ઉજ્જ્વલનીલમણિ · અધ્યાય 8

ઇતિ શ્રી-શ્રી-ઉજ્જ્વલ-નીલમણૌ
યૂથેશ્વરી-ભેદ-પ્રકરણમ્
॥6॥
(8)
અથ સખી-પ્રકરણમ્
પ્રેમ-લીલા-વિહારાણાં સમ્યગ્ વિસ્તારિકા સખી ।
વિશ્રમ્ભ-રત્ન-પેટી ચ તતઃ સુષ્થુ વિવિચ્યતે

એક-યૂથાનુષક્તાનાં સખીનામ્ એવ મધ્યતઃ ।
અધિકાદેર્ ભિદા જ્ઞેયા પ્રખરાદેશ્ ચ પૂર્વવત્

પ્રેમ-સૌભાગ્ય-સાદ્ગુણ્યાદ્ય્-આધિક્યાદ્ અધિકા સખી ।
સમા તત્-સામ્યતો જ્ઞેયા તલ્-લઘુત્વાત્ તથા લઘુઃ

દુર્લઙ્ઘ્ય-વાક્ય-પ્રખરા પ્રખ્યાતા ગૌરવોચિતા ।
તદ્-ઊનત્વે ભવેન્ મૃદ્વી મધ્યા તત્-સામ્યમ્ આગતા

આત્યન્તિકાધિકત્વાદિ-ભેદઃ પૂર્વવદ્ અત્ર સઃ ।
સ્વ-યૂથે યૂથ-નાથૈવ સ્યાદ્ અત્રાત્યન્તિકાધિકા ।
સા ક્વાપિ પ્રખરા યૂથે ક્વાપિ મધ્યા મૃદુઃ ક્વચિત્

તત્ર આત્યન્તિકાધિકા-ત્રિકમ્-
તત્ ત્રિકં સકલાપેક્ષ્યં નાતીવાન્યવશં તથા ।
સ્વ-યૂથે તદ્-વ્યવહૃતિ-વ્યક્તયે પુનર્ ઉચ્યતે

તત્ર આત્યન્તિકાધિક-પ્રખરા-
નીલે નીલ-નિચોલમ્ અર્થયે મઘે દેહિ સ્રજં દામનીં
ત્વં કાલાગુરુ-કર્દમૈઃ સખિ તનું લિમ્પસ્વ ચમ્પે મમ ।
જાનીહિ ભ્રમરાક્ષિ કુત્ર ગુરવઃ પશ્ય પ્રદોષોદ્ગમે
કુઞ્જાભિક્રમણાય માં ત્વરયતે સ્ફારાન્ધકારાવલી

અધિક-પ્રખરાઃ શ્યામા-મઙ્ગલાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

તત્ર આત્યન્તિકાધિક-મધ્યા-
અનઙ્ગ-શર-જર્જરં સ્ફુટતિ ચેન્ મનો વસ્ તદા
મદ્-અર્થન-કદર્થનૈઃ કૃતમ્ ઇતઃ સ્વયં ગચ્છત ।
દૃશાં પથિ ભવાદૃશી-પ્રણયિતાનુરૂપઃ સુખં
યદ્ અત્ર રત-હિણ્ડકઃ સ કિલ પાતિ ગો-મણ્ડલમ્

ભવન્ત્ય્ અધિક-મધ્યાસ્ તુ શ્રી-રાધા-પાલિકાદયઃ

તત્ર આત્યન્તિકાધિક-મૃદ્વી-
શૃણુ સખિ વચસ્ તથ્યં માન-ગ્રહે મમ કા ક્ષતિઃ
સ્ફુરતિ મુરલી-નાદે કો વા શ્રમઃ શ્રવણાવૃતૌ ।
અતિકઠિનતા-દુર્વાદં તે નિશમ્ય મયા વ્રજે
દમયિતુમ્ અમું કિન્તુ ક્ષિપ્રં દૃગ્-અર્ધમ્ અઘ-દ્વિષિ

અધિકા મૃદવશ્ ચન્દ્રાવલી-ભદ્રાદયો મતાઃ

અથ આપેક્ષિકાધિકા-ત્રિકમ્-
યૌથિકીષુ સખીષ્વ્ એવ યૂથેશાતો લઘુષ્વ્ ઇહ ।
યાધિકૈકામ્ અપેક્ષાન્યા સા સ્યાદ્ આપેક્ષિકાધિકા

તત્ર અધિક-પ્રખરા-
સુમધ્યે મા યાસીસ્ ત્વમ્ અધિકમ્ અમીભિર્ મૃદુલતાં
મદસ્યોપાદાનૈઃ શઠ-કુલ-ગુરોર્ જલ્પ-મધુભિઃ ।
અયિ ક્રીડા-લુબ્ધે કિમ્ ઉ નિભૃત-ભૃઙ્ગેન્દ્ર-ભણિતે
કુડુઙ્ગે રાધાયાઃ ક્લમમ્ અપિ વિસસ્માર ભવતી

યથા વા-
મુગ્ધે તૂષ્ણીં ભવ શઠ-કલા-મણ્ડલાખણ્ડલેન
ત્વં મન્ત્રેણ સ્ફુટમ્ ઇહ વશીકૃત્ય તેનાનુશિષ્ટા ।
કુઞ્જે ગોવર્ધન-શિખરિણો જાગરેણાદ્ય રાધાં
દૃષ્ટ્વાપ્ય્ ઉચ્ચૈઃ સખિ યદ્ અસિ મે ચાટુ-વાદે પ્રવૃત્તા

લલિતાદ્યાસ્ તુ ગાન્ધર્વા-યૂથેઽત્ર પ્રખરાધિકાઃ

અથ અધિક-મધ્યા-
દામાર્પ્યતાં પ્રિય-સખી-પ્રહિતાં ત્વયૈવ
દામોદરે કુસુમમ્ અત્ર મયાવચેયમ્ ।
નાહં ભ્રમાચ્ ચતુરિકે સખિ સૂચનીયા
કૃષ્ણઃ કદર્થયતિ મામ્ અધિકં યદ્ એષઃ

યથા વા-
ગીરો ગમ્ભીરાર્થાઃ કથમ્ ઇવ હિતાસ્ તે ન શૃણુયાં
નિગૂઢો માં કિન્તુ વ્યથયતિ મુરારેર્ અવિનયઃ ।
મયોલ્લાસાત્ તસ્મૈ સ્વયમ્ ઉપહૃતા હન્ત સખિ યા
કુરઙ્ગાક્ષી-કેશોપરિ પરિચિતા સા સ્રગ્ અધુના

અત્ર યૂથે વિશાખાદ્યા ભવન્ત્ય્ અધિક-મધ્યમાઃ

અથ અધિક-મૃદ્વી-
દરાપિ ન દૃગ્-અર્પિતા સખિ શિખણ્ડ-ચૂડે મયા
પ્રસીદ બત મા કૃથા મયિ વૃથા પુરોભાગિતામ્ ।
નટન્-મકર-કુણ્ડલં સપદિ ચણ્ડિ લીલા-ગતિં
તનોત્ય્ અયમ્ અદૂરતઃ કિમ્ ઇહ સંવિધેયં મયા

અધિકા મૃદવશ્ ચાત્ર ચિત્રા મધુરિકાદયઃ

અથ સમા-ત્રિકમ્-
ગાઢ-વિશ્રમ્ભ-નિર્ભેદ-પ્રેમ-બન્ધં સમા-ત્રિકમ્

તત્ર સમ-પ્રખરા-
પ્રવિશતિ હરિર્ એષ પ્રેક્ષ્ય નૌ હૃષ્ટ-ચેતાઃ
સખિ સપદિ મુધા ત્વં સમ્ભ્રમાન્ મા પ્રયાસીઃ ।
પૃથુ-ભુજ-પરિઘાભ્યાં સ્કન્ધયોર્ અર્પિતાભ્યાં
તટ-ભુવિ સુખમ્ આવાં મણ્ડિતે પર્યટાવઃ

અથ સમ-મધ્યા-
શ્યામે ગૌરિ હરિઃ ક્વ દીવ્યતિ સખિ ક્ષૌણીભૃતઃ કન્દરે
કિં પઞ્ચાસ્ય-નખાઃ સ્વ-વિક્રમ-મધુર્ વક્ષોજ-કુમ્ભે તવ ।
આકર્ષત્ય્ અભિતઃ સ નાગ-મથનસ્ ત્વામ્ એવ કૃત્વા રવં
મિથ્યાલાસ્ય-નટિ ત્વમ્ એવ રમસે તસ્મિન્ સુકણ્ઠિ-રવે

અથ સમ-મૃદ્વી-
પ્રાલમ્બમ્ ઇન્દુમુખિ યાદૃશમ્ એવ દત્તં
કૃષ્ણેન તુભ્યમ્ અપરં સખિ તાદૃશં મે ।
ત્વં ચેન્ મદીયમ્ અપિ દિત્સસિ નાદ્ય મા દા
હાસ્યં વિમુઞ્ચ ચલિતા તવ પાર્શ્વતોઽસ્મિ

અથ લઘુ-ત્રિકમ્-
લઘુ-ત્રિકં પ્રિય-સખી-સૌખ્યોત્કર્ષાર્થ-ચેષ્ટિતમ્

યદપ્ય્ અન્યોન્ય-નિષ્ઠં સ્યાત્ સખ્યં તદ્ અપિ યુજ્યતે ।
સદા સાહાય્ય-હેતુત્વાન્ મુખ્યં તત્ તુ લઘુ-ત્રિકે

લઘુર્ આપેક્ષિકી ચાત્યન્તિકી ચેતિ દ્વિધેરિતા

તત્ર આપેક્ષિક-લઘુઃ-
આપેક્ષિક-લઘુશ્ ચાત્ર કથિતા લલિતાદિકા

તત્ર લઘુ-પ્રખરા, યથા વિદગ્ધ-માધવે (5.32)-
ધારા બાષ્પ-મયી ન યાતિ વિરતિં લોકસ્ય નિમિત્સતઃ
પ્રેમાસ્મિન્ન્ ઇતિ નન્દ-નન્દન-રતં લોભોન્મના મા કૃથાઃ ।
ઇત્થં ભૂરિ નિવારિતાપિ તરલે મદ્-વાચિ સાચીકૃત-
ભ્રૂ-દ્વન્દ્વા ન હિ ગૌરવં ત્વમ્ અકરોઃ કિં નાદ્ય રોદિષ્યસિ

સા લઘુ-પ્રખરા દ્વેધા ભવેદ્ વામાથ દક્ષિણા

તત્ર વામા-
માન-ગ્રહે સદોદ્યુક્તા તચ્ છૈથિલ્યે ચ કોપના ।
અભેદ્યા નાયકે પ્રાયઃ ક્રૂરા વામેતિ કીર્ત્યતે

તત્ર માન-ગ્રહે સદોદ્યુક્તા, યથા પદ્યાવલ્યાં (222)-
કઞ્ચન વઞ્ચન-ચતુરે
પ્રપઞ્ચય ત્વં મુરાન્તકે માનમ્ ।
બહુ-વલ્લભે હિ પુરુષે
દાક્ષિણ્યં દુઃખમ્ ઉદ્વહતિ

માન-શૈથિલ્યે કોપના, યથા-
સરભસમ્ અભિવ્યક્તિં યાતે નવાવિનયોત્કરે
ચટુપટિમભિર્ નીતા મૃદ્વી પ્રસાદમ્ અઘ-દ્વિષા ।
અસરલ-સખી-ચિલ્લી-વ્યાલી-પરિભ્રમ-કમ્પિતા
વિમુખિતમુખી ભૂયો ભદ્રા હઠાદ્ ભ્રુકુટિં દધે

નાયકાભેદ્યા, યથોદ્ધવ-સન્દેશે (52)-
કામં દૂરે વસતુ પટિમા ચાટુ-વૃન્દસ્ તત્રાયં
રાજ્યં સ્વામિન્ વિરચય મમ પ્રાઙ્ગણં મા પ્રયાસીઃ ।
હન્ત ક્લાન્તા મમ સહચરી રાત્રિમ્ એકાકિની ઇયં
નીતા કુઞ્જે નિખિલ-પશુપી-નાગરોજ્જાગરેણ

નાયકે ક્રૂરા, યથા દાન-કેલિ-કૌમુદ્યાં (57)-
અમૂર્ વ્રજ-મૃગેક્ષણાશ્ ચતુર્-અશીતિ-લક્ષાધિકાઃ
પ્રતિસ્વમ્ ઇતિ કીર્તિતં સવયસા તવૈવામુના ।
ઇહાપિ ભુવિ વિશ્રુતા પ્રિય-સખી મહાર્ઘ્યેત્ય્ અસૌ
કથં તદ્ અપિ સાહસી શઠ! જિઘૃક્ષુર્ એનામ્ અસિ

યૂથે æત્ર વામ-પ્રખરા લલિતાદ્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

અથ દક્ષિણા-
અસહા માન-નિર્બન્ધે નાયકે યુક્ત-વાદિની ।
સામભિસ્ તેન ભેદ્યા ચ દક્ષિણા પરિકીર્તિતા

તત્ર માન-નિર્બન્ધાસહા, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (9.10)-
સ્નિગ્ધે યત્ પરુષાસિ પ્રણમતિ સ્તબ્ધાસિ યદ્ રાગિણિ
દ્વેષસ્થાસિ યદ્ ઉન્મુખે વિમુખતાં યાતાસિ તસ્મિન્ પ્રિયે ।
તદ્ યુક્તં વિપરીત-કારિણિ તવ શ્રી-ખણ્ડ-ચર્ચા વિષં
શીતાંશુસ્ તપનો હિમં હુતવહઃ ક્રીડા-મુદો યાતનાઃ

નાયકે યુક્ત-વાદિનિ, યથા પદ્યાવલ્યામ્ (297)-
અદોષાદ્ દોષાદ્ વા ત્યજતિ વિપિને તાં યદિ ભવાન્
અભદ્રં ભદ્રં વા ત્રિભુવન-પતે ત્વાં વદતુ કઃ ।
ઇદં તુ ક્રૂરં મે સ્મરતિ હૃદયં યત્ કિલ તયા
ત્વદ્-અર્થં કાન્તારે કુલ-તિલક નાત્માપિ ગણિતઃ

નાયક-ભેદ્યા, યથા-
ન વ્યર્થાં કુરુષે મમૈવ ભણિતિં મધ્યે સખીનામ્ ઇતિ
શ્રુત્વા ખ્યાતિમ્ અસૌ કૃતી મધુરિપુર્ માં બાઢમ્ આશિશ્રિયે ।
દૃષ્ટ્વા મદ્-વદનં પ્રસીદ રભસાદ્ એનં પુરઃ કાતરં
કલ્યાણીભિર્ અલં કૃશોદરિ દૃશોર્ ભઙ્ગીભિર્ અઙ્ગીકુરુ

તુઙ્ગવિદ્યાદિકા ચાત્ર દક્ષિણ-પ્રખરા ભવેત્

અથ લઘુ-મધ્યા-
ત્વયા રચિત-સંકથાં પથિ સમીક્ષ્ય માં માનિની
સખી મમ વિષણ્ણ-ધીઃ કૃત-કટાક્ષમ્ આક્ષેપ્યતિ ।
વ્રજાધિપતિ-નન્દન ત્વમ્ અવધેહિ મન્ત્રં બ્રુવે
વિનાત્ર લલિતાશ્રયં ભવદ્-ઉપક્રમોઽયં વૃથા

અથ લઘુ-મૃદ્વી-
સખિ તવ મુહુર્ મૂર્ધ્ના પાદ-ગ્રહોઽપિ મયા કૃત-
સ્તદ્ અપિ ચ હરૌ જાતાસિ ત્વં પ્રસાદ-પરાઙ્-મુખી ।
ભવતુ યમુના-તીરે વેણોર્ ઉદઞ્ચતિ પઞ્ચમે
વિચલિત-ધૃતિસ્ ત્વં લોલાક્ષી મયાપિ હસિષ્યસે

અથ આત્યન્તિક-લઘુઃ-
આત્યન્તિક-લઘુસ્ તત્ર પ્રોક્તા કુસુમિકાદિકા ।
સર્વથા મૃદુર્ એવેયં યન્ નિતાન્ત-લઘીયસી

યથા-
વન્દે સુન્દરિ સન્દિશ પ્રિય-સખીં માનં વિમુઞ્ચત્વ્ અસૌ
સોત્કણ્ઠાપિ મનસ્વિનીવ વસતિ ત્વચ્-છઙ્કયા વેશ્મનિ ।
દૂરે ત્વન્-મુખમ્ ઈક્ષતે હરિર્ ઇયં મૌનં શુકઃ શિક્ષતે
લાસ્યં નેચ્છતિ ચન્દ્રકી સવયસઃ ક્વાસીમિત્ ન સ્વં વિદુઃ

પ્રખરાદિષ્વ્ અન્યતમા યૂથેશૈકૈવ કીર્તિતા ।
મધ્યસ્થા નવધૈવન્ત્યા સમા લઘુર્ ઇતિ દ્વિધા

એકૈકસ્મિન્ન્ અતો યૂથે ભિદા દ્વાદશધા ભવેત્ ।
અથ દૂત્યાર્થમ્ એતાસાં વિશેષઃ પુનર્ ઉચ્યતે

દૂત્યમ્ અત્ર તુ તદ્-દૂરાદ્ યૂનોર્ યદ્ અભિસારમ્ ।
તત્ર તુ પ્રથમા નિત્ય-નાયિકાવાત્ર કીર્તિતા

સ્યુર્ નાયિકાશ્ ચ સખ્યશ્ ચ તિસ્રો મધ્યસ્થિતાસ્ તતઃ

તત્રાદ્યા નાયિકા-પ્રાયા દ્વિતીયા દ્વિ-સમા તતઃ ।
તૃતીયા તુ સખી-પ્રાયા નિત્ય-સખ્યેવ પઞ્ચમી

આદ્યાયાં નિખિલાઃ સખ્યો દૂત્ય એવ ન નાયિકાઃ ।
પૂર્વોક્તા નાયિકા એવ પઞ્ચમ્યાં ન તુ દૂતિકાઃ

તત્ર નિત્ય-નાયિકા-
યાત્ર યૂથેશ્વરી પ્રોક્તા સા ભવેન્ નિત્ય-નાયિકા ।
અપેક્ષ્યત્વાદ્ અતીવાસ્યા મુખ્યં દૂત્યં ન વિદ્યતે

સ્વયૌથિક્ય-સખી-મધ્યે યા યત્રાતીવ રાગિણી ।
નિયુક્તૈર્ અસ્તિ તદ્ દૂત્યે સુષ્ઠુ સા યૂથ-મુખ્યયા ।
તથાપિ પ્રણયાં ક્વાપિ કદાચિદ્ ગૌણમ્ ઈક્ષ્યતે

દૂરે ગતાગતમ્ ઋતે યદ્ દૂત્યં ગૌણમ્ અત્ર તત્ ।
ગૌણં હરેઃ સમક્ષં ચ પરોક્ષં ચેતિ તદ્ દ્વિધા

તત્ર સમક્ષમ્-
સાઙ્કેતિકં વાચિકં ચ સમક્ષં દ્વિવિધં મતમ્

તત્ર સાઙ્કેતિકમ્-
તત્રાદ્યં સ્યાદ્ દૃગન્તાદ્યૈઃ કૃષ્ણં પ્રેર્ય સ્વ-નિહ્નુતિઃ

યથા-
પ્રિય-સખિ વિદિતં તે કર્મ યત્ પ્રેરયન્તી
ત્વમ્ અઘદમનમ્ અક્ષ્ણા ક્ષિપ્ત્રમ્ અન્તર્હિતાસિ ।
અહહ ન હિ લતાઃ સ્યુસ્ તત્ર ચેત્ કણ્ટકિન્યો
મમ ગતિર્ અભવિષ્યત્ તત્-કરાત્ કા ન વેદ્મિ

--ઇદમ્ અધિક-મૃદ્વી-દૂત્યમ્
અથ વાચિકમ્-
મિથઃ પુરો વા પશ્ચાદ્ વા વાક્યમ્ એકત્ર વાચિકમ્

તત્ર મિથઃ પુરઃ કૃષ્ણે વાચિકમ્-
મયાપલપનં કિયત્ ત્વયિ કરિષ્યતે યા સખી
મમાનિશમ્ ઉપેન્દ્ર તે કુસુમ-મઞ્જરીર્ લુઞ્ચતિ ।
ઇયં ગુણવતી કરે તવ વિધૃત્ય દત્તાદ્ય સા
યથેચ્છસિ તથા કુરુ સ્વયમ્ ઇતો ગૃહં ગમ્યતે

--ઇદમ્ અધિક-પ્રખરા-દૂત્યમ્
કૃષ્ણસ્ય પશ્ચાત્ સખ્યં, યથા-
મત્-કણ્ઠાદ્ ઇહ મૌક્તિકાનિ વિચિનુ ત્વં વીરુદારોધતઃ
સ્રસ્તાન્ય્ એષ કિલાસ્તિ માલ્ય-રચનાવ્યાસક્ત-ચિત્તો હરિઃ ।
દિષ્ટ્યા ક્ષેમમ્ ઉપસ્થિતં સુમુખિ નઃ સાનૌ યદ્ અસ્ય ચ્યુતો
હસ્તાદ્ વેણુર્ ઇતિ પ્રયામિ કપટાન્ નિહ્નોતુમ્ એનં ગિરૌ

--ઇદમ્ અધિક-મધ્યા-દૂત્યમ્
સખ્યાઃ પશ્ચાત્ કૃષ્ણે, યથા-
વિચકિલમ્ અવચેતું સા સખી મદ્-વચોભિઃ
કથમ્ અપિ તટ-પુષ્પારણ્યમ્ એકા ગતાસ્તિ ।
અઘહર મમ ગેનાદ્ યાન્તમ્ અભ્યર્થયે ત્વાં
પુનર્ ઇયમ્ અતિમુગ્ધા ન ત્વયા ખેદનીયા

અથ હરેઃ પરોક્ષમ્-
તત પરોક્ષં હરેઃ સખ્યાઃ સખી-દ્વારા યદ્ અર્પણમ્ ।
વ્યપદેશાદિના વાપિ તત્-પાર્શ્વે પ્રેષણાદિકમ્

તત્ર સખી-દ્વારા, યથા-
રુદ્ધાં વિદ્ધિ ગુરોર્ ગિરા શશિકલામ્ આત્મ-દ્વિતીયામ્ અત-
સ્ત્વામ્ ઉદ્યમ્ય નયામિ શર્મણિ સદા જાગર્તિ તે રાધિકા ।
ભૃઙ્ગાઃ સુભ્રુ તદ્-અઙ્ગ-સૌરભ-ભરૈર્ આકૃષ્યમાણાઃ ક્રમાત્
પન્થાનં પ્રથયન્તિ તે કુરુ પુરઃ કુઞ્જ-પ્રવેશે ત્વરામ્

અથ વ્યપદેશઃ-
વ્યપદેશો હરૌ લેખોપાયનાદ્ય્-અર્પણ-ક્રિયા ।
નિજ-પ્રયોજનાશ્ચર્ય-દર્શનાદિશ્ ચ કીર્તિતઃ

તત્ર લેખ્ય-વ્યપદેશેન, યથા-
દૂતી-પદ્ધતિમ્ ઉદ્ધતે પરિહર ત્વં સાચિ કિં પ્રેક્ષસે
વામાક્ષિ સ્વયમ્ આહૃતં પ્રિય-સખી-લેખં પુરો વાચય ।
શય્યા પુષ્પમયી નિકુઞ્જ-ભવને સૌરભ્ય-પુઞ્જાવૃતા
મૃદ્વી ત્વામ્ ઇયમ્ આહ્વયત્ય્ અલિ-ઘટા કોલાહલ-વ્યાજતઃ

ઉપાયન-વ્યપદેશેન, યથા-
પ્રસીદ વસનાઞ્ચલં મમ વિમુઞ્ચ નિર્મઞ્છનં
વ્રજામિ નનુ નિર્દય સ્ફુરતિ પશ્ય સન્ધ્યોર્જિતા ।
વિદત્ય્ અપિ તવોન્નતં ગુણમ્ ઉપાહરં મન્દ-ધીઃ
સ્રજં પ્રિય-સખી-ગિરા વ્રજપતે ન તે દૂષણમ્

નિજ-પ્રયોજન-વ્યપદેશેન, યથા-
મુક્તાવલી નિશિ મયા દયિતા કદમ્બ-
બાટી-કુટીર-કુહરે સખિ વિસ્મ્.ર્તાસ્તિ ।
તામ્ આહરેતિ વ્.ર્.સભાનુજયા નિયુક્તા
તાં પ્રોજ્ઝ્ય કિં શશિકલે ગ્.ર્હમ્ આગતાસિ

આશ્ચર્ય-દર્શન-વ્યપદેશેન, યથા-
સખિ વ્યાલીં વક્ત્રે દ્યુમણિ-પટલં કણ્ઠ-સવિધે
દધચ્-ચન્દ્રાન્ મૂર્ધોપરિ સકલ-રત્નાનિ વમતિ ।
અલિ-શ્યામો હંસઃ સ્ફુટમ્ ઇતિ મદ્-ઉક્તાસિ ચલિતા
તદ્ આશ્ચર્યં દ્રષ્ટું કિમ્ ઇવ કુપિતેવાત્ર મિલસિ

અથ નાયિકા-પ્રાયાત્રિકમ્-
આપેક્ષિકાધિકાનાં યત્ તિસૄણાં લઘુષુ સ્ફુટમ્ ।
કદાચિદ્ એવ દૂત્યં તા નાયિકા-પ્રાયિકાસ્ તતઃ

તત્ર અધિક-પ્રખરા-દૂત્યમ્-
પાણૌ મે પતિતાસિ શમ્ભલિ ચિરાદ્ અત્યાકુલં મા કૃથાઃ
કાકું તે કરવાણિ નિષ્ક્રયમ્ અહં શીર્ણાભિસારૈઃ સદા ।
ત્વં દિષ્ટ્યાત્ર નિકુઞ્જ-સીમનિ સમાનીતા કિમ્ ઉ સ્તમ્ભસે
મુક્તાસ્ ત્વત્-કુચ-કુમ્ભગાઃ ક્ષપતુ શ્યામઃ સ સિંહી-પતિઃ

તત્ર અધિક-મધ્યા-દૂત્યમ્-
વ્યથયસિ સદા માં વાગ્-ભઙ્ગ્યા શનૈર્ અનુશિષ્ય યં
છલયસિ ચ માં ભ્રૂ-નર્તક્યા વિનુદ્ય યમ્ ઉદ્ધતે ।
અહમ્ ઇહ વશીકૃત્ય સ્વૈરી મયાપ્ય્ ઉપલમ્ભિત-
સ્ત્વયિ વિતનુતાં કૃષ્ણઃ પદ્મી સ પદ્મિનિ વિભ્રમમ્

તત્ર અધિક-મૃદ્વી-દૂત્યમ્-
અનુદિનમ્ અભિસારં કારિતાસ્મિ ત્વયાહં
કુસુમિત-રવિ-કન્યાતીર-વન્યા-કુટીષુ ।
સકૃદ્ અહમ્ અકૃતજ્ઞા ત્વાં પુરઃ કુઞ્જ-મધ્યે
યદ્ ઇયમ્ ઉપનયે કા નિષ્કૃતિસ્ તે તતોઽભૂત્

અથ દ્વિસમાત્રિકમ્-
સમાનાં પ્રખરા-મધ્યા-મૃદ્વીનાં તુ પરસ્પરમ્ ।
દૂત્યં ચ નાયિકાત્વં ચ સમં તા દ્વિસમાસ્ તતઃ

તત્ર સમ-પ્રખરા-દૂત્યમ્-
પ્રાગ્ એકાન્તરમ્ એવ નિશ્ચિતમ્ અભૂદ્ અન્યોન્ય-દૂત્યં હિ નૌ
વારસ્ તત્ર તવાયમ્ અસ્તુ કરવૈ દૂત્યં તથાપ્ય્ અદ્ય તે ।
ભ્રૂ-ભઙ્ગં સખિ મુઞ્ચ મણ્ડય તનું યદ્ યાચતે મામ્ અસૌ
સવ્યા તે સ્ફુરતી દૃગ્ અદ્ય મૃગયે ગોષ્ઠાઙ્ગને માધવમ્

અથ સમ-મધ્યા-દૂત્યમ્-
ત્વં ન્યસ્તાસિ મુરદ્વિષઃ શશિકલે પાણૌ મયા ગમ્યતે
દૂતી હન્ત તવાહમ્ એવ કમલે કિં ધિઙ્ મૃષા જલ્પસિ ।
ઇત્ય્ અન્યોન્ય-વિક્ષેપણ-પ્રણયિતા-માધુર્ય-મુગ્ધો હરિ-
ર્દોર્ભ્યાં તે હૃદયે નિધાય યુગપત્ પશ્યોન્મદઃ ખેલતિ

યથા વા-
ક્વ માલતિકયાર્પિતા ચલસિ માધવિ ત્વં મમ
ક્વ માધવિકયાર્પિતા ત્વમ્ અપિ યાસ્ય્ અલં માલતિ ।
અસમ્ભવ-સહોદ્ગમે રહસિ કૃષ્ણ-ભૃઙ્ગો યુવા
યુવામ્ ઇહ ધયન્ન્ અયં વહતુ કઞ્ચિદ્ આનન્દથુમ્

અતીવાભેદ-મધુરં સૌહૃદં સમ-મધ્યયોઃ ।
વિરલં શક્યતે જ્ઞાતું કિન્તુ પ્રેમ-વિશેષિભિઃ

અથ સમ-મૃદ્વી-દૂત્યમ્-
દ્રુતમ્ અનુસરન્ મન્દારાક્ષીં મુકુન્દ નિવર્તય
વ્રજતિ નિભૃતં યા કુઞ્જાન્તઃ-કુટીમ્ ઉપનીય મામ્ ।
ઇતિ તવ સખી-વાક્યેન ત્વામ્ અહં સુખમ્ આહ્વયે
સ્ફુરતિ હિ મુહુર્ મધ્યે તિષ્ઠન્ વિધુઃ સમ-તારયોઃ

અથ સખી-પ્રાયાત્રિકમ્-
લઘૂનાં પ્રખરા-મધ્યા-મૃદ્વીનાં પ્રાયશઃ સદા ।
દૂત્યં ભવતિ તેનેમાઃ સખી-પ્રાયાઃ પ્રકીર્તિતાઃ

તત્ર લઘુ-પ્રખરા-દૂત્યં, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (11.22)-
ત્વં ચિત્તેન ચિરં વહન્ન્ અયમ્ અતિશ્રાન્તો ભૃશં તાપિતઃ
કન્દર્પેણ ચ પાતુમ્ ઇચ્છતિ સુધા-સમ્બાધ-બિમ્બાધરમ્ ।
અસ્યાઙ્કં તદ્ અલઙ્કુરુ ક્ષણમ્ ઇહ ભ્રૂ-ક્ષેપ-લક્ષ્મી-લવ-
ક્રીતે દાસ ઇવોપસેવિત-પદામ્ભોજે કુતઃ સમ્ભ્રમઃ

અથ લઘુ-મધ્યા-દૂત્યમ્-
કિમ્ ઇતિ કુટિલિત-ભ્રૂશ્ ચણ્ડિ વૃત્તાદ્ય સદ્ય-
સ્ત્વમ્ ઇહ કુસુમ-હેતોઃ સૌહૃદાદ્ આહૃતાસિ ।
વ્રજ-નર-પતિ-પુત્રં સન્તમ્ અન્તર્ નિલીય
પ્રિય-સખિ તટ-કુઞ્જે હન્ત જાને કથં વા

અથ લઘુ-મૃદ્વી-દૂત્યમ્-
કુઞ્જ-ગેહમ્ અવગાહ્ય માધવં
સુપ્તમ્ અત્ર સિચયેન વીજય ।
ફુલ્લમ્ ઇન્દુ-કિરણૈઃ કુમુદ્વતી-
કોરક-પ્રકરમ્ આહરામ્ય્ અહમ્

આસાં મધ્યે ભવેત્ કાચિન્ નાયિકાત્વે દરાગ્રહા ।
તસ્મિન્ન્ અનાગ્રહા કાચિત્ સખ્ય-સૌખ્યાભિલાષિણી

તત્ર આદ્યા, યથા-
લેખામ્ આહર નીપ-કુઞ્જ-કુહરાત્ ત્વં ચન્દ્રકાણાં મયા
ન્યસ્તાનામ્ ઇતિ મદ્-ગિરા સરભસં સ્મેરા સ્વયં પ્રસ્થિતા ।
તામ્ ઉન્મુચ્ય મદ્-ઈરિતાં શશિકલે કિં ચન્દ્રલેખા-શતં
ચેલેનાવૃતમ્ અન્યદ્ એવ દધતી લબ્ધાસિ નમ્રા ગૃહમ્

દ્વિતીયા, યથા-
માં પુષ્પાણામ્ અવચયમ્ ઇયાદ્ વૃન્દશો મા પ્રહૈષી-
ર્વૃન્દારણ્યે પરમ્ ઇહ ભવદ્-દુઃખ-ભીત્યા પ્રયામિ ।
સત્યં સત્યં સુમુખિ સખિતા-સૌખ્યતસ્ તે મમ સ્યા-
ન્ન સ્વાદીયાન્ અઘ-વિજયિનઃ કેલિ-શય્યાધિરોહઃ

અથ નિત્ય-સખી-
સખ્યેનૈવ સદા પ્રીતા નાયિકાત્વાનપેક્ષિણી ।
ભવેન્ નિત્ય-સખી સા તુ દ્વિધૈકાત્યન્તિકી લઘુઃ ।
આપેક્ષિક-લઘૂનાં ચ મધ્યેઽન્યા કાચિદ્ ઈરિતા

યથા-
રાધા-રઙ્ગ-લસત્-ત્વદ્-ઉજ્જ્વલ-કલા-સઞ્ચારણ-પ્રક્રિયા
ચાતુર્યોત્તરમ્ એવ સેવનમ્ અહં ગોવિન્દ સમ્પ્રાર્થયે ।
યેનાશેષ-વધૂ-જનોદ્ભટ-મનો-રાજ્ય-પ્રપઞ્ચાવધૌ
નૌત્સુક્યં ભવદ્-અઙ્ગ-સઙ્ગમ-રસેઽપ્ય્ આલમ્બતે મન્-મનઃ

યથા વા-
ત્વયા યદ્ ઉપભુજ્યતે મુરજિદ્-અઙ્ગ-સઙ્ગે સુખં
તદ્ એવ બહુ જાનતી સ્વયમ્ અવાપ્તિતઃ શુદ્ધ-ધીઃ ।
મયા કૃત-વિલોભનાપ્ય્ અધિક-ચાતુરી-ચર્યયા
કદાપિ મણિ-મઞ્જરી ન કુરુતેઽભિસાર-સ્પૃહામ્

તત્ર તદ્-દૂત્યં, યથા-
અન્તઃ પ્રવિશતિ સ સખી
કુપ્યતિ મે કુઞ્જ-દેહલી-લીના ।
તદિમાં ભઙ્ગુરિત-ભ્રુવ-
મનુનય વૃન્દાટવી-ચન્દ્ર

પ્રાખ્યર્યં માર્દવં ચાપિ યદ્યપ્ય્ આપેક્ષિકં ભવેત્ ।
તથાપિ વિસ્તર-ભયાત્ તદ્ વિશેષોઽત્ર નેરિતઃ

પ્રાખર્યાદિ-સ્વભાવોઽયં યથાયથમ્ ઉદીરિતઃ ।
દેશ-કાલાદિ-વૈશિષ્ટ્યે સ્યાદ્ અસ્યાપિ વિપર્યયઃ

તત્ર પ્રાખર્યસ્ય વિપર્યયો, યથા-
ધ્વાન્તૈર્ ગાઢતમાં તમીમ્ અગણયન્ વૃષ્ટિં ચ ધારા-મયીં
ચણ્ડં ચાનિલ-મણ્ડલં સખિ હરિ-દ્વારં તવાસૌ શ્રિતઃ ।
હા ક્રોધં વિસૃજ પ્રસીદ તરસા કણ્ઠે ગૃહાણ પ્રિયં
મૂર્ધ્નાયં લલિતાભિધસ્ તવ પદં નત્વા જનો યાચતે

માર્દવસ્ય વિપર્યયો, યથા-
ગુણ-સ્તવન-કૂટતઃ કુટિલ-ધીઃ સખિ ત્વામ્ અસૌ
કટાક્ષિતવતી કથં તદ્ અપિ નોજ્ઝસિ પ્રશ્રયમ્ ।
રુષં કુરુ કરોષિ ચેન્ મૃદુતરાદ્ય ચિત્રાપ્ય્ અસૌ
વિધાસ્યતિ તદૌચિતીં હિમ-ઘટેવ પદ્મોપરિ

દૂત્યં તુ કુર્વતી સખ્યાઃ સખી રહસિ સઙ્ગતા ।
કૃષ્ણેન પ્રાર્થ્યમાનાપિ સ્યાત્ કદાપિ ન સમ્મતા

યથા-
દૂત્યેનાદ્ય સુહૃજ્-જનસ્ય રહસિ પ્રાપ્તાસ્મિ તે સન્નિધિં
કિં કન્દર્પ-ધનુર્ ભયઙ્કરમ્ અમું ભ્રૂ-ગુચ્છમ્ ઉદ્યચ્છસિ ।
પ્રાણાન્ અર્પયિતાસ્મિ સમ્પ્રતિ વરં વૃન્દાટવીચન્દ્ર તે
ન ત્વ્ એતામ્ અસમાપિત-પ્રિય-સખી-કૃત્યાનુબન્ધાં તનુમ્

મિથઃ પ્રેમ-ગુનોત્કીર્તિસ્ તયોર્ આસક્તિ-કારિતા ।
અભિસારો દ્વયોર્ એવ સખ્યાઃ કૃષ્ણે સમર્પણમ્

નર્માશ્વાસન-નેપથ્યં હૃદયોદ્ઘાટ-પાટવમ્ ।
છિદ્ર-સંવૃતિર્ એતસ્યાઃ પત્ય્-આદેઃ પરિવઞ્ચના

શિક્ષા સઙ્ગમનં કાલે સેવનં વ્યજનાદિભિઃ ।
તયોર્ દ્વયોર્ ઉપાલમ્ભઃ સન્દેશ-પ્રેષણં તથા ।
નાયિકા-પ્રાણ-સંરક્ષા પ્રયત્નાદ્યાઃ સખી-ક્રિયાઃ

તત્ર કૃષ્ણે સખી-પ્રેમોત્કીર્તિઃ, યથા પદ્યાવલ્યાં (189)-
મુરહર સાહસ-ગરિમા
કથમ્ ઇવ વાચ્યઃ કુરઙ્ગ-શાવાક્ષ્યાઃ ।
ખેદાર્ણવ-પતિતાપિ
પ્રેમ-મધુરાં તે ન સા ત્યજતિ

સખ્યાં કૃષ્ણ-પ્રેમોત્કીર્તિઃ, યથા તત્રૈવ (191)-
કેલિકલાસુ કુશલા નગરે મુરારેર્
આભીર-નીરજ-દૃશઃ કતિ વા ન સન્તિ ।
રાધે ત્વયા મહદ્ અકારિ તપો યદ્ એષ
દામોદરસ્ ત્વયિ પરં પરમાનુરાગઃ

તત્ર તસ્યા ગુણોત્કીર્તિઃ, યથા-
નિનિન્દિ નિજમ્ ઇન્દિરા વપુર્ અવેક્ષ્ય યસ્યાઃ શ્રિયં
વિચાર્ય ગુણ-ચાતુરીમ્ અચલજા ચ લજ્જાં ગતા ।
અઘાર્દન ત્વયા વિના જગતિ ક્વાનુરૂપાસ્તિ તે
પરં પરમ-દુર્લભા મિલતુ કસ્ય સા મે સખી

તસ્યાં તસ્ય ગુણોત્કીર્તિઃ, યથા લલિત-માધવે (1.49)-
મહેન્દ્ર-મણિ-મણ્ડલી[#1]-મદ-વિડમ્બિ-દેહ-દ્યુતિર્
વ્રજેન્દ્ર-કુલ-ચન્દ્રમાઃ[#2] સ્ફુરતિ કો æપિ નવ્યો યુવા
સખિ સ્થિર-[#3]કુલાઙ્ગના-નિકર-નીવિ-બન્ધાર્ગલ-
ચ્છિદાકરણ-કૌતુકી જયતિ યસ્ય વંશી-ધ્વનિઃ

[#1: નવામ્બુધર-મણ્ડલી-]
[#2: -નન્દનઃ]
[#3: પતિ-વ્રતા]
કૃષ્ણે સખ્યા આસક્તિ-કારિતા, યથા વિદગ્ધ-માધવે (2.10)-
સા સૌરભોર્મિ-પરિદિગ્ધ-દિગન્તરાપિ
બન્ધ્યં જનુઃ સુતનુ ગન્ધ-ફલી બિભર્તિ ।
રાધે ન બિભ્રમ-ભરઃ ક્રિયતે યદ્-અઙ્કે
કામં નિપીત-મધુના મધુસૂદનેન

તસ્યાં તસ્યાસક્તિ-કારિતા, યથા-
યદ્ય્ એતસ્યાં વર-પરિમલારબ્ધ-વિશ્વોત્સવાયાં
ન ત્વં કૃષ્ણ-ભ્રમર રમસે રાધિકામ્ અલ્પિકાયામ્ ।
અર્થઃ કો વા નવ-તરુણિમોદ્ભાસિનસ્ તે તતઃ સ્યાદ્
વૃન્દાટવ્યામ્ ઇહ વિહરણ-પ્રક્રિયા-ચાતુરીભિઃ

કૃષ્ણસ્યાભિસારણં, યથા-
અવરુદ્ધ-સુધાંશુ-વૈભવં
વિનુદન્તં સખિ સર્વતો-મુખમ્ ।
ઇહ કૃષ્ણ-ઘનં પ્રગૃહ્ય તં
લલિતા-પ્રાવૃડ્ ઇયં સમાગતા

સખ્યા અભિસારણં, યથા શ્રી-ગીત-ગોવિન્દે (5.18)-
ત્વદ્-વામ્યેન સમં સમગ્રમ્ અધુના તિગ્માંશુર્ અસ્તં ગતો
ગોવિન્દસ્ય મનોરથેન ચ સમં પ્રાપ્તં તમઃ સાન્દ્રતામ્ ।
કોકાનાં કરુણ-સ્વનેન સદૃશી દીર્ઘ-મદ્-અભ્યર્થના
તન્ મુગ્ધે વિફલં વિલમ્બનમ્ અસૌ રમ્યોઽભિસાર-ક્ષણઃ

કૃષ્ણે સખ્યાઃ સમર્પણં, યથા-
તદ્-અન્તરમ્ ઉપાસિતું કમલ-યોનિમ્ ઈજુર્ ગુણા
યદ્ અઙ્ગમ્ ઉપસેવિતું તરુણિમાપિ ચક્રે તપઃ ।
નવ-પ્રણય-માધુરી-પ્રમદ-મેદુરેયં સખી
મયાદ્ય ભવતઃ કરે મુરહરોપહારીકૃતા

નર્મ, યથા વિદગ્ધ-માધવે (1.33)-
દેહં તે ભુવનાન્તરાલ-વિરલ-ચ્છાયા-વિલાસાસ્પદં
મા કૌતૂહલ-ચઞ્ચલાક્ષિ લતિકા-જાલે પ્રવેશં કૃથાઃ ।
નવ્યામ્ અઞ્જન-પુઞ્જ-મઞ્જુલ-રુચિઃ કુઞ્જેચરી દેવતા
કાન્તાં કાન્તિભિર્ અઙ્કિતામ્ ઇહ વને નિઃશઙ્કમ્ આકર્ષતિ

આશ્વાસનં, યથા-
મા ગાઃ ક્લમં સખિ મુહુર્ વૃષભાનુ-પુત્રિ
ભાનું પ્રતીહિ ચરમાચલ-ચઙ્ક્રમોત્કમ્ ।
આનન્દયન્-નયનમ્ ઉદ્ધુર-ધેનુ-ધૂલી-
ધ્વાન્તં વિધૂય વિધુર્ એષ પુરોજ્જિહીતે

નેપથ્યં, યથા-
હૃદયોદ્ઘાટ-પાટવં, યથા-
યથા વા-
છિદ્ર-સંવૃતિર્, યથા વિદગ્ધ-માધવે (6.1)-
મુદા ક્ષિપ્તૈઃ પર્વોત્તરલ-હૃદયાભિર્ યુવતિભિઃ
પયઃ-પૂયૈઃ પીતીકૃતમ્ અતિહરિદ્રા-દ્રવ-મયૈઃ ।
દુકૂલં દોર્-મૂલોપરિ પરિદધાનાં પ્રિય-સખીં
કથં રાધામ્ આર્યે કુટિલિત-દૃગન્તં કલયસિ

પત્ય્-આદેઃ પરિવઞ્ચના, યથા-
શિક્ષા, યથા-
યથા વા-
અથ કાલે સઙ્ગમનં, યથા-
અથ વ્યજનાદિના સેવા, યથા-
અથ તયોર્ દ્વયોર્ ઉપાલમ્ભઃ । તત્ર હરેર્ ઉપાલમ્ભો, યથા-
સખ્યા ઉપાલમ્ભો, યથા-
અથ સન્દેશ-પ્રેષણં, યથા હંસદૂતે (75)-
ત્વયા ગોષ્ઠં ગોષ્ઠીતિલક કિલ ચેદ્વિસ્મૃતમિદં
ન તૂર્ણં ધૂમોર્ણાપતિરપિ વિધત્તે યદિ કૃપામ્ ।
અહર્વૃન્દં વૃન્દાવનકુસુમપાલીપરિમલૈર્
દરાલોકં શોકાસ્પદમિવ કથં નેષ્યતિ સખી

અથ નાયિકા-પ્રાણ-સંરક્ષા-પ્રયત્નો, યથા-
ત્વામ્ આયાન્તં કથયસિ મૃષા કુર્વતી દિવ્યમ્ ઉગ્રં
મૂર્ચ્છારમ્ભે તવ મણિમયીં દર્શયત્ય્ આશુ મૂર્તિમ્ ।
વન્યે વેણૌ ધ્વન્તિ મરુતા કર્ણ-રોધં વિધત્તે
રક્ષત્ય્ અસ્યાઃ કથમ્ અપિ તનું માધવી યાદવેન્દ્ર

ઇતિ સખી-ક્રિયા-પ્રકરણમ્ ।
અથાસામ્ અપરઃ કોઽપિ વિશેષઃ પુનર્ ઉચ્યતે ।
અસમં ચ સમં ચેતિ સ્નેહં સખ્યં સ્વપક્ષગાઃ ।
કૃષ્ણે યૂથાધિપાયાં ચ વહન્ત્યો દ્વિવિધા મતાઃ

અથ અસમ-સ્નેહાઃ-
અધિકં પ્રિય-સખ્યાસ્ તુ હરૌ તસ્યાં તતસ્ તથા ।
વહન્ત્યઃ સ્નેહમ્ અસમ-સ્નેહાસ્ તુ દ્વિવિધા મતાઃ

તત્ર હરૌ સ્નેહાધિકાઃ-
અહં હરેર્ ઇતિ સ્વાન્તે ગૂઢાનભિમતિં ગતાઃ ।
અન્યત્ર ક્વાપ્ય્ અનાસક્ત્યા સ્વેષ્ટાં યૂથેશ્વરીં શ્રિતાઃ

મનાગ્ એવાધિકં સ્નેહં વહન્ત્યસ્ તત્ર માધવે ।
તદ્ દૂત્યાદિ-રતાશ્ ચેમા હરૌ સ્નેહાધિકા મતાઃ

યથા-
ન મે ચેતસ્ય્ અન્યદ્-વચસિ પુનર્ અન્યં કથમ્ અપિ
સ્થવીયાન્ માનસ્ તે સખિ મયિ સુખં પ્રથયતિ ।
રવેસ્ તાપેનેવ ક્ષણમ્ ઉદયતા યેન જનિતો
બકારેર્ વક્ત્રેન્દુ-ચ્છવિ-શવલિમા માં ગ્લપયતિ

યથા વા-
સુર-કુલમ્ અખિલં પ્રણમ્ય મૂર્ધ્ના
પ્રવરમ્ અમું વરમ્ અર્થયે વરાઙ્ગિ ।
મુહુર્ અભિમત-સેવયા યથાહં
સુબલ-સખં સુખયામિ રાધિકાં ચ

યાઃ પૂર્વં સખ્ય ઇત્ય્ ઉક્તાસ્ તાસ્ તુ સ્નેહાધિકા હરૌ

અથ પ્રિય-સખ્યાં સ્નેહાધિકાઃ-
તદીયતાભિમાનિન્યો યાઃ સ્નેહં સર્વદાશ્રિતાઃ ।
સખ્યામ્ અલ્પાધિકં કૃષ્ણાત્ સખી-સ્નેહાધિકાસ્ તુ તાઃ

યથા-
વિરમતુ તવ વૃન્દે દૂત્ય-ચાતુર્ય-ચર્યા
સહચરિ વિનિવૃત્ય બ્રૂહિ ગોષ્ઠેન્દ્ર-સૂનુમ્ ।
વિષમ-વિષધરેયં શર્વરી પ્રાવૃષેણ્યા
કથમ્ ઇહ ગિરિ-કુઞ્જે ભીરુર્ એષા પ્રહેયા

યથા વા-
વયમ્ ઇદમ્ અનુભૂય શિક્ષયામ
કુરુ ચતુરે સહ રાધયૈવ સખ્યમ્ ।
પ્રિય-સહચરિ યત્ર બાઢમ્ અન્ત-
ર્ભવતિ હરિ-પ્રણય-પ્રમોદ-લક્ષ્મીઃ

યાઃ પૂર્વં પ્રાણ-સખ્યશ્ ચ નિત્ય-સખ્યશ્ ચ કીર્તિતાઃ ।
સખી-સ્નેહાધિકા જ્ઞેયાસ્ તા એવાત્ર મનીષિભિઃ

અથ સમ-સ્નેહાઃ-
કૃષ્ણે સ્વ-પ્ર્ય-સખ્યાં ચ વહન્ત્યઃ કમ્ અપિ સ્ફુટમ્ ।
સ્નેહમ્ અન્યૂનતાધિક્યં સમ-સ્નેહાસ્ તુ ભૂરિશઃ

યથા-
વિના કૃષ્ણં રાધા વ્યથયતિ સમન્તાન્ મમ મનો
વિના રાધાં કૃષ્ણો æપ્ય્ અહહ સખિ માં વિક્લવયતિ ।
જનિઃ સા મે મા ભૂત્ ક્ષણમ્ અપિ ન યત્ર ક્ષણદુહૌ
યુગેનાક્ષ્ણોર્ લિહ્યાં યુગપદ્ અનયોર્ વક્ત્ર-શશિનૌ

તુલ્ય-પ્રમાણકં પ્રેમ વયન્ત્યોઽપિ દ્વયોર્ ઇમાઃ ।
રાધાયા વયમ્ ઇત્ય્ ઉચ્ચૈર્ અભિમાનમ્ ઉપાશ્રિતાઃ ।
પરમ-પ્રેષ્ઠ-સખ્યશ્ ચ પ્રિય-સખ્યશ્ ચ તા મતાઃ