Svacchandatantra · અધ્યાય 10

અધ્વાયં તુ મહાદેવ સૂચિતો ન તુ વર્ણિતઃ
કથયસ્વ પ્રસાદેન સાધકાનાં હિતાય તમ્ ॥

અધ્વાનં સંપ્રવક્ષ્યામિ સાધકાનાં હિતાય વૈ
અથ કાલાગ્નિરુદ્રાધઃ કટાહઃ સંવ્યવસ્થિતઃ ॥

કોટિયોજનબાહુલ્યઃ તસ્યોર્ધ્વે ભુવનાનિ તુ
નવનવતિકોટ્યશ્ચાપ્ય્ અણ્ડાનાં તુ સહસ્રકમ્ ॥

કોટીનાં સપ્તતિર્લક્ષાણ્ય્ અયુતાનાં સહસ્રકમ્
અર્બુદાન્યથ વૃન્દાનિ ખર્વાણિ ચ તથૈવ ચ ॥

પદ્માનિ ચાપ્યસંખ્યાનીત્ય્ એવમાદીન્યનેકશઃ
તેષાં વૈ નાયકો હ્યત્ર ત્વ્ અનન્તઃ પરમેશ્વરઃ ॥

તેન શુદ્ધેન શુદ્ધાનિ ત્વ્ અણ્ડાન્યત્રોહકૈઃ સહ
શક્ત્યાધારાશ્રયૈરેવ દ્વાત્રિંશત્પરિસંખ્યયા ॥

કોટિકોટિપરીવારાસ્ ત્વ્ અનૌપમ્યગુણાન્વિતાઃ
દિવ્યાઙ્ગાનૌઘસંકીર્ણા ભ્રૂભઙ્ગલલિતેક્ષણૈઃ ॥

સૂર્યાયુતપ્રતીકાશાસ્ તોરણાટ્ટાલમણ્ડિતાઃ
ન તત્ર દિઃખિતઃ કશ્ચિન્ મુક્ત્વા દિઃખમનઙ્ગજમ્ ॥

રમન્તે તત્ર વૈ વીરા નારીભિઃ સહ લીલયા
ભુવનેષુ વિચિત્રેષુ યોન્યાકારેષુ સંસ્થિતાઃ ॥

ભુવનાન્યેવમુક્તાનિ ભુવનાન્તરવાસિનામ્
સર્વાણિ શુદ્ધિમાયાન્તિ તાન્યનન્તે વિશોધિતે ॥

અથોપરિષ્ટાત્કાલાગ્નિઃ શ્રીકણ્ઠેન નિવેશિતઃ
અધિકારં પ્રકુરુતે તદાજ્ઞાનુવિધાયકઃ ॥

અનેકરુદ્રકોટીભિર્ ઉપેતસ્તિષ્ઠતિ પ્રિયે
અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ પ્રમાણં શિવનિર્મિતમ્ ॥

યોજનાનાં વરારોહે યથા ભવતિ તચ્છૃણુ
અવ્યક્તાદ્દશભિર્ભાગૈર્ મહાન્સ્થૂલો વિભાવ્યતે ॥

દ્વિપઞ્ચભાગો મહતો ભૂતાદિઃ સ્થૂલ ઉચ્યતે
ભૂતાદેઃ પરિમાણં ચ ભાવગ્રાહ્યં ન ચાક્ષુષમ્ ॥

ભૂતાદેર્યદ્દશગુણમ્ અણીયો દૃશ્યતે રજઃ
જાલાન્તરગતે ભાનૌ પરમાણુઃ સ ઉચ્યતે ॥

અષ્ટાનાં પરમાણૂનાં સમવાયસ્તુ યો ભવેત્
ત્રસરેણુઃ સ વિખ્યાતઃ તત્પદ્મરજ ઉચ્યતે ॥

ત્રસરેણવશ્ચ યેત્વષ્ટૌ વાલાગ્રં તુ વિધીયતે
વાલાગ્રાણિ તથાત્વષ્ટૌ લિક્ષેતિ પરિકીર્તિતા ॥

લિક્ષાશ્ચાષ્ટૌ વિદુર્યૂકાં યૂકાશ્ચાષ્ટૌ યવો ભવેત્
અષ્ટૌ યવા વરારોહે પર્વાઙ્ગુષ્ઠમથાઙ્ગુલમ્ ॥

દ્વાદશાઙ્ગુલમાનેન વિતસ્તિસ્તાલ ઉચ્યતે
તાલદ્વયં ભવેદ્ધસ્તશ્ ચતુર્વિંશતિકાઙ્ગુલઃ ॥

ચતુર્હસ્તો ધનુર્દણ્ડો નાલિકા યૂપ એવ ચ
ધનુઃ સહસ્રે દ્વે પૂર્ણે ક્રોશઃ સમભિધીયતે ॥

ક્રોશદ્વયેન ગવ્યૂતિર્ ગવ્યૂતી દ્વે તુ યોજનમ્
અનેન પરિમાણેન યોજનાનાં યશસ્વિનિ ॥

સિંહાસનં મહાદીપ્તં સહસ્રદ્વયવિસ્તૃતમ્
સહસ્રમુચ્છ્રિતં તસ્ય મહાપીઠેષુ સુવ્રતે ॥

તિષ્ઠતે તત્ર દેવેશઃ કાલો દ્વાદશલોચનઃ
સિતરક્તપીતકૃષ્ણશ્ ચતુર્વક્ત્રો મહાબલઃ ॥

રક્તાઙ્ગો ઽથ કરાલશ્ચ પિઙ્ગભ્રૂશ્મશ્રુલોચનઃ
વક્ત્રજ્વાલા જટાજ્વાલા લોમજ્વાલાઃ સુજાજ્વલાઃ ॥

જ્વલન્ત્યસ્યાયુધજ્વાલાઃ સુતીવ્રાઃ કરમધ્યગાઃ
જ્વલત્પર્વતવદ્દીપ્તો જ્વલજ્જ્વાલાભિરાજિતઃ ॥

દશબાહુર્મહાત્મા વૈ ખડ્ગખેટકધારકઃ
શરશાર્ઙ્ગવિહસ્તશ્ચ પાશાઙ્કુશધરસ્તથા ॥

કપાલખટ્વાઙ્ગધરો વરદાભયપાણિભૃત્
દશયોજનલક્ષાણિ શરીરં ભાતિ ભાસ્વરમ્ ॥

કોટિયોજનમાનેન ભુવનં ચાસ્ય જાજ્વલમ્
સંભૃતં રુદ્રકન્યાભી રુદ્રૈર્જ્વલિતશૂલિભિઃ ॥

નાનારૂપવિમાનૈશ્ચ પ્રજ્વલદ્ભિઃ સમાવૃતમ્
જ્વાલાસ્તસ્ય વિનિષ્ક્રાન્તાઃ કોટયો દશચોર્ધ્વતઃ ॥

તસ્યોપરિષ્ટાદ્દેવેશિ પઞ્ચકોટ્યો વરાનને
ન કશ્ચિન્નવસત્યત્ર ધૂમોષ્મપરિવારિતઃ ॥

અતઃ પરં વરારોહે નરકાઃ પરિકીર્તિતાઃ
પઞ્ચાશત્કોટયો દેવિ કથિતાહ્યનુપૂર્વશઃ ॥

પ્રધાનં સંપ્રવક્ષ્યામિ શતં તત્ર વરાનને
ચત્વારિંશત્સમોપેતં કથિતં નામતઃ શૃણુ ॥

અવીચી રૌરવશ્ચૈવ મહારૌરવ એવ ચ
તામિસ્રશ્ચાન્ધતામિસ્રઃ સંજીવનસુજીવનૌ ॥

પદ્મશ્ચૈવ મહાપદ્મઃ કાલસૂત્રસ્તથૈવ ચ
સૂચીમુખઃ મહાકાયઃ ક્ષુરધારો ઽસિપર્વતઃ ॥

અસિસ્તાલો દ્રુમશ્ચૈવ દ્રુમમસ્તક એવ ચ
દ્રુમારામશ્ચ વિખ્યાતઃ કુમ્ભીપાકસ્તથૈવ ચ ॥

અમ્બરેષો ઽઙ્ગારરાશિઃ તીક્ષ્ણતુણ્ડસ્તથૈવ ચ
વજ્રતુણ્ડશ્ચ શકુનિઃ મીનોદરખરોદરૌ ॥

સન્દંશઃ વજ્રકાયશ્ચ મેદકશ્ચ વરાનને
ઉષ્ટ્રગ્રીવો મહાકાયો વેતાલો વડવામુખઃ ॥

અસૃક્પૂયહ્રદશ્ચૈવ ભ્રમરો મષકસ્તથા
સંગ્રહશ્ચ કપાલશ્ચ તપ્તકવચ એવ ચ ॥

ગજપાદો મહાવક્ત્રઃ કૂર્માખ્યોનકુલસ્તથા
પીડનશ્ચૈવકુમ્ભીરઃ ક્રકચઃ શૂલમેવ ચ ॥

અનઙ્ગશ્ચાઙ્ગારોદ્ગારઃ પ્રદીપ્તસ્ત્રિમુખસ્તથા
પઞ્ચવક્ત્રઃ શતાસ્યશ્ચ જલૌકો બિલધૂમકઃ ॥

સુતપ્તો જતુપઙ્કશ્ચ ઘોરરૂપો ઽતિદારુણઃ
અસ્થિભઙ્ગઃ પૂતિમાંસઃ દ્રવ્યશ્ચૈવ ત્વમેધ્યકઃ ॥

ઉલૂકઃ પરશુર્દણ્ડઃ કાકાખ્યશ્ચ તથૈવ ચ
સોચ્છ્વાસશ્ચ નિરુચ્છ્વાસઃ વૃકાસ્યશ્ચ તથૈવ ચ ॥

અશ્વાસ્યો ગોપલાદશ્ચ અલોકો દહનસ્તથા
શ્વવક્ત્રો ઽથ દવાગ્નિશ્ચ ક્ષારકૂપસ્તથા તમઃ ॥

અહીનાં નિચયશ્ચૈવ તપ્તપાષાણ એવ ચ
વિરૂપો રૂપવાંશ્ચૈવ ચિત્રી ચિત્રધરસ્તથા ॥

કૃષ્ણપિઙ્ગલરક્તાસ્યઃ મહિષો રાક્ષસસ્તથા
કુબ્જઃ ઉત્તપ્તતૈલાખ્યઃ અશની વૃષ્ટિમુદ્ગરૌ ॥

મુસલઃ અનાતપશ્ચૈવ યમલાદ્રિસ્તથૈવ ચ
ક્રિમિકૂટઃ બહુશાખઃ શલ્મલિશ્ચ ફડિસ્તથા ॥

નિગડો લોહરજ્જુશ્ચ લોહપઞ્જર એવ ચ
તનુભેદશ્ચોરગશ્ચ વૃશ્ચિકઃ કાલ એવ ચ ॥

વજ્રકણઃ કટાહશ્ચ પટ્ટઃ સંકુલ એવ ચ
ઘોરશ્ચાજગરશ્ચૈવ મહાવૈતરણી તથા ॥

ગૃદ્ધ્રશ્ચ કુરરશ્ચૈવ કુક્કુટશ્ચ પ્રમર્દકઃ
કર્દમઃ દુર્દુરશ્ચૈવ લમ્બોષ્ઠો વજ્રનાસિકઃ ॥

ચિપિટઃ ખઞ્જરીટશ્ચ શવલો નીલ એવ ચ
કાકઃ કઙ્કુમમુખશ્ચૈવ શિવારાવસ્તતઃ પરઃ ॥

ગજનાદો મહાનાદઃ સિંહનાદસ્તથૈવ ચ
મહાગ્રાહસ્તથા નક્રો મૂષિકાકીટસાગરઃ ॥

અવાક્શિરાઃ ત્રિરાવર્તઃ ચક્રપીડનકસ્તથા
ત્રપુલેપસ્ત્રપુકૂપઃ ઇક્ષુયન્ત્રઃ ગિરેર્લતા ॥

કટઙ્કટશ્ચવિખ્યાતઃ તપ્તવાલુક એવ ચ
એતે ઽતિઘોરા નરકાસ્ ત્રિકોણાઃ પરિકીર્તિતાઃ ॥

અસત્કર્મરતાનાં ચ પ્રાણિનાં પાતનાય તુ
નિસ્ત્રિંશકર્મકર્તૄણાં શઠાનાં પાપિનાં તથા ॥

નિર્દયાધમજાતીનાં પરહિંસારતાત્મનામ્
પરદારરતાનાં ચ શિવશાસ્ત્રસ્ય દૂષિણામ્ ॥

દેવદ્રવ્યાપહર્તૄણાં બ્રહ્મઘ્નપિતૃઘાતિનામ્
ગોઘ્નાનાં ચ કૃતઘ્નાનાં મિત્રવિસ્રમ્ભઘાતિનામ્ ॥

સુવર્ણભૂમિહર્તૄણાં શૌચાચારનિવર્તિનામ્
દયાદાક્ષિણ્યહીનાનાં પૈશુન્યાનૃતચેતસામ્ ॥

નરકાસ્તુ સમાખ્યાતાસ્ ત્વ્ અકર્મપથવર્તિનામ્
શુભકર્મરતા લોકા નરકે ન પતન્તિ હિ ॥

તત્સમાસેન વક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ
સત્યં ક્ષાન્તિરહિંસા ચ શૌચં સ્નાનમકલ્કતા ॥

દયાલૌલ્યં ચ યસ્યાસૌ નરકાન્નાધિગચ્છતિ
શાન્તો દાન્તઃ સુહૃષ્ટાત્મા ત્વ્ અનહંકારવાન્સમઃ ॥

અદ્રોહી ચાનસૂયશ્ચ પરૈશ્વર્યે ચ નિઃસ્પૃહઃ
અમાત્સર્યમમાનિત્વં શિવભક્તિરચાપલમ્ ॥

જપધ્યાનરતિઃ સ્થૈર્યં કાર્પણ્યસ્ય ચ વર્જનમ્
વ્રતાનિ નિયમાશ્ચૈવ સ્વાધ્યાયશ્ચ ત્રિદંધ્યતા ॥

સર્વત્ર શ્રદ્દધાનત્વમ્ આર્જવં હ્રીર્મનસ્વિતા
તેજઃ પ્રશાન્તિઃ સંતોષો ઽપ્રિયવાક્યવિવર્જનમ્ ॥

સમીક્ષ્યકારિતા નિત્યં મનોહંકારનિગ્રહઃ
અદમ્ભિત્વમમાયિત્વમ્ અકલ્કો જ્ઞાનશીલતા ॥

પિતૃદેવાર્ચને ભક્તિર્ ગોબ્રાહ્મણ શરણ્યતા
અગ્નૌ હોમો ગુરુર્દાનં જ્ઞાનિનાં પર્યુપાસનમ્ ॥

એકાન્તે ચ રતિર્ધ્યાનમ્ આત્મન્યેવ ચ તુષ્ટતા
અવ્યાપારઃ પરાર્થેષુ ઔદાસીન્યમનાગસઃ ॥

અક્રોધિત્વમનાલસ્યામ્ એતે ધર્માઃ પ્રકીર્તિતાઃ
યસ્ત્વેતાન્ભજતે ભાવાન્ સો ઽમૃતત્વાય કલ્પતે ॥

નશ્યન્તિ પૌરુષાઃ પાશા યે ઽપ્યનન્તાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
શિવાચારરતાનાં તુ ધાર્મિકાણાં હિ દેહિનામ્ ॥

તસ્માદેવં તુ વિજ્ઞાય મનો ધર્મે નિયોજયેત્
યસ્ય ચિત્તમસંભ્રાન્તં નિર્વિકલ્પમકલ્મષમ્ ॥

સ યાતિ પરમાંલ્લોકાન્ નરકાંશ્ચ ન પશ્યતિ
યસ્ય બુદ્ધિરસંમૂઢા સર્વભૂતેષ્વપાતકી ॥

અકલ્કવાન્સત્ત્વવાન્યો નરકાન્સ ન પશ્યતિ
જિતાનિ યેનેન્દ્રિયાણિ મનો યસ્ય વશે સ્થિતમ્ ॥

તજ્જયેન જિતં સર્વં ત્રૈલોક્યં સચરાચરમ્
સ્વકાર્યે પરકાર્યે વા યસ્ય બુદ્ધિઃ સ્થિરા ભવેત્ ॥

એતદેવ હિ પાણ્ડિત્યં શેષાઃ પુસ્તકવાચકાઃ
ઇત્યેષ તાન્ત્રિકો ન્યાયઃ કથિતસ્તુ સમાસતઃ ॥

અતાન્ત્રિકાણામન્યેષાં પરિસંખ્યા ન વિદ્યતે
શિવશાસ્ત્રરતા યે તુ ગુરુભક્તિપરાયણાઃ ॥

પરતત્ત્વવિદો યે તુ ન તેષાં દુરિતં ભવેત્
એતેષાં નરકાણાં તુ પ્રધાનાનિ નિબોધ મે ॥

પઞ્ચત્રિંશત્તુ નરકાઃ ચતુર્ભેદાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
ચત્વારિંશચ્છતંહ્યેતત્ સમાસાત્પરિકીર્તિતમ્ ॥

તૈર્વિશુદ્ધૈર્વિશુદ્ધ્યન્તિ પઞ્ચાશત્કોટયસ્તુ તાઃ
પઞ્ચત્રિંશદ્યદા વૈતે દ્વાત્રિંશદ્વા વિશોધિતાઃ ॥

ચત્વારિંશચ્છતં શુદ્ધં તદેતત્સ્યાદ્વરાનને
ત્રિભિઃ શુદ્ધૈસ્તુ દ્વાત્રિંશચ્ છુદ્ધા એવ ભવન્તિ હિ ॥

તેષાં નામાનિ વક્ષ્યામિ ત્રયાણાં વરવર્ણિનિ
અવીચિશ્ચૈવ વિખ્યાતઃ કુમ્ભીપાકશ્ચ દારુણઃ ॥

મહારૌરવરાજશ્ચ સ્થાનં તેષાં નિબોધ મે
અધોમધ્યોર્ધ્વભાગેષુ સંસ્થિતાસ્તે યથાક્રમમ્ ॥

વ્યાપ્તિં તેષાં પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ
નરકૈકાદશગતમ્ અવીચિં શોધયેત્પ્રિયે ॥

આત્મના દ્વાદશં દેવિ કુમ્ભીપાકં વિશોધયેત્
મહારૌરવસંજ્ઞં ચાપ્ય્ એવમેવ ન સંશયઃ ॥

પઞ્ચત્રિંશત્પ્રવક્ષ્યામિ સમાસેન વરાનને
અવીચિઃ ક્રિમિનિચયો નદી વૈતરણી તથા ॥

લોહશ્ચ શલ્મલિશ્ચૈવાપ્ય્ અસિપર્વત એવ ચ
સોચ્છ્વાસશ્ચ નિરુચ્છ્વાસઃ પૂતિમાંસઃ પરસ્તથા ॥

તપ્તત્રપુઃ ક્ષારકૂપો જતુલેપસ્તથૈવ ચ
અન્તર્ભૂતા અવીચૌ તુ કુમ્ભીપાકસ્ય શ્રૂયતામ્ ॥

અસ્થિભઙ્ગઃ ક્રકચછેદઃ કૂપશ્ચાપિ કટઙ્કટઃ
વસામિશ્રોહ્યયસ્તુણ્ડસ્ ત્રપુલેપઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

કુમ્ભીપાકશ્ચ વિજ્ઞેયસ્ તીક્ષ્ણાસિશ્ચ તથૈવ ચ
તપ્રલોહશ્ચ વિજ્ઞેયઃ ક્ષુરધારપથસ્તથા ॥

અશનિશ્ચ સુતપ્તશ્ચ દ્વાદશૈતે પ્રકીર્તિતાઃ
એકાદશાન્તર્વિજ્ઞેયાઃ કુમ્ભીપાકસ્ય દારુણાઃ ॥

મહારૌરવરાજે ચ અત ઊર્ધ્વં નિબોધ મે
કાલસૂત્રો મહાપદ્મઃ કુમ્ભઃ સંજીવનેક્ષુકૌ ॥

પાશો ઽમ્બરેષકશ્ચૈવ અયઃપટ્ટસ્તથૈવ ચ
દણ્ડયન્ત્રસ્ત્વમેધ્યશ્ચ ઘોરરૂપસ્તથાપરઃ ॥

મહારૌરવ એતેષામ્ ઉપરિષ્ટાદ્વ્યવસ્થિતઃ
અવીચૌ કૃમિનરકાન્ કુમ્ભીપાકે સુદારુણાન્ ॥

મહારૌરવકે ઽમેધ્યાન્ અન્તર્ભૂતાન્વિચિન્તયેત્
દ્વાત્રિંશન્નરકાણાં ચ માનં ચૈવ નિબોધ મે ॥

નવનવતિર્લક્ષાણિ એકૈકસ્યોચ્છ્રયઃ સ્મૃતઃ
લક્ષમાત્રાન્તરા જ્ઞેયા દ્વાત્રિંશચ્ચાપ્યનુક્રમાત્ ॥

એતેષામુપરિષ્ટાત્તુ પ્રભુત્વેન વરાનને
યોગૈશ્વર્યગુણોપેતઃ કૂષ્માણ્ડાધિપતિઃ સ્થિતઃ ॥

નવનવતિર્લક્ષાણિ પુરં તસ્ય પ્રકીર્તિતમ્
તસ્યોપરિષ્ટાત્પાતાલાન્ કથયામિ સમાસતઃ ॥

આભાસં વરતાલં ચ શર્કરં ચ ગભસ્તિમત્
મહાતલં ચ સુતલં રસાતલમતઃ પરમ્ ॥

સૌવર્ણમષ્ટમં જ્ઞેયં સર્વકામસમન્વિતમ્
આભાસાદ્યાવત્સૌવર્ણં પ્રમાણં કથયામિ તે ॥

સહસ્રનવકોત્સેધમ્ એકૈકં તુ પુરોત્તમમ્
એકૈકસ્યાન્તરં જ્ઞેયં સહસ્રપરિસંખ્યયા ॥

છત્રાકારાણિ સર્વાણિ તેષાં વૈ ભુવનાનિ તુ
સર્વકામૈઃ સમેતાનિ ગુણૈઃ સર્વૈર્યુતાનિ તુ ॥

હેમપ્રાકારશિખરૈશ્ છત્રધ્વજસમાકુલૈઃ
કિઙ્કિણીજાલમુખરૈસ્ તોરણાટ્ટાલમણ્ડિતૈઃ ॥

નિર્ગમૈઃ સગવાક્ષૈશ્ચ દિવ્યવસ્ત્રવિભૂષિતૈઃ
તન્ત્રીમુરજવાદ્યૈશ્ચ ગેયતૂર્યરવાકુલૈઃ ॥

નાનાભુવનપઙ્ક્ત્યોઘૈઃ સર્વરત્નસમુજ્જ્વલૈઃ
પ્રાસાદૈસ્તુઙ્ગશિખરૈશ્ ચન્દ્રાતપસમપ્રભૈઃ ॥

રથ્યામાર્ગવરારામૈઃ સદાપુષ્પફલાન્વિતૈઃ
કોકિલારાવમધુરૈઃ શિખિષટ્પદસેવિતૈઃ ॥

હંસકારણ્ડવાકીર્ણૈશ્ ચક્રવાકોપશોભિતૈઃ
સારસારાવસંઘુષ્ટ પદ્મિનીષણ્ડમણ્ડિતૈઃ ॥

તડાગૈઃ સ્વચ્છતોયાઢ્યૈર્ દીર્ઘિકાભિર્યુતાનિ તુ
પુરુષૈશ્ચ મહાકાયૈર્ મહાબલપરાક્રમૈઃ ॥

સર્વૈશ્વર્યસ્વરૂપાઢ્યૈઃ સર્વલક્ષણસંયુતૈઃ
દિવ્યવસ્ત્રૈઃ સુતામ્બૂલૈર્ દિવ્યગન્ધાનુલેપનૈઃ ॥

દિવ્યાભરણસંયુક્તૈર્ મુકુટૈ રત્નમણ્ડિતૈઃ
શિવારાધનસક્તા યે તત્પ્રસાદેન સાધકાઃ ॥

તે વિશન્તિ મહાદેવિ પાતાલં સિદ્ધસેવિતમ્
રસં રસાયનં દિવ્યં સિદ્ધદ્રવ્યં લભન્તિ તે ॥

ક્રીડન્તિ ચાન્યે સતતં દિવ્યાનાં યોષિતાં ગણૈઃ
કામિનઃ કામરૂપૈસ્તુ મત્તમાતઙ્ગગામિભિઃ ॥

સર્વાભરણસંયુક્તૈઃ કામશાસ્ત્રસુપેશલૈઃ
દિવ્યવસ્ત્રપરીધાનૈઃ સ્તનભારસમાનતૈઃ ॥

મધ્યક્ષામૈઃ પ્રસન્નાસ્યૈસ્ તરલાયતલોચનૈઃ
સકિઙ્કિણીનિતમ્બૈશ્ચ હારકેયૂરશોભિતૈઃ ॥

સુગન્ધિગન્ધલિપ્તાઙ્ગૈઃ કાઞ્ચીમેખલમણ્ડિતૈઃ
એવં તે કથિતા દેવિ પાતાલાન્તરવાસિનઃ ॥

ત્રયો ઽસુરાસ્તથા નાગા રાક્ષસાશ્ચ વિભાગતઃ
એકૈકત્ર ચ પાતાલે કથિતાસ્તે વરાનને ॥

પાતાલસપ્તકે જ્ઞેયાસ્ તથાન્યે ભુવનાધિપાઃ
બલોહ્યતિબલશ્ચૈવ બલવાન્બલવિક્રમઃ ॥

સુબલો બલભદ્રશ્ચ બલાધ્યક્ષશ્ચ કીર્તિતાઃ
એતૈઃ શુદ્ધૈરિમે શુદ્ધાઃ સપ્તપાતાલવાસિનઃ ॥

યદૂર્ધ્વે ચૈવ સૌવર્ણં પાતાલં પરિકીર્તિતમ્
તત્ર વસત્યસૌ દેવો હાટકઃ પરમેશ્વરઃ ॥

પુરકોટિસહસ્રૈસ્તુ સમન્તાત્પરિવારિતઃ
સિદ્ધૈરુદ્રગણૈર્દિવ્યૈર્ ભગિનીમાતૃભિર્વૃતઃ ॥

યોગિનીયોગકન્યાભી રુદ્રૈશ્ચૈવ સકન્યકૈઃ
સિદ્ધદ્રવ્યસમૈર્મન્ત્રૈશ્ ચિન્તામણિરસાયનૈઃ ॥

સિદ્ધવિદ્યાસમૃદ્ધં વૈ હાટકેશસ્ય મન્દિરમ્
હઠત્પ્રવેશયેલ્લોકાં સ્તદ્ભાવગતમાનસાન્ ॥

તેનાસૌ હાટકઃ પ્રોક્તો દેવદેવો મહેશ્વરઃ
તસ્યોર્ધ્વે તુ સહસ્રાણિ યોજનાનાં તુ વિંશતિઃ ॥

ભૂકટાહઃ સમુદ્દિષ્ટઃ સમન્તાત્તુ વરાનને
અતો ભગવતી પૃથ્વી નાનાજનપદાકુલા ॥

તસ્યા મધ્યે મહામેરુઃ સૌવર્ણશ્ચ વરાનને
તસ્યાચલસ્ય વિસ્તારમ્ ઊર્ધ્વાધઃ કથયામિ તે ॥

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ચતુરશીતિરુચ્છ્રિતઃ
ષોડશૈવ સહસ્રાણિ અધોભાગે પ્રરોપિતઃ ॥

તાન્યેવ મૂલવિસ્તારઃ દ્વિગુણો મૂર્ધવિસ્તરઃ
તસ્યોર્ધ્વે તુ સભા દિવ્યા નામ્ના ચૈવ મનોવતી ॥

ચતુર્દશસહસ્રાણિ યોજનાનાં પ્રમાણતઃ
સર્વરત્નસુશોભાઢ્યા સ્ત્રીસહસ્રસમન્વિતા ॥

સર્વભોગગણોપેતા બ્રહ્મણસ્તુ મહાત્મનઃ
સિદ્ધવિદ્યાધરાકીર્ણા ઋષિભિઃ પરિવારિતા ॥

તસ્યા ઈશાનદિગ્ભાગે જ્યોતિષ્કં શિખરં સ્મૃતમ્
સૂર્યકોટિપ્રતીકાશં ગણપ્રથમસેવિતમ્ ॥

સર્વર્તુકુસુમોપેતં દેવગન્ધર્વસેવિતમ્
સ્ત્રીસહસ્રસમાકીર્ણં સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતમ્ ॥

તત્રાસ્તે ભગવાન્દેવસ્ ત્ર્યમ્બકઃ પરમેશ્વરઃ
લોકપાલૈર્વૃતો ઽસૌ હિ બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રનાયકઃ ॥

મમાંશં તં વિજાનીયાઃ સુરસિદ્ધનમસ્કૃતમ્
અધિકારં પ્રકુરુતે પરેચ્છાસંપ્રચોદિતઃ ॥

સભાયા બ્રહ્મણો ઽધસ્તાત્ સહસ્રાણિ ચતુર્દશ
યોજનાનાં પરિત્યજ્ય ચક્રવાટઃ સમન્તતઃ ॥

સ્વર્ગાષ્ટકં સમુદ્દિષ્ટં તત્ર તિષ્ટન્તિ લોકપાઃ
પૂર્વેણેન્દ્રસ્ય વિખ્યાતા પુરી નામ્નામરાવતી ॥

તેજોવતી તથાગ્નેય્યાં ચિત્રભાનોઃ પ્રકીર્તિતા
દક્ષિણે યમરાજસ્ય નામ્ના સંયમની પુરી ॥

કૃષ્ણાઙ્ગારા તુ નૈઋત્યાં રાક્ષસેશસ્ય કીર્તિતા
પશ્ચિમેન જલેશસ્ય નામ્ના શુદ્ધવતી સ્મૃતા ॥

વાયવ્યાં તુ પુરી વાયોર્ નામ્ના ગન્ધવહા પ્રિયે
ઉત્તરેણાપિ સોમસ્ય પુરી નામ્ના મહોદયા ॥

ઐશાન્યામીશરાજસ્ય પુરી નામ્ના યશોવતી
એતાસામુત્તરે દેવિ શૃણુ ષડ્વિંશતિં પુરીઃ ॥

દક્ષિણેનામરાવત્યાઃ કામવત્યપ્સરઃ પુરી
સૌવર્ણી સિદ્ધસઙ્ઘાનાં તસ્યા વૈ દક્ષિણેન તુ ॥

તસ્યા વૈ દક્ષિણેનાન્યા પદ્મરાગોપશોભિતા
આદિત્યાનાં પુરીખ્યાતા નામ્નાચાંશુમતી શુભા ॥

સાધ્યાનાં રાજતી દિવ્યા ખ્યાતા વૈ કુસુમાવતી
વહ્નેઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે વિશ્વેષાં રેવતી પુરી ॥

તસ્યાસ્તુ પશ્ચિમે દેવિ દિવ્યા વૈ વિશ્વકર્મણઃ
પશ્ચિમે ધર્મરાજસ્ય માતૃનન્દા પુરી સ્મૃતા ॥

ક્રીડન્તિ માતરસ્તત્ર મધુપાનવિઘૂર્ણિતાઃ
રુદ્રાણાં પશ્ચિમે તસ્યા રોહિતા નામ કાઞ્ચની ॥

તત્ર શૂલધરા રુદ્રા યમસ્ય પરિચારકાઃ
તસ્યાઃ પશ્ચિમતો જ્ઞેયા નામ્ના ગુણવતી પુરી ॥

એકાદશાનાં રુદ્રાણાં વજ્રપ્રાકારતોરણા
નિરૃતેઃ પૂર્વભાગે તુ પિઙ્ગલા નામ વૈ પુરી ॥

સ્વકર્મસંજ્ઞા દેવેશિ પિશાચાસ્તત્ર સંસ્થિતાઃ
નૈરૃત્યુત્તરસામીપ્યે પુરી કૃષ્ણાવતી સ્મૃતા ॥

નિસ્ત્રિંશા નામ તત્રૈવ વસન્તિ રાક્ષસાઃ સદા
તસ્યા અપ્યુત્તરે ભાગે પુરી હૈમી સુખાવતી ॥

મિત્રો વસતિ તત્રૈવ બહુભૃત્યજનાવૃતઃ
તસ્યા અપ્યુત્તરે હૈમી ગાન્ધર્વી નામ વિશૃતા ॥

વસન્તિ તત્ર ગન્ધર્વા દિવ્યકન્યાસમાવૃતાઃ
દશકોટિસહસ્રાણિ તેષાં સંખ્યા પ્રકીર્તિતા ॥

ભૂતાનાં સિદ્ધસેના તુ વરુણસ્ય તુ દક્ષિણે
હેમસંજ્ઞા વસૂનાં તુ વરુણસ્યાપિ ચોત્તરે ॥

તસ્યાસ્તૂત્તરતો દેવિ નામ્ના સિદ્ધવતી પુરી
સર્વવિદ્યાધરાણાં તુ સા પુરી પરિકીર્તિતા ॥

વાયોર્દક્ષિણતો દેવિ સિદ્ધા નામ્ના પુરી સ્મૃતા
વસન્તિ કિન્નરાસ્તત્ર પુરૈર્હેમાર્કસપ્રભૈઃ ॥

વાયોઃ પૂર્વેણ ગાન્ધર્વી હૈમી ચિત્રરથસ્ય તુ
ગન્ધર્વરાજમુખ્યસ્ય દિવ્યગન્ધર્વનાદિતા ॥

આસ્તે ભગવતી સાક્ષાત્ સપ્રસ્વરવિભૂષિતા
ગ્રામત્રયપરીધાના જાતિમેખલમણ્ડિતા ॥

મૂર્ચ્છનાતાનચિત્રાઙ્ગી નાનાતાલકલોદયા
લક્ષણવ્યઞ્જનોપેતા મધ્યમેનાવગુણ્ઠિતા ॥

ગન્ધર્વૈર્ગીયમાના સા તત્ર દેવી સરસ્વતી
નારદાદ્યૈશ્ચ ઋષિભિર્ નાગકિન્નરસેવિતા ॥

તસ્યાઃપૂર્વેણ ચિત્રા વૈ તુમ્બુરુર્નારદસ્ય ચ
સોમસ્ય પશ્ચાત્પ્રમદા ગુહ્યકાનાં પુરી સ્મૃતા ॥

પૂર્વેણૈવ તુ સોમસ્ય નામ્ના ચિત્રવતી પુરી
સર્વધાતુમયી ચિત્રા કુબેરસ્ય મહાત્મનઃ ॥

ષડ્વિંશતિસહસ્રૈસ્તુ કોટીનાં પરિવારિતઃ
યક્ષાણામુત્તમઃ શ્રીમાન્ આસ્તે ભોગૈરનુત્તમૈઃ ॥

તસ્યા પૂર્વે શુભા નામ્ના જામ્બૂનદમયી પુરી
તત્ર વૈ કર્મદેવાસ્તુ દેવત્વં કર્મણા ગતાઃ ॥

પશ્ચિમેનેશરાજસ્ય વિષ્ણોર્વૈ શ્રીમતી પુરી
તત્રાસ્તે શ્રીપતિઃ શ્રીમાન્ અતસીપુષ્પસન્નિભઃ ॥

શઙ્ખચક્રગદાપાણિઃ પીતવાસા જનાર્દનઃ
ઈશસ્ય દક્ષિણેભાગે નામ્ના પદ્મવતી પુરી ॥

મહાપદ્મોપવિષ્ટસ્ય પદ્મમાલાધરસ્ય તુ
પદ્મપત્રાયતાક્ષસ્ય બ્રહ્મણઃ પદ્મજન્મનઃ ॥

તસ્યા દક્ષિણતો દેવિ નામ્ના કામસુખાવતી
અશ્વિનૌ તત્ર દેવેશિ તથા ધન્વન્તરિઃ સ્થિતઃ ॥

ઉત્તરેત્વમરાવત્યા મહામેઘેતિ વિશ્રુતા
વિનાયકાનાં સા દિવ્યા વસતિસ્તત્ર કલ્પિતા ॥

દશકોટિસહસ્રાણિ વીર્યવન્તઃ શુભાસ્તથા
વિનાયકા મહાદીપ્તા અગ્નિજ્વલિતતેજસઃ ॥

અસુરાણાં વધાર્થાય અઙ્ગુષ્ઠાન્નિર્મિતા મયા
એવંવિધૈરધશ્ચોર્ધ્વં મેરુઃ પુરવરૈર્વૃતઃ ॥

પુર્યશ્ચ યાઃ સમાખ્યાતા મેરોશ્ચૈવ સમન્તતઃ
પુરકોટિસહસ્રૈસ્તુ સર્વાસ્તાઃ સંભૃતાઃ પ્રિયે ॥

સર્વૈશ્વર્યસુસંપૂર્ણાઃ સર્વરત્નસમુજ્જ્વલાઃ
દિવ્યસ્ત્રીભિઃ સમાકીર્ણા દિવ્યપુંભિઃ સમાકુલાઃ ॥

આનન્દઃ સતતં દેવિ દેવાનાં ચ પુરે પુરે
વિમાનનગરારામૈશ્ ચતુરોદ્યાનમણ્ડપૈઃ ॥

છત્રધ્વજપતાકાભિર્ ગજવાજિસમાકુલૈઃ
દ્વન્દ્વભીનન્દિશબ્દૈશ્ચ શઙ્ખકાહલનિઃસ્વનૈઃ ॥

ગીતનૃત્તૈસ્તથાકીર્ણં દેવાનાં મન્દિરં સદા
ઇષ્ટાપૂર્તરતા દેવિ યે નરા પુણ્યભારતે ॥

ત્ર્યમ્બકં સકૃદર્ચન્તિ મેરું ગચ્છન્તિ તે નરાઃ
ગઙ્ગાતોયસુસંસિક્તાઃ ક્રીડન્તિ સુરસત્તમાઃ ॥

કથં ગઙ્ગાસમુત્પન્ના સુરસિદ્ધનમસ્કૃતા
કથયસ્વ પ્રસાદેન સમાસાત્સુરસત્તમ ॥

ગઙ્ગાયાશ્ચ સમુત્પત્તિં કથયિષ્યામિ સુવ્રતે
જગન્માતા મહાદેવિ મમ પત્ની પુરા હિ સા ॥

મમનેત્રોદકં ચૈવ કરજૈશ્છાદિતે મમ
પુનરુદ્ઘાટિતે નેત્રે જગન્માતઃ પુરા ત્વયા ॥

મન્નેત્રેભ્યો ઽસ્રવત્તોયં ત્વદીયાઙ્ગુલિભિઃ પ્રિયે
દશધા નિઃસૃતા ગઙ્ગા કપાલાવરણે મમ ॥

સપ્તૈવ સંસ્થિતાસ્તત્ર એકા વિષ્ણુપુરે સ્થિતા
દ્વિતીયા બ્રહ્મલોકોર્ધ્વે તૃતીયા સત્યલોકગા ॥

સ્વર્ગે ચૈવપુનઃ સા વૈ સંસ્થિતા સોમમણ્ડલે
સોમાચ્ચૈવ વિનિઃ સૃત્ય પુરકાશે વ્યવસ્થિતા ॥

તતો ઽહં સંસ્તુતો દેવિ બ્રહ્મવિષ્ણુપુરઃસરૈઃ
ગઙ્ગાનદીં મહાપુણ્યાં મર્ત્યાનાં હિતકામ્યયા ॥

અવતાર્ય મહાદેવ મર્ત્યલોકં વિસર્જય
તતો મયા સુરેશાનિ પ્રોક્તા સા ત્વપરાજિતા ॥

લોકાનાં તુ હિતાર્થાય આગચ્છ સુરસુન્દરિ
આગત્ય મમ મૂર્ધાનં મેરુમૂર્ધ્નિ પુનર્ગતા ॥

તસ્માન્નિર્ગત્ય દેવેશિ ચતુર્દિક્ષૂદધિં ગતા
પૂર્વે સીતા સમુદ્દિષ્ટા સુવહા દક્ષિણેન તુ ॥

સુનન્દા પશ્ચિમે ભાગે ભદ્રસોમા તથોત્તરે
મન્દરસ્તુ મહાદેવિ ગન્ધમાદનસંજ્ઞકઃ ॥

વિપુલશ્ચ સુપાર્શ્વશ્ચ પૂર્વાદ્યા ઉત્તરાન્તકાઃ
વિષ્કમ્ભાશ્ચ સમાખ્યાતાઃ વર્ણાંશ્ચૈવ નિબોધ મે ॥

સિતં ચૈવ હરિદ્રાભં નીલં દાડિમસપ્રભમ્
પ્રાગ્વિષ્કમ્ભસમીપે તુ નામ્ના ચિત્રરથં વનમ્ ॥

તત્રારુણોદકં નામ તડાગં પદ્મમણ્ડિતમ્
ગન્ધમાદનસામીપ્યે નન્દનં તુ મહાવનમ્ ॥

તસ્યમધ્યે ઽમ્બુજચ્છન્નં માનસં તુ સરોવરમ્
વિપુલસ્ય સમીપે તુ વૈભ્રાજં તુ મહાવનમ્ ॥

સિતોદં તસ્ય મધ્યે તુ તડાગં વિમલોદકમ્
વનં પિતૃવનં નામ સ્વપાર્શ્વસ્ય સમીપતઃ ॥

તસ્યાન્તસ્તુ મહાભદ્રં તડાગં ચ મનોરમમ્
કલ્પદ્રુમાંશ્ચ ચતુરઃ કથયામિ નિબોધ તાન્ ॥

મન્દરે ઽથ કદમ્બં સ્યાન્ મસ્તકે તુ વ્યવસ્થિતમ્
સહસ્રયોજનાયામં શાખાપઞ્ચશતોચ્છ્રિતમ્ ॥

પુષ્પૈઃ કુમ્ભપ્રમાણૈશ્ચ ભ્રાજતે તત્સુપુષ્પિતમ્
તત્પ્રમાણા સ્મૃતા જમ્બૂર્ ગન્ધમાદનમૂર્ધનિ ॥

તસ્યાઃ ફલસમૂહોત્થો રસો જ્ઞેયો ઽમૃતોપમઃ
તેન જમ્બૂનદી જાતા પ્રિયે વેગવતી ભૃશમ્ ॥

મેરું પ્રદક્ષિણીકૃત્ય જમ્બૂમૂલં વિશેત્સ્વકમ્
તત્સંપર્કાત્સમુત્પન્નં કનકં દેવભૂષણમ્ ॥

તેન જામ્બૂનદં લોકે જ્ઞાયતે ભૂષણોત્તમમ્
તત્ર વૃક્ષાલતાગુલ્માઃ પક્ષિણઃ શ્વાપદાદયઃ ॥

જામ્બૂનદમયાઃ સર્વે યે ચાન્યે તત્રવાસિનઃ
વિપુલે ઽપિ તથાશ્વત્થઃ કેતુમાલ ઇતિ શ્રુતઃ ॥

તસ્યેન્દ્રેણાસુરાઞ્જિત્વા રત્નમાલા પ્રલમ્બિતા
તેનાસૌ કેતુમાલેતિ ખ્યાતઃ સિદ્ધનિષેવિતઃ ॥

ન્યગ્રોધશ્ચ સુપાર્શ્વે તુ તત્તુલ્યઃ પરિકીર્તિતઃ
અનેકગુણસંપન્નો મેરુઃ ખ્યાતઃ સમાસતઃ ॥

તત્પાર્શ્વસ્થાન્પ્રિયે દેશાન્ કાથયામિ સમાસતઃ
મેરુમધ્યાચ્ચતુર્દિક્ષુ લક્ષાર્ધં તુ સમાસતઃ ॥

લવણોદધિપર્યન્તં જમ્બુદ્વીપં સમન્તતઃ
પર્વતાન્તરિતાસ્તત્ર નવ ભાગા ભવન્તિ હિ ॥

દક્ષિણે ચૈવ દિગ્ભાગે ત્રયો જ્ઞેયા મહીધરાઃ
નિષધો હેમકૂટશ્ચ હિમવાનિતિ તે ત્રયઃ ॥

ઉત્તરે ચાપિ મેરુસ્તુ નીલઃ શ્વેતો ઽથ શૃઙ્ગવાન્
પ્રાક્ પશ્ચિમાયાતા હ્યેતે ષડેવ તુ મહીધરાઃ ॥

નીલશ્ચ નિષધશ્ચૈવ લક્ષયામૌ પ્રકીર્તિતૌ
શ્વેતશ્ચ હેમકૂટશ્ચ સહસ્રનવતિઃ સ્મૃતૌ ॥

હિમવાન્ શૃઙ્ગવાંશ્ચૈવ સહસ્રાશીતિરેવ તુ
લવણોદધિપર્યન્તાઃ સહસ્રદ્વયવિસ્તૃતાઃ ॥

કૈલાસયુક્તો હિમવાંસ્ ત્રિશૃઙ્ગશ્ચ સજારુધિઃ
શૃઙ્ગવાંશ્ચન્દ્રકનિભઃ સિતઃ શ્વેતો વિરાજતે ॥

નીલરત્નમયો નીલો નિષધઃ પદ્મરાગભઃ
સૌવર્ણો હેમકૂટશ્ચ હિમાભો હિમવાનિતિ ॥

પૂર્વેણ માલ્યવાન્મેરોઃ પર્વતસ્તુ વિરાજતે
ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ યોજનાનાં સુરેશ્વરિ ॥

યામ્યોત્તરાયતો ભાતિ સહસ્રં તસ્ય વિસ્તૃતિઃ
તથૈવાપરદિગ્ભાગે તત્તુલ્યો ગન્ધમાદનઃ ॥

નીલશ્ચ નિષધશ્ચૈવ માલ્યવાન્ગન્ધમાદનઃ
ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ યોજનાનાં સમુચ્છ્રિતાઃ ॥

ચતુર્દિક્ષુ ગતૌ મેરોર્ દ્વૌ દ્વૌ સીમાન્તપર્વતૌ
જઠરો હેમકૂટસ્તુ પૂર્વભાગે વ્યવસ્થિતૌ ॥

કૈલાસો હિમવાંશ્ચૈવ દક્ષભાગે વ્યવસ્થિતૌ
નિષધઃ પારિયાત્રશ્ચ અપરેણ મહીધરૌ ॥

જારુધિઃ શૃઙ્ગવાંશ્ચૈવ ઉત્તરેણ વ્યવસ્થિતૌ
મેરોઃ સમન્તતો રમ્યમ્ ઇલાવૃતમુદાહૃતમ્ ॥

અધસ્તાચ્ચક્રવાટસ્ય નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્
યોજનાનાં ચતુર્દિક્ષુ ચતુરશ્રં સમન્તતઃ ॥

નાતપો ભાનુજસ્તત્ર ન ચ સોમસ્ય રશ્મયઃ
પ્રભવન્તિ હિ લોકાનાં મેરોર્ભાસા પ્રભાસિતમ્ ॥

પ્રત્યગ્રામ્બુજપત્રાભા જનાશ્ચાતીવ કોમલાઃ
જમ્બૂરસફલાહારા જરામૃત્યુવિવર્જિતાઃ ॥

ત્રયોદશાબ્દસાહસ્રં તેષામાયુઃ પ્રકીર્તિતમ્
દેવગન્ધર્વસિદ્ધાશ્ચ ઋષયો ઽથ વિનાયકાઃ ॥

ગણમાતૃભગિન્યશ્ચ વેતાલા રાક્ષસાદયઃ
એવમાદ્યૈરસંખ્યાતૈર્ વૃતં ચૈતદિલાવૃતમ્ ॥

ગન્ધમાદનવારુણ્યાં સમુદ્રસ્ય ચ પૂર્વતઃ
કેતુમાલમિતિ ખ્યાતં વર્ષં સર્વગુણોત્તમમ્ ॥

નીલોત્પલદલશ્યામા જનાસ્તત્ર સુશોભનાઃ
પનસસ્ય રસં પીત્વા જીવન્ત્યયુતમેવ ચ ॥

જયન્તો વર્ધમાનશ્ચ અશોકો હરિપર્વતઃ
વિશાલઃ કમ્બલઃ કૃષ્ણસ્ તત્ર સપ્ત કુલાદ્રયઃ ॥

માલ્યવત્પૂર્વભાગેન સમુદ્રસ્યાપરેણ તુ
વર્ષં ભદ્રાશ્વસંજ્ઞં ચ તત્રાપિ ત્વયુતાયુષઃ ॥

જનાશ્ચન્દ્રપ્રતીકાશાઃ કાલામ્રફલભોજનાઃ
કૌરઞ્જઃ શ્વેતપર્ણશ્ચ નીલો માલાગ્રકસ્તથા ॥

પદ્મશ્ચૈવ સમાખ્યાતાસ્ તત્ર પઞ્ચ કુલાદ્રયઃ
દ્વાત્રિંશત્તુ સહસ્રાણિ પૂર્વપશ્ચાયતે સ્મૃતે ॥

ચતુસ્ત્રિંશત્સહસ્રાણિ દક્ષિણોદક્સમાયતે
વર્ષે દ્વે તુ સમાખ્યાતે કુરુવર્ષનિવાસિનઃ ॥

કુરવોનામલોકાસ્તે કુરુવૃક્ષફલાશિનઃ
ત્રયોદશસહરાણિ જીવન્તિ સ્થિરયૌવનાઃ ॥

યુગ્મં યુગ્મં પ્રસૂયન્તે વિયોગભયવર્જિતાઃ
શ્યામાપુષ્પનિભાઃ સ્નિગ્ધાઃ સુરૂપાઃ પુરુષાઃ સ્ત્રિયઃ ॥

સર્વરત્નમયી ભૂમિર્ હિમવાલુકયા ચિતા
નવયોજનસાહસ્રં ધન્વાકારં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

સૂર્યકાન્તેન્દુકાન્તૌ ચ દ્વૌ તત્ર કુલપર્વતૌ
કલ્પવૃક્ષઃ કુરુર્નામ તત્રૈવ કુસુમોજ્જ્વલઃ ॥

તસ્ય નામ્ના તુ તજ્જ્ઞેયં કુરુવર્ષં સુશોભનમ્
તસ્યચોત્તરદિગ્ભાગે પ્રવિશ્ય લવણોદધિમ્ ॥

પઞ્ચયોજનસાહસ્રં ચન્દ્રદ્વીપં પ્રકીર્તિતમ્
તથા વાયવ્યદિગ્ભાગે પ્રવિશ્ય લવણોદધિમ્ ॥

યોજનાનાં સહસ્રાણિ ચત્વાર્યેવ વરાનને
દશયોજનસાહસ્રં દ્વીપં ભદ્રં પ્રકીર્તિતમ્ ॥

ભદ્રાકારમિતિ જ્ઞેયં સર્વકામફલપ્રદમ્
અયુતાયુષો જનાસ્તત્ર દિવ્યામૃતફલાશિનઃ ॥

ચન્દ્રાખ્યે ઽપ્યયુતં ચાયુર્ જીવન્તિ ફલભોજિનઃ
શ્વેતશૃઙ્ગવતોશ્ચૈવ મધ્યે જ્ઞેયં હિરણ્મયમ્ ॥

લકુચસ્ય ફલં પ્રાશ્ય જનાસ્તત્રેન્દુસન્નિભાઃ
જીવન્ત્યબ્દસહસ્રાણિ માનેનાર્ધત્રયોદશ ॥

નીલસ્યોત્તરદિગ્ભાગે તથા શ્વેતસ્ય દક્ષિણે
રમ્યકં નામ વર્ષં તુ ન્યગ્રોધફલભોજનાઃ ॥

નીલોત્પલદલશ્યામા જરારોગવિવર્જિતાઃ
દ્વાદશાબ્દસહસ્રાણિ તેષામાયુઃ પ્રકીર્તિતમ્ ॥

નવસાહસ્રવિસ્તારં રમ્યકં ચ હિરણ્મયમ્
હેમકૂટસ્ય સૌમ્યેન દક્ષિણે નિષધસ્ય તુ ॥

હરિવર્ષં સમાખ્યાતં રૌપ્યાભાસ્તત્ર જન્તવઃ
દ્વાદશૈવ સહસ્રાણિ જીવન્તીક્ષુરસાશિનઃ ॥

અતીવ શોભનં તચ્ચ નવસાહસ્રવિસ્તૃતમ્
હેમકૂટસ્ય યામ્યેન હિમવતસ્ત્વથોત્તરે ॥

વર્ષં કિંપુરુષં નામ તત્રહેમનિભા જનાઃ
નવવર્ષસહસ્રાણિ જીવન્તિ પ્લક્ષભોજનાઃ ॥

નવૈવ તુ સહસ્રાણિ વિસ્તારસ્તત્ર કીરિતઃ
યામ્યે હિમાચલેન્દ્રસ્ય ઉત્તરે લવણોદધેઃ ॥

ભારતં નામ વર્ષં તુ તત્ર ચાલ્પં સુખં સ્મૃતમ્
જના રોગભયત્રસ્તા દુઃખિતા મન્દસંપદઃ ॥

સુરૂપા મન્દરૂપાશ્ચ સુભગા દુર્ભગાઃ પરે
ભોગિનો મન્દભોગાશ્ચ તથાન્યે ઽત્યન્તદુઃખિતાઃ ॥

ગૌરાઃ શ્યામાસ્તથા કૃષ્ણા બભ્રવઃ શ્વેતપિઙ્ગલાઃ
વર્ણજાતિપ્રભેદેન નાનાકર્માનુરૂપતઃ ॥

ચતુર્વર્ણા અન્ત્યજાશ્ચ જાયન્તે ભારતાહ્વયે
સ્વદેશભાષાયુક્તાનિ દ્વીપદ્વીપાન્તરાણિ ચ ॥

પણ્ડિતાશ્ચ તથા મૂર્ખાઃ શિલ્પવિજ્ઞાનિનસ્તથા
યોગિનો જ્ઞાનિનશ્ચૈવ ધર્મિષ્ઠાઃ પાપિનો ઽપરે ॥

યાચકાશ્ચાપિ જાયન્તે દાતારશ્ચાપરે જનાઃ
પ્રેષ્યા દાસાશ્ચ બહવો માનવાઃ સતતં પ્રિયે ॥

ગુણસ્ત્વેકઃ સ્થિતસ્તત્ર શુભાશુભફલાર્જનમ્
નષ્ટાસુ વિદ્યતે કાચિદ્ યુગત્રયમયી સ્થિતિઃ ॥

ચતુર્યુગવતી જ્ઞેયા ભારતાખ્યે વરાનને
તત્રૈવ યત્કૃતં કર્મ શુભં વા યદિ વાશુભમ્ ॥

વસન્તિ તેન લોકાશ્ચ શિવાદ્યવીચિમધ્યગાઃ
મહાકાલસ્તથૈકામ્રમ્ એવમાદિ વરાનને ॥

તીર્થાનાં કોટિરુદ્દિષ્ટા મહાપુણ્યફલોદયા
ગઙ્ગાદીનાં નદીનાં ચ તત્ર પઞ્ચ શતાનિ ચ ॥

નવયોજનસાહસ્રં ધન્વાકારં નિબોધ તમ્
નવ ભેદાઃ સ્મૃતાસ્તત્ર સાગરાન્તરિતાઃ પ્રિયે ॥

એકૈકસ્ય તુ દ્વીપસ્ય સહસ્રં પરિકીર્તિતમ્
શતાનિ પઞ્ચ વિજ્ઞેયં સ્થલં પઞ્ચ જલં તથા ॥

પરસ્પરમગમ્યાસ્તે તેષાં નામાનિ મે શૃણુ
ઇન્દ્રદ્વીપં કશેરું ચ તામ્રવર્ણં ગભસ્તિમત્ ॥

નાગદ્વીપં ચ સૌમ્યં ચ ગાન્ધર્વં વારુણં તથા
દ્વીપં કુમારિકાખ્યં ચ નવમં પરિકીર્તિતમ્ ॥

બિન્દુસરઃ પ્રભૃત્યેવ કુમાર્યાહ્વં પ્રકીર્તિતમ્
યોજનાનાં સહસ્રં તુ નાનાવર્ણાશ્રમાન્વિતમ્ ॥

યે પૂર્વોક્તા ગુણા લોકે ભારતે વરવર્ણિનિ
તે તત્રૈવ સ્થિતા લોકે કુમારીસંજ્ઞકે પ્રિયે ॥

ભૂધરાઃ સપ્ત વિજ્ઞેયાસ્ તત્રૈવ તુ સુશોભનાઃ
મહેન્દ્રો મલયઃ સહ્યઃ શક્તિમાનૃક્ષપર્વતઃ ॥

વિન્ધ્યશ્ચ પારિયાત્રશ્ચ ભાન્ત્યેતે કુલપર્વતાઃ
દક્ષસાગરમધ્યસ્થાન્ય્ ઉપદ્વીપાનિ ષટ્ પ્રિયે ॥

અઙ્ગદ્વીપં યવાખ્યં ચ મલયં શઙ્ખસંજ્ઞકમ્
કુમુદં ચ વરાહં ચ ઇત્યેવં પરિકીર્તિતમ્ ॥

કથિતો મલયદ્વીપે મલયો નામ પર્વતઃ
તસ્યપાદે ત્રિકૂટો વૈ લઙ્કા તસ્યોપરિસ્થિતા ॥

ચામીકરમયી શુભ્રા ચત્વારોદ્યાનમણ્ડિતા
ચિત્રપ્રાકારરચિતા વજ્રવૈડૂર્યમણ્ડિતા ॥

અનન્તવિભવાસ્તત્ર રાક્ષસા દેવકન્યકાઃ
રમન્તે કન્યકાસક્તા મહાબલપરાક્રમાઃ ॥

અગસ્ત્યશિખરં તત્ર મલયે ભૂધરોત્તમે
તત્રાશ્રમો મહાપુણ્ય આગસ્ત્યઃ સ્ફાટિકપ્રભઃ ॥

તત્રાન્યોન્યવિરુદ્ધાસ્તુ સત્ત્વાઃ ક્રીડન્ત્યશઙ્કિતાઃ
ન તત્ર જાયતે મારી નાકાલઃ સંપ્રવર્તતે ॥

ન જરા ન ચ શોકશ્ચ નોપસર્ગભયં ક્વચિત્
ન વદત્યનૃતં કશ્ચિદ્ રાગદ્વેષૌ ન કુત્રચિત્ ॥

અગસ્ત્યસ્ય પ્રભાવેણ ત્વ્ અજ્ઞાનં દૂરતો ગતમ્
તત્ર વૈ ઋષયો વીરા જ્ઞાનયોગકૃતાશ્રમાઃ ॥

જપાધ્યયન હોમાદિ પૂજાસ્તુતિપરાયણાઃ
ત્ર્યમ્બકસ્ય મહાદેવિ નિત્યમારાધને રતાઃ ॥

અગસ્ત્યસહિતાઃ સર્વે મોક્ષાભ્યુદયવાદિનઃ
તિષ્ઠન્તિ ભાવિતાત્માનઃ શાપાનુગ્રહકારિણઃ ॥

લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણં જમ્બુદ્વીપં સમન્તતઃ
લક્ષયોજનવિસ્તીર્ણં લવણામ્ભઃ સ્થિતં બહિઃ ॥

ત્રિગુણં પરિણાહેન સ્થિતં વૈ મણ્ડલાકૃતિ
વૃત્રારિભયસંત્રસ્તાઃ પ્રવિષ્ટાસ્તત્ર પર્વતાઃ ॥

દ્વાદશૈવ મહાવીર્યાસ્ તાન્બ્રવીમિ સમાસતઃ
વૃષભો દુન્દુભિર્ધૂમ્રઃ પ્રવિષ્ટાઃ પૂર્વભાગતઃ ॥

ચન્દ્રઃ કઙ્કસ્તથા દ્રોણઃ પ્રવિષ્ટા ઉત્તરેણ તુ
અશોકો ઽથ વરાહશ્ચ નન્દનશ્ચ તૃતીયકઃ ॥

અપરેણ નગાસ્તત્ર પ્રવિષ્ટા લવણોદધિમ્
ચક્રો મૈનાકસંજ્ઞશ્ચ તૃતીયસ્તુ બલાહકઃ ॥

દક્ષિણેન વરારોહે પ્રવિષ્ટાશ્ચૈવ ભૂધરાઃ
ચક્રમૈનાકયોર્મધ્યે તિષ્ઠેદ્વે વડવામુખઃ ॥

જમ્બૂદ્વીપં સમાખ્યાતં પ્રભવસ્ત્વધુનોચ્યતે
સ્વાયંભુવો મનુર્નામ તસ્ય પુત્રઃ પ્રિયવ્રતઃ ॥

તસ્યાથ દશ પુત્રા વૈ જાતા વીર્યબલોત્કટાઃ
અગ્નીધ્રશ્ચાગ્નિબાહુશ્ચ મેધા મેધાતિથિર્વપુઃ ॥

જ્યોતિષ્માન્ દ્યુતિમાન્ હવ્યઃ સવનઃ સત્ર એવ ચ
મેધાઃ સત્રો ઽગ્નિબાહુશ્ચ એતે પ્રવ્રજિતાસ્ત્રયઃ ॥

સપ્તદ્વીપેષુ યે શેષા અભિષિક્તા મહાબલાઃ
જમ્બુદ્વીપે તથાગ્નીધ્રાઃ તસ્ય પુત્રા નવ સ્મૃતાઃ ॥

નાભિઃ કિંપુરુષશ્ચૈવ હરિશ્ચૈવ ઇલાવૃતઃ
ભદ્રાશ્વઃ કેતુમાલશ્ચ રમ્યકશ્ચ હિરણ્મયઃ ॥

નવમસ્તુ કુરુર્નામ નવવર્ષાધિપાઃ સ્મૃતાઃ
અગ્નીધ્રતસ્તુ જાતા વૈ શૂરાશ્ચાતિબલોત્કટાઃ ॥

તેષાં નામાઙ્કિતાનીહ નવવર્ષાણિ પાર્વતિ
નાભેઃ પુત્રો મહાવીર્યો વૃષભો ધર્મતત્પરઃ ॥

તસ્યાપિ હિ સુતો જ્ઞેયો ભરતસ્તુ પ્રતાપવાન્
તન્નમ્નૈવ તુ વિજ્ઞેયં ભારતં વર્ષમુત્તમમ્ ॥

તસ્યાપ્યષ્ટૌ પુનઃ પુત્રા જાતા કન્યાપરા પ્રિયે
ભારતે ત્વષ્ટદ્વીપે ઽત્ર અષ્ટૌ પુત્રા નિવેશિતાઃ ॥

નવમસ્તુ કુમાર્યાહ્વઃ કુમાર્યાઃ પ્રતિપાદિતઃ
તેષાં નામ્ના તુ તે દ્વીપા ભરતેન પ્રકીર્તિતાઃ ॥

જમ્બુદ્વીપં ચ શાકં ચ કુશં ક્રૌઞ્ચં ચ શાલ્મલિમ્
ગોમેદં પુષ્કરં ચૈવ સપ્ત દ્વીપાનિ પાર્વતિ ॥

અધુના સંપ્રવક્ષ્યામિ સમુદ્રાંસ્તવ સુવ્રતે
ક્ષારઃ ક્ષીરં દધિ ઘૃતં તથા ઇક્ષુરસો ઽપિ ચ ॥

મદિરોદશ્ચ સ્વાદૂદઃ સમુદ્રાઃ સપ્ત કીર્તિતાઃ
જમ્બુદ્વીપં સ્મૃતં લક્ષં યોજનાનાં પ્રમાણતઃ ॥

પરિમણ્ડલતો જ્ઞેયઃ ક્ષારોદસ્તત્સમો બહિઃ
એવં દ્વિગુણવૃદ્ધ્યાત્ર સમુદ્રા દ્વીપસંસ્થિતાઃ ॥

અગ્નીધ્રશ્ચ સમાખ્યાતો જમ્બુદ્વીપે વરાનને
શાકે મેધાતિથિર્નામ વપુષ્માન્ કુશસંજ્ઞકે ॥

રાજા ક્રૌઞ્ચે ઽથ જ્યોતિષ્માન્ શાલ્મલૌ દ્યુતિમાન્સ્મૃતઃ
ગોમેદે હવ્યનામા તુ સવનઃ પુષ્કરે તથા ॥

ત્રેતાયુગસમઃ કાલઃ શાકગોમેદવાસિનામ્
તથા વર્ણાશ્રમાચારા જ્ઞેયાસ્તત્ર નિવાસિનામ્ ॥

મેધાતિથેઃ સપ્ત પુત્રાઃ શાકદ્વીપે ઽભિષેચિતાઃ
શાન્તો ઽભયસ્ત્વશિશિરઃ સુખદો નન્દકઃ શિવઃ ॥

ક્ષેમકશ્ચ ધ્રુવશ્ચેતિ વર્ષનામ્ના તુ તે ઽઙ્કિતાઃ
વર્ષાણિ સપ્ત ખ્યાતાનિ પર્વતાંશ્ચ નિબોધ મે ॥

ગોમેદશ્ચન્દ્રસંજ્ઞશ્ચ નારદો દુન્દુભિસ્તથા
સોમક ઋષભશ્ચૈવ વૈભ્રાજશ્ચ કુલાદ્રયઃ ॥

સુકૃતા ચાનસૂયા ચ સુમુખી ચ તૃતીયકા
વિપાશા ત્રિદિવા કુમ્ભી તથા ચામૃતનાલિકા ॥

એતા એવ મહાનદ્યો ગિરિષ્વેતેષુ નિર્ગતાઃ
પૂર્વાદારભ્ય નિષ્ક્રાન્તાઃ પ્રવિષ્ટાઃ ક્ષીરસાગરમ્ ॥

શાકદ્વીપે તુ યે લોકાઃ ક્ષીરાહારાઃ ફલાશિનઃ
ચન્દ્રકાન્તસમાઃ સર્વે સુરૂપાઃ પ્રિયદર્શનાઃ ॥

ક્રીડન્તિ દિવ્યનારીભિઃ સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ
કુશે વપુષ્મતા પૂર્વં સપ્ત પુત્રા નિવેશિતાઃ ॥

શ્વેતલોહિતજીમૂતા હરિતો વૈદ્યુતસ્તથા
માનસઃ સુવ્રતશ્ચેતિ વર્ષનામ્નૈવ ચાઙ્કિતાઃ ॥

કુમુદશ્ચોર્વદશ્ચૈવ વારાહો દ્રોણકઙ્કતૌ
મહિષઃ કુસુમશ્ચૈવ સપ્ત સીમન્તપર્વતાઃ ॥

શ્વેતતોયા તથા કૃષ્ણા ચન્દ્રા શુક્લા ચ લોચની
વીવૃતા ચ વિવૃન્દા ચ સપ્તૈતાસ્તુ સરિદ્વરાઃ ॥

દધ્યુદકં પ્રવિષ્ટાસ્તા નિમ્નગાઃ પાવનોદકાઃ
જનાસ્તુ સુખિનસ્તત્ર દધ્નામૃતફલાશિનઃ ॥

દિવ્યભોગરતાઃ સર્વે ક્રીડન્ત્યેતે સયોષિતઃ
જ્યોતિષ્મતા સપ્ત પુત્રાઃ ક્રૌઞ્ચદ્વીપે નિવેશિતાઃ ॥

ઉદ્ભિજ્જશ્ચ સમાખ્યાતો વેણુર્મણ્ડલ એવ ચ
રથકારશ્ચ લવણો ધૃતિમાન્સુપ્રભાકરઃ ॥

કપિલશ્ચેતિ રાજાનો વર્ષનામ્ના ચ તે ઽઙ્કિતાઃ
વૈદ્રુમો હેમનાભશ્ચ દ્યુતિમાન્ પુષ્પદન્તકઃ ॥

કુશલો હરિમર્દશ્ચ સપ્તૈતે તુ કુલાદ્રયઃ
મહી ધાતા શિવાપાપા પવિત્રા સંતતદ્યુતિઃ ॥

દમ્ભા ચેતિ સમાખ્યાતાઃ સપ્તૈતાઃ સરિતઃ સ્રુતાઃ
ઘૃતોદં પ્રવિશન્ત્યેતાઃ સર્વાઃ પાપહરાઃ પ્રિયે ॥

જનાસ્તદ્વાસિનઃ સર્વે સુરૂપાસ્તેજસોત્કટાઃ
ઘૃતામૃતફલાહારાઃ સુતૃપ્તાઃ સ્મરપીડિતાઃ ॥

ક્રીડન્તિ વનિતાયુક્તાઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણાઃ
સપ્ત દ્યુતિમતા પુત્રાઃ શાલ્મલાવભિષેચિતાઃ ॥

મનોનુગસ્તથોષ્ણશ્ચ પાવનો હ્યન્ધકારકઃ
મુનિર્દુન્દુભિનામા ચ કુશલશ્ચેતિ તે સ્મૃતાઃ ॥

વર્ષનામાનિ તેષાં વૈ સપ્તાનાં સપ્ત તુ ક્રમાત્
ક્રૌઞ્ચો ઽથ વામનશ્ચૈવાપ્ય્ અન્ધકારો દિવાકૃતિઃ ॥

દ્વિબિન્દુઃ પુણ્ડરીકશ્ચ દુન્દુભિશ્ચ કુલાદ્રયઃ
પૌણ્ડરી કૌશિકી ગૌરી સિદ્ધા ચૈવ કુમુદ્વતી ॥

સન્ધ્યા રાત્રી ચ વિખ્યાતા સમાસાત્પરિકીર્તિતાઃ
નદ્યસ્તાઃ શૈલનિષ્ક્રાન્તા ગચ્છન્તીક્ષુરસાર્ણવમ્ ॥

પિબન્તીક્ષુરસં તત્ર યે જનાસ્તન્નિવાસિનઃ
દિવ્યકાન્તિયુતાઃ શાન્તાઃ સુરૂપાઃ પ્રિયવાદિનઃ ॥

નાનાનારીસમાકીર્ણાઃ સર્વકામસુખોદયાઃ
હવ્યરાજઃ સુતાન્સપ્ત ગોમોદે ચાભ્યષેચયત્ ॥

જલદશ્ચ કુમારશ્ચ સુકુમારો મરીચકઃ
કુમુદશ્ચોન્નતશ્ચૈવ મહાભદ્ર ઇતિ સ્મૃતાઃ ॥

તેષાં નામ્ના ચ વર્ષાણિ અઙ્કિતાનિ સ્વમાનતઃ
ઉદયઃ કેસરશ્ચૈવ જઠરો ઽથ સુરૈવતઃ ॥

શ્યામો ઽમ્બિકેયો મેરુશ્ચ શૈલાઃ સીમન્તગાસ્ત્વિમે
ગભસ્તી સુકુમારી ચ કુમારી નાલિની તથા ॥

વેણુકા ચાપ્યથેક્ષૂ ચ ધેનુકેતિ સરિદ્વરાઃ
મદિરોદં વહન્ત્યેતાઃ પુણ્યાઃ પુણ્યજલોદ્વહાઃ ॥

અમૃતોપમાનિ સ્વાદૂનિ ફલાન્યત્ર વરાનને
ભક્ષયન્તિ ચ તલ્લોકાઃ પિબન્તિ મદિરામૃતમ્ ॥

સર્વકામસમૃદ્ધાશ્ચ સુરૂપા વ્યાધિવર્જિતાઃ
નાનાયુવતિવૃન્દૈશ્ચ રૂપયૌવનગર્વિતૈઃ ॥

મદાલસૈઃ પાનમત્તૈર્ અમન્તે સતતં પ્રિયે
અતશ્ચ પુષ્કરાખ્યે ચ સવનસ્તત્ર નાયકઃ ॥

દ્વૌ પુત્રૌ તેન વિખ્યાતૌ પુષ્કરાખ્યે નિવેશિતૌ
પર્વતો વલયાકારો માનસોત્તરસંજ્ઞિતઃ ॥

પઞ્ચાશદુચ્છ્રયસ્તસ્ય વિસ્તારઃ પઞ્ચવિંશતિઃ
યોજનાનાં વરારોહે સર્વરત્નસમન્વિતઃ ॥

ધાતકી મધ્યમે રાજા મહવીતો બહિર્નૃપઃ
ઈર્ષ્યયા રાગતૃષ્ણાભિર્ ઈતિભિશ્ચ વિવર્જિતાઃ ॥

સર્વે તે સુખિનસ્તત્ર તસ્મિન્વર્ષદ્વયે જનાઃ
ચક્રાકારસ્તુ બોદ્ધવ્યો માનસસ્તુ વરાનને ॥

ચતુર્ણાં લોકપાલાનાં પુરીસ્ત્વત્ર બ્રવીમિ તે
હરેર્વસ્વેકસારાખ્યા યામ્યા સંયમિની પુરી ॥

સુખાહ્વા વારુણી ચૈવ સોમસ્ય તુ વિભાવરી
પુષ્કરદ્વીપગુણિતઃ સ્વાદૂદો ઽન્તે વ્યવસ્થિતઃ ॥

પઞ્ચાશત્તુ સહસ્રાણિ ત્રિપઞ્ચાશત્તથૈવ ચ
યોજનાનાં તુ લક્ષાણિ કોટિદ્વિતયમેવ ચ ॥

મેર્વર્ધાદ્યાવત્સ્વાદૂદં પ્રમાણં પરિકીર્તિતમ્
તતો હેમમયી ભૂમિર્ દશકોટ્યો વરાનને ॥

દેવાનાં ક્રીડનાર્થાય લોકાલોકસ્ત્વતઃ પરમ્
પર્વતો વલયાકારો યોજનાયુતવિસ્તૃતઃ ॥

લક્ષમાત્રસમુત્સેધો યોજનાનાં વરાનને
સર્વરત્નસમોપેતો હેમવર્ણઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

તસ્યાન્તર્ભાસયેદ્ભાનુર્ ન બહિઃ સુરસુન્દરિ
લોકપાલાઃ સ્થિતાસ્તત્ર રુદ્રાશ્ચામોઘશક્તયઃ ॥

વિરુજો વસુધામા ચ શંખપાત્ કર્દમસ્તથા
હિરણ્યરોમા પર્જન્યઃ કેતુમાન્ ભાજનસ્તથા ॥

જામ્બૂનદમયે શુભ્રે સિદ્ધામરનિવેશને
પૂર્વાદારભ્ય ક્રમશો યાવદીશાનગોચરઃ ॥

લોકપાલાઃ સ્થિતાસ્તે વૈ પાલયન્ત ઇમાઃ પ્રજાઃ
અસ્ય મધ્યે વરારોહે યોનયસ્તુ ચતુર્દશ ॥

ચેષ્ટન્તે વિવિધાકારાઃ સ્વકર્મપરિરઞ્જિતાઃ
લોકાલોકોપરિષ્ટાત્તુ સવિતુર્દક્ષિણાયનમ્ ॥

તથોત્તરાયણં તત્ર ઉત્તરેણ પ્રકીર્તિતમ્
અર્ધરાત્રો ઽમરાવત્યામ્ અસ્તમેતિ યમસ્ય ચ ॥

મધ્યાહ્નશ્ચૈવ વારુણ્યાં સૌમ્યે સૂર્યોદયઃ સ્મૃતઃ
યદૈવ ચામરાવત્યામ્ ઉદયસ્તસ્ય દૃશ્યતે ॥

તદાસ્તમેતિ વારુણ્યામ્ ઇત્યાદિત્યગતાગતમ્
સુવીથી ઉત્તરે તસ્ય અજવીથી ચ દક્ષિણે ॥

પિતૃદેવપથોહ્યેષ કથિતસ્તુ મયા તવ
અસ્ય બાહ્યે તમો ઘોરં દુઃપ્રેક્ષ્યં જીવવર્જિતમ્ ॥

પઞ્ચત્રિંશત્સ્મૃતાઃ કોટ્યો લક્ષાણેકોનવિંશતિઃ
ચત્વારિંશત્સહસ્રાણિ યોજનાનાં વરાનને ॥

સપ્તસાગરમાનં તુ ગર્ભોદસ્તત્સમઃ સ્મૃતઃ
બ્રહ્મણો ઽણ્ડકટાહેન યુક્તા વૈ મેરુમધ્યતઃ ॥

પઞ્ચાશત્કોટયો જ્ઞેયા દશદિક્ષુ સમન્તતઃ
એવમેતચ્છતં જ્ઞેયં કોટીનાં પાર્થિવં મહત્ ॥

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ પ્રમાણં વરવર્ણિનિ
અથ વાત્ર મહાદેવિ પરિપાટ્યા સમન્તતઃ ॥

દીક્ષાકાલે તુ સંસ્કારાઃ ક્રમં તેષાં નિબોધ મે
શક્તિં તત્ત્વં ચ ભુવનં યોનિં ચૈવ નિવેશયેત્ ॥

તેષાં ગન્ધોપચારં તુ કૃત્વા ચૈવ યથાક્રમમ્
અનન્તં ચૈવ કાલાગ્નિં નરકાંશ્ચ યથાક્રમમ્ ॥

પાતાલાનિ તતશ્ચોર્ધ્વે શોધયેદનુપૂર્વશઃ
ઉપસ્થાનં તતઃ કુર્યાદ્ ભુવર્લોકસ્ય વરાનને ॥

તતો વાગીશ્વરી દેવી સંપૂજ્ય કુસુમાદિભિઃ
તતઃ પશુસ્તુ સંપ્રોક્ષ્ય સ્તાડ્યો વિશ્લેષ્ય એવ ચ ॥

છેદનં ચ તથાકર્ષો ગ્રહણં યોજનં તતઃ
ગર્ભધારિત્વજનને અધિકારં તથૈવ ચ ॥

યોગં ભોગં લયં ચૈવ તતો યોનિવિશોધનમ્
ચતુર્દશ સમાસેન કથયામ્યનુપૂર્વશઃ ॥

પૈશાચં રાક્ષસં યાક્ષં ગાન્ધર્વંત્વૈન્દ્રમેવ ચ
સૌમ્યં તથા ચ પ્રાજેશં બ્રાહ્મં ચૈવાષ્ટમં વિદુઃ ॥

સંહારક્રમયોગેન શોધનીયાઃ શિવાધ્વરે
પશુપક્ષિમૃગાશ્ચૈવ તથાન્યે ચ સરીસૃપાઃ ॥

સ્થાવરં પઞ્ચમં ચૈવ ષષ્ઠં માનુષયોનિકમ્
દેવયોનિસમાયુક્તં પ્રોક્તં સંસારમણ્ડલમ્ ॥

ચતુર્દશવિધં ચૈવ ભૂર્લોકે તુ વિશોધયેત્
આત્મા સંસરતિહ્યત્ર માયાદ્યવનિગોચરે ॥

સંસારઃ પ્રોચ્યતે તસ્માત્ પર્યટેત્સ યતસ્તતઃ
સુખં દુઃખં તથા મોહં ભુઙ્ક્તે ચૈવાધ્વમધ્યગઃ ॥

બન્ધત્રયસમાયુક્તો વામશક્ત્યાત્વધિષ્ઠિતઃ
ઈશ્વરેણ નિમિત્તેન સૃષ્ટિસંહારવર્ત્મનિ ॥

પુનઃ પુનશ્ચાધ્વમધ્યે યુજ્યતે સ શુભાશુભૈઃ
અધ્વમધ્યે તુ યે પાશા જ્ઞેયાશ્ચાનન્તકોટયઃ ॥

પ્રધાનગુણભેદેન યાવચ્ચાનાશ્રિતં પદમ્
તસ્માદેવં વિજાનીયાત્ અધ્વા બન્ધસ્ય કારણમ્ ॥

ચતુર્દશવિધં યચ્ચ પ્રોક્તં સંસારમણ્ડલમ્
તસ્ય ભેદાહ્યનન્તાશ્ચ ભિદ્યન્તે કર્મભેદતઃ ॥

કર્મવલ્લ્યોહ્યનન્તાશ્ચ કર્મેશાનાદિકારકાઃ
આત્મના બધ્યતેહ્યાત્મા મુઞ્ચેન્નાત્માનમાત્મના ॥

કોશકારો યથા કીટ આત્માનં વેષ્ટયેદ્દૃઢમ્
નચોદ્વેષ્ટયિતું શક્ત આત્માનં સ પુનર્યથા ॥

તથા સંસારિણઃ સર્વે બદ્ધાઃ સ્વૈરેવ બન્ધનૈઃ
ન ચ મોચયિતું શક્તાઃ પશવઃ પાશબન્ધનાઃ ॥

સ્વયમેવ સ્વમાત્માનં યાવદ્વૈ નેક્ષતે શિવઃ
શિવશક્તિનિપાતાત્તુ મુચ્યન્તે પાશબન્ધનાત્ ॥

અન્યથા નૈવ જાનન્તિ સ્વરૂપં યત્સુનિર્મલમ્
યત્તત્સ્વાભિજનં શુદ્ધમ્ અનૌપમ્યમનામયમ્ ॥

મોહિતા મલમોહેન બદ્ધાઃ કર્મકલાદિના
નિગૂઢાસ્તત્ર તિષ્ઠન્તિ કાષ્ઠે વહ્નિર્યથા તથા ॥

ઉદ્ધૃતસ્તુ યથા વહ્નિર્ મન્થકસ્ય વશાત્સ્ફુટમ્
સ્વસ્વરૂપં પ્રપશ્યેત ભાસ્વરં યત્સુનિર્મલમ્ ॥

અન્યેષામપિ જન્તૂનાં તિમિરાક્રાન્તચક્ષુષામ્
પ્રકાશયતિ વસ્તૂનિ હત્વા વૈ રશ્મિભિસ્તમઃ ॥

તથાત્મા તુ વિજાનાતિ યત્સ્વરૂપમનાદિમત્
મન્થકસ્ય વશાદ્દેવિ નાન્યથા તુ કથંચન ॥

મન્થકસ્ત્વિહ દેવેશિ સ્વયમેવ સદાશિવઃ
આચાર્યતનુમાસ્થાય સદા ચાનુગ્રહે સ્થિતઃ ॥

મન્ત્રા મન્થનવજ્જ્ઞેયા અધ્વા ચાત્રારણિર્યથા
વાગીશી યોનિસંસ્થાના ધૂમો જ્ઞેયો મલાદિવત્ ॥

આત્મા વૈ વહ્નિવજ્ઞેયો બોધકસ્તુ પરઃ શિવઃ
ઉદ્બોધિતો યથા વહ્નિર્ નિર્મલો ઽતીવ ભાસ્વરઃ ॥

ન ભૂયઃ પ્રવિશેત્કાષ્ઠં તથાત્માધ્વન ઉદ્ધૃતઃ
મલકર્મકલાદ્યૈસ્તુ નિર્મુક્તો વિગતક્લમઃ ॥

તત્રસ્થો ઽપિ ન બધ્યેત યતો ઽતીવ સુનિર્મલઃ
રસવહ્નિસમાયોગાત્ તામ્રં કાલિકયા યથા ॥

વિશ્લેષિતં તુ તત્ત્વજ્ઞૈર્ હેમત્વં પ્રતિપદ્યતે
ન ભૂયસ્તામ્રતાં યાતિ તથાત્મા ન કદાચન ॥

રસવન્મન્ત્રશક્તિસ્તુ ક્રિયા જ્ઞેયા તુ વહ્નિવત્
તજ્જ્ઞશ્ચૈવ શિવો જ્ઞેય આચાર્યતનુવિગ્રહઃ ॥

આત્મા વૈ હેમવજ્જ્ઞેયો મલો જ્ઞેયસ્તુ કાલિકા
મન્ત્રદ્રવ્યક્રિયાયોગાદ્ વહ્ન્યાધારે તથા પ્રિયે ॥

ગુરુણા તન્ત્રવિદુષા હ્ય્ આત્મા વૈ નિર્મલીકૃતઃ
ન ભૂયો મલતાં યાતિ શિવત્વં યાતિ નિર્મલમ્ ॥

એવં જ્ઞાત્વા વરારોહે દીક્ષા કાર્યા યથા પુરા
શોધયેન્મુખ્યપાશાંશ્ચ યે પ્રોક્તાસ્તે મયા પુરા ॥

ગુણભૂતાસ્તુ યે પાશાસ્ તે ઽપિ શુદ્ધ્યન્તિ તદ્વશાત્
ચતુર્દશવિધં ચૈવ યદુક્તં તુ મયા પુરા ॥

સંસારમણ્ડલં દેવિ શોદ્ધ્યં તદવનીતલે
તદ્વક્ષ્યામિ ક્રમાત્સર્વં યથા શોધ્યં શિવાધ્વરે ॥

બ્રહ્માદિસ્તમ્ભપર્યન્તં પ્રાધાન્યેન વિશોધયેત્
બ્રાહ્મં ચૈવ તુ પ્રાજેશં સૌમ્યમૈન્દ્રં તથૈવ ચ ॥

ગાન્ધર્વં ચાપરં યાક્ષં રાક્ષસં ચ તથાપરમ્
પૈશાચં ક્રમતઃ શોધ્યં સ્થાવરં માનુષં તથા ॥

સપ્તચ્છદં સ્થાવરાણાં સર્પાણાં વાસુકિં તથા
પક્ષિણાં ગરુડં ચૈવ મૃગાણાં સિંહમેવ ચ ॥

પશૂનાં ચૈવ ગોયોનિં મનુષ્યાંશ્ચ વિશોધયેત્
અન્ત્યજાઞ્છૂદ્રવિટ્ ક્ષત્ર બ્રાહ્મણાંશ્ચ વિશોધયેત્ ॥

પઞ્ચભિર્બ્રહ્મભિર્દેવિત્ વધિકારાન્વિશોધયેત્
દશાહુતિપ્રયોગેણ અન્ત્યજાન્ બ્રાહ્મણાવધિ ॥

બ્રાહ્મણસ્યાધિકારાષ્ટૌ ચત્વારિંશતમેવ ચ
ગર્ભઃ પુંસવનં ચૈવ સીમન્તો જાતકર્મ ચ ॥

નામ નિષ્ક્રમણં ચૈવ અન્નપ્રાશનચૂડકમ્
અનેનૈવ વરારોહે શોધ્યાસ્ત્વષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

એતૈર્નિવર્તિતૈર્દેવિ તતો ઽસૌ જાયતે દ્વિજઃ
નવમો વ્રતબન્ધસ્તુ સ ચાઙ્ગી પરિકીર્તિતઃ ॥

અઙ્ગાનિ સંપ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ
મેખલા દન્તકાષ્ઠં ચ અજિનં ત્ર્યાયુષં તથા ॥

સંધ્યાં વહ્નેરુપાસાં ચ ભિક્ષાં વૈ સપ્તમં વિદુઃ
નિયન્તૄણિ ચ દૃષ્ટાનિ દીક્ષાકાલે વરાનને ॥

ભૌતેશં પાશુપત્યં ચ ગાણં ગાણેશ્વરં તથા
ઉન્મત્તકાસિધારં ચ ઘૃતેશં સપ્તમં વિદુઃ ॥

સપ્તૈતાનિ તુ દૃષ્ટાનિ વ્રતાનિ બ્રહ્મચારિણામ્
ચર્યાવ્રતાનિ બોધ્યાનિ અઙ્ગત્વે કીર્તિતાનિ તુ ॥

એભિસ્તુ સહિતં હ્યેકં નવમં વ્રતબન્ધનમ્
તસ્યાન્તર્ભૂતમેવૈતત્ કથિતં વ્રતસપ્તકમ્ ॥

ચતુર્દશ વ્રતાન્યેવં હોતવ્યાનિ વરાનને
વેદવ્રતાનિ ચત્વારિ હોતવ્યાનિ ન સંશયઃ ॥

ઐષ્ટિકં પાર્વિકં ચૈવ ભૌતિકં સૌમિકં તથા
વ્રતેશ્વરાસ્તુ ચત્વારો બ્રહ્મચારિનિયામકાઃ ॥

ત્રયોદશવિજાનીયાત્ તતો વૈ વેદભાજનમ્
તતો ભવતિ ગોદાનં તચ્ચતુર્દશકં પ્રિયે ॥

સ્નાત ઉદ્વાહયેદ્ભાર્યાં જ્ઞાનસિદ્ધઃ કુમારિકામ્
કૃત્વા દર્ભમયીં પત્નીં તયા સહ યજેત્ક્રતૂન્ ॥

તજ્જ્ઞેયં પઞ્ચદશમં તતઃ પાકમખાઃ ક્રમાત્
નૈમિત્તિકાંશ તાનાહુઃ પ્રવક્ષ્યમ્યનુપૂર્વશઃ ॥

અષ્ટકાઃ પાર્વણી શ્રાદ્ધં શ્રાવણ્યાગ્રાયણી તથા
ચૈત્રી ચાશ્વયુજી ચેતિ સપ્ત પાકમખાઃ ક્રમાત્ ॥

એતૈઃ સહ વિજાનીયાદ્ દ્વાવિંશત્પરિસંખ્યયા
આગ્નેયં ચાગ્નિહોત્રં ચ દર્શં ચૈવ તતઃ પરમ્ ॥

પૌર્ણમાસી તથા જ્ઞેયા ચાતુર્માસ્યં તથૈવ ચ
પશુબન્ધઃ સમુદ્દિષ્ટઃ સૌત્રામણિરતઃ પરમ્ ॥

હવિર્યજ્ઞાઃ સમાખ્યાતાઃ સપ્તૈતે પાવનાઃ પ્રિયે
એભિઃ સહ વિજાનીયાત્ સંસ્કારૈકોનત્રિંશકમ્ ॥

અગ્નિષ્ટોમાત્યગ્નિષ્ટોમૌ ઉક્થઃ ષોડશિકા તથા
વાજપેયો ઽતિરાત્રસ્તુ આપ્તોર્યામસ્તુ સપ્તમઃ ॥

સોમસંસ્થાઃ સમાખ્યાતાઃ ષટ્ત્રિંશત્પરિસંખ્યયા
હિરણ્યપાદઃ પ્રથમસ્ તથા ગુહ્યહિરણ્યધૃત્ ॥

હિરણ્યમેઢ્રો હિરણ્યનાભિર્ હિરણ્યગર્ભ એવ ચ
હિરણ્યશ્રોત્રો હિરણ્યત્વગ્ ઘિરણ્યાક્ષસ્તથૈવ ચ ॥

હિરણ્યજિહ્વસ્તચ્છૃઙ્ગો દશ યજ્ઞાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
શતેન તુ ઘૃતં ચાત્ર એકૈકં તુ વિજાયતે ॥

એતે સર્વે સહસ્રેણ શુદ્ધ્યન્તે સપ્તત્રિંશકઃ
અશ્વમેધં તતઃ પશ્ચાજ્ જુહુયાત્તુ યથાક્રમમ્ ॥

એવં કૃતૈસ્તુ તૈઃ સર્વૈસ્ તતશ્ચૈવ ગૃહી ભવેત્
અષ્ટાત્રિંશત્તમં તં તુ વાનપ્રસ્થં તતો ભવેત્ ॥

પારિવ્રાજ્યં તતો ઽન્તેષ્ટિમ્ એવં બ્રાહ્મણ્યમાપ્નુયાત્
અત આત્મગુણાનષ્ટૌ કથયામિ સમાસતઃ ॥

દયા સર્વેષુ ભૂતેષુ ક્ષાન્તિશ્ચાપ્યનસૂયતા
શૌચં ચૈવમનાયાસો મઙ્ગલં ચાપ્યતઃ પરમ્ ॥

અકાર્પણ્યં ચાસ્પૃહા ચેત્ય્ અષ્ટાવાત્મગુણાઃ સ્મૃતાઃ
ચત્વારિંશદથાષ્ટૌ તુ સંસ્કારાશ્ચ સમાસતઃ ॥

એતૈઃ શુદ્ધૈસ્તુ શુદ્ધ્યન્તિ અસંખ્યા યે ઽપિ સુવ્રતે
અતો ઽન્તેષ્ટિં તુ હુત્વા વૈ ગુણાનાપાદયેચ્છિશોઃ ॥

પઞ્ચ પઞ્ચાહુતીર્હુત્વા બ્રહ્મભિશ્ચાપ્યનુક્રમાત્
તિલૈર્ઘૃતેન વાતાંશ્ચ ઊર્ધ્વે તુ વિનિયોજયેત્ ॥

ઊર્ધ્વશબ્દેન ચાશુદ્ધં યત્કર્મ પરિકીર્તિતમ્
તસ્મિન્ સંયોજનં કાર્યં નચાન્યત્ર વિધીયતે ॥

તસ્માન્નોદ્ધરણં કાર્યં ન ચાપિ નયનં ક્વચિત્
યત્તત્ર પરિપાટ્યા તુ કર્મ તત્ર નિયોજયેત્ ॥

તતો ઽણિમાદિરાપાદ્યો બ્રહ્મભિશ્ચાપ્યનુક્રમાત્
પઞ્ચાહુતિપ્રયોગેણ ભોગાર્થં ચૈવમાત્મનઃ ॥

ઊર્ધ્વશબ્દેન તજ્ઞેયં યદ્ભૂર્લોકં સમાશ્રિતમ્
તસ્મિન્યુક્તસ્ય કર્તવ્યં નચાન્યસ્મિન્કદાચન ॥

અનુદ્ધૃતે કથં યોગઃ યાવત્ કર્મ ન ભુજ્યતે
તસ્માત્તુ યોગશબ્દેન તત્તત્કર્મૈકચિન્તના ॥

નિવર્ત્યતે મહાદેવિ નિષ્કૃતિં જુહુયાત્તતઃ
શિવેનાષ્ટશતાહુત્યા તતસ્તુ ભુવનાધિપાન્ ॥

ભુવનાન્તર્નિવાસાંશ્ચ ભુવનાનાં યથાક્રમમ્
હોમેનૈવ તુ સંશોધ્ય વિશ્લેષં છેદનં તથા ॥

પૂર્ણં ચૈવ સમુદ્ધારં તત્સ્થત્વં ચાપ્યનુક્રમાત્
પ્રાયશ્ચિત્તં તતો હુત્વા ન્યૂનાધિકનિમિત્તતઃ ॥

એવમાદિક્રમેણૈવ ધામાન્તં ચ વિશોધયેત્
ભૂર્લોકસ્તુ સમાખ્યાતો ભુવોલોકં નિબોધ મે ॥

ભૂપૃષ્ઠદ્યાવદાદિત્યં લક્ષમેકં પ્રમાણતઃ
દશ વાયુપથા મધ્યે ત્વ્ અયુતાયુતસંખ્યયા ॥

આદ્યે વાયુપથે મેઘાન્ કથયામિ યથાસ્થિતાન્
પઞ્ચાશદ્યોજનાદૂર્ધ્વમ્ ઋતર્દ્ધિર્નામ મારુતઃ ॥

યો વિવર્ધયતે પુષ્ટિમ્ ઓષધીનાં બલં તથા
બૃંહયેચ્ચ મહીં સર્વામ્ આપ્યાયયતિ ચાવ્યયઃ ॥

દિવા હંસઃ સ વૈ વાયુર્ મનુજાનાં સુખાવહઃ
યતો ગૃદ્ધ્રાન્ધારયતિ તેન ગૃદ્ધ્રધરઃ સ્મૃતઃ ॥

પ્રાચેતસો નામ વાયુઃ પ્રચેતોભિવિનિર્મિતઃ
સ વૈ નાશયતે વૃક્ષાન્ કદાચિત્સંપ્રવર્તયેત્ ॥

અગ્નિઃ પ્રાચેતસો નામ તેનૈવ સહ તિષ્ઠતિ
યદા દહતિ વેશ્માનિ તદાસૌ સમુદાહૃતઃ ॥

સુખી સમુદ્રે વસતિ સ જલાન્નોપશામ્યતિ
યોજનાનાં શતાદૂર્ધ્વં સેનાનીર્વાયુરુચ્યતે ॥

વિદ્યુદ્વન્તો મૂકમેઘા વસન્ત્યસ્મિંશ્ચ મારુતે
તે ભુવઃ ક્રોશમાત્રેણ તિષ્ઠન્તો ઽપસૃજન્ત્યપઃ ॥

યોજનાનાં શતાદૂર્ધ્વં મેઘાઃ સત્ત્વવહાઃ સ્મૃતાઃ
મત્સ્યમણ્ડૂકકૂર્માંશ્ચ વર્ષન્ત્યેતે ચ દુર્દિને ॥

યોજનાનાં શતાદૂર્ધ્વં વાયુરોઘઃ પ્રકીર્તિતઃ
તસ્મિંસ્તુ રોગદા મેઘા વર્ષન્તિ ચ વિષોદકમ્ ॥

તેનોપસર્ગા જાયન્તે મારકાઃ સર્વદેહિનામ્
તસ્માદૂર્ધ્વં તુ તાવદ્ભ્યો દેવ્યમોઘઃ સ્થિતો મરુત્ ॥

તસ્મિંસ્તે મારકા મેઘા અમોઘે સંપ્રતિષ્ઠિતાઃ
વજ્રાઙ્ગો નામ વૈ વાયુઃ પઞ્ચાશદ્યોજનસ્થિતઃ ॥

તસ્મિંસ્તૂપલકા નામ મેઘાસ્તૂપલવર્ષિણઃ
તાવદ્ભિર્યોજનૈરેવ તતો વૈ વૈદ્યુતો ઽનિલઃ ॥

મેઘાશ્ચ વૈદ્યુતાસ્તસ્મિન્ નિવસન્તિ તુ વૈદ્યુતે
અશનિર્વાયુસંક્ષોભાત્ તેષ્વસૌ જાયતે મહાન્ ॥

તદૂર્ધ્વં યોજનાનાં ચ પઞ્ચાશદ્રૈવતઃ સ્મૃતઃ
તસ્મિન્પુષ્ટિવહો નામ પુષ્ટિં વર્ષતિ દેહિનામ્ ॥

સંવર્તે રોગદા મેઘાસ્ તે રોગોદકવર્ષિણઃ
પઞ્ચાશદ્યોજને તે વૈ તસ્મિંસ્તિષ્ઠન્તિ તોયદાઃ ॥

વિષાવર્તો નામ વાયુઃ પઞ્ચાશદુપરિ સ્થિતઃ
તસ્મિન્ક્રોધોદકા નામ મેઘા વૈ સંપ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

તે ક્રોધરાગબહુલં સંગ્રામબહુલં તથા
રાજ્ઞાં ક્ષયકરં ચૈવ પ્રજાનાં ક્ષયદં તથા ॥

વર્ષં ચૈવાત્ર કુર્વન્તિ યદા વર્ષન્તિ તે ઘનાઃ
અઘોપ્યમેઘો વજ્રાઙ્ગો વૈદ્યુતો રૈવતસ્તથા ॥

સંવર્તશ્ચ વિષાવર્તો વાયવો ઘોરવેગિનઃ
અઘો વસન્તિ વૈ દિવ્યાઃ પિશાચાઃ સ્કન્દદેહજાઃ ॥

ત્રિંશત્કોટિસહસ્રાણિ સ્કન્દસ્યાનુચરાઃ સ્મૃતાઃ
તે વૈ દિવ્યૈશ્ચ કુસુમૈર્ અર્ચયન્તિ હરાત્મજમ્ ॥

અમોઘે વિનાયકા ઘોરા મહાદેવસમુદ્ભવાઃ
ત્રિંશત્કોટિસહસ્રાણિ તસ્મિન્ વાયૌ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

યે હરન્તિ કૃતં કર્મ નરાણામકૃતાત્મનામ્
વજ્રાઙ્ગે ઽપિ તથા વાયૌ માતઙ્ગાઃ ક્રૂરકર્મિણઃ ॥

ભિન્નાઞ્જનનિભા ઘોરાસ્ તાપના નામ વિશ્રુતાઃ
વિદ્યાધરાણામધમા મનઃ પવનગામિનઃ ॥

યે વિદ્યાપૌરુષે યે ચ વૈતાલાદીઞ્શ્મશાનતઃ
સાધયિત્વા તતઃ સિદ્ધાસ્ તે ઽસ્મિન્ વાયૌ પ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

વૈદ્યુતે ઽપ્સરસસ્તસ્મિન્ વાસવેન પ્રયોજિતાઃ
તિષ્ઠન્તિ સર્વદા તત્ર પૃથિવીપુરપાલને ॥

ભૃગો વહ્નૌ જલે વાપિ સંગ્રામેષ્વનિવર્તકાઃ
ગોગ્રહે બન્દિમોક્ષે વા મ્રિયન્તે પુરુષોત્તમાઃ ॥

તે વ્રજન્તિ તતસ્તૂર્ધ્વં વિમાનૈર્મણિચિહ્નિતૈઃ
પતાકાદીર્ઘિકાકીર્ણૈર્ દિવ્યઘણ્ટાનિનાદિતૈઃ ॥

સ્ત્રીસહસ્રપરીવારૈર્ વિમાનૈસ્તાન્નયન્તિ તાઃ
રૈવતે તુ મહાત્માનઃ સિદ્ધા વૈ સંપ્રતિષ્ઠિતાઃ ॥

ગોરોચનાઞ્જને ભસ્મ પાદુકે અજિનાદિ ચ
સાધયિત્વા મહાત્માનઃ સિદ્ધાસ્તે કામરૂપિણઃ ॥

તે વસન્તિ મહાત્માનો દિવ્યાં સિદ્ધિમવસ્થિતાઃ
સંવર્તે ઽપિ મહાવાયૌ વિદ્યાધરગણાઃ સ્મૃતાઃ ॥

દશ ત્રિંશચ્ચ કોટ્યસ્તે દિવ્યાભરણ ભૂષિતાઃ
દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાસ્તે દિવ્યસ્રગ્ધામભૂષિતાઃ ॥

આગ્નેયા ધૂમજા મેઘાઃ શીતદુર્દિનદાઃ સ્મૃતાઃ
વિષાવર્તં નાવમિવ તે વાયું યાન્તિ મિશ્રિતાઃ ॥

તત્ર ગન્ધર્વકુશલા ગન્ધર્વસહધર્મિણઃ
વંશવીણાવિધિજ્ઞાશ્ચ પક્ષિણઃ કામરૂપિણઃ ॥

બ્રહ્મજા નામ વૈ મેઘા બ્રહ્મનિઃશ્વાસસંભવાઃ
ઉપરિષ્ટાદ્યોજનશતાદ્ દુર્જયસ્યોપરિ સ્થિતાઃ ॥

તત્ર વૈ દુર્જયા નામ ઇન્દ્રસ્ય પરિરક્ષકાઃ
પરાવહાભિધં વાયું તે સમાશ્રિત્ય સંસ્થિતાઃ ॥

મહાવીર્યબલોપેતા દશ કોટ્યઃ પ્રકીર્તિતાઃ
પુષ્કરાવર્તકા નામ મેઘા વૈ પદ્મજોદ્ભવાઃ ॥

શક્રેણ પક્ષા યે ચ્છિન્નાઃ પર્વતાનાં મહાત્મનામ્
પરાવહસ્તાન્વહતિ મનુજાનિવ વારણઃ ॥

તસ્મિન્વાયુગમા નામ ગન્ધર્વા ગગનાલયાઃ
એકાદશ તુ વૈ કોટ્યસ્ તેષાં તુ સમુદાહૃતાઃ ॥

જીમૂતા નામ યે મેઘા દેવેભ્યો જીવસંભવાઃ
દ્વિતીયમાવહં વાયું મેઘાસ્તે ચ સમાશ્રિતાઃ ॥

તસ્મિઞ્જીમૂતકા નામ વિદ્યાધરગણા દશ
આવહસ્તુ તતો વાયુર્ યત્ર દ્રોણાઃ સમાશ્રિતાઃ ॥

તસ્મિન્દ્રોણાઃ સમાખ્યાતા મેઘાનાં પરિરક્ષકાઃ
હિતાર્થં તુ પ્રજાનાં વૈ નિર્મિતાસ્તે મયા પુરા ॥

ઉપરિષ્ટાત્કપાલોત્થાઃ સંવર્તાનામ વૈ ઘનાઃ
મહાપરિવહો નામ વાયુસ્તેષાં સમાશ્રયઃ ॥

આદ્યે વાયુપથેહ્યેવં મેઘા વૈ વાયુભિઃ સહ
સિદ્ધાશ્ચ પતયશ્ચૈવ કથિતા મેઘચારિણઃ ॥

દ્વિતીયે વાયુપથે જ્ઞેયા અગ્નિકન્યાશ્ચ માતરઃ
તા વસન્તિ ગુણોપેતા રુદ્રશક્ત્યાત્વધિષ્ઠિતાઃ ॥

તૃતીયે વાયુપથે ચૈવ વસન્તે સિદ્ધચારણાઃ
સ્વકર્મભોગસંસિદ્ધાઃ સર્વસિદ્ધૈરધિષ્ઠિતાઃ ॥

ચતુર્થે પથિ ચૈવાત્ર વસન્ત્યાયુધદેવતાઃ
નારાચચક્રચાપર્ષ્ટિ શૂલશક્તીષુમુદ્ગરાઃ ॥

પઞ્ચમે પથિ દેવેશિ વસન્ત્યૈરાવતાદયઃ
ઐરાવતો ઽઞ્જનશ્ચૈવ વામનશ્ચ મહાગજઃ ॥

સુપ્રતીકો ગજેન્દ્રશ્ચ પુષ્પદન્તસ્તથૈવ ચ
કુમુદઃ પુણ્ડરીકશ્ચ સાર્વભૌમો ઽપિ ચાષ્ટમઃ ॥

દિગ્ગજા ઇતિ વિખ્યાતાઃ સ્વસુ દિક્ષુ વ્યવસ્થિતાઃ
ષષ્ઠે વાયુપથે દેવિ પક્ષિરાજો મહાબલઃ ॥

ગરુત્માનિતિ વિખ્યાતો દુર્જયો ઽતીવ વીર્યવાન્
સપ્તમે વ્યોમગઙ્ગા તુ નાનાજલચરાનુગા ॥

દિવ્યામૃતજલા પુણ્યા ત્રિધા સા પરિકીર્તિતા
સા ભ્રાન્તા નભસો મધ્યે સમન્તાત્પરિમણ્ડલા ॥

આકાશગઙ્ગા પ્રથિતા દેવાનાં સતતોત્સવા
પુષ્પમાલેવ સા ભાતિ નભસઃ શિરસિ સ્થિતા ॥

તત્ર સિદ્ધૈર્મહાભાગૈર્ વિદ્યાધરગણૈસ્તથા
ગન્ધર્વૈરપ્સરોભિશ્ચ સાધ્યૈર્વિશ્વૈર્મરુદ્ગણૈઃ ॥

રુદ્રૈર્વસુભિરાદિત્યૈઃ પિતૃદેવમહર્ષિભિઃ
રક્ષોભિર્ગુહ્યકૈશ્ચૈવ દિવ્યસ્તુતિપરાયણૈઃ ॥

સ્તુવદ્ભિશ્ચ જપદ્ભિશ્ચ ગાયદ્ભિશ્ચ મહાત્મભિઃ
નૃત્યદ્ભિર્વલ્ગમાનૈશ્ચ દિવ્યદુન્દુભિનિઃસ્વનૈઃ ॥

ભેરીમૃદઙ્ગવાદ્યૈશ્ચ વલ્લકીનાં ચ નિઃસ્વનૈઃ
વંશવાદિત્રનાદૈશ્ચ મનોવાયુસમીરિતૈઃ ॥

વૈદૂર્યનાલૈઃ કમલૈર્ હેમપત્રૈઃ સુગન્ધિભિઃ
કેસરૈઃ પદ્મરાગૈશ્ચ મહાચક્રપ્રમાણકૈઃ ॥

નૃત્યન્તીવ સરિચ્છ્રેષ્ઠા વિમાનશતમણ્ડિતા
મણ્ડિતા ચ વનૈર્દિવ્યૈર્ ધર્માધારા મહાનદી ॥

મમ નેત્રાદ્વિનિષ્ક્રાન્તા ક્રિયાશક્તિઃ પરા હિ સા
મહામન્દાકિની દેવી ત્રિદશૈઃ પર્યુપાસિતા ॥

મહાવિમાનકોટીભિર્ નિરન્તરમવસ્થિતૈઃ
શોભિતાસૌ ભગવતી નિત્યમાસ્તે નભસ્તલે ॥

તત્રૈષા મેરુશિરસિ મમ વૈ મસ્તકાચ્ચ્યુતા
પપાત ધરણીપૃષ્ઠે લોકાનાં હિતકામ્યયા ॥

અક્ષોભ્યા સાપ્યસૌ ગઙ્ગા તિષ્ઠત્યનિલધારિતા
યોજનાનાં શતં પૂર્ણં વિસ્તારો ઽસ્યાઃ પ્રકીર્તિતઃ ॥

પરિણાહસ્તતઃ કોટ્યઃ મહાવેગવતી શુભા
સા ભ્રમન્તીવ સંતિષ્ઠેત્ સમન્તાત્પરિમણ્ડલા ॥

ધ્રુવમાપૂર્ય સા દેવી ત્વ્ અત્યદ્ભુતમવસ્થિતા
દિવ્યામૃતવહા પુણ્યા સર્વપાપપ્રણાશિની ॥

અષ્ટમે વૃષરાજસ્તુ સપત્નીકઃ સનન્દનઃ
વસતિ ત્વપ્રતીઘાતઃ પ્રત્યક્ષો ધર્મ એવ સઃ ॥

નવમે પથિ ચાત્રાસ્તે દક્ષો નામ પ્રજાપતિઃ
બ્રહ્મૈવ સાક્ષાદ્વસતિ બ્રહ્મશક્ત્યા ત્વધિષ્ઠિતઃ ॥

દશમે વાયુપથે દેવિ વસુરુદ્રદિવાકરાઃ
અત્ર ચાઙ્ગારકઃ સર્પિર્ નૈરૃતઃ સદસત્પતિઃ ॥

બુધશ્ચ ધૂમકેતુશ્ચ વિખ્યાતશ્ચ જ્વરસ્તથા
અજશ્ચ ભુવનેશશ્ચ મૃત્યુઃ કાપાલિકસ્તથા ॥

એકાદશ સ્મૃતા રુદ્રાઃ સર્વકામફલોદયાઃ
ધાતા ધ્રુવશ્ચ સોમશ્ચ વરુણશ્ચાનિલો ઽનલઃ ॥

પ્રત્યૂષશ્ચ પ્રદોષશ્ચ વસવો ઽષ્ટૌ પ્રકીર્તિતાઃ
વસવઃ કથિતાહ્યેતે આદિત્યાંશ્ચ નિબોધ મે ॥

અર્યમા ઇન્દ્રવરુણૌ પૂષા વિષ્ણુર્ગભસ્તિમાન્
મિત્રશ્ચૈવ સમાખ્યાતસ્ ત્વ્ અજઘન્યો જઘન્યકઃ ॥

વિવસ્વાંશ્ચૈવ પર્જન્યો ધાતા વૈ દ્વાદશઃ સ્મૃતઃ
કાશ્યપેયાન્વિદુસ્ત્વેતાન્ તેષાં તેજોનિધેરથ ॥

અમૃતોદ્ભવો ઽર્થો દિવ્યઃ સર્વદેવસમન્વિતઃ
યજ્ઞશ્ચક્રં રથે તસ્મિન્ સર્વજ્ઞાનમયી ચ ધૂઃ ॥

સપ્તાશ્વાશ્ચ સ્વરાઃ સપ્ત વેદહૂંકારનિઃસ્વનાઃ
નાગા યોક્ત્રાણિ તેષાં વૈ અરુણશ્ચૈવ સારથિઃ ॥

સત્યં ચ મઞ્ચકં તસ્ય વાયુર્વેગો રથસ્ય તુ
નવયોજનસાહસ્રો વિગ્રહો ભાસ્કરસ્ય તુ ॥

ત્રિગુણં મણ્ડલં તસ્ય ત્રૈલોક્યે ભાતિ ભાસ્વરમ્
જ્ઞાનશક્તિઃ પરાહ્યેષા તપત્યાદિત્યવિગ્રહા ॥

માસવારપ્રયોગેણ સંચરન્તિ શિવેચ્છયા
અહોરાત્રં ભ્રમન્ત્યેતે ભુવર્લોકં સમન્તતઃ ॥

તતઃ સોમસ્તુ લક્ષેણ આદિત્યોપરિસંસ્થિતઃ
આપ્યાયયઞ્જગત્સર્વં સુધાધારાપ્રવર્ષણૈઃ ॥

ચન્દ્રરૂપેણ તપતિ ક્રિયાશક્તિઃ શિવસ્ય તુ
ઇન્દૂર્ધ્વે લક્ષમાત્રેણ સ્થિતં નક્ષત્રમણ્ડલમ્ ॥

લક્ષદ્વયેન તસ્યોર્ધ્વં સંસ્થિતો ભૂમિનન્દનઃ
લક્ષદ્વયેન તસ્યોર્ધ્વે સંસ્થિતઃ સોમનન્દનઃ ॥

સુરાચાર્યો ઽપિ તસ્યોર્ધ્વે દ્વિલક્ષેણૈવ સંસ્થિતઃ
તસ્યોર્ધ્વે ઽપિ દ્વિલક્ષેણ તિષ્ઠતે ભૃગુનન્દનઃ ॥

તસ્યોપરિ દ્વિલક્ષેણ સૌરિઃ સર્પતિ લીલયા
લક્ષમાત્રેણ તુ ઋષીન્ કથયામિ સમાસતઃ ॥

અત્રિશ્ચૈવ વસિષ્ઠશ્ચ પુલસ્ત્યઃ પુલહઃ ક્રતુઃ
ભૃગ્વઙ્ગિરામરીચિશ્ચ ઋષયઃ સંપ્રકીર્તિતાઃ ॥

યમનિયમતોહ્યેતે શાપાનુગ્રહકારકાઃ
ભીતાશ્ચ પરપીડાયાઃ શૂરાઃ શાસ્ત્રવિચારણે ॥

જ્ઞાનખડ્ગોદ્યતાઃ સર્વે ત્વ્ અજ્ઞાનપટલાપહાઃ
મન્ત્રયોગક્રિયાચાર્યા સંનદ્ધા દુરતિક્રમાઃ ॥

યોગૈશ્વર્યગુણોપેતાઃ શિવારાધનતત્પરાઃ
તેભ્યો લક્ષાધ્રુવો દેવિ તારકાઃ સ ચતુર્દશ ॥

શરીરં ઘટિતં તાભિર્ ધ્રુવસ્ય વરવર્ણિનિ
બ્રહ્મૈવાપરરૂપેણ બ્રહ્મસ્થાને નિયોજિતઃ ॥

તસ્યજ્યોતિર્ગણો દેવિ નિબદ્ધોભ્રમતે સદા
નિશ્ચલઃ સ તુ વિજ્ઞેયઃ શિવશક્ત્યાત્વધિષ્ઠિતઃ ॥

દશપઞ્ચ ચ લક્ષાણિ ધ્રુવાન્તં ભૂમિમણ્ડલાત્
વાયુસ્કન્ધાન્સ્થિતાંસ્ત્વત્ર કથયામિ સમાસતઃ ॥

આમેઘાદ્ભાસ્કરાત્સોમાન્ નક્ષત્રાદ્ગ્રહમણ્ડલાત્
ઋષિસપ્તકનિર્દેશાદ્ આધ્રુવાન્તં ચ સપ્તમઃ ॥

આદિત્યાદિઘ્રુવાન્તશ્ચ સ્વર્લોકઃ પરિકીર્તિતઃ
અત્ર રાજા મહેન્દ્રો વૈ તિષ્ઠતે સુરપૂજિતઃ ॥

ઋષિદેવૈઃ સગન્ધર્વૈર્ વૃતશ્ચાપ્સરસાં ગણૈઃ
અગ્નિહોત્રં ક્રતૂન્વાપિ કૃત્વા જ્ઞાનવિવર્જિતાઃ ॥

સ્વર્લોકં તુ નરા યાન્તિ પુનરાયાન્તિ માનુષમ્
સ્વર્લોકસ્યોપરિસ્ટાત્તુ દ્વે કોટી યોજનાનિ તુ ॥

પઞ્ચાશીતિશ્ચ લક્ષાણિ મહર્લોકો વરાનને
ઋષયશ્ચૈવ સિદ્ધાશ્ચ માર્કણ્ડાદ્યા વસન્તિ વૈ ॥

કોટ્યષ્ટકં મહાદેવિ યોજનાનાં વરાનને
મહર્લોકોપરિષ્ટાત્તુ જનલોકોવ્યવસ્થિતઃ ॥

એકપાદો ઽથ જહ્નુશ્ચ કપિલશ્ચાસુરિસ્તથા
ભૌતિકો વાડ્વલિશ્ચૈવ જનલોકનિવાસિનઃ ॥

દ્વાદશૈવ તથા કોટ્યો જનલોકોર્ધ્વતઃ પ્રિયે
તપોલોકઃ સમાખ્યાત ઋષિયોગેશ્વરાકુલઃ ॥

સનકશ્ચસનન્દશ્ચ સનત્કુમારઃ સનન્દનઃ
શઙ્કુશ્ચૈવ ત્રિશઙ્કુશ્ચ તપોલોકનિવાસિનઃ ॥

પદ્માઃ ષટ્પઞ્ચપઞ્ચાશત્ કોટ્યો લક્ષાણિ વિંશતિઃ
ભૂર્લોકાન્તં સમારભ્ય યાવત્સત્યં વરાનને ॥

ઇયં સંખ્યા સમાખ્યાતા ભુવનાનાં વરાનને
કોટ્યઃ ષોડશમાનેન તપોલોકોર્ધ્વતઃ પ્રિયે ॥

સત્યલોકઃ સમાખ્યાતો યત્ર બ્રહ્મા સ્વયં સ્થિતઃ
ક્રીડતે ભગવાન્દેવો વૃત આત્મસમૈર્દ્વિજૈઃ ॥

કર્મજ્ઞાનેન સંસિદ્ધા અદ્વૈતપરિનિષ્ઠિતાઃ
આનન્દપદસંપ્રાપ્તા આનન્દપદમાગતાઃ ॥

ઋગ્વેદોમૂર્તિમાંસ્તસ્મિન્ન્ ઇન્દ્રનીલસમદ્યુતિઃ
દિવ્યગન્ધવિલિપ્તાઙ્ગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥

સંસ્થિતઃ પૂર્વતસ્તસ્ય દીપ્યમાનઃ સ્વતેજસા
ઉત્તરેણ યજુર્વેદઃ શુદ્ધસ્ફટિકસંનિભઃ ॥

દિવ્યકુણ્ડલધારી ચ મહાકાયોમહાભુજઃ
સ્થિતઃ પશ્ચિમદિગ્ભાગે સામવેદઃ સનાતનઃ ॥

રક્તામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ પદ્મરાગસમપ્રભઃ
સ્રગ્દામધારકશ્ચિત્રમ્ આલાભૂષણભૂષિતઃ ॥

અથર્વાઞ્જનવચ્છ્યામઃ સ્થિતો દક્ષિણતસ્તથા
પિઙ્ગાક્ષો લોહિતગ્રીવો હરિકેશો મહાતનુઃ ॥

ષડઙ્ગાનીતિહાસાશ્ચ પુરાણાન્યખિલાનિ તુ
વેદોપનિષદશ્ચૈવ મીમાંસારણ્યકં તથા ॥

સ્વાહાકારવષટ્કારૌ રહસ્યાનિ તથૈવ ચ
ગાયત્રી ચ સ્થિતા તત્ર યત્ર દેવશ્ચતુર્મુખઃ ॥

ભોગસ્થાનં બ્રહ્મણઃ સ્યાત્ પરં બ્રહ્મ તતો વ્રજેત્
કોટિયોજનમાનેન સત્યલોકોર્ધ્વતઃ પ્રિયે ॥

બ્રહ્માસનમિતિખ્યાતં જપાસિન્દૂરસપ્રભમ્
રક્તેન્દીવરમધ્યસ્થઃ પદ્મરાગસમપ્રભઃ ॥

ચતુર્મુખશ્ચતુર્વેદશ્ ચતુર્યુગવશાનુગઃ
બ્રહ્મવિદ્ભિઃ સમાકીર્ણો બ્રહ્મા મુનિનિષેવિતઃ ॥

ઐશ્વર્યાષ્ટકસંયુક્તઃ ષડ્વિધસૃષ્ટિકારકઃ
ધર્માદિફલસંબન્ધ પ્રદાતા ચ યુગે યુગે ॥

તિર્યઙ્નારકિસત્ત્વાનાં દિવ્યાનાં મનુજૈઃ સહ
સ્રષ્ટા ચ સર્વભૂતાનાં સદેવાસુરમાનુષે ॥

કોટિદ્વયં તદૂર્ધ્વે તુ યોજનાનાં વરાનને
નીલેન્દીવરસંકાશા ઇન્દ્રનીલસમપ્રભા ॥

બ્રહ્મલોકાત્પરત્વેન વિષ્ણોશ્ચૈવ પુરીસ્મૃતા
સર્વકામસમોપેતા સર્વરત્નસમુજ્જ્વલા ॥

મરકતસ્તમ્ભસોપાના નીલધ્વજસમાકુલા
ઘણ્ટાવિતાનવિસ્તીર્ણા ચારુચામરશોભિતા ॥

નીલોત્પલદલપ્રખ્યૈઃ કન્યાવૃન્દૈઃ સમાવૃતા
કામકાર્મુકનિર્ઘોષ વિત્રસ્તમૃગલોચનૈઃ ॥

નૂપુરારાવમુખરૈઃ સ્ખલદ્ભિર્મૃદુવિભ્રમૈઃ
મનોભવશરાયાસ નિપાતશતજર્જરૈઃ ॥

સુઘૂર્ણિતમદાયાસ વિલોલધવલેક્ષણૈઃ
સંસેવ્યતે સ ભગવાન્ વિષ્ણુઃ કમલલોચનઃ ॥

ઇન્દ્રનીલસમાકારો નિલોત્પલદલપ્રભઃ
ચતુર્ભુજો મહાકાયઃ પીનવક્ષા ગદાધરઃ ॥

કિરીટીકુણ્ડલીશઙ્ખી પ્રજાપાલનતત્પરઃ
સંસેવ્યતે સ ભગવાન્ નિકાયૈરાત્મવિક્રમૈઃ ॥

વિષ્ણુભક્તાશ્ચ યે નિત્યં ધ્યાનપૂજાજપે રતાઃ
તે તુ ગચ્છન્તિ તત્સ્થાનં વિષ્ણોરમિતવિક્રમાઃ ॥

સપ્તકોટ્યસ્તદૂર્ધ્વં વૈ રુદ્રલોકો વ્યવસ્થિતઃ
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશશ્ ચત્વરોદ્યાનમણ્ડિતઃ ॥

સહસ્રભૂમિકાભિશ્ચ હર્મ્યમાલાભિરૂર્જિતઃ
વિમાનૈઃ પુષ્પકૈર્યુક્તો હંસકુન્દેન્દુનિર્મલૈઃ ॥

વનોપવનષણ્ડૈશ્ચ સર્વર્તુકુસુમોજ્જ્વલૈઃ
મારુતાઃસુખસંસ્પર્શા વર્તિકર્પૂરગન્ધયઃ ॥

નદીનદહ્રદાકીર્ણઃ પદ્મિનીષણ્ડમણ્ડિતઃ
વરેણ્યાવરદાચૈવ વરિષ્ઠા વરવર્ણિની ॥

વસિષ્ઠા ચ વરાહા ચ વરારોહા ચ સપ્તમી
ગઙ્ગાહ્યેતાઃ સમાખ્યાતા રુદ્રલોકવહાઃ સદા ॥

લક્ષપત્રદલાઢ્યૈશ્ચ સિતપદ્મૈર્વિભૂષિતાઃ
ઇન્દ્રનીલનિભૈર્નાલૈર્ યોજનાયતગન્ધિભિઃ ॥

સ્ત્રીસહસ્રકદમ્બાઢ્યાઃ પુષ્પપ્રકરધૂસરાઃ
શરદિન્દુનિભાનાર્યો નવનીતસુકોમલાઃ ॥

સુભ્રૂલલાટવદનાઃ કૃશોદર્યો મદાલસાઃ
અલિપુઞ્જનિભૈઃ કેશૈર્ મૃગામોદસુગન્ધિભિઃ ॥

પ્રલમ્બશ્રવણાધારાઃ પદ્મપત્રાયતેક્ષણાઃ
દાડિમીપુષ્પસંકાશૈર્ ઓષ્ઠૈરુત્પલગન્ધિભિઃ ॥

રમ્ભાનિભાભિર્જઙ્ઘાભિર્ બાહુભિર્બિસકોમલૈઃ
અશોકપલ્લવાકારૈઃ પાદૈઃ પદ્મદલોપમૈઃ ॥

નખૈશ્ચ કેતકીપ્રખ્યૈર્ દશનૈર્મૌક્તિકોજ્જ્વલૈઃ
સ્વભાવસુસુગન્ધાઢ્યૈઃ પ્રસ્રવદ્ભિરિવામૃતમ્ ॥

હારકેયૂરકટકૈઃ સીમન્તમણિજાલકૈઃ
કાઞ્ચીડોરૈઃ સુરક્તૈશ્ચ કુસુમૈર્ભૂષિતાઃ સદા ॥

તારકુમ્ભનિભાકારૈર્ ઉન્નતૈશ્ચ પયોધરૈઃ
સુવૃત્તૈઃ પીનપાર્શ્વૈશ્ચ પીનકણ્ઠસમાશ્રિતૈઃ ॥

ગુરુશ્રેણીભરાક્રાન્તા મુક્તાવલિવિરાજિતાઃ
રાજહંસગતિસ્પર્ધિ મત્તમાતઙ્ગવિભ્રમાઃ ॥

નૂપુરારાવમુખર પ્રસ્ખલન્મૃદુવિક્રમાઃ
હાસ્યલાસ્યવિલાસાઢ્ય ભ્રૂભઙ્ગતરલેક્ષણાઃ ॥

હ્લાદયન્તીવ ગાત્રાણિ રુદ્રાણાં તન્નિવાસિનામ્
કામગ્રહગ્રહાવિષ્ટા ઘૂર્ણન્ત્યો મદવિહ્વલાઃ ॥

પરિષ્વજનમાત્રેણ મોદયન્ત્યો ગણેશ્વરાન્
યદ્યપ્યેવંવિધાનાર્યઃ નિજભર્તૃભયાતુરાઃ ॥

વિત્રસ્તમૃગનેત્રાસ્તુ ભર્તુરુત્સઙ્ગમાગતાઃ
અવગૂહ્ય ચ સર્વાઙ્ગૈર્ આપીય વદનૈર્મુખમ્ ॥

ક્રીડન્તિરુદ્રભવને રુદ્રકન્યાઃ સરુદ્રકાઃ
રુદ્રાશ્ચૈવંવિધાકારા જ્ઞાનયોગબલોત્કટાઃ ॥

મુકુટૈઃ કુણ્ડલૈશ્ચિત્રૈર્ મહારત્નસમુજ્જ્વલૈઃ
કેયૂરકટકૈર્ડોરૈઃ પુષ્પવસ્ત્રવિભૂષણૈઃ ॥

મુક્તાફલાવલીહારૈર્ બ્રહ્મસૂત્રોત્તરીયકૈઃ
મહાકાયા મહોરસ્કાસ્ ત્રિનેત્રાઃ શૂલપાણયઃ ॥

ચન્દ્રાયુતપ્રતીકાશાઃ કર્પૂરક્ષોદધૂસરાઃ
સુરસિદ્ધનુતાઃસર્વે સુપ્રસન્ન વરપ્રદાઃ ॥

હરલબ્ધવરાસ્તૃપ્તા દશબાહ્વિન્દુમૌલયઃ
ન તત્ર મૃત્યુર્ન જરા ન શોકો ઽસ્તિ વિયોગજઃ ॥

ક્રીડન્તિસાર્ધંકન્યાભિઃ સંસારભયવર્જિતાઃ
અધિકારક્ષયે રુદ્રા રુદ્રકન્યાસમાવૃતાઃ ॥

શ્રીકણ્ઠસ્યેચ્છયા સર્વે શિવંયાન્તિતનુક્ષયે
ગત્વા ભૂયો ન જાયન્તે કલ્પકોટિશતૈરપિ ॥

એવંવિધૈરસંખ્યાતૈર્ વિમાનરથગામિભિઃ
મહાવૃષગજારૂઢૈઃ સિંહવાજિસુવાહનૈઃ ॥

લક્ષાયુતસહસ્રૈસ્તુ રુદ્રકોટિભિરાવૃતમ્
તન્મધ્યેસર્વતોભદ્રં સિંહદ્વારૈઃ સુતોરણૈઃ ॥

સ્વચ્છમૌક્તિકસંકાશ પ્રાકારશિખરાવૃતમ્
નન્દીશ્વરમહાકાલ દ્વારપાલગણૈર્વૃતમ્ ॥

કિંકિણીજાલમુખરૈઃ પતાકાધ્વજસંકુલૈઃ
વિતાનચ્છત્રષણ્ડૈશ્ચ મુક્તાહારપ્રલમ્બિતૈઃ ॥

ઘણ્ટાચામરશોભાડ્યં દર્પણૈશ્ચોપશોભિતમ્
કલશૈર્દ્વારન્યસ્તૈશ્ચ રત્નપલ્લવસંયુતૈઃ ॥

રચિતૈશ્ચિત્રશાસ્ત્રજ્ઞૈર્ અત્નચૂર્ણસમુજ્જ્વલૈઃ
સ્વસ્તિકૈઃ પત્રવલ્યાઢ્યૈશ્ ચિત્રિતં ભુવનાજિરમ્ ॥

શતસિંહાસનાકીર્ણં વેદિકારત્નભૂષિતમ્
ગોપુરાટ્ટાલરથકૈર્ વીથીભિશ્ચ ભ્રમાન્ત્રકૈઃ ॥

સર્વરત્નવિચિત્રાઢ્યૈર્ દ્વારબદ્ધૈઃ સુશોભનમ્
નિર્ગમૈઃસુગવાક્ષૈશ્ચ વિટઙ્કૈઃસ્ફટિકપ્રભૈઃ ॥

સ્તમ્ભૈઃસોપાનબદ્ધૈશ્ચ વજ્રવૈડૂર્યસપ્રભૈઃ
પૂર્ણચન્દ્રનિભાકારૈર્ અણ્ડૈઃ શિખરમણ્ડિતૈઃ ॥

મુક્તાફલપ્રભાભિશ્ચ ભૂમિભિશ્ચ સહસ્રશઃ
નાટ્યશાલૈઃ સુશોભાઢ્યૈર્ નૃત્તગીતરવાકુલૈઃ ॥

મણ્ડપૈરત્નચિત્રાઢ્યૈઃ સભામણ્ડલનિર્ભરૈઃ
આસીનૈરુદ્રવૃન્દૈશ્ચ રુદ્રકન્યાકદમ્બકૈઃ ॥

મત્તવારણકૈ રમ્યૈશ્ ચન્દ્રશાલાસુશોભનૈઃ
ધૂપિતં ધૂપવર્તીભિઃ કુઙ્કુમોદકસેચિતમ્ ॥

ચિત્રપટ્ટૈસ્તુ સંછન્નં પુષ્પપ્રકરસંકુલમ્
તૂર્યશબ્દજયધ્વાન કાહલાકૂજિતેન ચ ॥

વંશવીણામૃદઙ્ગૈશ્ચ ગોમુખૈર્મુખવાદનૈઃ
પણવૈસ્તાલવાદ્યૈશ્ચ શઙ્ખભેરીરવેણ ચ ॥

દુન્દુભીનાદશબ્દેન મુરજસ્ફાલનેન ચ
કરસ્ફોટમહાશબ્દૈઃ સિંહનાદપ્રગુઞ્જિતૈઃ ॥

ગર્જદ્ભિર્ગણવૃન્દૈશ્ચ મેઘસ્તનિતનિઃસ્વનૈઃ
વન્દિનાંસ્તોત્રશબ્દેન સામવેદરવેણ ચ ॥

હુડુઙ્કારાટ્ટહાસૈશ્ચ ગેયઝંકારયોજિતૈઃ
વૃષનન્દિતશબ્દેન ગજવાજિરવેણ ચ ॥

કાઞ્ચીનૂપુરશબ્દેન નદતીવ મહત્પુરમ્
સર્વસંપત્કરં શ્રીમચ્ છઙ્કરસ્ય તુ મન્દિરમ્ ॥

અત્રાસૌભગવાન્રુદ્રો બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રપૂજિતઃ
ગઙ્ગાયાસ્નપિતોનિત્યં દિવ્યવસ્ત્રામ્બરચ્છદઃ ॥

પૃથિવ્યાગન્ધલિપ્તાઙ્ગઃ શ્રિયાપુષ્પૈઃ સુપૂજિતઃ
સપ્તસ્વરપ્રમુખ્યૈશ્ચ સરસ્વત્યા ચ સંસ્તુતઃ ॥

પૂર્ણેન્દુરાતપત્રં ચ સ્વયમેવ વ્યવસ્થિતઃ
ગઙ્ગાતૂત્તરિકાચ્છત્રે સર્વાદિત્યાશ્ચ દીપકાઃ ॥

પુષ્પદન્તગણેશાદ્યૈર્ આસનં તસ્ય સંવૃતમ્
કપિલઃ કર્કટશ્ચૈવ વિમર્દઃ કઙ્કટસ્તથા ॥

વિક્રમશ્ચદૃઢશ્ચૈવ નિષ્કમ્પો નિષ્કલસ્તથા
અષ્ટૌ તે હરયઃપ્રોક્તાસ્ ત્રિનેત્રા ભૂરિવિક્રમાઃ ॥

સિંહરૂપાઃસુતેજસ્કાઃ સટાવિકટભાસ્વરાઃ
શક્તિરૂપધરૈર્મન્ત્રૈર્ યોગૈશ્વર્યસમન્વિતૈઃ ॥

આસનંવિવૃતંતૈસ્તુ મહોત્સાહૈર્બલોત્કટૈઃ
તત્રભદ્રાસને રુદ્રઃ સ્થિતશ્ચન્દ્રાર્ધશેખરઃ ॥

સર્વલક્ષણસંપૂર્ણઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ
ત્ર્યક્ષોદશભુજોદેવો જટામુકુટમણ્ડિતઃ ॥

પીનવક્ષઃસ્થલોરુશ્ચ પીનસ્કન્ધો મહાભુજઃ
બદ્ધપદ્માસનાસીનઃ કર્પૂરક્ષોદધૂસરઃ ॥

વરદાભયપાણિશ્ચ સર્વાયુધધરસ્તથા
શતપત્રાઙ્કિતૈશ્ચૈવ હસ્તપાદૈઃ સુકોમલૈઃ ॥

ચન્દ્રબિમ્બનખાભાભિર્ અઙ્ગુલીભિરલંકૃતૈઃ
સુશ્લિષ્ટજાનુગુલ્ફૈશ્ચ પાદૈશ્ચૈવ સમુન્નતૈઃ ॥

પૂજિતૈર્ગણરુદ્રૈશ્ચ બ્રહ્મવિષ્ણ્વિન્દ્રવન્દિતૈઃ
ચામરવ્યજનોક્ષેપૈ રુદ્રસ્ત્રીભિઃ સમન્તતઃ ॥

વીજતસ્તુ સદા શ્રીમાંશ્ ચન્દ્રકોટિસમપ્રભઃ
જ્ઞાનામૃતસુતૃપ્તાત્મા યોગૈશ્વર્યપ્રદાયકઃ ॥

ધ્યાતો વૈ યોગિભિર્નિત્યં પ્રસન્નવદનેક્ષણઃ
પ્રહસન્સ ઇવાભાતિ નિર્મલજ્ઞાનરશ્મિભિઃ ॥

અજ્ઞાનતિમિરં હત્વા દર્શયેત્પરમં વપુઃ
સર્વસૌખ્યપ્રદાતા ચ રુદ્રમાતૃગણાવૃતઃ ॥

તસ્યોત્સઙ્ગગતા દેવી તપ્તકાઞ્ચનસુપ્રભા
પૂજિતા યોગિનીવૃન્દૈઃ સાધકૈઃ સુરકિન્નરૈઃ ॥

સર્વલક્ષણસંપૂર્ણા સર્વાભરણભૂષિતા
યોગસિદ્ધિપ્રદા નિત્યં મોક્ષાભ્યુદયદાયિકા ॥

દેવસ્યાભિમુખી નિત્યમ્ ઉમા તુ લલિતેક્ષણા
શક્તિશ્ચાપરરૂપેણ શક્તિમાંશ્ચ હરસ્તથા ॥

બ્રહ્માણ્ડે સૃષ્ટિસંહારૌ કરોતિ ચ શિવેચ્છયા
દીક્ષાજ્ઞાનવિહીના યે લિઙ્ગારાધનતત્પરાઃ ॥

તે પ્રયાન્તિ હરસ્થાનં સર્વૈશ્વર્યસુખાવહમ્
જરામરણનિર્મુક્તા વ્યાધિશોકવિવર્જિતાઃ ॥

નાધોયાન્તિ પુનર્દેવિ સંસારે દુઃખસાગરે
શિવંયાન્તિ તતશ્ચોર્ધ્વં શ્રીકણ્ઠેનસમીક્ષિતાઃ ॥

રુદ્રલોકઃ સમાખ્યાતસ્ તતશ્ચોર્ધ્વમુમે શૃણુ
ઉત્તરોત્તરવૃદ્ધ્યા ચ ભુવનં ભુવનંસ્થિતમ્ ॥

બ્રહ્માણ્ડસ્યાપ્યધોભાગે રુદ્રલોકસ્યચોર્ધ્વતઃ
દણ્ડપાણેઃ પુરંજ્ઞેયં નાનારુદ્રગણાવૃતમ્ ॥

દણ્ડપાણિસ્તુ ભગવાન્ યોગૈશ્વર્યબલાન્વિતઃ
દણ્ડઃ પાણિતલેનૈવ ધૃતોયેન શિવેચ્છયા ॥

વિવૃણોતિ ચ બ્રહ્માણ્ડે મોક્ષમાર્ગં સુદુર્ભિદમ્
વિધિનારાધિતશ્ચૈવ અનુધ્યાનાચ્છિવેચ્છયા ॥

સપ્તલોકેષુ યે રુદ્રા કથયામિ સમાસતઃ
શર્વોરુદ્રસ્તથા ભીમો ભવ ઉગ્રસ્તથૈવ ચ ॥

મહાદેવસ્તથેશાનો રુદ્રલોકાધિપસ્ત્વમી
બ્રહ્મલોકેસ્થિતોબ્રહ્મા વિષ્ણુર્વૈ વૈષ્ણવે પુરે ॥

રુદ્રલોકેસ્થિતોરુદ્રઃ સર્વેષાં નાયકઃ સ્મૃતઃ
કાલાગ્નેર્ દણ્ડપાણ્યન્તમ્ અષ્ટાનવતિકોટયઃ ॥

યોજનાનાંવરારોહે ત્વ્ અધ્વાયમુપવર્ણિતઃ
કટાહસ્તુ અધશ્ચોર્ધ્વં બ્રહ્માણ્ડસ્ય વરાનને ॥

કોટિયોજનમાનેન ઘનાકારેણસંસ્થિતઃ
પઞ્ચાશત્કોટયશ્ચોર્ધ્વં ભૂપૃષ્ઠાત્તુ વરાનને ॥

પઞ્ચાશચ્ચ અધોજ્ઞેયા યોજનાનાં સમન્તતઃ
એવં કોટિશતં જ્ઞેયં પાર્થિવં તત્ત્વમુચ્યતે ॥

શતરુદ્રાવધિજ્ઞેયં સૌવર્ણં પરિવર્તુલમ્
વજ્રસારાધિકસારં દુર્ભેદ્યં ત્રિદશૈરપિ ॥

હુંફટ્કારપ્રયોગેણ ભેદયેત્તુ વરાનને
શતરુદ્રાનતો વક્ષ્યે સમાસેન કૃશોદરિ ॥

દશ દશક્રમેણૈવ દશદિક્ષુ સમન્તતઃ
પૂર્વાદિક્રમયોગેન કથયામ્યનુપૂર્વશઃ ॥

કપાલીશોહ્યજોબધ્નો વજ્રદેહઃ પ્રમર્દનઃ
વિભૂતિરવ્યયઃ શાસ્તા પિનાકી ત્રિદશાધિપઃ ॥

ઇન્દ્રસ્યબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ
વિચરન્તિમહાદેવા ઇન્દ્રેણ ચ સુપૂજિતાઃ ॥

અગ્નિરુદ્રોહુતાશી ચ પિઙ્ગલઃ ખાદકો હરઃ
જ્વલનોદહનોબભ્રુર્ ભસ્માન્તકક્ષયાન્તકૌ ॥

અગ્નેર્બલંસમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ
વિચરન્તિમહાદેવા અગ્નિરાજસુપૂજિતાઃ ॥

યામ્યોમૃત્યુર્હરોધાતા વિધાતાકર્તૃસંજ્ઞકઃ
સંયોક્તા ચ વિયોક્તા ચ ધર્મો ધર્મપતિસ્તથા ॥

યમસ્ય બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ
વિચરન્તિમહાદેવા યમરાજસુપૂજિતાઃ ॥

નૈરૃતોમરુતોહન્તા ક્રૂરદૃષ્ટિર્ભયાનકઃ
ઊર્ધ્વકેશોવિરૂપાક્ષો ધૂમલોહિતદંષ્ટ્રકૌ ॥

નૈરૃતંબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ
વિચરન્તિમહાદેવા નૈરૃતેન્દ્રસુપૂજિતાઃ ॥

બલોહ્યતિબલશ્ચૈવ પાશહસ્તો મહાબલઃ
શ્વેતો ઽથ જયભદ્રશ્ચ દીર્ઘબાહુર્જલાન્તકઃ ॥

મેઘનાદી સુનાદી ચ સમાસાત્પરિકીર્તિતાઃ
વારુણંબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥

વિચરન્તિમહાદેવા વરુણેન્દ્રસુપૂજિતાઃ
શીઘ્રોલઘુર્વાયુવેગઃ સૂક્ષ્મસ્તીક્ષ્ણો ભયાનકઃ ॥

પઞ્ચાન્તકઃ પઞ્ચશિખઃ કપર્દી મેઘવાહનઃ
વાયોસ્તુ બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥

વિચરન્તિમહાદેવા વાયુરાજસુપૂજિતાઃ
નિધીશોરૂપવાન્ધન્યઃ સૌ,યદેહો જટાધરઃ ॥

લક્ષ્મીરત્નધરઃકામી પ્રસાદશ્ચ પ્રભાસકઃ
સૌમ્યસ્ય બલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥

વિચરન્તિમહાદેવાઃ સોમરાજસુપૂજિતાઃ
વિદ્યાધિપો ઽથ સર્વજ્ઞો જ્ઞાનદૃગ્વેદપારગઃ ॥

શર્વઃ સુરેશો જ્યેષ્ઠશ્ચ ભૂતપાલો બલિઃપ્રિયઃ
ઈશાનાનુમતા દેવાશ્ ચેષ્ટન્તે સુરપૂજિતાઃ ॥

વિચરન્તિમહાદેવા ઈશશક્ત્યાત્વધિષ્ઠિતાઃ
વૃષોવૃષધરો ઽનન્તઃ ક્રોધનો મારુતાહ્વયઃ ॥

ગ્રસનોડમ્બરેશૌ ચ ફણીન્દ્રો વજ્રદંષ્ટ્રકઃ
વિષ્ણોસ્તુબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥

વિચરન્તિમહાદેવા અનન્તેન સુપૂજિતાઃ
શંભુર્વિભુર્ગણાધ્યક્ષસ્ ત્ર્યક્ષશ્ચ ત્રિદશેશ્વરઃ ॥

સંવાહશ્ચવિવાહશ્ચ નલોલિપ્સુસ્ત્રિલોચનઃ
બ્રહ્મણોબલમાક્રમ્ય પ્રભુશક્તિસમન્વિતાઃ ॥

વિચરન્તિમહાદેવા બ્રહ્મણૈવ સુપૂજિતાઃ
એકૈકસ્ય સહસ્રં તુ પરિવારો ઽભિધીયતે ॥

શતરુદ્રા ઇતિ ખ્યાતા બ્રહ્માણ્ડંવ્યાપ્યસંસ્થિતાઃ
અસંખ્યાતાઃ સહસ્રાણિ યે ચ ઊર્ધ્વાદિદિગ્ગતાઃ ॥

સ્વચ્છન્દાવિશ્વગા દેવાઃ કલ્પમન્વન્તરેષ્વપિ
પૂર્વાદિદશદિગ્રુદ્રાઃ સ્થિતા દશ દશૈવ તુ ॥

એકૈકમધિપંચૈવ કથયામિ વરાનને
સ્થિતો વૈ પૂર્વતો ઽણ્ડસ્ય શ્વેતો વૈ નામ નામતઃ ॥

રુદ્રાણાં તુ શતૈર્યુક્તો મહાવીર્યપરાક્રમઃ
દીપ્તિમદ્ભિર્મહાતીવ્રૈર્ મયૂખૈરિવ ભાસ્કરઃ ॥

આગ્નેય્યામગ્નિસંકાશો વૈદ્યુતો નામ વિશ્રુતઃ
સો ઽપિ વિદ્યુત્પ્રભૈરુદ્ર શતૈસ્તુ પરિવારિતઃ ॥

યામ્યે ઽણ્ડસ્ય મહાકાલો યુગાન્તાનલસંનિભઃ
શતરુદ્રૈર્વૃતો દેવિ તિષ્ઠત્યમિતવિક્રમૈઃ ॥

નૈરૃતો વિકટોનામ શતેનપરિવારિતઃ
સંતિષ્ઠતે મહાતેજા દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ ॥

પશ્ચિમે ઽણ્ડસ્ય યો રુદ્રો મહાવીર્ય ઇતિ શ્રુતઃ
શતરુદ્રૈર્વૃતઃ સો ઽપિ તિષ્ઠત્યમિતવિક્રમઃ ॥

વાયવ્યદિશિચાણ્ડસ્ય વાયુવેગો મહાબલઃ
શતેન ચ વૃતઃ શ્રીમાંસ્ તિષ્ઠત્યત્ર મહાબલઃ ॥

સુભદ્રનામોત્તરતઃ શતેનપરિવારિતઃ
મહાવીર્યબલોપેતસ્ તિષ્ઠત્યત્ર મહાબલઃ ॥

પરિવિષ્ટો મરીચીભિસ્ તત્રતિષ્ઠતિ વીર્યવાન્
વિદ્યાધરો નામ રુદ્ર ઐશાન્યાં વૈ પ્રતિષ્ઠિતઃ ॥

શતરુદ્રૈર્વૃતઃ સો ઽપિ પરિવિષ્ટ ઇવોડુરાટ્
મહાવીર્યબલોપેતસ્ તિષ્ઠતે ઽનન્તવિક્રમઃ ॥

અધઃ કાલાગ્નિરુદ્રો ઽન્યઃ સ્થિતસ્ત્વત્ર દ્વિતીયકઃ
સમાવૃતો રુદ્રશતૈઃ સ્થિતૈસ્ત્વત્ર વરાનને ॥

શતૈઃ સમાવૃતો રુદ્ર મયૂખૈરિવ ભાસ્કરઃ
વીરભદ્રો વૃતોરુદ્રૈર્ ઉપર્યણ્ડસ્ય સંસ્થિતઃ ॥

એકાદશો મહાકાયૈ રુદ્રક્રોધસમુદ્ભવૈઃ
એવંતે ઽત્રમહાત્માન એકૈકં તુ શતેન ચ ॥

દશૈતે વેષ્ટિતાદેવિ શતરુદ્રૈશ્ચ સુવ્રતે
એષામપરિસંખ્યેયઃ પરિવારો મહાત્મનામ્ ॥

આવૃત્યાણ્ડં સ્થિતાહ્યેતે મધુ યદ્વન્મધુવ્રતાઃ
કદમ્બકુસુમંયદ્વત્ કેસરૈઃ પરિવારિતમ્ ॥

પરિવારિતં તથાહ્યણ્ડં રુદ્રૈરમિતવિક્રમૈઃ
ગૃહૈઃ સતોરણાટ્ટાલૈર્ નાનારત્નવિચિત્રિતૈઃ ॥

જામ્બૂનદમયૈશ્ચિત્રૈઃ સમન્તાત્સમલંકૃતમ્
દિવ્યનારીભિરાકીર્ણં સર્વકામસમન્વિતમ્ ॥

બ્રહ્માણ્ડમેતદાખ્યાતં પાશજાલાવતારિતમ્
જન્મવ્યાધિજરામૃત્યુ મહોદધિપરિપ્લુતમ્ ॥

ગુણત્રયમલચ્છન્નં નાનાજાતિસમાકુલમ્
પશુજ્ઞાનપરિક્રાન્તં ગતિત્રયસમાકુલમ્ ॥

અનિત્યા એવ ગતયઃ સર્વેષામેવ વાદિનામ્
પરાપરવિભાગં તુ નૈવજાનન્તિ મોહિતાઃ ॥

હેમાણ્ડં તુ પુરાસૃષ્ટં ક્ષયાત્મ ભુવનાકૃતિ
ઈશમાયાસમાવિષ્ટસ્ય્ આત્મવર્ગસ્ય ભૂતયે ॥

અથોપરિષ્ટાત્તત્ત્વાનિ ઉદકાદિશિવાન્તકમ્
ઉત્તરોત્તરયોગેન દશધા સંસ્થિતાનિ તુ ॥

અહંકારઃ તદૂર્ધ્વં તુ બુદ્ધિસ્તુ શતધાસ્થિતા
ઊર્ધ્વં સહસ્રધા જ્ઞેયં પ્રધાનં વરવર્ણિનિ ॥

પૌરુષં દશસાહસ્રં નિયતિર્લક્ષધા સ્મૃતા
તદૂર્ધ્વં દશલક્ષાણિ કલા યાવત્તુ સુવ્રતે ॥

માયા તુ કોટિધાવ્યાપ્ય સ્થિતા સર્વં ચરાચરમ્
દશકોટિગુણા વિદ્યા માયાંવ્યાપ્ય વ્યવસ્થિતા ॥

શતકોટિગુણેનૈવ વ્યાપ્તાસાવીશ્વરેણ તુ
સાદાખ્યં કોટિસાહસ્રં બિન્દુનાદં તદૂર્ધ્વતઃ ॥

યોજનાનાં તુ વૃન્દં વૈ શક્તિર્વ્યાપ્ય વ્યવસ્થિતા
વ્યાપિની સર્વમધ્વાનં વ્યાપ્યદેવિ વ્યવસ્થિતા ॥

અપ્રમેયં તતો જ્ઞેયં શિવતત્ત્વં વરાનને
ભુવનાનિ પ્રવક્ષ્યામિ અપ્તત્ત્વાદાવનુક્રમાત્ ॥

આકારં વિભવં ચૈવ ભુવનાનેકવિસ્તરમ્
યન્ન દૃષ્ટં પશુજ્ઞાનૈઃ કુપથભ્રાન્તદૃષ્ટિભિઃ ॥

યન્ન સાંખ્યૈર્ન યોગૈર્વા ન ચૈવ પાઞ્ચરાત્રિકૈઃ
સ્વભાવવાદિભિર્નાપિ ન ચ કર્મપ્રવાદિભિઃ ॥

નાપિ સંશયવાદૈશ્ચ નગ્નક્ષપણકાદિભિઃ
ન ભૂતવાદિભિશ્ચૈવ નાપિ સ્યાલ્લોકિકૈરપિ ॥

ન ચાત્મચિન્તકૈર્વાપિ ન ચ તર્કપ્રવાદિભિઃ
ન ચ વૈશેષિકૈર્વા.અપિ ષટ્પદાર્થપરાયણૈઃ ॥

ન ચાપિ ન્યાયવાદૈશ્ચ હેતુદૃષ્ટાન્તવાદિભિઃ
નાપ્યેકજન્મવાદૈશ્ચ નચાપ્યેકત્વવાદિભિઃ ॥

ન ધૂર્તવાદૈર્લોકૈર્વા સુપરિજ્ઞાતમૈશ્વરમ્
ઇત્યેવંવાદિનાં તેષાં વાદાનાં તુ શતત્રયમ્ ॥

ત્રિષષ્ટિરધિકાશ્ચાન્યે વાદિનાં ભ્રાન્તચેતસામ્
અજ્ઞાનતિમિરાધાનામ્ ઉન્મીલનકૃદુત્તમમ્ ॥

સંસારપઙ્કમગ્નાનાં નૌરિવોત્તારણં પરમ્
મહામોહતમો ઽન્ધાનાં તમોનુદમિદં પરમ્ ॥

પરમેશમુખોદ્ભૂતં યન્મયા પ્રાપ્તમદ્ભુતમ્
જ્ઞાનામૃતમિદં દિવ્યં નનભુવનવિસ્તરમ્ ॥

શૃણુષ્વૈકમના દેવિ વિચિત્રાકારમદ્ભુતમ્
અનન્તો ભુવનવ્રાતસ્ ત્વ્ અવ્યુચ્છેદાદ્વ્યવસ્થિતઃ ॥

મધુકોશજાલકવત્ તથા ભૂરિચયાવૃતિઃ
મીનશંખકુલાયાભં દાષિમીબીજવત્સ્થિતમ્ ॥

કદમ્બકેસરનિભં પુરાણાં તુ સમૂહકમ્
મહાસેનાવાસકવદ્ વને તરુસમૂહવત્ ॥

નિરન્તરમનન્તાનિ ભુવનાનિ વરાનને
નાનાકારાણિ ચિત્રાણિ સર્વરત્નમયાનિ ચ ॥

પરિમણ્ડલાનિ દીર્ઘાણ્ય્ અર્ધચન્દ્રાકૃતીનિ ચ
પુરુષાકૃતીનિ ચાન્યાનિ નન્દ્યાવર્તાકૃતીનિ ચ ॥

પર્વતાકૃતિરૂપાણિ ગજયુથાકૃતીનિ ચ
શરાવાકૃતીનિ ચાન્યાનિ જ્વાલારૂપાકૃતીનિ ચ ॥

મહાવિમાનરૂપાણિ ત્રિશૂલાકૃતિમન્તિ ચ
મુરજાકૃતીનિ ચાન્યાનિ ત્ર્યશ્રાકૃતિપુરાણિ ચ ॥

મહાપુરુષરૂપાણિ શતશૃઙ્ગાકૃતીનિ ચ
સહસ્રશૃઙ્ગાવર્તાનિ તથાન્યાનિ વરાનને ॥

કોટિશૃઙ્ગાણિ ચાન્યાનિ અસંખ્યશિખરાણિ ચ
વૃત્તાનિ ચતુરશ્રાણિ ત્રિકોણાન્યપરાણિ ચ ॥

દિવ્યચિત્રપતાકાનિ દિવ્યઘણ્ટાધ્વજાનિ ચ
ભેરિનાદસ્વરાઢ્યાનિ દિવ્યગીતધ્વનીનિ ચ ॥

દિવ્યદુન્દુભિનાદાનિ મહાવેણુસ્વનાનિ ચ
નાનાવાદિત્રઘોષાણિ ભુવનાનિ ચ સર્વદા ॥

શુક્લાનિ સ્ફટિકાભાનિ પદ્મરાગાકૃતીનિ ચ
ચન્દ્રકાન્તસવર્ણાનિ મુક્તાદામનિભાનિ ચ ॥

લાક્ષારસસવર્ણાનિ કાનિચિદ્વરવર્ણિનિ
ઇન્દ્રગોપકવર્ણાનિ ઇન્દ્રનીલનિભાનિ ચ ॥

નીલોત્પલસવર્ણાનિ વિદ્યુત્પુઞ્જનિભાનિ ચ
બાલાદિત્યસવર્ણાનિ પદ્મગર્ભનિભાનિ ચ ॥

ચન્દ્રપ્રભાનિ ચાન્યાનિ ચન્દ્રકોટિનિભાનિ ચ
મધ્યાહ્નાર્કસવર્ણાનિ સૂર્યકોટિનિભાનિ ચ ॥

અશોકસ્તવકાભાનિ હરિતાલનિભાનિ ચ
શક્રચાપસવર્ણાનિ ગોક્ષીરધવલાનિ ચ ॥

સિન્દૂરકુઙ્કુમાભાનિ ગોરોચનનિભાનિ ચ
તપ્તહેમસવર્ણાનિ નિર્ધૂમાગ્નિનિભાનિ ચ ॥

શઙ્ખપાણ્ડુરવર્ણાનિ કાનિચિદ્ભુવનાનિ ચ
નાનાવર્ણાનિ ચાન્યાનિ નાનારૂપાકૃતીનિ ચ ॥

એતેષાં પરતો દેવિ વ્યાપકં પરમં પદમ્
અપ્રમેયમસંખ્યેયમ્ અગમ્યં સર્વવાદિનામ્ ॥

વિના પ્રસાદાદીશસ્ય જ્ઞાનમેતન્ન લભ્યતે
નચાપિ ભાવો ભવતિ દીક્ષામપ્રાપ્ય દેહિનામ્ ॥

યદા તુ કારણાચ્છક્તિર્ ભવેન્નિર્વાણકારિકા
શિવેચ્છયા પ્રપદ્યેત દીક્ષાં જ્ઞાનમયીં શુભામ્ ॥

મન્ત્રયોગાત્મિકા દિવ્યાં તતો મોક્ષં વ્રજેત્પશુઃ
નાન્યથા મોક્ષમાયાતિ અપિ જ્ઞાનશતૈરપિ ॥

યસ્ય પ્રકાશિતં સર્વં શિવેનાનન્તરૂપિણા
સ એવ મોક્ષં વ્રજતિ શિવઃ સર્વમહેશ્વરઃ ॥

તેનેદં જ્ઞાનમુખ્યં તુ પુરા પ્રોક્તં મયા તવ
સંસારાર્ણવમગ્નાનાં નૌરિવોત્તારણં પરમ્ ॥

મહામાયાઞ્જનાતીતં અજ્ઞાતં પશુગોચરે
અનન્તં પારમક્ષોભ્યં સુબોધં પરમેશ્વરમ્ ॥

પરમેશમુખોદ્ગીર્ણં યન્ મયા પ્રાપ્તમદ્ભુતમ્
વક્ષ્યે જ્ઞાનામૃતમિદં શૃણુષ્વૈકમનાઃ પ્રિયે ॥

ઊર્ધ્વં વૈ બ્રહ્મણો ઽણ્ડસ્ય પુરૈકાદશકં સ્થિતમ્
એકાદશાનાં રુદ્રાણાં યુગાન્તાગ્નિસમત્વિષામ્ ॥

અથોર્ધ્વે ભુવનં દેવ્યાઃ કથયામિ વરાનને
ઇન્દ્રનીલમયં દિવ્યં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્ ॥

તસ્મિન્ભગવતી દેવી ભદ્રકાલી વ્યવસ્થિતા
વસતીન્દીવરશ્યામા સ્નિગ્ધકઙ્કુષ્ટસપ્રભા ॥

સૂર્યમણ્ડલરૂપાભ્યાં કુણ્ડલાભ્યામલઙ્કૃતા
પૌર્ણમાસ્યાં યથા સન્ધ્યા ચન્દ્રર્કાભ્યાં વિરાજતે ॥

રાજતે ચ મહાહારઃ સ્તનાભ્યામન્તરે સ્થિતઃ
અસિતાઞ્જનશૈલાભ્યાં મધ્યે સ્રોતોવહા યથા ॥

ચતુર્ભિશ્ચ ધૃતં પીઠં સિંહૈરમિતવિક્રમૈઃ
સર્વવજ્રમયે દિવ્યે દિવ્યરત્નવિભૂષિતે ॥

આસને સુપ્રભે દેવી જાત્યઞ્જનસમપ્રભા
શુક્લે હિમવતઃ શૃઙ્ગે નીલમેઘ ઇવ સ્થિતા ॥

સર્વરત્નમયી દિવ્યા રશનાસ્યા વિરાજતે
પીતમાલ્યાંશુકવતી શર્વરીવારુણોદયે ॥

તૃતીયં નયનં તસ્યા લલાટસ્થં વિરાજતે
ઉદયસ્થ ઇવાદિત્યો રશ્મિજાલવિભૂષિતઃ ॥

ઉચ્છ્રિતેનાતપત્રેણ સા શ્વેતેન વિરાજતે
કૃષ્ણમેઘોપરિસ્થેન ચન્દ્રેણેવ વિભાવરી ॥

કોટિકોટિસહસ્રેણ સ્ત્રીણાં તુ પરિવારિતા
આવૃતા ચન્દ્રલેખેવ નક્ષત્રૈસ્તુ નભસ્તલે ॥

કુમુદોત્પલવર્ણાશ્ચ હેમશ્યામાશ્ચ યોષિતઃ
પ્રિયઙ્ગુકલિકાશ્યામાશ્ ચન્દ્રગૌર્યઃ સયૌવનાઃ ॥

પદ્માવદાતરૂપિણ્યઃ પીનશ્રોણિપયોધરાઃ
હાવભાવવિધિજ્ઞાસ્તુ નૃત્તગીતવિશારદાઃ ॥

વીણાવેણુમૃદઙ્ગાદ્યૈર્ વંશવાદિત્રનિઃસ્વનૈઃ
ઉપાસીનાસ્તુ તાં દેવીં રમન્તે તત્ર યોષિતઃ ॥

એવં વિદ્ધિ જયં નામ ભુવનં તુ વરાનને
યા દુર્ગેતિ સ્મૃતા લોકે બ્રહ્માણ્ડોદરવર્તિની ॥

વિષ્ણુના તપસા પૂર્વમ્ આરાધ્ય પરમેશ્વરમ્
અવતારિતા વધાર્તાય મહિષસ્ય મહાત્મનઃ ॥

યેન ચૈકેન શૃઙ્ગેણ ભગવાન્ હિમવાન્ ગિરિઃ
શુષ્કપર્ણમિવ ક્ષિપ્તઃ ભગવત્યા વિનાશિતઃ ॥

સા તં વિનાશાયેદ્દેવી તમઃ સૂર્ય ઇવોત્થિતઃ
સા દેવી સર્વદેવીનાં નામરૂપૈશ્ચ તિષ્ઠતિ ॥

યોગમાયાપ્રતિચ્છન્ના કુમારી લોકભાવિની
અચિન્ત્યા ચાપ્રમેયા ચ અન્યત્ર પરિપઠ્યતે ॥

વિષ્ણુના સહિતા દેવી કલ્પે કલ્પે પુનઃ પુનઃ
ભગિનીત્વેન ચાયાતિ નામરૂપવિપર્યયૈઃ ॥

મન્વન્તરે મન્વન્તરે તથા ચૈવ યુગે યુગે
રક્ષણાર્થં હિ લોકાનાં માતેવ હિતકારિણી ॥

ઇત્યાખ્યાતં તુ ભુવનં જયં નામ વરાનને
તદ્ભક્તાસ્તત્ર ગચ્છન્તિ તસ્યા મણ્ડલદીક્ષિતાઃ ॥

નચૈતત્તપસા પ્રાપ્યં નયજ્ઞૈર્ભૂરિદક્ષિણૈઃ
ન દાનૈર્વિવિધૈશ્ચાપિ શક્યં પ્રાપ્તું વરાનને ॥

પ્રસાદાદ્દેવદેવસ્ય શશાઙ્કાઙ્કિતમૌલિનઃ
દીક્ષાં પ્રાપ્ય પ્રાપ્નુવન્તિ મણ્ડલં ચક્રવર્તિનામ્ ॥

નિર્બીજદીક્ષયા મોક્ષં દદાતિ ખલુ દેહિનામ્
સા મુક્તિદીક્ષા પરમા વિધિવત્પરિકીર્તિતા ॥

વિદ્યેશાવરણે દીક્ષા યવતી ક્રિયતે નૃણામ્
તાવતીં ગતિમાપ્નોતિ ભુવને ઽત્ર વરાનને ॥

ભુવનાનિ તદીશાંશ્ચ સંસ્થાનાનિ યથાક્રમમ્
કથયિષ્યામિ તે સર્વં શૃણુષ્વૈકમનાઃ પ્રિયે ॥

ભદ્રકાલ્યાં પરો દેવો રુદ્રક્રોધસમુદ્ભવઃ
કોટિમાત્રેણ દેવેશિ યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભઃ ॥

યુગાન્તામ્બુદવૃન્દોત્થ ગર્જિતધ્વનિનિઃસ્વનઃ
શતબાહુર્મહાતેજા દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥

શિરસીન્દુધરઃ શ્યામો નીલાઞ્જનસમદ્યુતિઃ
શિખિકણ્ઠનિભઃ કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદાપાણ્ડુલોહિતઃ ॥

ચાષજીમૂતવર્ણશ્ચ અતસીપુષ્પસંનિભઃ
ઇન્દ્રનીલનિભઃ કિઞ્ચિત્ કિઞ્ચિદ્ભૃઙ્ગનિભાકૃતિઃ ॥

જાત્યઞ્જનનિભાકારો રુદ્રૈકાદશિકાન્વિતઃ
યુતં કોટિસહસ્રેણ રુદ્રાણાં ચ મહાત્મનામ્ ॥

ભુવનં તસ્ય દેવસ્ય વિજયં નામ વિશ્રુતમ્
ઇન્દ્રનીલનિભં દિવ્યં સર્વવજ્રનિભં મહત્ ॥

દશકોટિસહસ્રાણિ રુદ્રાણાં વરવર્ણિનિ
અન્તર્ભુવનસંઘાતૈર્ અન્યૈશ્ચ પરિવારિતમ્ ॥

નીલોત્પલદલશ્યામૈઃ શિખિકણ્ઠનિભૈસ્તથા
રુદ્રૈર્દિવ્યૈર્મહાવીર્યૈઃ સમન્તાત્પરિવારિતમ્ ॥

સ્તુતિભિર્મઙ્ગલૈર્ગીતૈર્ નૃત્તાવાદિત્રવાદિતૈઃ
પણવૈર્વેણુવીણાભિર્ ભેરીઝલ્લરિ ગોમુખૈઃ ॥

પટહૈઃ કાહલૈશ્ચૈવ શઙ્ખદુન્દુભિપીલુકૈઃ
મૃદ્દલૈસ્તટ્ટરીભિશ્ચ તાલકૈર્મુરજૈસ્તથા ॥

મૌન્દકાહલટઙ્કૈશ્ચ તમિલદ્રઘટાદિભિઃ
વાદિત્રૈર્વલ્ગિતૈસ્તાલૈ રોટનૈર્મુખમૃદ્દલૈઃ ॥

ભૂતૈર્ભૂતગણૈ રુદ્રૈર્ જલ્પિતૈઃ પઠિતૈસ્તથા
ધ્યાયાદ્ભિશ્ચ જપદ્ભિશ્ચ ધાવદ્ભિશ્ચેષ્ટિતૈસ્તથા ॥

મયૂરકોકિલારાવાન્ મુઞ્ચદ્ભિશ્ચ તથાપરૈઃ
નાનારુતવિલાસૈશ્ચ વિકુર્વદ્ભિર્મહાત્મભિઃ ॥

આવૃતસ્તૈર્મહાતેજા મયૂખૈરિવ ભાસ્કરઃ
ગજવક્ત્રૈઃ સિંહવક્ત્રૈર્ અશ્વવક્ત્રૈઃ શુભાનનૈઃ ॥

ગોકર્ણૈર્ગોમુખૈશ્ચાન્યૈર્ દ્વીપિઋક્ષમુખૈસ્તથા
વ્યાઘ્રવાનરવકૈશ્ ચ ભગવાન્પર્યુપાસ્યતે ॥

વીરભદ્રો મહાતેજા યુગાન્તાગ્નિસમપ્રભઃ
આસનં તસ્ય દેવસ્ય સર્વવજ્રમયં મહત્ ॥

દશયોજનવિસ્તીર્ણં ચતુરસ્રાનલપ્રભમ્
રાજતે ઽત્રાષ્ટભિઃ સિંહૈર્ વૃતં ભીમપરાક્રમૈઃ ॥

અત્ર તે પુણ્યકર્માણઃ યે સ્મરન્તિ મહેશ્વરમ્
જલે મરુત્સ્વથાગ્નૌ વા શિરશ્છેદેન વા મૃતાઃ ॥

તે યાન્તિ ચૈશ્વરં બોધં વીરભદ્રં મહાદ્યુતિમ્
ભુવનસ્યાસ્ય દેવેશિ હ્ય્ ઉપર્યાવરણં મહત્ ॥

અમ્મયં તુ ઘનં ચાપિ શક્રચાપમિવ સ્થિતમ્
વિતાનમિવ તદ્ભદ્રમ્ અન્તરે સમવસ્થિતમ્ ॥

તત્ર ચાસ્તે મહાત્માસાવ્ અઙ્ગુષ્ઠાગ્રપ્રમાણકઃ
તત્ર યોજનકોટિર્વૈ વિષ્કમ્ભાદૂર્ધ્વમુચ્યતે ॥

તિર્યક્ત્રિગુણવિસ્તારમ્ આપ્યમાવરણં પ્રિયે
આવૃતં તેન તત્સર્વં મહામ્ભોધિવિસારિણા ॥

રુદ્રાણ્ડ ઇતિ વિખ્યાતં રુદ્રાલોક ઇતિ પ્રિયે
વીરભદ્રનિકેતશ્ચ ભદ્રકાલ્યાલયસ્તથા ॥

ત્રયોદશભિરન્યૈશ્ચ ભુવાનૈરુપશોભિતમ્
નાનારુદ્રગણૈર્દિવ્યૈર્ નિરન્તરમલંકૃતમ્ ॥

અણ્ડં વૈ વીરભદ્રસ્ય બ્રહ્માણ્ડસદૃશં પ્રિયે
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ધરિત્ર્યા ભુવનં મહત્ ॥

ધાત્રી યસ્મિન્ભગવતી ધરાલોકે સનાતની
હૈરણ્યમતુલં પ્રાપ્તા આધારં યત્ર સંસ્થિતા ॥

ચક્રવર્તિવિમાનૈશ્ચ બહુભિઃ પરિવારિતમ્
આવૃતં ભૂતસંઘાતૈર્ આચાર્યૈસ્તત્પરાયણૈઃ ॥

દિવ્યગીતનિનાદાઢ્યૈર્ વાદિત્રશતનિઃસ્વનૈઃ
અન્તર્ભુવનસંઘાતૈ રુદ્રાણાં પરિવારિતમ્ ॥

ભુવનસ્યાસ્ય મધ્યે તુ ઉદયાદિત્યસંનિભઃ
રક્તોત્પલનિભો દિવ્ય અશોકસ્તબકચ્છવિઃ ॥

પદ્મરાગમયો દિવ્યઃ પ્રાસાદો બહુભૂમિકઃ
તસ્ય મધ્યે ભગવતી ધરિત્રી લોકધારિણી ॥

માલયા રક્તપુષ્પસ્ય લમ્બયા નિત્યભૂષિતા
ચન્દ્રાર્કમણ્ડલાકાર કપોલતલભૂષિતા ॥

પીતહેમાંશુકવતી મહાહારવિભૂષિતા
શતયોજનવિસ્તીર્ણે કૂર્મપૃષ્ઠે વ્યવસ્થિતા ॥

ચતુર્વક્ત્રા ચાષ્ટભુજા દિવ્યાભરણભૂષિતા
રૂપયૌવનસંપન્ના નૃત્તગીતવિશારદાઃ ॥

પરિવાર્યોપાસતે તાં દિવ્યા વૈ માનસાઃ સ્ત્રિયઃ
ત્રિંશત્કોટ્યસ્તુ તાસાં વૈ દિવ્યાભરણભૂષિતાઃ ॥

ઉત્પાદિતાસ્તુ શર્વેણ તદર્થં હિતમિચ્છતા
તપ્તજામ્બૂનદનિભા દિવ્યાભરણશોભિતાઃ ॥

ઉચ્છ્રિતેનાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન શોભિતાઃ
પુરઃસ્થિતો મહાતેજા યો ઽસૌ મેરુર્મહાગિરિઃ ॥

ઉપાસીનસ્તુ તાં દેવીં તત્રાસ્તે સ નગાધિપઃ
નીલોત્પલદલશ્યામો નીલજીમૂતસંનિભઃ ॥

નીલો નામ મહાશૈલઃ પીતવાસા મહાદ્યુતિઃ
અતિકાન્તેન રૂપેણ કૈટભારિરિવાપરઃ ॥

ઉપાસ્યમાનો દિવ્યાભિર્ નગરીભિર્નગાધિપઃ
તસ્યોત્તરે ચન્દ્રનિભો નાનાલંકારભૂષિતઃ ॥

શ્વેતાતપત્રી તેજસ્વી શ્વેતો નામ મહાગિરિઃ
તસ્યોત્તરેણ સૂર્યાભો મુકુટાદિવિભૂષિતઃ ॥

પીતામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ શૃઙ્ગવાનિતિ વિશ્રુતઃ
અતિકાન્તેન રૂપેણ કુસુમાસ્ત્ર ઇવાપરઃ ॥

દક્ષિણેનાપિ વક્ષ્યામિ શૃણુષ્વાવહિતા પ્રિયે
ચન્દ્રાવદાતદીપ્તૌજા દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥

શુક્લામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ નિષધો નામ વિશ્રુતઃ
તપ્તહેમપ્રતીકાશો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥

અતિશુભ્રેણ દેહેન પિતામહ ઇવાપરઃ
પીતામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ પીતમાલ્યાનુલેપનઃ ॥

હેમકૂટો મહાતેજાસ્ તેજસામિવ સઙ્ગ્રહઃ
રાજતે ભગવાન્ શૈલઃ સન્ધ્યાવૃત ઇવાંશુમાન્ ॥

પાણ્ડુરાભ્રપ્રતીકાશઃ શઙ્ખગોક્ષીરસંનિભઃ
શુક્લામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ દિવ્યકુણ્ડલભૂષિતઃ ॥

આતપત્રેણ મહતા ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ
હિમવાનિતિ વિખ્યાતો દ્વિતીય ઇવ ભાસ્કરઃ ॥

ઇન્દ્રગોપકસંકાશઃ પશ્ચિમે ગન્ધમાદનઃ
રક્તામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ અસ્તાદ્રિસ્થ ઇવાંશુમાન્ ॥

શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશઃ શુક્લામ્બરધરઃ શુભઃ
કિરીટી કુણ્ડલી શ્રીમાન્ માલ્યવાન્નામ પર્વતઃ ॥

ઇત્યેવમાદિભિશ્ચાન્યૈઃ પર્વતૈઃ પરિવારિતા
લોકાલોકાવસાનૈશ્ચ તથાન્યૈઃ કુલપર્વતૈઃ ॥

દિવ્યરૂપધરા દેવી તનુર્વૈ પારમેશ્વરી
ધારણાં ગન્ધતન્માત્રે પ્રાણાંસ્ત્યક્ત્વા તુ યોગિનઃ ॥

તે યાન્તિ તાદૃશીં મૂર્તિં ધરિત્ર્યાઃ પરમાં તનુમ્
અતઃ પરતરં દેવિ સામુદ્રં ભુવનં મહત્ ॥

સર્વવજ્રમયં દિવ્યં નાનાશ્ચર્યશતાન્વિતમ્
નીલોત્પલસમચ્છાયં સર્વતઃ પરિમણ્ડલમ્ ॥

મધ્યે તુ ભુવનસ્યાસ્ય મણ્ડલં ચન્દ્રસંનિભમ્
શતયોજનસાહસ્રં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્ ॥

તસ્ય મધ્યે તુ પુરુષો રુક્મવર્ણો મહાદ્યુતિઃ
કિરીટી કુણ્ડલી સ્રગ્વી દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥

અપાં નિધેર્ભગવતો વરુણસ્ય પરા તનુઃ
તં તુ દેવં મહાત્માનં પરિવાર્ય સમન્તતઃ ॥

રૂપયૌવનસંપન્નાઃ સતતં પર્યુપાસતે
શુક્લામ્બરધરા દેવી શુક્લગન્ધાનુલેપના ॥

શુક્લયજ્ઞોપવીતા ચ શુક્લહારોપશોભિતા
શુક્લૈનૈવાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન મૂર્ધનિ ॥

ગઙ્ગા હ્યુત્તરતસ્તસ્ય સ્થિતા વૈ પરમા તનુઃ
નીલામ્બરધરા દેવી નીલગન્ધાનુલેપના ॥

નીલસ્રગ્દામકણ્ઠા ચ યમુના તસ્ય દક્ષિણે
એવમાદ્યા મહાનદ્યઃ પરિવાર્ય મહાદ્યુતિમ્ ॥

સમુદ્રાષ્ટકં ચ દેવેશિ સ્વનદીભિઃ સમાવૃતમ્
ઉપાસતે સદા ભક્ત્યા વારુણીં પરમાં તનુમ્ ॥

નાનાસરાંસિ તીર્થાનિ તદ્ભક્તાશ્ચાપિ સંસ્થિતાઃ
રસતન્માત્ર અત્રૈવ કૃત્વા સમ્યક્તુ ધારણામ્ ॥

અપાં યોનિં પરાં પ્રાપ્તાઃ વારુણી સા પરા તનુઃ
અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ ભુવનં વરવર્ણિનિ ॥

શ્રીનિકેત ઇતિ ખ્યાતં પદ્મગર્ભ ઇતિ શ્રુતમ્
વિમાનશતસંઘાતૈર્ નિરન્તરમવસ્થિતૈઃ ॥

શોભિતં ભુવનેશૈશ્ચ રુદ્રૈ રુદ્રગણૈસ્તથા
સરોભિર્માનસૈર્દિવ્યૈર્ દીર્ઘિકાભિશ્ચ શોભિતમ્ ॥

રથચક્રપ્રમાણૈશ્ચ મણિકાઞ્ચનમણ્ડિતૈઃ
વૈદૂર્યનાલૈઃ કમલૈર્ દિવ્યગન્ધસુગન્ધિભિઃ ॥

મૃદુભિઃ કાન્તિમદ્ભિશ્ચ ચન્દ્રમણ્ડલસંનિભૈઃ
સંશોભિતં વિચિત્રૈસ્તૈર્ વિકચૈર્વજ્રકેસરૈઃ ॥

ઉદ્યાનૈર્વિવિધૈશ્ચાપિ નાનાવિહગકૂજિતૈઃ
નાનાકામપ્રદૈર્વૃક્ષૈઃ સમન્તાત્સમલઙ્કૃતમ્ ॥

નાનામણિમયૈર્દિવ્યૈઃ ક્રીડાશૈલૈશ્ચ માનસૈઃ
માનસીભિશ્ચ નારીભિર્ દિવ્યયૌવનકાન્તિભિઃ ॥

હાવભાવવિલાસાઢ્ય દિવ્યસ્ત્રીભિરલંકૃતમ્
વિચિત્રૈર્મણિપદ્મૈશ્ચ સિતપત્રૈશ્ચ સુવ્રતે ॥

વિભૂષિતં ગજેન્દ્રસ્થૈઃ સ્તુતિમઙ્ગલવાદિભિઃ
ગાયદ્ભિશ્ચાથ નૃત્યદ્ભિર્ દિવ્યસ્ત્રૈણૈઃ સમાકુલમ્ ॥

તસ્મિંસ્તુ ભુવને દિવ્યે પદ્મગર્ભસમપ્રભે
શરદિન્દુનિભં દિવ્યં મણ્ડલં રશ્મિસંકુલમ્ ॥

તસ્ય મધ્યે ભગવતી શ્રી સ્વયં લોકભાવિની
ચન્દ્રકોટિસહસ્રાણાં યા કાન્તિમતિવર્તતે ॥

એકત્ર યુગપત્તેજસ્ તેજસાં તુ વિરાજતે
નિર્વાણમિવ યા શાન્તા સર્વાનન્દમનોહરા ॥

રૂપિણી પરમા દેવી મૂર્તિરવ્યભિચારિણી
શતયોજનવિસ્તીર્ણે ઉદિતાદિત્યસપ્રભે ॥

ચન્દ્રકાન્તમયે પદ્મે વજ્રકેસરકર્ણિકે
કોટિપત્રે મહાદિવ્યે ગન્ધપુષ્પગુણાન્વિતે ॥

પદ્માસને ભગવતી પદ્મગર્ભસમપ્રભા
ઉપવિષ્ટાત્ર સા નિત્યં વિભૂત્યા પરયા યુતા ॥

મહારત્નૈશ્ચ સ્રગ્ધામ પ્રલમ્બમુરસા શુભમ્
વહન્તી સા તુ શુશુભે જ્યોત્સ્નેવ ત્રિપથાપથમ્ ॥

સ્ફુરન્મયૂખચલને કપોલતલમણ્ડલે
સૂર્યમણ્ડલસંકાશે ધારયન્તી ચ કુણ્ડલે ॥

સ્ફુરન્મયૂખસંઘાતાં રશનાં સા તુ બિભ્રતી
હેમાભા પીતવસના મહાહારવિભૂષિતા ॥

ચન્દ્રાબ્ભેનાતપત્રેણ ધ્રિયમાણેન રાજિતા
ઉપગીતા ચ ગન્ધર્વૈર્ માનસૈ રુદ્રસમ્ભવૈઃ ॥

પરિવારિતા ભગવતી સા તનુઃ પારમેશ્વરી
યા પ્રાપ્તા તપસારાધ્ય વિષ્ણુના પ્રભવિષ્ણુના ॥

દત્તા પ્રીતેન રુદ્રેણ વિષ્ણોરુરસિ વાહિની
અર્ધેન સા ભગવતી વિષ્ણોરઙ્ગે પ્રતિષ્ઠાતા ॥

પાદેનેન્દ્રસ્ય દેવસ્ય પાદાર્ધેન દિવિ સ્થિતા
તદર્ધેન પુનર્દેવિ પાર્થિવેષુ વ્યવસ્થિતા ॥

તદર્ધેન મનુષ્યેષુ યા સ્થિતા વ્યાપ્ય મૂર્તિભિઃ
સ્વરૂપા કામરૂપા ચ દ્વિધા સા પરિકીર્તિતા ॥

અચલા સા તનુઃ સૂક્ષ્મા અક્ષોભ્યા તત્ર તિષ્ઠતિ
રુદ્રક્રીડાવતારેષુ પ્રયાગાદિષુ સુવ્રતે ॥

શ્રીગિરૌ ચ વિશેષેણ મૃતસ્તદ્ભુવનં વ્રજેત્
સત્સ્વન્યેષ્વપિ ભાગેષુ ત્વ્ ઇયં સા ગદિતા ગતિઃ ॥

પ્રાપ્ય તામીદૃશીં દેવીમ્ ઐશ્વર્યમણિમાદિકમ્
ભૂત્વા તુ સાષ્ટધા દિવ્યા દેવેષ્વપિ ચ તિષ્ઠતિ ॥

સિદ્ધેષ્વપિ ચ સા દેવી ઉત્તમા સિદ્ધિરુચ્યતે
યદર્થં તારકાદ્યૈશ્ચ સંગ્રામસ્ત્રિદશેશ્વરૈઃ ॥

કૃતો ઘોરસ્ત્વસંખ્યેયઃ તાં શ્રિયં પ્રાપ્તુમિચ્છુભિઃ
અસઙ્ખ્યેયાશ્ચ સંગ્રામાઃ કૃતા વૈ ચક્રવર્તિભિઃ ॥

સા બન્ધ એવમુક્તાનામ્ અબુધાનાં પરા સ્મૃતા
શ્રીપુરં તુ સમાખ્યાતં યથાવચ્ચ વરાનને ॥

અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ભુવનં ચ નિબોધ મે
સારસ્વતમિતિ ખ્યાતં ગાન્ધર્વમિતિ ચ સ્મૃતમ્ ॥

પદ્મગર્ભપુરં ચાપિ કોટિમાત્રેણ સુવ્રતે
યોજનાનાં સમાખ્યાતં પ્રમાણેન સમન્તતઃ ॥

સાર્વરત્નમયં દિવ્યં સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતમ્
વિમાનૈર્વિવિધાકારૈર્ નાનારત્નમયૈઃ શુભૈઃ ॥

ગાન્ધર્વૈર્માનસૈશ્ચાપિ ગાયદ્ભિશ્ચાપ્યનેકધા
નૃત્યદ્ભિશ્ચ તથાન્યૈશ્ચ ગણૈઃ પાર્શ્વગતૈસ્તથા ॥

સ્ત્રીભિઃ સુરૂપિણીભિશ્ચ ગન્ધર્વૈશ્ચ સમાકુલમ્
તસ્ય મધ્યે તુ દેવેશિ શરચ્ચન્દ્રનિભં શુભમ્ ॥

રશ્મિમાલાકુલં દિવ્યં મણ્ડલં પરિમણ્ડલમ્
તસ્ય મધ્યે ભગવતી સ્થિતા સાક્ષાત્સરસ્વતી ॥

શરચ્ચન્દ્રસહસ્રસ્ય યા કાન્તિમતિવર્તતે
પીતામ્બરધરા દેવી પદ્મપત્રાયતેક્ષણા ॥

નીલોત્પલદલશ્યામા દિવ્યાભરણભૂષિતા
હેમપટ્ટપરીધાના દિવ્યકુણ્ડલધારિણી ॥

ઉરસા તુ મહાહારમ્ ઉદ્વહન્તી શશિપ્રભમ્
સ્ફુરન્મયૂખસંઘાત કુણ્ડલદ્વયમણ્ડિતા ॥

ગ્રામત્રયવલીમધ્યા સપ્તસ્વરતનુઃ શુભા
તાનમૂર્ધારુહા દેવી મૂર્ચ્છનાઙ્ગરુહોદ્વહા ॥

પદાસના તાલપાદા ગીતવર્ણપ્રભાવતી
અઙ્ગુલ્યઃ સન્ધયશ્ચૈવ લક્ષણાનિ વરાનને ॥

આસને પરમે દિવ્યે વૃતા ભૂતગણેશ્વરૈઃ
સ્થિતા સ્થિતિરિવાભાતિ સર્વસ્ય જગતઃ શુભા ॥

માનસીભિશ્ચ નારીભિર્ ગન્ધર્વૈર્માનસૈર્વૃતા
હાહા હૂહૂશ્ચિત્રરથસ્ તુમ્બુરુર્નારદસ્તથા ॥

વિશ્વાવસુર્વિશ્વરથઃ દિવ્યગીતવિચક્ષણાઃ
સંયોજ્ય મનસાત્માનં ત્યક્ત્વા કર્મફલસ્પૃહામ્ ॥

તે વૈ સારસ્વતં સ્થાનં પ્રાપ્તા વૈ સુરપૂજિતે
યે ચ વાગ્ધારણાં ધ્યાત્વા પ્રાણાન્મુઞ્ચન્તિ દેહિનઃ ॥

તે વૈ સારસ્વતં લોકં પ્રાપ્નુવન્તિ નરોત્તમાઃ
એષા સરસ્વતી દેવી મૂર્તિર્વૈ પારમેશ્વરી ॥

યા સ્થિતાપરભાવેન બ્રહ્માણ્ડોદરવર્તિનામ્
બ્રહ્મલોકે ચ સા દેવી પાદેનૈકેન તિષ્ઠતિ ॥

શાક્રે ચાપિ તદર્ધેન ગન્ધર્વેષુ તદર્ધતઃ
સિદ્ધેષુ ચ તદર્ધેન કિન્નરેષુ તદર્ધતઃ ॥

તદર્ધેન ચ નાગેષુ યક્ષેષ્વર્ધેન વૈ પુનઃ
પિશાચેષુ તદર્ધેન સા વૈ તિષ્ઠતિ ભાગશઃ ॥

પિશાચેભ્યઃ સહસ્રાંશાન્ માનુષેષુ ચ તિષ્ઠતિ
તૈસ્તુ તપ્ત્વા તપો ઘોરમ્ આરાધ્ય ચ પિનાકિનમ્ ॥

અવતારિતા તુ સા દેવી રૂપિણી સ્વરભૂષિતા
સ્વરાંસ્તુ સ્મરતસ્તસ્ય કલ્પાદૌ બ્રહ્મણઃ પુરા ॥

સ્વરેભ્યસ્તુ વિનિષ્ક્રાન્તા તેન સા તુ સરસ્વતી
સા સ્થિતા સર્વશાસ્ત્રેષુ કવીનાં કાવ્યમાસ્થિતા ॥

યા વાલ્મીકૌ સ્થિતા દેવી વ્યાસે ચૈવ નિરન્તરમ્
ઋષીણાં ચૈવ સર્વેષાં મેધાબુધિવિવર્ધિની ॥

સર્વજ્ઞાનધરી સા તુ સર્વજ્ઞા દેવપૂજિતા
મેરોર્વાયવ્યદિગ્ભાગે પુરં તસ્યાઃ પ્રકીર્તિતમ્ ॥

ઇદં તુ પરમં દેવ્યા મયા તે પરિકીર્તિતમ્
સારસ્વતં તુ ભુવનં કીર્તિતં પરમા તનુઃ ॥

અત્રૈવ ત્વાપ્યતત્ત્વે ત્વં શૃણુ વૈ ભુવનોત્તમમ્
અમરેશં પ્રભાસં ચ પુષ્કરં નૈમિષં તથા ॥

આષાઢિં ડિણ્ડિમુણ્ડિં ચ ભારભૂતિં ચ લાકુલમ્
ગુહ્યાષ્ટકમિતિ ખ્યાતં જલાવરણગં પ્રિયે ॥

તેજસ્તત્ત્વમતશ્ચોર્ધ્વં કથયામિ સમાસતઃ
અગ્નેસ્તુ ભુવનં તત્ર કથયામિ વરાનને ॥

અશોકસ્તવકાનાં ચ સર્વતો દીપ્તિમુદ્વહત્
ઉત્ફુલ્લકિંશુકચ્છાયં જપાકુસુમસંનિભમ્ ॥

ભુવનસ્યાસ્ય મધ્યે તુ ઉદિતાર્કસમપ્રભમ્
પરિમણ્ડલમાગ્નેયં તેજોમણ્ડલમુચ્યતે ॥

તસ્ય મધ્યે તુ ભગવાઞ્ શિવાગ્નિઃ કારણં પરમ્
યો ઽવતીર્યાણ્ડમધ્યે તુ સ્થિતો નિત્યં ત્રિધા ત્રિધા ॥

વક્ત્રે તુ દક્ષિણે તસ્ય રુદ્રસ્ય પરમાત્મનઃ
સ્થિતો જિહ્વાસ્વરૂપેણ સ્વયંભૂર્નીલલોહિતઃ ॥

સ એવ તુ મહાદેવિ કાલાગ્નિઃ પરમેશ્વરઃ
તસ્ય રૂપં પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વાવહિતા પ્રિયે ॥

રક્તપદ્મદલચ્છાયઃ પદ્મરાગસમદ્યુતિઃ
રક્તામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ રક્તમાલ્યાનુલેપનઃ ॥

અર્કભાભ્યાં કુણ્ડલાભ્યામ્ અલંકૃતશુભાનનઃ
મહાહારેણ દીપ્તેન ઉરઃસ્થેન વિરાજતે ॥

કિરીટી કુણ્ડલી દીપ્તો દેવાનામાસ્યમુચ્યતે
સર્વવજ્રમયે પીઠે ઉપવિષ્ટઃ સ્વયં પ્રભુઃ ॥

દાવાગ્નિરિવ શૈલાગ્રે વેણુઘર્ષાત્સમુત્થિતઃ
દશકોટિસહસ્રાણિ આગ્નેયાસ્તુ ગણેશ્વરાઃ ॥

દક્ષિણાસ્યાદ્વિનિષ્ક્રાન્તાઃ શ્વસતો ઽસ્ય સ્વયમ્ભુવઃ
હિતાય સર્વલોકાનાં રુદ્રા વૈ સૂર્યવર્ચસઃ ॥

તેન તે ઽગ્નિં મહાત્માનો નિત્યશઃ પર્યુપાસતે
નાર્યશ્ચ વિવિધા દિવ્યા દિવ્યગીતવિચક્ષણાઃ ॥

ગણા રુદ્રા ભૂતગણાઃ કિઙ્કરાશ્ચ સહસ્રસઃ
સ વૈ શિવાગ્નિઃ પઠિતઃ સર્વહોમેશ્વરઃ પરઃ ॥

અગ્નિકાર્યવિધાનેષુ હૂયતે તદ્વિદૈઃ સદા
તમગ્નિમૈશ્વરં યાન્તિ કૃત્વાગ્નેયીં તુ ધારણામ્ ॥

સ એકધા સ બહુધા વ્યાપ્ય સર્વં વ્યવસ્થિતઃ
સ તેજસ્તેજસાં યોનિઃ તસ્માજ્જજ્ઞે દિવાકરઃ ॥

બહુધા વ્યજ્યતે ચાસૌ કલ્પમન્વન્તરાદિષુ
ભિન્નશ્ચ જન્મભેદૈશ્ચ પઞ્ચાશદ્ભિશ્ચ ભૂતલે ॥

તદેવં કીર્તિતં સમ્યગ્ આગ્નેયં ભુવનં મહત્
ભુવનાધિપાંશ્ચ ભુવને કથયામિ ત્વતઃ પરમ્ ॥

હરિશ્ચન્દ્રં ચ શ્રીશૈલં જલ્પમામ્રાતકેશ્વરમ્
મહાકાલં મધ્યમં ચ કેદારં ભૈરવં તથા ॥

અતિગુહ્યં સમાખ્યાતં પૂર્વેશાન્તમનુક્રમાત્
અથોર્ધ્વે વાય્વાવરણં તત્રસ્થો વાયુરવ્યયઃ ॥

પ્રાણસ્ય ભુવનં તત્ર વાયોસ્તુ વરવર્ણિનિ
શઙ્ખગોક્ષિરધવલં શરત્કુન્દેન્દુસપ્રભમ્ ॥

તસ્મિંસ્તુ ભુવને દિવ્યે દિવ્યાશ્ચર્યશતૈર્યુતે
મધ્યે તુ મણ્ડલં દિવ્યં શરચ્ચન્દ્રસમપ્રભમ્ ॥

રશ્મિમાલાકુલં દિવ્યં દ્યોતયદ્વૈ દિશોદશ
તસ્ય મધ્યે તુ દેવેશિ વાયોસ્તુ પરમા તનુઃ ॥

કિરીટી કુણ્ડલી દીપ્તો હારકેયૂરભૂષિતઃ
નાનાભરણચિત્રાઙ્ગશ્ ચિત્રમાલ્યાનુલેપનઃ ॥

ચિત્રામ્બરધરઃ શ્રીમાન્ મહાહારવિભૂષિતઃ
મારુતા નામ વૈ દેવાઃ શતકોટ્યો મહાબલાઃ ॥

ઉપાસતે મહાત્માનં વાયુમૂર્તિં મહાદ્યુતિમ્
યો વ્યાપયેચ્છરીરાણિ એકધા પઞ્ચધા વિભુઃ ॥

સપ્તધા સપ્તધા ચૈવ તિર્યગ્ગો દ્વિગુણો વિભુઃ
સ્વમણ્ડલસ્ય સા દિવ્યૈર્ વિભાત્યેકા પરા તનુઃ ॥

તમેતમેકં દશધા પ્રાણાત્માનં તુ યોગિનઃ
ધ્યાત્વા ત્યક્ત્વા તુ વૈ પ્રાણાન્ કૃત્વા તસ્મિન્સ્તુ ધારણામ્ ॥

તં વિશન્તિ મહાત્માનો વાયુભૂતાઃ ખમૂર્તયઃ
ઇતિ પ્રાણસ્ય ભુવનમ્ આખ્યાતં તવ સુવ્રતે ॥

ભુવનેશાંસ્તત્ર રુદ્રાન્ કથયામ્યનુપૂર્વશઃ
ગયાં ચૈવ કુરુક્ષેત્રં નાકલં કનખલં તથા ॥

વિમલં ચાટ્ટહાસં ચ માહેન્દ્ર ભીમમષ્ટમમ્
ગુહ્યાદ્ગુહ્યતરં હ્ય્ એતદ્ વેદિતવ્યં પ્રયત્નતઃ ॥

આકાશે તુ યથાકાશં શુદ્ધસ્ફટિકનિર્મલમ્
સૂક્ષ્મરૂપો ઽવ્યયો નિત્યો મધ્યદેશે વ્યવસ્થિતઃ ॥

આકાશધારણાયુક્તો યોગી યુજ્યતે તત્પદે
અત્રાકાશે પ્રવક્ષ્યામિ યે રુદ્રાઃ સંવ્યવસ્થિતાઃ ॥

વસ્ત્રાપદં રુદ્રકોટિમ્ અવિમુક્તં મહાલયમ્
ગોકીર્ણં ભદ્રકર્ણં ચ સ્વર્ણાક્ષં સ્થાણુમષ્ટમમ્ ॥

પવિત્રાષ્ટકમેતદ્ધિ સમાસેન પ્રકીર્તિતમ્
અસ્ય બાહ્યે અહંકારઃ તત્ર રુદ્રાન્નિબોધ મે ॥

છગલાણ્ડં દુરણ્ડં ચ માકોટં મણ્ડલેશ્વરમ્
કાલઞ્જરં શઙ્કુકર્ણં સ્થૂલેશ્વરસ્થલેશ્વરૌ ॥

સ્થાણ્વષ્ટકં સમાખ્યાતં પૂર્વાદીશાનગોચરમ્
મધ્યદેશેસ્થિતો રુદ્રસ્ ત્વ્ અહંકારેશ્વરઃ પ્રભુઃ ॥

શ્વેતં રક્તં તથા પીતં કૃષ્ણં સ્ફટિકસપ્રભમ્
પઞ્ચાષ્ટકેષુ યે વર્ણાઃ સમાસાત્કથિતાસ્તવ ॥

સિતા રક્તાસ્તથા કૃષ્ણા નીલાઃ શ્યામા બલાહકાઃ
પીતાઃ શુક્લાશ્ચ વિજ્ઞેયાઃ અધસ્તુ ધૂમ્રવર્ચસઃ ॥

શતરુદ્રાઃ સમાખ્યાતાસ્ ત્રિનેત્રાઃ શૂલપાણયઃ
ચન્દ્રાર્ધમૌલયઃ સર્વે રુદ્રાણીભિઃ સમન્વિતાઃ ॥

પદ્માકૃતીનિ જ્ઞેયાનિ ચિત્રરત્નયુતાનિ ચ
શતરુદ્રભુવનાનિ ભોગૈશ્વર્યયુતાનિ ચ ॥

પઞ્ચાષ્ટકે પુરાણિ સ્યુઃ કૂર્માકારાણિ સર્વતઃ
આકાશાવરણાદૂર્ધ્વમ્ અહંકારાદધઃ પ્રિયે ॥

ભુવનાનિ પ્રવક્ષ્યામિ શૃણુષ્વૈકમનાઃ પુનઃ
આદૌ તુ ગન્ધતન્માત્રં વિસ્તીર્ણં મણ્ડલં મહત્ ॥

સ્થિતં વિતાનવદ્દેવિ યોજનાનેકકોટયઃ
શુક્લરક્તસિતાપીત હરિતં સ્ફટિકપ્રભમ્ ॥

વિતાનમિવ દેવેશિ સર્વતઃ પરિમણ્ડલમ્
શર્વો હ્યધિપતિસ્તત્ર એક એવ વરાનને ॥

તસ્માત્તુ જાયતે પૃથ્વી શર્વેશેન પ્રચોદિતા
તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં રસતન્માત્રમણ્ડલમ્ ॥

હરિતં મરકતશ્યામં ચાષપક્ષનિભં પ્રિયે
ભવો હ્યધિપતિસ્તત્ર એક એવ વરાનને ॥

તસ્માદાપો વિનિષ્ક્રાન્તા ભવેશેન પ્રચોદિતાઃ
તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં રૂપતન્માત્રમણ્ડલમ્ ॥

સ્ફુરત્સૂર્યાંશુદીપ્તાભં પદ્મરાગસમપ્રભમ્
રુદ્રઃ પશુપતિસ્તત્ર એક એવાવતિષ્ઠતે ॥

તસ્માત્તેજો વિનિષ્ક્રાન્તં તદ્વૈ પશુપતીચ્છયા
તત્તેજઃ સર્વલોકાનાં વ્યાપકં પરમેશ્વરિ ॥

તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં સ્પર્શતન્માત્રમણ્ડલમ્
સન્ધ્યારુણસમચ્છાયં વાયવ્યં મણ્ડલં પ્રિયે ॥

વિતાનાકારસદૃશં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્
તત્રૈવ મણ્ડલે દેવિ ત્વ્ ઈશાનઃ સંવ્યવસ્થિતઃ ॥

તસ્માદ્વાયુર્વિનિષ્ક્રાન્ત ઈશેચ્છાપ્રેરિતઃ પ્રિયે
તસ્માત્પ્રાણાદયઃ પઞ્ચ વાયોસ્તદ્વ્યાપકઃ પરઃ ॥

સપ્તધા સપ્તધા સો ઽપિ સ એકો બહુધા ગતઃ
તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં શબ્દતન્માત્રમણ્ડલમ્ ॥

નીલોત્પલદલશ્યામં સ્વચ્છોદકસમપ્રભમ્
વિતાનસદૃશાકારં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્ ॥

ભીમસ્તત્રાધિપત્યેન એક એવાવતિષ્ઠતે
તસ્માન્નભો વિનિષ્ક્રાન્તં ભીમેચ્છાચોદિતં મહત્ ॥

વ્યાપકં સર્વલોકાનાં પરાપરગતં પ્રિયે
તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં સૂર્યમણ્ડલમુચ્યતે ॥

સહસ્રાદિત્યસંકાશં દીપ્યમાનં સમન્તતઃ
વિતાનવદ્રશ્મિદીપ્તં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્ ॥

રુદ્રો હ્યધિપતિસ્તત્ર ત્વ્ એક એવાવતિષ્ઠતે
સૂર્યાસ્તસ્માદ્વિનિષ્ક્રાન્તાઃ કલ્પે કલ્પે વરાનને ॥

તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં સોમમણ્ડલમુચ્યતે
ચન્દ્રકોટિસહસ્રાણાં તેજસા તુલ્યમણ્ડલમ્ ॥

અધિપતિસ્તુ મહાદેવ એક એવાવતિષ્ઠતે
તસ્માચ્ચન્દ્રાદિમે ચન્દ્રા મહાદેવેન ચોદિતાઃ ॥

અસંખ્યાતાઃ સહસ્રાણિ કલ્પે કલ્પેએ વિનિર્ગતાઃ
તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં વેદમણ્ડલમુચ્યતે ॥

ચન્દ્રકોટિસમચ્છાયં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્
વિતાનવત્સ્થિતં દિવ્યમ્ ઉગ્રેશસમધિષ્ઠિતમ્ ॥

સંરુદ્ધં વામયા તત્તુ તસ્માદ્વૈ નિર્ગતાનિ તુ
યજમાનસહસ્રાણિ કલ્પે કલ્પે સ્થિતાનિ હિ ॥

બ્રહ્મણસ્તપસોગ્રેણ ઉગ્રેશેન પ્રચોદિતાત્
વેદયજ્ઞાશ્ચ વિવિધા બ્રહ્મણો ઽનન્તવર્ત્મનઃ ॥

તસ્માદેતે પ્રવર્તન્તે યજ્ઞા યજ્ઞફલાનિ ચ
તપોદાનાદિભિઃ સાર્ધં વામશક્ત્યા નિયન્ત્રિતાઃ ॥

ઇત્યેષ્ટૌ તનવસ્ત્વેતાઃ પરા વૈ સંપ્રકીર્તિતાઃ
અપરા બ્રહ્મણો ઽણ્ડં વૈ વ્યાપ્ય સર્વં વ્યવસ્થિતાઃ ॥

એભ્યઃ પરતરં ચાપિ મણ્ડલં કરણાત્મકમ્
શુક્લરક્તાસિતં પીતં હરિતં ચાપિ વર્ણતઃ ॥

પઞ્ચાધિપાસ્તુ તિષ્ઠન્તિ મણ્ડલે કરણાત્મકે
કર્મદેવાઃ પ્રવર્તન્તે તસ્માદ્વૈ સર્વદેહિનામ્ ॥

વાક્પાણિપાદપાયુશ્ચ ઉપસ્થશ્ચેતિ પઞ્ચમઃ
એભ્યઃ પ્રકાશકં નામ પરતઃ સૂર્યસંનિભમ્ ॥

તસ્માદ્વૈ સંપ્રવર્તન્તે પઞ્ચ બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ તુ
શ્રોત્રં ત્વક્ચક્ષુષી જિહ્વા નાસિકા ચ યથાક્રમમ્ ॥

વિષયાલોચનં વૃત્તિઃ તેજોમણ્ડલસંસ્થિતાઃ
સ્વાક્યાધિપતયો નિત્યં તેષ્વેવ પ્રતિચોદકાઃ ॥

એભ્યઃ પરતરં ચાસ્તિ ચન્દ્રમણ્ડલસન્નિભમ્
વિસ્તારાત્પરિણાહાચ્ચ સર્વતો રશ્મિમણ્ડલમ્ ॥

તસ્માદ્વૈ સંપ્રવર્તન્તે પઞ્ચાર્થાઃ સર્વદેહિનામ્
શબ્દઃ સ્પર્શસ્તથા રૂપં રસો ગન્ધશ્ચ પઞ્ચમઃ ॥

એભ્યઃ પરતરં ચાપિ સૌમ્યં સોમસ્ય મણ્ડલમ્
તસ્માન્મનો વિનિષ્ક્રાન્તં રશ્મિભિર્દર્શપઞ્ચભિઃ ॥

ચિત્તં ચેતો મનશ્ચેતિ શબ્દાદ્યક્ષપ્રવર્તકમ્
તસ્યાધિપો મહાતેજાશ્ ચન્દ્રમાઃ સૌમ્યતેજસા ॥

તસ્માત્તુ મણ્ડલાદૂર્ધ્વં પરતો મણ્ડલં મહત્
જપાકુસુમસંકાશમ્ અરુણાદિત્યસંનિભમ્ ॥

પૂર્વવચ્ચ પ્રમાણેન્ન સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્
તસ્માત્તુ મણ્ડલાદ્દેવિ સન્ધ્યારુણસમદ્યુતિઃ ॥

સધૂમો ઽગ્નિરિવાસૌ વૈ અહંકારઃ પ્રવર્તતે
અન્તઃકરણમાત્મસ્થં યેનેદં રંજિતં જગત્ ॥

મત્તદ્વિપ ઇવાન્ધસ્તુ દાવાગ્નિરુપસર્પતિ
તસ્યાધિદેવો રુદ્રો વૈ યેનાયં પ્રેર્યતે સદા ॥

છગલાણ્ડાદયો દેવિ પૂર્વં તે કથિતા મયા
અહંકારાદથોર્ધ્વં તુ બુદ્ધ્યાવરણમુચ્યતે ॥

સૂર્યકોટિસહસ્રાણાં તેજસા તુલ્યવર્ચસમ્
અષ્ટાનાં દેવયોનીનામ્ અત્રૈવ ભુવનં શૃણુ ॥

કકુભં નામ ભુવનં સન્ધ્યારુણસમપ્રભમ્
માનસીભિસ્તુ તત્સ્ત્રીભિર્ મુદિતાભિઃ સમાકુલમ્ ॥

સ્થિતાસ્તત્ર પિશાચાસ્તુ સન્ધ્યારુણસમપ્રાભાઃ
દશકોટિસહસ્રાણિ તેષાં તત્ર નિવાસિનામ્ ॥

સ્વનન્દો નામ વિક્રાન્તઃ પિશાચેષ્વીશ્વરો મહાન્
સન્ધ્યારુણસમચ્છાયો બન્ધૂકકુસુમાકૃતિઃ ॥

કુણ્ડલાભરણોપેતો હારકેયૂરભૂષિતઃ
કિરીટી ચાઙ્ગદી મૌલી હેમચીનામ્બરઃ શુભઃ ॥

પરિવૃતો ભૂતગણૈઃ પ્રભૂતૈઃ પાર્શ્વગૈસ્તથા
નાનારૂપધરૈર્દિવ્યૈર્ દિવ્યાભરણભૂષિતૈઃ ॥

દિવ્યમાલ્યાનુલેપૈસ્તુ દિવ્યૈશ્વર્યસમન્વિતૈઃ
પરિવૃતો મહાતેજા ગણૈરિવ મહાગણઃ ॥

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ રાક્ષાસં ભુવનં મહત્
કોકિલાકણ્ઠસદૃશં નીલજીમુતસંનિભમ્ ॥

તસ્મિસ્તુ ભુવને દિવ્યે દિવ્યૈશ્વર્યસમન્વિતે
કરાલો રાક્ષસેશો વૈ જાત્યઞ્જનનિભો મહાન્ ॥

કિરિટી કુણ્ડલી દીપ્તઃ શોભતે તુ મહાદ્યુતિઃ
જાત્યઞ્જનનિભઃ શ્રીમાન્ દાવાગ્નિરિવ પર્વતે ॥

દશકોટિસહસ્રાણિ મુદિતા નામ રાક્ષસાઃ
ભૃઙ્ગજીમૂતવર્ણાભા વસન્ત્યત્ર મહાપ્રભાઃ ॥

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ યાક્ષં વૈ ભુવનં મહત્
જામ્બૂનદમયં સર્વં દિવ્યરત્નસમુજ્જ્વલમ્ ॥

ભોગૈશ્વર્યસમુત્પન્નં સમન્તાત્પરિમણ્ડલમ્
તસ્મિંસ્તુ ભુવને ભદ્રે સુભદ્રો નામ યક્ષરાટ્ ॥

તપ્તકાઞ્ચનવર્ણાભો મકુટાદિવિભૂષિતઃ
શતકોટિસહસ્રૈસ્તુ યક્ષૈરમિતવિક્રમૈઃ ॥

તૈર્વૃતો ભ્રાજતે સર્વૈઃ શર્વઃ સર્વગણૈરિવ
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ગાન્ધર્વં ભુવનં મહત્ ॥

પીતકૌશીતકીપ્રખ્યં ચમ્પકૈસ્તુ સમચ્છવિ
તસ્મિંસ્તુ ભુવને દિવ્યે સુરૂપો નામ વૈ પ્રિયે ॥

ગન્ધર્વદેવાધિપતિ ગન્ધમાદનસન્નિભઃ
તપ્તજામ્બૂનદનિભસ્ તરુણાદિત્યસપ્રભઃ ॥

દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ
દશકોટિસહસ્રૈસ્તુ ગન્ધર્વૈઃ પરિવારિતઃ ॥

મનઃ શિલાભઙ્ગનિભૈર્ હરિતાલનિભૈસ્તથા
સ્વકાન્તા નામ ગન્ધર્વાશ્ ચિત્રમાલ્યાનુલેપનાઃ ॥

ચિત્રામ્બરધરાઃ સર્વે ચિત્રાભરણભૂષિતાઃ
તસ્માત્પરતરં વક્ષ્યે સ્થાનમ્ ઐન્દ્રં ચ પાર્વતિ ॥

બૃહદ્ભોગમિતિ ખ્યાતં તદૂર્ધ્વં સર્વકામદમ્
શઙ્ખગોક્ષીરધવલં શરત્કુન્દેન્દુસન્નિભમ્ ॥

તસ્મિંસ્તુ ભુવને દિવ્યે દિવ્યાશ્ચર્યશતૈર્યુતે
વિભૂતિર્નામ ભગવાન્ મહેન્દ્રો ભુવનેશ્વરઃ ॥

ચન્દ્રમણ્ડલસઙ્કાશો મુક્તાહારવિભૂષિતઃ
શુક્લામ્બરધરઃ શ્રીમાઞ્ચ્ છુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ॥

જ્વલત્કિરીટો દીપ્તાભ્યાં કુણ્ડલાભ્યામલંકૃતઃ
હારકેયૂરવાઞ્છ્વેતઃ શ્વેતોષ્ણીષવિભૂષિતઃ ॥

ભૂતિજા નામ વૈ દેવા વિભૂત્યા પરયા યુતાઃ
કિરીટિનઃ કુણ્ડલિનો દિવ્યમાલ્યવિભૂષિતાઃ ॥

દશકોટિસહસ્રાણિ દેવાશ્ચેન્દ્રાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
તૈરાવૃતો મહાતેજા નક્ષત્રૈરિવ ચન્દ્રમાઃ ॥

મનોજં નામ ભુવનં શરચ્ચન્દ્રનિભં શુભમ્
શુક્લાભ્રકનિભં દીપ્તં મુક્તાહારસુવર્ચસમ્ ॥

અમૃતો નામ વૈ તત્ર ચન્દ્રમાઃ પરમઃ સ્થિતઃ
શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશઃ શ્રીમાઞ્ચ્છુક્લામ્બરોદ્વહઃ ॥

કુણ્ડલૈર્દીપ્તિસંકાશૈર્ ભૂષિતસ્તુ વિરાજતે
દિવ્યગન્ધાનુલિપ્તાઙ્ગો દિવ્યાભરણભૂષિતઃ ॥

તત્ર વૈ રશ્મયો નામ્ના રશ્મિવ્યૂહસમપ્રભાઃ
દિવ્યાઃ સૌમ્યાસ્તુ તે જ્ઞેયાઃ સોમતેજઃ સમુદ્ભવાઃ ॥

દશકોટિસહસ્રાણિ તેષાં વૈ સૌમ્યતેજસામ્
અત ઊર્ધ્વં તુ દેવેશિ પ્રાજેશાં ભુવનં મહત્ ॥

તસ્મિંસ્તુ ભુવને દિવ્યે પ્રજેશસ્ત્વમિતદ્યુતિઃ
વિશ્વરૂપો વિશ્વવર્ણો વિશ્વાલંકારભૂષિતઃ ॥

વિશ્વરૂપપરૈર્દેવૈર્ વિશ્વાત્મા પરિવારિતઃ
દશકોટિસહસ્રાણિ વિશ્વાનાં ભૂરિતેજસામ્ ॥

પરિવાર્ય મહાત્માનં શોભને પર્યુપાસતે
બ્રાહ્મં ચૈવમતો જ્ઞેયં શઙ્ખગોક્ષીરસન્નિભમ્ ॥

પિતામહો યત્ર દેવઃ શુક્લપદ્મસ્થસૌમ્યદૃક્
શુક્લામ્બરધરઃ શ્રીમાઞ્ છુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ ॥

શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ મહાહારવિભૂષિતઃ
દશકોટિસહસ્રૈસ્તુ ચન્દ્રબિમ્બસમપ્રભૈઃ ॥

બ્રાહ્મૈર્દેવૈઃ પરિવૃતઃ શારદાભ્રૈરિવાંશુમાન્
પૈશાચં રાક્ષાસં યાક્ષં ગાન્ધર્વં ત્વૈન્દ્રમેવ ચ ॥

સૌમ્યં તથૈવ પ્રાજેશં બ્રાહ્મં વૈ ભુવનં પ્રિયે
એતાનિ સુરયોનીનાં સ્થાનાન્યેવ પુરાણિ તુ ॥

અવતીર્યાત્મજન્માનં ધ્યાયન્તઃ સંભવન્તિ હિ
પરમેશનિયોગાચ્ચ ચોદ્યમાનાશ્ચ માયયા ॥

નિયમિતા નિયત્યા ચ બ્રહ્મણો વ્યક્તજન્મનઃ
વ્યજ્યન્તે તે ચ સર્ગાદૌ નામરૂપૈરનેકધા ॥

અંશેનૈવ વરારોહે ન ત્યજન્તિ નિકેતનમ્
પુર્યષ્ટકેન્દ્રિયૈઃ સાર્ધમ્ આત્મા મન્ત્રૈર્વિશોધયેત્ ॥

પઞ્ચાષ્ટકં મૂર્તયો ઽષ્ટૌ બુદ્ધિતત્ત્વમનુક્રમાત્
વિશોધ્યૈવં પ્રયત્નેન ક્રોધાષ્ટકમતઃ પરમ્ ॥

સંવર્તસ્ત્વેકવીરશ્ચ કૃતાન્તો જનનાશકઃ
મૃત્યુહન્તા ચ રક્તાક્ષો મહાક્રોધશ્ચ દુર્જયઃ ॥

નીલોત્પલદલાભાનિ તેષાં વૈ ભુવનાનિ તુ
એકૈકસ્ય પરીવારઃ કોટિર્દશસહસ્રકમ્ ॥

ક્રોધેશ્વરાષ્ટકાદૂર્ધ્વં સ્થિતં તેજોષ્ટકં મહત્
બલાધ્યક્ષો ગણાધ્યક્ષસ્ ત્રિદશસ્ત્રિપુરાન્તકઃ ॥

સર્વરૂપશ્ચ શાન્તશ્ચ નિમેષોન્મેષ એવ ચ
સહસ્રૈઃ પઞ્ચદશભિઃ પરિવારો ઽભિધીયતે ॥

અગ્નિરુદ્રાઃ સ્મૃતા હ્યતે તેજસા કૃષ્ણવર્ણકાઃ
કૂર્માકારાણિ ચિત્રાણિ તેષાં વૈ ભુવનાનિ તુ ॥

અત ઊર્ધ્વં સમાખ્યાતં યોગાષ્ટકમનુત્તમમ્
અકૃતં ચ કૃતં ચૈવ રૈભવં બ્રાહ્મમેવ ચ ॥

વૈષ્ણવં ત્વથ કૌમારમ્ ઔમં શ્રૈકણ્ઠમેવ ચ
ક્રીડન્તિ યોગિનસ્તત્ર ભુવનૈઃ સ્ફટિકપ્રભૈઃ ॥

તતઃ સાક્ષાદ્ભગવતી જગન્માતા વ્યવસ્થિતા
ઉમા ત્વમેયા વિશ્વસ્ય વિશ્વયોનિઃ સ્વયમ્ભવા ॥

તપ્તજામ્બૂનદનિભા હ્ય્ ઉદયાદિત્યસપ્રભા
મહાપીઠે મણિમયે સિંહાષ્ટકયુતે શુભે ॥

શતયોજનવિસ્તીર્ણે દિવ્યસ્રગ્ધામલાલિતે
દિવ્યકુણ્ડલિની દેવી મહાહારવિભૂષિતા ॥

વિજયાગ્રે મહાભાગા શ્રીરિવોત્તમરૂપિણી
જયા ચ પદ્મગર્ભાભા સર્વાલંકારભૂષિતા ॥

નન્દા ચ પદ્મપત્રાક્ષી હારકેયૂરભૂષિતા
સર્વાભરણચિત્રાઙ્ગી સુનન્દા ચ મનોહરા ॥

પરિવાર્ય પ્રતીહાર્યઃ સર્વતઃ સમુપસ્થિતાઃ
ત્રિંશત્કોટિસહસ્રાણિ ત્રિંશત્કોટિશતાનિ ચ ॥

માનસ્યો દિવ્યનાર્યસ્તાસ્ તાં સદા પર્યુપાસતે
વિમાનકોટિરેકા ચ રુદ્રાણાં ભૂરિતેજસામ્ ॥

ઔમા ઇતિ સમાખ્યાતાઃ વૈમાના ઇતિ તે ઽન્યથા
ઉપાસતે તુ તાં દેવીં માતરં તનયા ઇવ ॥

સાવતીર્યાણ્ડમધ્યે તુ મયા સાર્ધં વરાનને
અનુગ્રહાર્થં લોકાનાં પ્રાદુર્ભૂતા સનાતની ॥

કલ્પે પૂર્વે જગન્માતા જગદ્યોનિર્દ્વિતીયકે
તૃતીયે શામ્ભવી નામ ચતુર્થે વિશ્વરૂપિણી ॥

પઞ્ચમે નન્દિની નામ ષષ્ઠે ચૈવ ગણામ્બિકા
વિભૂતિઃ સપ્તમે કલ્પે સુભૂતિશ્ચાષ્ટમે તથા ॥

આનન્દા નવમે કલ્પે દશમે વામલોચના
એકાદશે વરારોહા દ્વાદશે ચ સુમઙ્ગલા ॥

કલ્પે ત્રયોદશે દેવિ મહાતનુરુદાહૃતા
કલ્પે ચતુર્દશે ચૈવ અનન્તા નામ કીર્તિતા ॥

ભૂતમાતા પઞ્ચદશે ષોડશે ચોત્તમા સ્મૃતા
સહસ્રધારા સપ્તદશે સતી ચાષ્ટદશે પુરા ॥

ચાક્ષુષસ્ય મનોઃ કલ્પે દક્ષસ્ય દુહિતા શુભા
અવમાનાચ્ચ દક્ષસ્ય સ્વાં તનું ત્વજહાઃ પુરા ॥

અમાં કલાં તુ ચન્દ્રસ્ય પુનરાપૂર્ય સંસ્થિતા
પુનર્હિમવતારાધ્ય દુહિતા ત્વાત્મનઃ કૃતા ॥

ત્વં દેવિ સાદ્ભુતં તપ્ત્વા તપઃ પરમદુશ્ચરમ્
માં ભર્તારં પુનઃ પ્રાપ્ય જાતાસ્યઙ્ગરુહા પ્રિયે ॥

કૈલાસનિલયશ્ચાહં ત્વયા સાર્ધં વરાનને
ત્વં તનુર્વામભાગસ્ય મત્તો નૈવ વિયુજ્યસે ॥

દક્ષાધ્વરે પુનર્જાતા ભદ્રકાલીતિ નામતઃ
એકાનંશાપરા મૂર્તિઃ સતીશાનાદ્વિનિઃસૃતા ॥

ઇદં ચતુર્યુગં પ્રાપ્ય દ્વાપરે વિષ્ણુના સહ
મહિષસ્ય વધાર્થાય ઉત્પન્ના કૃષ્ણપિઙ્ગલા ॥

કાત્યાયનીતિ દુર્ગેતિ વિવિધૈર્નામપર્યયૈઃ
મનુષ્યાણાં તુ ભક્તાનાં વરદા ભક્તવત્સલા ॥

પૂર્વમવાવતીર્ણાસિ વિન્ધ્યપર્વતમૂર્ધનિ
અત ઊર્ધ્વં પ્રવક્ષ્યામિ ભુવનં વરવર્ણિનિ ॥

સુચાર્વિતિ તુ વિખ્યાતં સહસ્રાદિત્યકાન્તિમત્
કૈલાસશિખરાકારં શુદ્ધસ્ફટિકસપ્રભમ્ ॥

મહાવિમાનકોટીભિર્ આવૃતં ચક્રવર્તિનામ્
તસ્મિંસ્તુ ભુવને દિવ્યે સૂર્યકોટિસમદ્યુતિઃ ॥

સહસ્રબાહુચરણઃ સહસ્રવદનેક્ષણઃ
ઉમાપતિર્જગન્નાથઃ સર્વાનુગ્રહકૃદ્વરઃ ॥

ભોગસ્થાનં સમસ્તં વૈ તત્રસ્થં વામભાગતઃ
શતયોજનવિસ્તીર્ણે નાનારત્નવિભૂષિતે ॥

દિવ્યાસ્તરણસંછન્ને આદિત્યશતસન્નિભે
આસને પરમે દિવ્યે રત્નપદ્મવિચિત્રિતે ॥

ઉપવિષ્ટો મહાતેજા વૃષભૈરષ્ટભિર્વૃતઃ
હેમચીનામ્બરધરો હારકેયૂરભૂષિતઃ ॥

ધારયન્સુપ્રદીપ્તે ચ સૂર્યમણ્ડલસન્નિભે
સ્ફુરન્મયૂખસંઘાતે કુણ્ડલે રશ્મિસંકુલે ॥

ધારયન્મકુટં મૂર્ધ્નિ દિવ્યરત્નવિચિત્રિતમ્
દેદીપ્યમાનમત્યુગ્રં કૈલાસશિખરોપમમ્ ॥

પ્રલમ્બો ઽસ્ય મહાહારઃ પ્રભવદ્રશ્મિસંકુલઃ
ગાઙ્ગો હિમવતઃ શૃઙ્ગાત્ પતિતો નિર્ઝરો યથા ॥

ત્રિંશત્કોટિસહસ્રૈસ્તુ ત્રિંશત્કોટિશતૈસ્તથા
શૂલિભિર્જટિભિસ્ત્ર્યક્ષૈર્ દિવ્યાભરણભૂષિતૈઃ ॥

નાનારૂપધરૈર્ રુદ્રૈર્ વૃતો ભૂતગણૈસ્તથા
દિવ્યાભિર્માનસીભિશ્ચ નારીભિઃ પરિવારિતઃ ॥

વિમાનશતકોટીભિર્ આવૃતઃ સર્વ એવ તુ
માતરઃ સપ્ત રૂપિણ્યો નાનાલંકારભૂષિતાઃ ॥

પરિવાર્ય મહાત્માનં સમન્તાત્પર્યવસ્થિતાઃ
બ્રાહ્મી કમલપત્રાભા દિવ્યાભરણભૂષિતા ॥

આગ્નેય્યાં દિશિ દેવેશિ સ્થિતા વૈ શ્રીરિવાપરા
શઙ્ખગોક્ષીરસંકાશા ત્વ્ ઐશાન્યાં તુ વરાનને ॥

માહેશ્વરી મહાતેજાસ્ તિષ્ઠતે સુરપૂજિતા
કૌમારી પદ્મગર્ભાભા હારકેયૂરભૂષિતા ॥

દિશ્યુત્તરસ્યાં દેવેશિ કામિનીપર્યુપાસિતા
સ્નિગ્ધનીલોત્પલનિભા હારકુણ્ડલમણ્ડૈતા ॥

દક્ષિણસ્યાં દિશિ તુ સા ઉપાસ્તે પરમેશ્વરમ્
વૈષ્ણવીતિ ચ વિખ્યાતા શિવેન પરમાત્મના ॥

નીલજીમૂતસંકાશા સર્વાભરણભૂષિતા
વારુણ્યાં દિશિ દેવેશિ વારાહી પર્યુપસ્થિતા ॥

શઙ્ખકુન્દેન્દુધવલા હારકુણ્ડલમણ્ડિતા
ઐન્દ્ર્યાં દિશિ ચ સા દેવી ઇન્દ્રાણી પર્યુપસ્થિતા ॥

કરાલવદના દીપ્તા સર્વાભરણભૂષિતા
નૈરૃત્યાં દિશિ ચામુણ્ડા ઉપાસ્તે પરમેશ્વરમ્ ॥

ન ત્યજન્તિ હિ તા દેવં સર્વભાવસમન્વિતમ્
અંશેન માનુષં લોકં બ્રહ્મણા ચાવતારિતાઃ ॥

અસુરાણાં વધાર્થાય મનુષ્યાણાં હિતાય ચ
તપસ્તપ્ત્વા મહાઘોરં બ્રહ્મણા લોકધારિણા ॥

રુરોશ્ચૈવ વધાર્થાય મયાપિ ત્વવતારિતાઃ
સ્વચ્છન્દાસ્તુ પરાશ્ચાન્યાઃ પરવ્યોમ્નિ વ્યવસ્થિતાઃ ॥

સ્વચ્છન્દં પર્યુપાસીનાઃ પરાપરવિભાગતઃ
ઉમૈવ સપ્તધા ભૂત્વા નામરૂપવિપર્યયૈઃ ॥

એવં સ ભગવાન્દેવો માતૃભિઃ પરિવારિતઃ
આસ્તે પરમયા લક્ષ્મ્યા તત્રસ્થો દ્યોતયઞ્જગત્ ॥

અસ્યોપરિ તથા ચાષ્ટૌ મૂર્તયસ્તસ્ય ધીમતઃ
શર્વો ભવશ્ચ ભગવાન્ રુદ્રઃ પશુપતિસ્તથા ॥

ઈશાનશ્ચૈવ ભીમશ્ચ મહાદેવોગ્ર એવ ચ
એતાભિઃ કુરુતે શર્વો મૂર્તિભિઃ સૃષ્ટિમુત્તમામ્ ॥

ભૂમિરાપો ઽનલો વાયુર્ આકાશં સૂર્ય એવ ચ
સોમશ્ચ યજમાનશ્ચેત્ય્ અષ્ટૌ સૃષ્ટિરિયં સ્મૃતા ॥

સર્વાત્મના તુ તે તસ્મિન્ન્ અન્યત્રૈકાંશતઃ સ્થિતાઃ
એવમસ્મિન્સ્થિતો દેવો બ્રહ્મલોકોર્ધ્વતસ્તથા ॥

મેરોશ્ચ મૂર્ધનીશાનો યોગાષ્ટકમથેષ્યતે
શ્રીકણ્ઠ ઇતિ નામ્ના ચ કૈલાસનિલયસ્તથા ॥

શર્વાદ્યાભિશ્ચ તનુભિર્ અષ્ટાભિર્વ્યાપ્ય તિષ્ઠતિ
યે તુ માહેશ્વરં યોગં સગુણં પર્યુપાસતે ॥

ભક્ત્યા ચ બ્રહ્મચર્યેણ સત્યેન ચ દમેન ચ
દૃષ્ટ્વા દેહસ્થમાત્માનં તે ઽત્ર યાન્તિ મનીષિણઃ ॥

દૃષ્ટ્વા ચ મણ્ડલં તસ્ય ભક્ત્યા ચ પરયા ભૃશમ્
મુક્તદ્વૈતા યતાત્માનસ્ તત્ર યાન્તિ મનીષિણઃ ॥

તેષાં ચૈવોપરિષ્ટાત્તુ સુશિવા દ્વાદશ સ્થિતાઃ
વામો ભીમસ્તથેશશ્ચ શિવઃ શર્વસ્તથૈવ ચ ॥

વિદ્યાનામધિપશ્ચૈવ એકવીરઃ પ્રચણ્ડધૃત્
ઈશાનશ્ચાપ્યુમાભર્તા અજેશો ઽનન્ત એવ ચ ॥

તથા એકશિવશ્ચાપિ સુશિવા દ્વાદશ સ્મૃતાઃ
સર્વે કુઙ્કુમસંકાશાઃ સૂર્યકોટિસમપ્રભાઃ ॥

ભુવનેષુ વિચિત્રેષુ શઙ્ખાકારેષુ સંસ્થિતાઃ
અત ઊર્ધ્વં વીરભદ્રો મણ્ડલાધિપતિઃ પ્રભુઃ ॥

તત્સાયુજ્યમનુપ્રાપ્ય તેનૈવ સહ મોદતે
અત ઊર્ધ્વં મહાદેવિ મહાદેવાષ્ટકં વિદુઃ ॥

મહાદેવો મહાતેજા વામદેવભવોદ્ભવૌ
એકપિઙ્ગેક્ષણેશાનૌ ભુવનેશપુરઃસરાઃ ॥

અઙ્ગુષ્ઠમાત્રસહિતા મહાદેવાષ્ટકે શિવાઃ
માયાઞ્જનવિનિર્મુક્તાઃ પરમેશાનસંમતાઃ ॥

બુદ્ધિતત્ત્વે સમાસને ભુવનેશા મયોદિતાઃ
અથોર્ધ્વં ગુણતત્ત્વં તુ તસ્મિંશ્ચૈવ વ્યવસ્થિતમ્ ॥

ગુરુપઙ્ક્તિત્રયં દિવ્યં ગુણૈરન્તરિતં સ્થિતમ્
પ્રથમા તમસઃ પઙ્ક્તિર્ ઉપરિષ્ટાદ્વ્યવસ્થિતા ॥

તેષાં નામાનિ કથ્યન્તે યથાવદનુપૂર્વશઃ
શિવઃ પ્રભુર્વામદેવશ્ ચણ્ડશ્ચૈવ પ્રતાપવાન્ ॥

પ્રહ્લાદશ્ચોત્તમો ભીમઃ કરાલઃ પિઙ્ગલસ્તથા
મહેન્દ્રો દિનકૃચ્ચૈવ પ્રતોદો દક્ષ એવ ચ ॥

કલેવરશ્ચ વિખ્યાતસ્ તથા ચૈવ કટઙ્કટઃ
અમ્બુહર્તા ચ નારીશઃ શ્વેત ઋગ્વેદ એવ ચ ॥

યજુર્વેદઃ સામવેદસ્ ત્વ્ અથર્વા સુશિવસ્તથા
વિરૂપાક્ષસ્તથા જ્યેષ્ઠો વિપ્રો નારાયણસ્તથા ॥

ગણ્ડો નરો યમો માલી ગહનેશશ્ચ પીડનઃ
પ્રથમા પઙ્ક્તિરુદ્દિષ્ટા રુદ્રૈર્દ્વાત્રિંશતા સ્મૃતા ॥

રજસશ્ચોપરિષ્ટાત્તુ દ્વિતીયા પઙ્ક્તિરુચ્યતે
શુક્લો દાસઃ સુદાસશ્ચ લોકાક્ષઃ સૂર્ય એવ ચ ॥

સુહોત્ર એકપાદશ્ચ ગૃહશ્ચૈવ શિવેશ્વરઃ
ગૌતમશ્ચૈવ યોગીશો દધિબાહુસ્તથાપરઃ ॥

ઋષભશ્ચૈવ ગોકર્ણો દેવશ્ચૈવ મહેશ્વરઃ
ગુહ્યેશાનઃ શિખણ્ડી ચ જટી માલી તથોગ્રકઃ ॥

ભૃગુઃ શિખિ તથા શૂલી સુગતિશ્ચ સુપાલનઃ
અટ્ટહાસો દારુકશ્ચ લાઙ્ગલિશ્ચાતિદણ્ડકઃ ॥

ભવનશ્ચ તથા ભવ્યો લકુલેશસ્તથૈવ ચ
ત્રિંશદ્રુદ્રાઃ સમાખ્યાતા દ્વિતીયા પઙ્ક્તિરુત્તમા ॥

સત્ત્વસ્ય ચોપરિષ્ટાત્તુ તૃતીયા પઙ્ક્તિરુચ્યતે
દેવો ઽરુણો દીર્ઘબાહુર્ અતિભૂતિશ્ચ સ્થાણુકઃ ॥

સદ્યોજાતસ્તથા ઝિણ્ઠિ ષણ્મુખશ્ચતુરાનનઃ
ચક્રપાણિશ્ચ કૂર્માખ્યસ્ ત્વ્ અર્ધનારીશ્વરસ્તથા ॥

કપાલી ભૂર્ભુવશ્ચૈવ વષટ્કારસ્તથૈવ ચ
વૌષટ્કારસ્તથા સ્વાહા સ્વધા ચ પરિકીર્તિતઃ ॥

સંવર્તકશ્ચ ભસ્મેશઃ કામનાશન એવ ચ
એકવિંશતિરુદ્રાસ્તુ પઙ્ક્તિરેષા તૃતીયકા ॥

જ્ઞાનયોગબલોપેતાઃ ક્રીડન્તે દૈશિકોત્તમાઃ
સંસારપાશનિર્મુક્તાઃ મહામોહવિવર્જિતાઃ ॥

ત્રિનેત્રા ગુરવઃ સર્વે શુદ્ધસ્ફટિકનિર્મલાઃ
સર્વજ્ઞાઃ સર્વગાશ્ચૈવ લોકાનુગ્રહકારકાઃ ॥

ગજાકારાણિ દિવ્યાનિ સર્વેષાં ભુવનાનિ તુ
બુદ્ધેઃ પ્રકૃતિપર્યન્તે યે રુદ્રાસ્તાન્નિબોધ મે ॥

શતદ્વયં સપ્તકં ચ ભુવનાનાં વરાનને
અન્તર્ભૂતાઃ સ્થિતાશ્ચાન્યે યે તે નોક્તા વરાનને ॥

ગુણાનામુપરિષ્ટાત્તુ પ્રધાનં પરિકીર્તિતમ્
તત્ર યે સંસ્થિતા રુદ્રાઃ કથયામિ સમાસતઃ ॥

ક્રોધેશ્વરશ્ચ સંવર્તો જ્યોતિઃ પિઙ્ગલક્રૂરદૃક્
પઞ્ચાન્તકૈકવીરૌ ચ શિખેદસહિતેશ્વરાઃ ॥

તત્ત્વે તુ પ્રાકૃતે રુદ્ર મહાવીર્યાઃ પ્રકીર્તિતાઃ
ગુણાનાં યા પરાકાષ્ઠા તત્પ્રધાનમિહોચ્યતે ॥

અતઃ પુરુષતત્ત્વે તુ ભુવનાનિ નિબોધ મે
અમ્બા ચ સલિલા ઓઘા વૃષ્ટિઃ સાર્ધં ચ તારયા ॥

સુતારા ચ સુનેત્રા ચ કુમારી ચ તતઃ પરમ્
ઉત્તમામ્ભસિકા ચૈવ તુષ્ટયો નવ કીર્તિતાઃ ॥

તારા ચૈવ સુતારા ચ તારયન્તી પ્રમોદિકા
પ્રમોદિતા મોદમાના રમ્યકા ચ તતઃ પરમ્ ॥

સદાપ્રમુદિકા ચૈવ સિદ્ધ્યષ્ટકમુદાહૃતમ્
અણિમા લઘિમા ચૈવ મહિમા પ્રાપ્તિરેવ ચ ॥

પ્રાકામ્યં ચ તથેશિત્વં વશિત્વં યદુદાહૃતમ્
યત્રકામાવસાયિત્વમ્ અણિમાદ્યષ્ટકં સ્મૃતમ્ ॥

અથોર્ધ્વં ગુરુશિષ્યાણાં પઙ્ક્તિત્રયમતઃ શૃણુ
મસ્કરી પૂરણઃ કૃત્સ્નઃ કપિલઃ કાશ એવચ ॥

સનત્કુમારગૌતમવ્ અસિષ્ઠાદ્યાંશકાસ્તથા
કશ્યપો નાસિકેતુશ્ચ ગાલવો ભૌતિકસ્તથા ॥

શાકલ્યશ્ચ સમાખ્યાતો દુર્વાસાઃ પરમસ્ ત્વ્ ઋષિઃ
વાલ્મીકિશ્ચ ગુરુશ્રેષ્ઠઃ સપરાશરગાલવઃ ॥

પિપ્પલાદાશ્ચ સૌમિત્રિર્ વાયુપુત્રો ભદન્તકઃ
મસ્કર્યાદિભદન્તાન્તા દૃષ્ટાદૃષ્ટસ્ય વાદિનઃ ॥

દ્વાવિંશતિર્ગુરુવરાઃ પ્રથમા પઙ્ક્તિરિષ્યતે
જહ્નુશ્ચ તૃણબિન્દુશ્ચ મુનિસ્તાર્ક્ષ્યસ્તથૈવ ચ ॥

ધ્યાનાશ્રયો ઽથ દીર્ઘશ્ચ હોતા જાગર એવ ચ
અગસ્ત્યો વસુભૌમશ્ચ ઉપાધ્યાયશ્ચ કીર્તિતઃ ॥

શુક્રો ભૃગ્વગિરા રામો જમદગ્નિસુતો ઽધ્વગઃ
સ્થૂલશિરા બાલખિલ્યો મનુશ્ચેતિ પ્રકીર્તિતઃ ॥

વજ્રાત્રેયો વિશુદ્ધશ્ચ શિવશ્ચારુરથાનુગઃ
જહ્ન્વાદિચારુપર્યન્તા દ્વિતીયા પઙ્ક્તિરિષ્યતે ॥

હરો ઝિણ્ઠી પ્રતોદશ્ચ અમરેશશ્ચતુર્થકઃ
કૃષ્ણપિઙ્ગેશરુદ્રશ્ચ ઇન્દ્રજિદ્વૃષકઃ શિવઃ ॥

યમઃ ક્રૂરશ્ચ વિખ્યાતો ગઙ્ગાધર ઉમાપતિઃ
ભૂતેશ્વરઃ કપાલીશઃ શઙ્કરશ્ચ તથૈવ ચ ॥

અર્ધનારીશ્વરશ્ચૈવ પિઙ્ગલશ્ચ તથાપરઃ
મહાકાલશ્ચ સંવર્તો મણ્ડલી ત્વેકવીરકઃ ॥

તથા ચાન્યશ્ચ વિખ્યાતો ભારભૂતેશ્વરો ધ્રુવઃ
જહ્ન્વાદિચારુપર્યન્તા ઋષયઃ પઞ્ચવિંશતિઃ ॥

હરાદયો ધ્રુવાન્તાશ્ચ ગુરવો વિંશતિઃ સ્મૃતાઃ
પઙ્ક્તિત્રયં સમાખ્યાતમ્ ઋષીણાં ગુરુશિષ્યયોઃ ॥

નાડીવિદ્યાષ્ટકં દેવિ કથયામિ ત્વતઃ પરમ્
ઇડા ચ ચન્દ્રિણી ગૌરી શાન્તિઃ શાન્તિકરી તથા ॥

માલા ચ માલિની ચૈવ સ્વાહા ચૈવ સ્વધા તથા
અથોપરિષ્ટાદ્દેવેશિ વિગ્રહાષ્ટકમુચ્યતે ॥

કાર્યં ચ કરણં ચૈવ સુખદુઃખકરં તથા
જ્ઞાનં સાધ્યં ચ વિખ્યાતં સાધનં કારણં તથા ॥

દેહપાશાનતો વક્ષ્યે ધર્મં ચ દશધોદિતમ્
અહિંસા સત્યમસ્તેયં બ્રહ્મચર્યમકલ્કતા ॥

અક્રોધો ગુરુશુશ્રૂષા શૌચં સન્તોષ આર્જવમ્
એવં દશવિધો ધર્મો યેનોક્તો ધર્મકૃન્નરઃ ॥

વિકારાન્ષોડશાખ્યાસ્યે પરભાવેન સંસ્થિતાન્
રસો ગન્ધશ્ચ રૂપં ચ સ્પર્શઃ શબ્દસ્તથૈવચ ॥

તન્માત્રપઞ્ચકં ખ્યાતમ્ ઇન્દ્રિયાણિ નિબોધ મે
વાક્પાણિપાદં પાયુશ્ચ ઉપસ્થઃ કર્મસંજ્ઞકમ્ ॥

શ્રોત્રં ત્વક્ચક્ષુષી જિહ્વા નાસિકા પઞ્ચમી સ્મૃતા
બુદ્ધીન્દ્રિયાણિ દેવેશિ મનઃ ષોડશકં સ્મૃતમ્ ॥

દેહપાશાઃ સમાખ્યાતાઃ અતોબુદ્ધિગુણાન્વિદુઃ
ધર્મોજ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમ્ ઐશ્વર્યં ચ તતઃ પરમ્ ॥

અધર્મશ્ચ તથાજ્ઞાનમ્ અવૈરાગ્યમનીશિતા
અહંકારં ચ ત્રિવિધં પ્રવક્ષ્યામ્યનુપૂર્વશઃ ॥

વૈકારિકં તૈજસં ચ ભૂતાદિં ચ યથાક્રમમ્
દીક્ષાકાલે યથા શુદ્ધિસ્ તથા ચૈષાં નિબોધ મે ॥

તમો રજસ્તથા સત્ત્વં શોધયેદનુપૂર્વશઃ
શબ્દઃ સ્પર્શસ્તથા રૂપં રસો ગન્ધશ્ચ પઞ્ચમઃ ॥

વિષયાશ્ચ સમાખ્યાતાઃ શોધનીયાઃ પ્રયત્નતઃ
કામઃ ક્રોધશ્ચ લોભશ્ચ મોહઃ પૈશુન્યમેવ ચ ॥

જન્મમૃત્યુજરાવ્યાધિક્ ષુત્તૃટ્તૃષ્ણાસ્તથૈવ ચ
વિષાદશ્ચ ભયં ચૈવ મદો હર્ષણમેવ ચ ॥

રાગો દ્વેષશ્ચ વૈચિત્ત્યં કુપિતાનૃતદ્રોહિતા
માયા માત્સર્યધર્મશ્ચ અધર્મશ્ચાસ્વતન્ત્રતા ॥

આગન્તુકાશ્ચ બોધવ્યાઃ ગણપાશાન્નિબોધ મે
દેવી નન્દિમહાકાલૌ ગણેશો વૃષભસ્તથા ॥

ભૃઙ્ગી ચણ્ડીશ્વરશ્ચૈવ કાર્તિકેયો ઽષ્ટમઃ સ્મૃતઃ
અનન્તસ્ત્રિતનુઃ સૂક્ષ્મઃ શ્રીકણ્ઠશ્ચ શિવોત્તમઃ ॥

શિખણ્ડી ચૈકનેત્રશ્ચ એકરુદ્રસ્તથાપરઃ
વિદ્યેશ્વરાત્મકાન્પાશાન્ દીક્ષાકાલે વિશોધયેત્ ॥

ઉક્તાનુક્તાશ્ચ યે ચાત્ર અન્યતન્ત્રોક્તલક્ષણાઃ
પૌરુષેયે તુ શોધ્યાસ્તે તતો મુચ્યેત પુદ્ગલઃ ॥

અથોર્ધ્વે નિયતિર્જ્ઞેયા તસ્યાં રુદ્રાન્નિબોધ મે
વામદેવસ્તથા શર્વસ્ તથા ચૈવ ભવોદ્ભવૌ ॥

વજ્રદેહઃ પ્રભુશ્ચૈવ ધાતા ચ ક્રમવિક્રમૌ
સુપ્રભેદશ્ચ દશમો નિયત્યાં શઙ્કરાઃ સ્મૃતાઃ ॥

યત્તદ્ધૃદિ સ્થિતં પદ્મમ્ આત્મા તત્ર વ્યવસ્થિતઃ
નિયતિદલમહઙ્કાર કેસરં બુદ્ધિકર્ણિકમ્ ॥

કાલતત્ત્વે શિવા જ્ઞેયા કથયામિ સમાસતઃ
શુદ્ધો બુદ્ધઃ પ્રબુદ્ધશ્ચ પ્રશાન્તઃ પરમાક્ષરઃ ॥

શિવશ્ચ સુશિવશ્ચૈવ ધ્રુવશ્ચાક્ષરશમ્ભુરાટ્
દશૈતે તુ શિવા જ્ઞેયાઃ કાલતત્ત્વે વરાનને ॥

હેમાભાઃ શઙ્કરાઃ પ્રોક્તાઃ શિવઃ સ્ફટિકસન્નિભાઃ
એકૈકસ્ય વિનિર્દિષ્ટા પરિવારો યશસ્વિનિ ॥

કોટિરેકા તથાન્યાનિ સહસ્રાણિ તુ ષોડશ
કૂર્માકારાણિ સર્વેષાં પ્રોક્તાનિ ભુવનાનિ તુ ॥

અત ઊર્ધ્વં હરિહરૌ રાગતત્ત્વે નિબોધ મે
સુહૃષ્ટઃ સુપ્રહૃષ્ટશ્ચ સુરૂપો રૂપવર્ધનઃ ॥

મનોન્મનો મહાધીરઃ વીરેશાઃ પરિકીર્તિતાઃ
રાગતત્ત્વે પ્રવક્ષ્યામિ યે ઽન્યે રુદ્રા વ્યવસ્થિતાઃ ॥

કલ્યાણઃ પિઙ્ગલો બભ્રુર્ વીરશ્ચ પ્રબ્ભવસ્તથા
મેધાતિથિશ્ચ્છન્દકશ્ચ દાહકઃ શાસ્ત્રકારિણઃ ॥

પઞ્ચશિષ્યાસ્તથાચાર્યા દશૈતે સંવ્યવસ્થિતાઃ
વિદ્યાતત્ત્વમતશ્ચોર્ધ્વં તસ્મિન્વૈ ભુવનં શૃણુ ॥

વામો જ્યેષ્ઠશ્ચ રૌદ્રશ્ચ કલો વિકરણસ્તથા
બલવિકરણશ્ચૈવ બલપ્રમથનસ્તથા ॥

સર્વભૂતદમનશ્ચ તથા ચૈવ મનોન્મનઃ
કલાતત્ત્વે મહાદેવિ મહાદેવત્રયં સ્થિતમ્ ॥

મહાદેવો મહાતેજા મહાજ્યોતિઃ પ્રતાપવાન્
કલાતત્ત્વં સમાખ્યાતં સમાસેન વરાનને ॥

એતે રુદ્રા મહાદેવિ ત્રિનેત્રાશ્ચન્દ્રશેખરાઃ
રુદ્રકોટિસહસ્રૈસ્તુ સમન્તાત્પરિવારિતાઃ ॥

શુદ્ધસ્ફટિકસઙ્કાશાઃ યોગૈશ્વર્યબલાન્વિતાઃ
રાગે રક્તાસ્તુ વિજ્ઞેયા જ્ઞાનયોગબલોત્કટાઃ ॥

છત્રાકારાસ્તુ તેષાં વૈ ગૃહા રત્નવિચિત્રિતાઃ
ઉપરિષ્ટાદ્ભવેન્માયા કથયામિ સમાસતઃ ॥

વ્યાપ્ય યા વૈ ત્વધોધ્વાનં વૈશ્વરૂપ્યેણ સંસ્થિતા
તત્ર રુદ્રા મહાભાગા દ્વાદશૈવ મહાબલાઃ ॥

ગહનશ્ચ અસાધ્યશ્ચ તથા હરિહરઃ પ્રભુઃ
દશેશાનશ્ચ દેવેશિ ત્રિગલો ગોપતિસ્તથા ॥

અધઃપુટે તુ વિજ્ઞેયા માયાતત્ત્વે વરાનને
ક્ષેમેશો બ્રહ્મણઃ સ્વામી વિદ્યેશાનસ્તથૈવ ચ ॥

વિદ્યેશશ્ચ શૈવશ્ચૈવ અનન્તઃ ષષ્ઠ ઉચ્યતે
ઊર્ધ્વમાયાપુટસ્થાસ્તુ રુદ્રા એતે પ્રકીર્તિતાઃ ॥

એષાં મધ્યે તુ ભગવાન્ અનન્તેશો જગત્પતિઃ
ઉદ્ભવં ભાવયિત્વા તુ સ્વેચ્છયા કુરુતે પ્રભુઃ ॥

સર્વજ્ઞઃ સર્વકર્તા ચ નિગ્રહાનુગ્રહે રતઃ
પ્રથમેન તુ ભેદેન રુદ્રા દ્વાદશ કીર્તિતાઃ ॥

અસ્મિંસ્તુ યે યથા રુદ્રા માયાતત્ત્વે વ્યવસ્થિતાઃ
તથાહં કથયિષ્યામિ ભેદત્રયવિભાગશઃ ॥

ગોપતિશ્ચ તતો દેવિ અધોગ્રન્થૌ વ્યવસ્થિતઃ
ગ્રન્થ્યૂર્ધ્વે સંસ્થિતો વિશ્વસ્ ત્રિકલઃ ક્ષેમ એવ ચ ॥

બ્રહ્મણો ઽધિપતિશ્ચૈવ શિવશ્ચેતિ સ પઞ્ચમઃ
અધ ઊર્ધ્વમનન્તસ્તુ પાશાશ્ચૈવાત્ર સંસ્થિતાઃ ॥

પૂર્વં વૈ કથિતા દેવિ અતો ઋષિકુલં ભવેત્
યોનિર્વાગીશ્વરી ચૈવ યસ્યાં જાતો ન જાયતે ॥

ઓંકારસાધ્યધાતારો દમનેશસ્તતઃ પરમ્
ધ્યાનં ભસ્મેશમેવાહુઃ પ્રમાણાનિ તદૂર્ધ્વતઃ ॥

પઞ્ચાર્થં ગુહ્યમેવાહૂ રુદ્રાઙ્કુશમતઃ પરમ્
હૃદયં લક્ષણં ચૈવ વ્યુહમાકર્ષમેવ ચ ॥

આદર્શં ચ તથૈવેહ અષ્ટમં પરિકીર્તિતમ્
એતે પરિવૃતા દેવિ રુદ્રકોટિસહસ્રકૈઃ ॥

નાનાવર્ણવિચિત્રાશ્ચ નાનાબ્ભરણભૂષિતાઃ
નાનાનારીસહસ્રૈસ્તુ રમન્તે પત્યુરિચ્છયા ॥

ત્રિનેત્રાઃ શૂલિનઃ સર્વે જટાચન્દ્રકીરીટિનઃ
અલુપ્તશક્તિવિભવા માયાતત્ત્વાધિકારિણઃ ॥

ભુવનેષુ વિચિત્રેષુ યોન્યાકારેષુ સંસ્થિતાઃ
અતઃ પરં ભવેન્માયા સર્વજન્તુવિમોહિની ॥

નિર્વૈરપરિપન્થિન્યા તયા ભ્રમિતબુદ્ધયઃ
ઇદં તત્ત્વમિદં નેતિ વિવદન્તીહ વાદિનઃ ॥

સત્પથં તુ પરિત્યજ્ય નયતિ દ્રુતમુત્પથમ્
ગુરુદેવાગ્નિશાસ્ત્રસ્ય યે ન ભક્તા નરાધમાઃ ॥

અસદ્યુક્તિવિચારજ્ઞાઃ શુષ્કતર્કાવલંબિનઃ
ભ્રમયત્યેવ તાન્માયા હ્ય્ અમોક્ષે મોક્ષલિપ્સયા ॥

શિવદીક્ષાસિના ચ્છિન્ના ન પ્રરોહેત્તુ સા પુનઃ
અથોપરિ મહાવિદ્યા સર્વવિદ્યાભવોદ્ભવા ॥

જગતઃ પ્રલયોત્પત્તિ વિભૂતિનિધિરવ્યયા
સા એવ પરમા દેવી વાગીશીતિ નિગદ્યતે ॥

અષ્ટવર્ગવિભિન્ના ચ વિદ્યા સા માતૃકૈવ તુ
ભુવનાનિ પ્રવક્ષ્યામિ યથાવદનુપૂર્વશઃ ॥

વામા જ્યેષ્ઠા તથા રૌદ્રી કાલી વિકરણી તથા
બલવિકરણી ચૈવ બલપ્રમથની તાથા ॥

દમની સર્વભૂતાનાં તથા ચૈવ મનોન્મની
તપ્તચામીકરાકારાઃ પઞ્ચવક્ત્રાસ્ત્રિલોચનાઃ ॥

અમોઘવીર્યાઃ સર્વજ્ઞાઃ સર્વતઃ સર્વદા સ્થિતાઃ
સર્વજ્ઞાનુગતાઃ સર્વાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥

સર્વલક્ષણસમ્પન્નઃ સર્વૈશ્વર્યસમન્વિતાઃ
પ્રધાનાઃ સપ્ત કોટ્યસ્તુ મન્ત્રાણાં યા વ્યવસ્થિતાઃ ॥

એકૈકસ્ય પરીવારો લક્ષાયુતસહસ્રશઃ
પદ્માકારેષુ દિવ્યેષુ ક્રીડન્તિ ભુવનેષુ તે ॥

ત્રિગુણી બ્રહ્મવેતાલી સ્થાણુમત્યમ્બિકા પરા
રૂપિણી મર્દિની જ્વાલા સપ્તસઙ્ખ્યાસ્તદીશ્વરાઃ ॥

વિદ્યારાજ્ઞ્યઃ સમાખ્યાતાઃ દીક્ષાકાલે વિશોધયેત્
બાહ્યે તસ્યૈશ્વરં તત્ત્વં ભુવનાન્યત્ર મે શૃણુ ॥

અષ્ટવિદ્યેશ્વરૈર્યુક્તો વીતમાયો નિરઞ્જનઃ
સ્થિતિસંહારકર્તા વૈ મોક્ષૈશ્વર્યપ્રદાયકઃ ॥

તસ્યાસનં તુ વિસ્તીર્ણં સહસ્રદલસમ્મિતમ્
તિસ્રઃ કોટ્યો ઽર્ધકોટિશ્ચ મન્ત્રાસ્તસ્યાસને સ્થિતાઃ ॥

તત્રસ્થ ઈશ્વરો દેવો વરદઃ સાર્વતોમુખઃ
પઞ્ચવક્ત્રઃ સુતેજસ્કો દશબાહુસ્ત્રિલોચનઃ ॥

ગોક્ષીરધવલઃ સૌમ્યો નાગયજ્ઞોપવીતવાન્
દિવ્યામ્બરધરો દેવો દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ ॥

સર્વલક્ષણસંપૂર્ણઃ સર્વાભરણભૂષિતઃ
ત્રિશૂલપાણીન્દુમૌલિર્ જટામુકુટમણ્ડિતઃ ॥

પ્રસન્નવદનઃ કાન્તો યોગૈશ્વર્યપ્રદાયકઃ
વરદાભયહસ્તશ્ચ ધ્યેયો ઽસાવીશયોગિભિઃ ॥

તસ્યોત્સઙ્ગગતા વિદ્યા સર્વવિદ્યાસમાસ્રિતા
દિવ્યવસ્ત્રપરીધાના દિવ્યમાલ્યાનુલેપના ॥

દિવ્યસ્રગ્દામમાલાભિર્ મુક્તાહારૈર્વિભૂષિતા
મુક્તાફલપ્રતીકાશા પઞ્ચવક્ત્રા ત્રિલોચના ॥

આરાધિતા વિધાનેન વેદયેજ્જ્ઞાનિનઃ સદા
પ્રહસન્તીવ સા ભાતિ મહેશવદનેક્ષણાત્ ॥

વિદ્યેશ્વરાનતો વક્ષ્યે પૂર્વાદીશાન્તગાન્ક્રમાત્
અનન્તશ્ચૈવ સૂક્ષ્મશ્ચ તથા ચૈવ શિવોત્તમઃ ॥

એકનેત્રૈકરુદ્રૌ ચ ત્રિનેત્રશ્ચ પ્રકીર્તિતઃ
શ્રીકણ્ઠશ્ચ શિખણ્ડી ચ જ્ઞેયા વિદ્યેશ્વરાઃ ક્રમાત્ ॥

અતો રૂપમવસ્થાનં તત્ર રુદ્રાન્નિબોધ મે
ધર્મો જ્ઞાનં ચ વૈરાગ્યમ્ ઐસ્વર્યં ચ ચતુર્થકમ્ ॥

સૂક્ષ્માવરણમૂર્ધ્વે ઽતઃ તત્ર શક્તિત્રયં વિદુઃ
વામા જ્યેષ્ઠા ચ રૌદ્રી ચ શક્તયઃ સમુદાહૃતાઃ ॥

પરિવારસ્તુ તાસાં વૈ કોટ્યો ઽનેકાસ્તુ સઙ્ખ્યયા
સર્વે સર્વગતા મન્ત્રાઃ સર્વજ્ઞાઃ સર્વકામદા ॥

શૂદ્ધસ્ફટિકસઙ્કાશાસ્ ત્રિનેત્રાઃ શૂલપાણયઃ
સર્વલક્ષણસંપન્નાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥

સર્વૈશ્વર્યસુસમ્પૂર્ણાશ્ ચારુચન્દ્રાર્ધશેખરાઃ
શતપત્રાબ્જભાકારૈઃ શુદ્ધહારેન્દુરશ્મિભિઃ ॥

નાનારત્નોજ્જ્વલૈશ્ચિત્રૈઃ પ્રાકારૈસ્તોરણાકુલૈઃ
ઈશ્વરાનુગતાઃ સર્વે તિષ્ઠન્તિ ભુવનેષુ તે ॥

તમારાધયિતું દેવં પૂજ્યન્તે સર્વકર્મસુ
વ્રતં પાશુપતં દિવ્યં યે ચરન્તિ જિતેન્દ્રિયાઃ ॥

ભસ્મનિષ્ઠા જપધ્યાનાસ્ તે વ્રજન્ત્યેશ્વરં પદમ્
તત્રેશ્વરસ્તુ ભગવાન્ દેવદેવો નિરઞ્જનઃ ॥

અધિકારં પ્રકુરુતે શિવેચ્છાવિધિચોદિતઃ
દશ પઞ્ચ ચ શોધ્યાનિ ભુવનાનીશ્વરે ક્રમાત્ ॥

તાલુકોર્ધ્વે વિજાનીયાદ્ દીક્ષાકાલે વરાનને
શુદ્ધાવરણમૂર્ધ્વં તુ તસ્મિઞ્ચ્છક્તિદ્વયં સ્મૃતમ્ ॥

જ્ઞાનં ક્રિયા ચ વિખ્યાતં દ્વે વિદ્યે ચાપ્યતઃ પરમ્
ભાવસંજ્ઞાપ્યભાવાખ્યા તસ્મિઞ્ચ્છક્તિદ્વયે સ્મૃતે ॥

તેજેશશ્ચ ધ્રુવેશશ્ચ પ્રમાણાનાં પરં પદમ્
પ્રમાણાવરણે ચોર્ધ્વે કથયામિ ચ માનતઃ ॥

બ્રહ્મા રુદ્રઃ પ્રતોદશ્ચ અનન્તશ્ચ ચતુર્થકઃ
સુશુદ્ધાવરણં ચોર્ધ્વે તત્ર રુદ્રત્રયં વિદુઃ ॥

એકાક્ષઃ પિઙ્ગલો હંસઃ કથિતં તુ સમાસતઃ
શિવાવરણમૂર્ધ્વં તુ તત્રૈકો ધ્રુવસંજ્ઞકઃ ॥

સંસ્થિતો રુદ્રરાજસ્ય મોક્ષાવરણમૂર્ધ્વતઃ
એકાદશૈવ રુદ્રાંશ્ચ કથયામિ સમાસતઃ ॥

બ્રહ્મદન્કિદિણ્ડિમુણ્ડાઃ સૌરભશ્ચ તથૈવચ
જન્મમૃત્યુહરશ્ચૈવ પ્રણીતઃ સુખદુઃખદઃ ॥

વિજૃમ્ભિતઃ સમાખ્યાતા સ્તાલૂર્ધ્વે તુ વ્યવસ્થિતાઃ
પુનરૂર્ધ્વે ધ્રુવં જ્ઞેયં નિરઞ્જનપદં શુભમ્ ॥

ઈશશક્તિત્રયં મૂર્ધ્નિ કથિતં ચાનુપૂર્વશઃ
ઇચ્છાશક્ત્યભિધાનાયાઃ અન્તર્ભૂતાઃ પ્રકીર્તિતાઃ ॥

પ્રબુદ્ધાવરણં ચોર્ધ્વે કથયામિ સમાસતઃ
પ્રીતઃ પ્રમુદિતશ્ચૈવ પ્રમોદશ્ચ પ્રલમ્બકઃ ॥

વિષ્ણુર્મદન એવાથ ગહનઃ પ્રથિતસ્તથા
રુદ્રાષ્ટકં સમાખ્યાતં વિજ્ઞેયં પ્રાગ્દિશઃ ક્રમાત્ ॥

સમયાવરણં ચોર્ધ્વે કથયામિ સમાસતઃ
પ્રભવઃ સમયઃ ક્ષુદ્રો વિમલશ્ચ શિવસ્તથા ॥

તતો ઘનઃ સમાખ્યાતો નિરઞ્જનસ્તતઃ પરમ્
રુદ્રોઙ્કારસ્તુ પઞ્ચૈતે તાલૂર્ધ્વે તુ વિજાનત ॥

એકોનષષ્ટિર્ભુવનં જ્ઞાનશક્ત્યાદિતઃ ક્રમાત્
રુદ્રોઙ્કારાન્તમિત્યેતદ્ દીક્ષાકાલે વિશોધયેત્ ॥

એકૈકસ્ય પરીવારઃ કોટ્યો ઽનેકાઃ સહસ્રશઃ
ત્રિનેત્રા વરદાઃ સર્વે શુદ્ધસામર્થ્યવિગ્રહાઃ ॥

શુદ્ધસ્ફટિકસઙ્કાશા દશબાહ્વિન્દુશેખરાઃ
ત્રિશૂલપાણયઃ સર્વે જટામુકુટમણ્ડિતાઃ ॥

સર્વે સર્વગુણોપેતાઃ સર્વજ્ઞાઃ સર્વદેશ્વરાઃ
સાર્વલક્ષણસંપૂર્ણાઃ સર્વાભરણભૂષિતાઃ ॥

રુદ્રકન્યાસમાકીર્ણા દિવ્યૈરૂપૈર્મનોહરૈઃ
સંક્રિડન્તે પુરવરૈઃ શિવેચ્છાવિધિચોદિતાઃ ॥

ઈશ્વરસ્ય તથોર્ધ્વે તુ અધશ્ચૈવ સદાશિવાત્
સુશિવાવરણં ચોર્ધ્વે તસ્મિઞ્જ્ઞેયઃ સદાશિવઃ ॥

ત્રિપઞ્ચનયનો દેવશ્ ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરઃ
વક્ત્રપઞ્ચકસંયુક્તો દશબાહુર્મહાબલઃ ॥

શુદ્ધસ્ફટિકસઙ્કાશઃ સ્ફુરન્વૈ દીપ્તતેજસા
સિંહાસનોપવિષ્ટસ્તુ શ્વેતપદ્માસનસ્થિતઃ ॥

પઞ્ચબ્રહ્માઙ્ગસહિતઃ સકલાદ્યૈઃ સમન્વિતઃ
દશભિશ્ચ શિવૈર્યુક્તો રુદ્રાષ્ટાદશકાન્વિતઃ ॥

સકલો નિષ્કલઃ શૂન્યઃ કલાઢ્યઃ ખમલઙ્કૃતઃ
ક્ષપણશ્ચ ક્ષયાન્તસ્થઃ કણ્ઠ્યૌષ્ઠ્યશ્ચાષ્ટમઃ સ્મૃતઃ ॥

ભ્રુવોર્મધ્યે તુ વિજ્ઞેયો દેવદેવઃ સદાશિવઃ
સકલાદ્યૈર્વૃતો દેવઃ ઓંકારેશાદિભિઃ ક્રમાત્ ॥

ઓંકારેશઃ શિવો દીપ્તઃ કારણેશો દશેશકઃ
સુશિવશ્ચૈવ કાલેશઃ સૂક્ષ્મરૂપઃ સુતેજસઃ ॥

શર્વશ્ચ દશમઃ પ્રોક્તઃ ઊર્ધ્વાન્તં સંવ્યવસ્થિતાઃ
રુદ્રાશ્ચાષ્ટાદશ બહિઃ તેષાં નામાનિ વૈ શૃણુ ॥

વિજયસ્ત્વથ નિઃશ્વાસઃ સ્વયમ્ભૂશ્ચાગ્નિવીરરાટ્
રૌરવો મુકુટો વિસરશ્ ચન્દ્રો બિમ્બઃ પ્રગીતવાન્ ॥

લલિતઃ સિદ્ધરુદ્રશ્ચ સન્તાનઃ શર્વ એવ ચ
પરશ્ચ કિરણશ્ચૈવ પારમેશ્વર એવ ચ ॥

સાદાખ્યસ્તુ સમાખ્યાતઃ સકલો મન્ત્રવિગ્રહઃ
સર્વકારણમધ્યક્ષઃ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ ॥

ભુક્તિમુક્તિપ્રદાતા ચ સાધકાનાં ક્રિયાવતામ્
કોટયઃ સપ્તમન્ત્રાણામ્ આસને તસ્ય સંસ્થિતાઃ ॥

આસનં લક્ષપત્રાઢ્યં ચન્દ્રકોટ્યયુતપ્રભમ્
વામાદ્યૈર્વિભુપૂર્વૈશ્ચ પઞ્ચવક્ત્રૈસ્ત્રિલોચનૈઃ ॥

તારાદ્યૈઃ શક્તિભેદૈશ્ચ પ્રાગ્દિશઃ પરિવારિતમ્
જ્ઞાનશક્તિઃ ક્રિયાશક્તિર્ વામે દક્ષિણતઃ સ્થિતે ॥

ઇચ્છાશક્તિઃ પરાદેવિ યયા સર્વમધિષ્ઠિતમ્
ઉત્પત્તિસ્થિતિસંહારાંસ્ તિરોભાવમનુગ્રહમ્ ॥

યયા કરોતિ દેવેશઃ સર્વદા સર્વમધ્વનિ
તસ્યોત્સઙ્ગગતા સા તુ નિત્યં ચૈવાત્મવર્તિની ॥

સા ચેચ્છા દેવદેવસ્ય શિવસ્ય પરમાત્મનઃ
સ એવાપરરૂપેણ પઞ્ચમન્ત્રમહાતનુઃ ॥

ઇચ્છારૂપધરઃ શ્રીમાન્ દેવદેવઃ સદાશિવઃ
શક્તયસ્તસ્ય યાઃ પ્રોક્તાઃ તથા વૈ મન્ત્રનાયકાઃ ॥

એકૈકં પરિતો દેવિ પદ્મૈરર્બુદકોટિભિઃ
તથા ખર્વનિખર્વૈશ્ચ પ્રતિરૂપૈર્મહાબલૈઃ ॥

વિદ્યારૂપૈઃ સ્વરૂપાઢૈર્ અપ્રમેયગુણાન્વિતૈઃ
સર્વલક્ષણસંપન્નૈઃ સર્વાભરણભૂષિતૈઃ ॥

હાસ્યલાસ્યવિલાસાઢ્યૈર્ ભ્રૂક્ષેપોન્મદવિભ્રમૈઃ
ચન્દ્રકોટિશતપ્રખ્યૈઃ પ્રસ્રવદ્ભિરિવામૃતમ્ ॥

તાભિઃ સાર્ધં સદા રુદ્રાઃ પ્રકીડન્તીચ્છયા પ્રભોઃ
પુરવરૈઃ સર્વતોભદ્રૈશ્ ચન્દ્રકોટિસમપ્રભૈઃ ॥

માયાધર્મવિનિર્મુક્તા નિર્મલા વિગતજ્વરાઃ
અધિકારં પ્રકુર્વન્તિ સર્વજ્ઞામોઘશક્તયઃ ॥

અધિકારક્ષયે શાન્તા જાયન્તે સર્વગાઃ શિવાઃ
પરપ્રેર્યાઃ પુનર્ભૂયો ન ભવન્તિ કદાચન ॥

સુશિવાવરણં ખ્યાતં મન્ત્રગર્ભં વરાનને
બિન્દ્વાવરણમૂર્ધ્વે ઽતશ્ ચન્દ્રકોટિસમપ્રભમ્ ॥

તત્ર પદ્મં મહાદીપ્તં દશકોટિસમન્વિતમ્
તત્ર પદ્મે સ્થિતો દેવઃ શાન્ત્યતીતો મહાદ્યુતિઃ ॥

પઞ્ચવક્ત્રો વિશાલાક્ષો દશબાહુસ્ત્રીલોચનઃ
તડિત્સહસ્રપુઞ્જાભઃ સ્ફુરન્માણિક્યમણ્ડિતઃ ॥

નિવૃત્તિશ્ચ પ્રતિષ્ઠા ચ વિદ્યા શાન્તિસ્તથૈવ ચ
પરિવારઃ સ્મૃતસ્તસ્ય શાન્ત્યતીતસ્ય સુવ્રતે ॥

તસ્ય વામે તુ દિગ્ભાગે શાન્ત્યતીતા વ્યવસ્થિતા
પઞ્ચવક્ત્રાઃ સ્મૃતાઃ સર્વા દશબાહ્વિન્દુશેખરાઃ ॥

બિન્દુતત્ત્વં સમાખ્યાતં પુરકોટ્યર્બુદૈર્વૃતમ્
અર્ધચન્દ્રસ્તદૂર્ધ્વે તુ તદૂર્ધ્વે તુ નિરોધિકા ॥

એતે દ્વે તુ મહાસ્થાને પઞ્ચપઞ્ચકલાન્વિતે
જ્યોત્સ્ના જ્યોત્સ્નાવતી કાન્તિઃ સુપ્રભા વિમલા શિવા ॥

અર્ધચન્દ્રે સ્થિતાહ્યેતા નિરોધિન્યાં શૃણુ પ્રિયે
રુન્ધની રોધની રૌદ્રી જ્ઞાનબોધા તમોપહા ॥

અર્ધમાત્રઃ સ્મૃતો બિન્દુઃ સ્વરૂપશ્ચ ચતુષ્કલઃ
તસ્યાપ્યર્ધમર્ધચન્દ્રસ્ ત્વ્ અષ્ટાંશશ્ચ નિરોધિકા ॥

નિરોધયતિ દેવાન્સા બ્રહ્માદ્યાંસ્તુ વરાનને
નિરોધિનીતિ વિખ્યાતા તાં ભિત્ત્વા તુ વરાનને ॥

સાદાખ્યપરભાવેન પઞ્ચમન્ત્રકહાતનુઃ
તસ્યોર્ધ્વે તુ સ્મૃતો નાદઃ સ કિઞ્જલ્કરજઃ પ્રભઃ ॥

મહદ્ભિઃ પુરુષૈર્વ્યાપ્તઃ સૂર્યકોટ્યયુતપ્રભૈઃ
તેષાં વૈ નાયિકા વક્સ્યે ભુવને પઞ્ચસઙ્ખ્યયા ॥

ઇન્ધિકા દીપિકા ચૈવ રોચિકા મોચિકા તથા
ઊર્ધ્વગા તુ સમાખ્યાતા કલાત્વેષા તુ પઞ્ચમી ॥

તસ્મિન્પદ્મં સુવિસ્તીર્ણં ઊર્ધ્વગેશઃ સ્થિતઃ પ્રભુઃ
ચન્દ્રાર્બુદપ્રતીકાશઃ પઞ્ચવક્ત્રસ્ત્રિલોચનઃ ॥

ચન્દ્રાર્ધશેખરઃ શાન્તો દશબાહુર્મહાતનુઃ
ઇન્ધિકાદિવૃતો દેવઃ શૂલપાણિર્જટાધરઃ ॥

ઊર્ધ્વગા તુ કલા તસ્ય નિત્યમુત્સઙ્ગગામિની
તતઃ સુષુમ્ણાભુવનં સુષુમ્ણા તત્ર સંસ્થિતા ॥

સુષુમ્ણેશઃ સ્થિતસ્તત્ર ચન્દ્રકોટ્યયુતપ્રભઃ
દશબાહુસ્ત્રિનેત્રશ્ચ શ્વેતપદ્મોપરિસ્થિતઃ ॥

શશાઙ્કશેખરઃ શ્રીમાન્ પઞ્ચવક્ત્રો મહાતનુઃ
ઇડા ચ પિઙ્ગલા ચૈવ વામદક્ષિણતઃ સ્થિતે ॥

સુષુમ્ણા તુ વરારોહે તુષારકણધૂસરા
શ્વેતપદ્મકરા દેવી પદ્મમાલાવિભૂષિતા ॥

પઞ્ચવક્ત્રા સુશોભાઢ્યા ત્રિનેત્રા શૂલધારિણી
તસ્યોત્સઙ્ગગતા દેવી ધ્યાતવ્યા સાધકાદિભિઃ ॥

ગ્રથિતસ્તુ તયા સર્વસ્ ત્વ્ અધ્વાયમધ ઊર્ધ્વગઃ
નાડ્યાધારસ્તુ નાદો વૈ ભિત્ત્વા સર્વમિદં જગત્ ॥

અધઃશક્ત્યા વિનિર્ગતય યાવદ્બ્રહ્માણમૂર્ધ્વતઃ
નાડ્યા બ્રહ્મબિલે લીનસ્ ત્વ્ અવ્યક્તધ્વનિરક્ષરઃ ॥

નદતે સર્વભૂતેષુ શિવશક્ત્યા ત્વધિષ્ઠિતઃ
એવં જ્ઞાત્વા વરારોહે શોધયેત્તં શિવાધ્વરે ॥

તતો બ્રહ્મબિલં જ્ઞેયં રુદ્રકોટ્યર્બુદાન્વિતમ્
તત્ર બ્રહ્મા પરો જ્ઞેયઃ શશાઙ્કશતસપ્રબ્ભઃ ॥

દશબાહુસ્ત્રિનેત્રશ્ચ પઞ્ચવક્ત્રેન્દુશેખરઃ
ત્રિશૂલપાણિર્ભગવાઞ્ જટામુકુટમણ્ડિતઃ ॥

બ્રહ્માણિ તુ પરા શક્તિર્ યા સા મોક્ષપથે સ્થિતા
દ્વારં યા મોક્ષમાર્ગસ્ય રોધયિત્વા વ્યવસ્થિતા ॥

મોક્ષમાર્ગપ્રદાત્રી ચ બ્રહ્મોત્સઙ્ગે ચ સંસ્થિતા
તાં ભિત્ત્વાત્ર વરારોહે ગન્તવ્યમૂર્ધ્વતઃ પ્રિયે ॥

અત ઊર્ધ્વં સ્થિતા શક્તિઃ પ્રસુપ્તભુજગાકૃતિઃ
આધારો ભુવનાનાં સા તાં પ્રવક્ષ્યામિ સુવ્રતે ॥

સૂક્ષ્મા ચૈવ સુસૂક્ષ્મા ચ તથા ચાન્યામૃતામિતા
વ્યાપિની મધ્યતો જ્ઞેયા શેષાઃ પૂર્વાદિતઃ ક્રમાત્ ॥

પઞ્ચવક્ત્રાસ્ત્રિનેત્રાશ્ચ સુતેજસ્કા મહાબલાઃ
શક્તિતત્ત્વં સમાખ્યાતં શિવતત્ત્વં શૃણુ પ્રિયે ॥

પુરશ્રેષ્ઠૈરનેકૈસ્તુ સમન્તાત્પરિવારિતમ્
હેમપ્રાકારરચિતં રત્નમાણિક્યમણ્ડિતમ્ ॥

અશેષભોગસમ્પન્નં સર્વકામગુણોદયમ્
ભુવનાનિ પ્રવક્ષ્યામિ તત્રૈવ સંસ્થિતાનિ તુ ॥

વ્યાપકં વ્યોમરૂપં ચ અનન્તાનાથનાશ્રિતમ્
કારણાનાં પઞ્ચકં ચ શિવતત્ત્વે વ્યવસ્થિતમ્ ॥

તત્ર પદ્મં સુવિસ્થીર્ણમ્ અનન્તાનન્તસમ્ભવમ્
તસ્ય પદ્મસ્ય મધ્યસ્થો દેવશ્ચાયમનાશ્રિતઃ ॥

પઞ્ચવક્ત્રધરઃ શાન્તઃ સર્વજ્ઞઃ પરમેશ્વરઃ
દશબાહુર્મહાદીપ્તઃ સૃષ્ટિસંહારકારકઃ ॥

સર્વાનુગ્રહકર્તા ચ પ્રણતાર્તિવિનાશનઃ
ભુક્તિમુક્તિપ્રદાતા ચ સૂર્યકોટ્યર્બુદપ્રભઃ ॥

સ્ફુરન્મુકુટમાણિક્યઃ સમન્તાદુપશોભિતઃ
દિવ્યામ્બરધરો દેવો દિવ્યગન્ધાનુલેપનઃ ॥

પદ્માસનોન્નતોરસ્કઃ શશાઙ્કકૃતશેખરઃ
આબદ્ધમણિપર્યઙ્કશ્ ચામરોત્ક્ષેપવીજિતઃ ॥

રુદ્રકોટ્યર્બુદાનીકૈઃ સમન્તાદુપશોભિતઃ
વ્યાપિની વ્યોમરૂપા ચા નન્તાનાથાત્વનાશ્રિતા ॥

પઞ્ચવક્ત્રા મહાવીર્યા દશબાહ્વિન્દુશેખરાઃ
ત્રિનેત્રાઃ શૂલહસ્તાશ્ચ કારણૈશ્ચ સમન્વિતાઃ ॥

પૂર્વાદ્યુત્તરપર્યન્તા એતાશ્ચૈવ વ્યવસ્થિતાઃ
અનાશ્રિતો મધ્યગસ્તુ સંસ્થિતઃ પ્રભુરવ્યયઃ ॥

અનાશ્રિતકલા દેવી તસ્યોત્સઙ્ગે ચ સંસ્થિતા
એવં વૈ શિવતત્ત્વં તુ કથિતં તવ સુન્દરિ ॥

શોધયિત્વા તતશ્ચોર્ધ્વં શક્તિશ્ચૈવ પરા સ્મૃતા
સમના નામ સા જ્ઞેયા મનશ્ચોર્ધ્વં ન જાયતે ॥

પરિપાટ્યા સ્થિતાનાં તુ પૃથિવ્યાદિશિવાવધૌ
સર્વેષાં કારણાનાં ચ કર્તૃભૂતા વ્યવસ્થિતા ॥

બિભર્ત્યણ્ડાન્યનેકાનિ શિવેન સમધિષ્ઠિતા
તત્રારુઢસ્તુ કુરુતે શિવઃ પરમકારણમ્ ॥

સૃષ્ટિસ્થિતિસમાહારં તિરોભાવમનુગ્રહમ્
હેતુકર્તા મહેશાનઃ સર્વકારણકારણમ્ ॥

સમના નામ યા શક્તિઃ સા તસ્ય કરણં સ્મૃતમ્
તયાધિતિષ્ઠેદ્દેવેશો હ્ય્ અધઃકારણપઞ્ચકમ્ ॥

અનાશ્રિતસ્ય દેવસ્ય કારણં સેયમાશ્રિતા
સ વૈ પ્રેરયતે ભૂયસ્ ત્વ્ અનાથં તુ જગત્પતિમ્ ॥

અનાથશ્ચાપ્યનન્તેશમ્ અનન્તો વ્યોમરૂપિણમ્
વ્યોમવ્યાપી મહાદેવો વ્યાપિનં બોધયેત્પ્રભુમ્ ॥

વ્યાપિની કરણં તસ્ય કર્તા વૈ વ્યાપ્યસૌ પ્રભુઃ
કર્મરૂપા સ્થિતા માયા યદધઃ શક્તિકુણ્ડલી ॥

નાદબિન્દ્વાત્મકં કાર્યમ્ ઇત્યાદિજગદુદ્ભવઃ
યત્સદાશિવપર્યન્તં પાર્થિવાદ્યં ચ સુવ્રતે ॥

તત્સર્વં પ્રાકૃતં જ્ઞેયં વિનાશોત્પત્તિસંયુતમ્
યા સા શક્તિઃ પુરા પ્રોક્તા સમના ત્વધ્વમૂર્ધનિ ॥

સ્ફુરત્સૂર્યસહસ્રાભ કિરણાનન્તભાસ્વરા
ધ્યાત્વા ચૈતાં સમાવાહ્ય સ્થાપયેત્તુ વિધાનવિત્ ॥

ઉપચારં તતઃ કૃત્વા વાગીશ્યાવાહનં તથા
સ્થાપનં પૂજનં ચૈવ પશોર્યાગં તથૈવ ચ ॥

ગર્ભધારિત્વજનને અધિકારં તથૈવ ચ
યોગં ભોગં લયં ચૈવ નિષ્કૃતિં તદનન્તરમ્ ॥

ભુવનાધિપહોમં ચ ભુવનાધિપવાસિનામ્
ભુવનાનાં યથાયોગં હોમં કૃત્વા વરાનને ॥

ત્રિતત્ત્વં શધયેચ્ચાતો ઽવયવાંશ્ચ યથાક્રમમ્
વિશ્લેષપાશચ્છેદૌ ચ કૃત્વા પૂર્ણાં તુ પાતયેત્ ॥

પ્રાયશ્ચિત્તં તતો હુત્વા કર્તરીમભિમન્ત્રયેત્
શિખાં ચ્છિત્વા સમર્પ્યૈતાં શિશું સંસ્નાપયેદ્ગુરુઃ ॥

આચાર્યઃ પ્રયતો ભૂત્વા સકલીકરણાદિકમ્
સ્રુચો ઽગ્રે તુ શિખાં કૃત્વા હુત્વા સ્નાયાદનન્તરમ્ ॥

સકલીકરણં કૃત્વા આચાર્યસ્તુ વરાનને
શિશોરપિ વિધિં કૃત્વા શિવકુમ્ભં સમર્ચયેત્ ॥

ભૈરવં મધ્યદેશસ્થં ભૈરવાગ્નિં સમર્ચયેત્
પૂર્ણાં સમ્પૂર્ય વિધિવદ્ વામમન્ત્રમનુસ્મરન્ ॥

પૂર્વોક્તલક્ષણેનૈવ પ્રોચ્ચરેત્તં પ્રયત્નતઃ
હેયાધ્વાનમધઃ કુર્વન્ નેચયેત્તં વરાનને ॥

યાવત્સા સમના શક્તિઃ તદૂર્ધ્વે ચોન્મના સ્મૃતા
નાત્ર કાલઃ કલાશ્ચારો ન તત્ત્વં ન ચ દેવતાઃ ॥

સુનિર્વાણં પરં શુદ્ધં ગુરુવક્ત્રં તદુચ્યતે
તદતીતં વરારોહે પરં તત્ત્વમનામયમ્ ॥

ગુરુવક્ત્રપ્રયોગેણ તસ્મિન્યોજ્યેત શાશ્વતે
નિષ્કમ્પે કારણાતીતે વિરજે નિર્મલે શુભે ॥

સર્વજ્ઞે પરમે તત્ત્વે વ્યોમાતીતે હ્યતીન્દ્રિયે
ઇત્યધ્વા ચૈષ વૈ પ્રોક્તઃ સમાસેન મયાનઘે ॥

જ્ઞાત્વા ચૈવં મહાદેવિ પ્રયાતિ પરમં પદમ્
દેહે દેવે ચ શિષ્યે ચ કલશે હ્યગ્નિમધ્યતઃ
એવં જ્ઞાત્વા વરારોહે મુચ્યતે મોચયત્યપિ ॥