સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.37

અથાતો ગ્રહોત્પત્તિમધ્યાયં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

નવ સ્કન્દાદયઃ પ્રોક્તા બાલાનાં ય ઇમે ગ્રહાઃ।
શ્રીમન્તો દિવ્યવપુષો નારીપુરુષવિગ્રહાઃ॥

એતે ગુહસ્ય રક્ષાર્થં કૃત્તિકોમાગ્નિશૂલિભિઃ।
સૃષ્ટાઃ શરવણસ્થસ્ય રક્ષિતસ્યાત્મતેજસા॥

સ્ત્રીવિગ્રહા ગ્રહા યે તુ નાનારૂપા મયેરિતાઃ।
ગઙ્ગોમાકૃત્તિકાનાં તે ભાગા રાજસતામસાઃ॥

નૈગમેષસ્તુ પાર્વત્યા સૃષ્ટો મેષાનનો ગ્રહઃ।
કુમારધારી દેવસ્ય ગુહસ્યાત્મસમઃ સખા॥

સ્કન્દાપસ્મારસંજ્ઞો યઃ સોઽગ્નિનાગ્નિસમદ્યુતિઃ।
સ ચ સ્કન્દસખા નામ વિશાખ ઇતિ ચોચ્યતે॥

સ્કન્દઃ સૃષ્ટો ભગવતા દેવેન ત્રિપુરારિણા।
બિભર્તિ ચાપરાં સંજ્ઞાં કુમાર ઇતિ સ ગ્રહઃ॥

બાલલીલાધરો યોઽયં દેવો રુદ્રાગ્નિસ્ંભવઃ।
મિથ્યાચારેષુ ભગવાન્ સ્વયં નૈષ પ્રવર્તતે॥

કુમારઃ સ્કન્દસામાન્યાદત્ર કેચિદપણ્ડિતાઃ।
ગૃહ્ણાતીત્યલ્પવિજ્ઞાના બ્રુવતે દેહચિન્તકાઃ॥

તતો ભગવતિ સ્કન્દે સુરસેનાપતૌ કૃતે।
ઉપતસ્થુર્ગ્રહાઃ સર્વે દીપ્તશક્તિધરં ગુહમ્॥

ઊચુઃ પ્રાઞ્જલયશ્ચૈનં વૃત્તિં નઃ સંવિધત્સ્વ વૈ।
તેષામર્થે તતઃ સ્કન્દઃ શિવં દેવમચોદયત્॥

તતો ગ્રહાંસ્તાનુવાચ ભગવાન્ ભગનેત્રહૃત્।
તિર્યગ્યોનિં માનુષં ચ ત્રિતયં જગત્॥

પરસ્પરોપકારેણ વર્તતે ધાર્યતેઽપિ ચ।
દેવા મનુષ્યાન્ પ્રીણન્તિ તૈર્યગ્યોનીંસ્તથૈવ ચ॥

વર્તમાનૈર્યથાકાલં શીતવર્ષોષ્ણમારુતૈઃ।
ઇજ્યાઞ્જલિનમસ્કારજપહોમવ્રતાદિભિઃ॥

નરાઃ સમ્યક્ પ્રયુક્તૈશ્ચ પ્રીણન્તિ ત્રિદિવેશ્વરાન્।
ભાગધેયં વિભક્તં ચ શેષં કિઞ્ચિન્ન વિદ્યતે॥

તદ્યુષ્માકં શુભા વૃત્તિર્બાલેષ્વેવ ભવિષ્યતિ।
કુલેષુ યેષુ નેજ્યન્તે દેવાઃ પિતર એવ ચ॥

બ્રાહ્મણાઃ સાધવશ્ચૈવ ગુરવોઽતિથયસ્તથા।
નિવૃત્તાચારશૌચેષુ પરપાકોપજીવિષુ॥

ઉત્સન્નબલિભિક્ષેષુ ભિન્નકાંસ્યોપભોજિષુ।
ગૃહેષુ તેષુ યે બાલાસ્તાન્ ગૃહ્ણીધ્વમશઙ્કિતાઃ॥

તત્ર વો વિપુલા વૃત્તિઃ પૂજા ચૈવ ભવિષ્યતિ।
એવં ગ્રહાઃ સમુત્પન્ના બાલાન્ ગૃહ્ણન્તિ ચાપ્યતઃ॥

ગ્રહોપસૃષ્ટા બાલાસ્તુ દુશ્ચિકિત્સ્યતમા મતાઃ।
વૈકલ્યં મરણં ચાપિ ધ્રુવં સ્કન્દગ્રહે મતમ્॥

સ્કન્દગ્રહોઽત્યુગ્રતમઃ સર્વેષ્વેવ યતઃ સ્મૃતઃ।
અન્યો વા સર્વરૂપસ્તુ ન સાધ્યો ગ્રહ ઉચ્યતે॥