વૈશેષિકસૂત્ર · અધ્યાય 8

દ્રવ્યેષુ જ્ઞાનં વ્યાખ્યાતમ્

મન આત્મા ચ

જ્ઞાનનિર્દેશે જ્ઞાનનિષ્પત્તિર્ ઉક્તા

ગુણકર્મસ્વ્ અસન્નિકૃષ્ટેષુ જ્ઞાનનિષ્પત્તેર્ દ્રવ્યં કારણં કારણકારણં ચ

સામાન્યવિશેષેષુ સામાન્યવિશેષાભાવાત્ તત એવ જ્ઞાનમ્

સામાન્યવિશેષાપેક્ષં દ્રવ્યગુણકર્મસુ

દ્રવ્યે દ્રવ્યગુણકર્માપેક્ષમ્

ગુણકર્મસુ ગુણકર્માભાવદ્ ગુણકર્માપેક્ષં ન વિદ્યતે

સમવાયિનઃ શ્વૈત્યાચ્ છ્વૈત્યબુદ્ધેઃ શ્વેતે બુદ્ધિસ્ તે કાર્યકારણભૂતે

દ્રવ્યેષ્વ્ અનિતરેતરકારણાત્ કારણાયૌગપદ્યાત્

તથા દ્રવ્યગુણકર્મસુ કારણાવિશેષાત્

અયમ્ એષ કૃતં ત્વયા ભોજયાઇનમ્ ઇતિ બુદ્ધ્યપેક્ષં

દૃષ્ટેષુ ભાવાદ્ અદૃષ્ટેષ્વ્ અભાવાત્

અર્થ ઇતિ દ્રવ્યગુણકર્મસુ

દ્રવ્યેષુ પઞ્ચાત્મકં પ્રત્યુક્તમ્

ભૂયસ્ત્વાદ્ ગન્ધવત્ત્વાચ્ ચ પૃથિવી ગન્ધજ્ઞાને

તથાપસ્ તેજો વાયુશ્ ચ રસરૂપસ્પર્શજ્ઞાનેષુ રસરૂપસ્પર્શવિશેષાત્