વલ્લાલચરિત · અધ્યાય 2.10

ઇતિ વલ્લાલચરિતે વ્યાસપુરાણે સૃષ્ટિવિસૃષ્ટિકથનં નામ નવમો ઽધ્યાયઃ ।
[[046]]
અથ દશમા ઽધ્યાયઃ
વ્યાસ ઉવાચ:
વિરાજમસૃજત્કાલઃ સો ઽસૃજત્ પુરુષં વિરાટ્ ।
પુરુષં તં મનું વિદ્ધિ વિરાજ ઊરુસમ્ભવમ્

સ સૃષ્ટ્વા તુ પ્રજાસ્ત્વેવ આપવઃ સ પ્રજાપતિઃ ।
લબ્ધવાન્ પુરુષઃ પત્નીમ્ શતરૂપામયોનિજામ્

વૈરાજાત્ પુરુષાત્ વીરં શતરૂપા વ્યજાયત ।
પ્રિયવ્રતોત્તાનપાદૌ વીરાત્ કામ્યા વ્યજાયત

કામ્યા નામ મહાભાગા કર્દમસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
કન્યા પુત્રાશ્ચ ચત્વારઃ સમ્રાટ્ કુક્ષિ ર્વિરાટ્ પ્રભુઃ

પ્રિયવ્રતં સમાસાદ્ય પતિં સા જનયત્ સુતાન્ ।
ઉત્તાનપાદં જગ્રાહ પુત્ત્રમત્રિઃ પ્રજાપતિઃ

ઉત્તાનપાદાચ્ચતુરઃ સુનૃતા સુષુવે સુતાન્ ।
ધર્મ્મસ્ય કન્યા સુશ્રોણી સુનૃતા નામ વિશ્રુતા

ઉત્પન્ના વાજિમેધેન ધ્રુવસ્ય જનની શુભા ।
ધ્રુવઞ્ચ કીર્ત્તિમન્તઞ્ચ આયુષ્મન્તં વસુન્તથા ।
ઉત્તાનપાદો ઽજનયત્ સુનૃતાયાં પ્રજાપતિઃ

સપ્તર્ષીણાં પુરઃસ્થાનં ધ્રુવશ્ચ તપસાપ્તવાન્ ।
તસ્માત્ શ્લિષ્ટિઞ્ચ ભવ્યઞ્ચ ધ્રુવાચ્છમ્ભુર્વ્યજાયત

શ્લિષ્ટેરાધત્ત સુચ્છાયા પઞ્ચપુત્રાનકલ્મષાન્ ।
રિપું રિપુઞ્જયં રિપ્રં વૃકલં વૃકતેજસમ્

રિપોરાધત્ત વૃહતી ચાક્ષુષં સર્વ્વતેજસમ્ ।
અજીજનત્ પુષ્કરિણ્યાં વીરણ્યાં ચાક્ષુષો મનુમ્

પ્રજાપેતરાત્મજાયામરણ્યસ્ય મહાત્મનઃ ।
મનોરજાયન્ત દશ નડ્વલાયાં મહૌજસઃ

કન્યાયાં માનવશ્રેષ્ઠા વૈરાજસ્ય પ્રજાપતેઃ ।
ઊરુઃ પુરુઃ શતદ્યુમ્નસ્તપસ્વી સત્યવાક્ કવિઃ

અગ્નિષ્ટુરતિરાત્રશ્ચ સુદ્યુમ્નશ્ચેત્યમી નવ ।
અભિમન્યુશ્ચ દશમો નડ્વલાયાં મહૌજસઃ

ઊરોરજનયત્ પુત્રાન્ ષડાગ્નેયી મહાપ્રભાન્ ।
અઙ્ગં સુમનસં સ્વાતિં ક્રતુમઙ્ગિરસં ગયમ્

અઙ્ગાત્ સુનીથકન્યાયાં વેણ એકો વ્યજાયત ।
વેણસ્ય મથિતે પાણૌ સમ્બભૂવ પૃથુર્નૃપઃ

પૃથુ ર્વૈણ્યસ્તદા ચેમાં રરક્ષ ક્ષત્રપૂર્વ્વજઃ ।
રાજસૂયાભિષિક્તાનામાદ્યઃ સ પૃથિવીપતિઃ

તસ્માચ્ચૈવ સમુત્પન્નૌ નિપુણૌ સુતમાગધૌ ।
પૃથોઃ પુત્રૌ તુ ધર્મ્મજ્ઞૌ જજ્ઞાતે ઽન્તર્દ્ધિપાલિનૌ

[[048]]
શિખણ્ડિની હવિર્ધાનમન્તર્દ્ધામાદ્વ્યજાયત ।
હવિર્ધાનાત્ ષડાગ્નેયી ધીષણા જનયત્ સુતાન્

પ્રાચીનવર્હિષં શુક્રં ગયં કૃષ્ણં વ્રજાજિનૌ ।
પ્રાચીનવર્હિર્ભગવાન્ મહાનાસીત્ પ્રજાપતિઃ

સમુદ્રતનયાયાન્તુ કૃતદારો ઽભવત્ પ્રભુઃ ।
સુવર્ણાધત્ત સામુદ્રી દશ પ્રાચીનવર્હિષઃ

સર્વ્વે પ્રચેતસો નામ ધનુર્વેદસ્ય પારગાઃ ।
પ્રજાપતિત્વં સમ્પ્રાપ્ય તુષ્ટાઃ પ્રાચીનવર્હિષઃ

ભૂ ખં વ્યાપ્તં હિ તરુભિસ્તાંસ્તરૂનદહંશ્ચ તે ।
દ્રુમક્ષયમથો બુદ્ધ્વા કિઞ્ચિચ્છિષ્ટેષુ શાખિષુ ।
ઉપગમ્યાબ્રવીદેતાન્ રાજા સોમઃ પ્રજાપતીન્

કોપં યચ્છત દાસ્યન્તિ કન્યાં વો મારિષાં વરામ્ ।
તપસ્વિનો મુનેઃ કણ્ડોઃ પ્રમ્લોચાયાં મમૈવ ચ

ભવિષ્યં જાનતા સૃષ્ટા ભાર્ય્યા વો ઽસ્તુ કુલઙ્કરી ।
અસ્યામુત્પત્સ્યતે દક્ષઃ પ્રજાઃ સંવર્દ્ધયિષ્યતિ

પ્રચેતસસ્તાં જગૃહ દંક્ષો ઽસ્યાઞ્ચ તતો ઽભવત્ ।
દશભ્યસ્તુ પ્રચેતોભ્યો મારિષાયાં પ્રજાપતિઃ

દક્ષો જજ્ઞે મહાતેજાઃ સોમસ્યાંશેન ભૂમિપાઃ પુત્રાનુત્પાદયામાસ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ ।
હર્ય્યશ્ય નામ દક્ષસ્ય સહસ્રાણિ ચ પઞ્ચ ચ પુત્રાણાં વેદિતું પૃથ્વ્યાઃ પ્રમાણં હિ ગતાદિશઃ

તતો ઽન્યપુત્રસાહસ્રં તેષામન્વેષણે ગતમ્ ।
અદ્યાપિ ન નિવર્ત્તન્તે સમુદ્રેભ્ય ઇવાપગાઃ