માણં શરણં જગ્મુરાદિદેવં સનાતનમ્

બ્રહ્મા નિવાર્યોશનસં તારામાઙ્ગિરસે દદૌ ।
તામન્તઃપ્રસવાં દૃષ્ટ્વા ગર્ભં ત્યજાબ્રવીદ્ગુરુઃ

ગર્ભસ્ત્યક્તઃ પ્રદીપ્તો ઽથ પ્રાહાહં સોમસમ્ભવઃ ।
એવં સોમાદ્વુધઃ પુત્રઃ પુત્રસ્તસ્ય પુરૂરવાઃ
ઉર્વ્વશ્યાં જજ્ઞિરે યસ્ય પુત્રાઃ સપ્ત મહાત્મનઃ ।
ગન્ધર્વ્યાં સુમહાત્માનઃ આયુર્ધીમાનમાવસુઃ

વિશ્વાયુશ્ચૈવ ધર્મ્માત્મા શ્રુતાયુશ્ચ તથાપરઃ ।
દૃઢાયુશ્ચ વનાયુશ્ચ શતાયુશ્ચોર્વ્વશીસુતાઃ

સ્વર્ભાનુતનયાયાં તુ પ્રભાયાં જજ્ઞિરે પુરા ।
[[052]]
સિંહગિરિરુવાચ:
તેષાં વંશેષુ વલ્લાલ મહાત્માનો મહૌજસઃ ।
બ્રાહ્મણાઃ ક્ષત્રિયા વૈશ્યાઃ શૂદ્રા જાતાઃ સહસ્રશઃ

વ્યાસ ઉવાચ:
આયુષઃ નહુષઃ પુત્રો વૃદ્ધશર્મ્મા તતઃ પરમ્ ।
રમ્ભો રજિરનેનાશ્ચ રજેઃ પુત્રશતં હ્યભૂત્

રાજેયમિતિ વિખ્યાતં વિષ્ણુદત્તવરો રજિઃ ।
યુદ્ધે દેવાસુરે દૈત્યાનબધીત્ સુરયાચિતઃ

ઉત્પન્ના પિતૃકન્યાયાં વિરજાયાં મહૌજસઃ ।
નહુષસ્ય સુતાઃ સપ્ત ષડિન્દ્રોપમતેજસઃ

યતિર્યયાતિઃ સંયાતિ રાયાતિઃ પાઞ્ચિકો ભવઃ ।
સુયાતિઃ ષષ્ટસ્તેષાં વૈ યયાતિઃ પાર્થિવો ઽભવત્

યતિસ્તુ મોક્ષમાસ્થાય બ્રહ્મભૂતો ઽભવન્મુનિઃ ।
તેષાં યયાતિઃ પઞ્ચાનાં વિજિત્ય વસુધામિમામ્ ।
દેવયાનીમુશનસઃ સુતાં ભાર્ય્યામવાપ સઃ

શર્મ્મિષ્ઠામાસુરીં ચૈવ તનયાં વૃષપર્વ્વણઃ ।
યદુઞ્ચ તુર્વ્વસુઞ્ચૈવ દેવયાની વ્યજાયત ।
દુહ્યું ચાનું પુરુઞ્ચૈવ શર્મ્મિષ્ઠા વાર્ષપર્વ્વણી

યદુઃ પુરુશ્ચાભવતાં તેષાં વંશવિવર્દ્ધનૌ ।
શૃણુતાથ યદોસ્તસ્ય વંશમદ્ભુતપૌરુષમ્

બભૂવુસ્તુ યદોઃ પુત્રાઃ પઞ્ચ દેવસુતોપમાઃ ।
સહસ્રદઃ પયોદશ્ચ ક્રોષ્ટા નીલો ઽઞ્જિકસ્તથા

સહસ્રદસ્ય દાયાદાસ્ત્રયઃ પરમધાર્મ્મિકાઃ ।
હૈહયશ્ચ હયશ્ચૈવ રાજા વેણુહયસ્તથા

હૈહયસ્યાભવત્પત્ની ધર્મ્મનેત્ર ઇતિ શ્રુતઃ ।
ધર્મ્મનેત્રસ્ય કાર્ત્તસ્તુ સાહઞ્જસ્તસ્ય ચાત્મજઃ ।
સાહઞ્જની નામ પુરી તેન રાજ્ઞા નિવેશિતા

સાહઞ્જસ્ય તુ દાયાદો મહિષ્માન્નામ પાર્થિવઃ ।
માહીષ્મતી નામ પુરી તેન રાજ્ઞા નિવેશિતા

આસીન્મહિષ્મતઃ પુત્રો ભદ્રશ્રેણ્યઃ પ્રતાપવાન્ ।
વારાણસ્યધિપો રાજા પુરાણે પરિકીર્ત્તિતઃ

ભદ્રશ્રેણ્યસ્ય દાયાદો દુર્દમો નામ વિશ્રુતઃ ।
દુર્દમસ્ય સુતો રાજા કણકો નામ વિશ્રુતઃ

કણકાત્ કૃતવીર્ય્યસ્તુ કૃતાગ્નિઃ કરવીરકઃ ।
કૃતૌજાશ્ચ ચતુર્થો ઽભૂત્ કૃતવીર્ય્યાદથાર્જ્જુનઃ

યઃ સ બાહુસહસ્રેણ સપ્તદ્વીપેશ્વરો ભવત્ ।
જિગાય પૃથિવીમેકો રથેનાદિત્યવર્ચ્ચસા

લઙ્કેશં મોહયિત્વા તુ સબલં રાવણં બલાત્ ।
અસૌ બદ્ધ્વા ધનુર્જ્યાભિ રુત્સિક્તં પઞ્ચભિઃ શરૈઃ

નિર્જ્જિત્યૈવ સમાનીય માહિષ્મત્યાં બબન્ધ તમ્ ।
તસ્ય બાહુસહસ્રન્તુ યુધ્યતો ભુવનેશ્વરાઃ ।
યોગાદ્યોગેશ્વરસ્યૈવ પ્રાદુર્ભવતિ માયયા

અહો વત મૃધે વીર્ય્યં ભાર્ગવો ઽસ્ય યદાચ્છિનત્ ।
રાજ્ઞો બાહુસહસ્રન્તુ હૈમતાલવનં યથા

[[054]]
જામદગ્નાત્તદા રામાત્ બાહુજાન્ ક્ષત્રિયાન્ ઘ્નતઃ ।
કાર્ત્તવીર્ય્યસ્ય મહિષી પલાયત સુદારુણાત્

અન્તર્વ્વત્ની તુ સા દેવી સુષુવે કૌશિકાશ્રમે ।
પુત્રં સુભૌમનામાનમ્ બાલાર્કમિવ સુન્દરમ્

સ માત્રા વર્દ્ધિતઃ કાલે પુત્રઃ સરસિજાનનઃ ।
કૌશિકાત્ પ્રતિજગ્રાહ ધનુર્વેદં મહાભુજઃ

બ્રાહ્મણં પિતૃહન્તારં શ્રુત્વા માતૃમુખાદ્યુવા ।
જગામ બ્રાહ્મણાન્ હન્તું દિક્ષુ ક્રોધારુણેક્ષણઃ

એકવિંશતિવારાન્ સ મહીમબ્રાહ્મણામિમામ્ ।
ચકારાતો ન વિદ્યન્તે બ્રાહ્મણા મુખજાઃ કલૌ

શવરાન્ કઢુકૈવર્ત્તાન્ વિલોક્ય ભાર્ગવસ્તતઃ ।
અબ્રાહ્મણ્યે તદા દેશે તેષાં સૂત્રમકલ્પયત્

તુષ્યન્તિ ભૂષણૈર્નાર્ય્યો ગાવઃ સ્વચ્છન્દચારતઃ ।
કુઞ્જરાઃ પાંશુવર્ષેણ કિં ત્વેતે પરનિન્દયા

જામદગ્ન્યં તતો યુદ્ધે જઘાનાર્જ્જુનનન્દનઃ ।
એવં સ બ્રાહ્મણાન્ જિત્વા સુભીમો ઽભૂજ્જયધ્વજઃ

તતો વિપ્રાઃ સુતાર્થિન્યઃ ક્ષત્રિયાનુપતસ્થિરે ।
જાતયો જજ્ઞિરે તાસુ કદમ્બપલ્લવાદયઃ

બ્રહ્મહત્યા પાપવિદ્ધો નિર્વૃતિં સો ઽલભન્નૃપઃ ।
અયષ્ટ વાજિમેધેન યજ્ઞં પાપવિનાશનમ્

તસ્ય યયોઃ પ્રતિકૃતિરદ્યાપ્યસ્તિ શિલામયી ।
માહિષ્મતીપુરે રમ્યે નર્મ્મદાતટિનીતટે

કાર્ત્તવીર્ય્યસ્ય તુ શતં પુત્રાણામ્ પઞ્ચ વૈ પરાઃ ।
શૂરસેનશ્ચ શૂરશ્ચ ધૃષ્ટોક્તઃ કૃષ્ણ એવ ચ ।
જયધ્વજ ઇતિ ખ્યાતઃ સુભૌમશ્ચ મહાવલઃ

જયધ્વજાત્ તાલજઙ્ઘઃ તાલજઙ્ઘાત્ શતં સુતાઃ ।
તાલજઙ્ઘા ઇતિ ખ્યાતાઃ શૂરા ઉત્તમપૌરુષાઃ

તેષાં કુલે ઽતિવિમલે હેહયાનાં મહાત્મનામ્ ।
વીતિહોત્રાઃ સ્વયં જાતાઃ ભોજાશ્ચાવન્તયઃ સ્મૃતાઃ

તૌણ્ડિકેયાશ્ચ વિખ્યાતાસ્તાલજઙ્ઘાસ્તથૈવ ચ ।
ભરતાશ્ચ સુજાતાશ્ચ પુરાણે કથિતા મયા

વૃષપ્રભૃતયો વીરાઃ યાદવાઃ પુણ્યકર્મ્મિણઃ ।
વૃષો વંશધરસ્તત્ર તસ્ય પુત્રો ઽભવન્મધુઃ

મધોઃ પુત્રશતં ત્વાસીત્ વૃષણસ્તસ્ય વંશકૃત્ ।
વૃષણાત્ વૃષ્ણયઃ સર્વ્વે મધોસ્તુ માધવાઃ સ્મૃતાઃ

યાદવાશ્ચ યદોર્જાતા વહુત્વાન્નાનુકીર્ત્ત્યતે ।
તુર્વ્વસોર્યવના જાતા ભોજા દ્રુહ્યોઃ સુતાઃ સ્મૃતાઃ ।
અનોર્મ્લેચ્છજાતયસ્તુ પુરોસ્તુ પૌરવાઃ સ્મૃતાઃ