સુશ્રુતસંહિતા · અધ્યાય 6.38

અથાતો યોનિવ્યાપત્પ્રતિષેધં વ્યાખ્યાસ્યામઃ॥

યથોવાચ ભગવાન્ ધન્વન્તરિઃ॥

પ્રવૃદ્ધલિઙ્ગં પુરુષં યાત્યર્થમુપસેવતે।
રૂક્ષદુર્બલબાલા યા તસ્યા વાયુઃ પ્રકુપ્યતિ॥

સ દુષ્ટો યોનિમાસાદ્ય યોનિરોગાય કલ્પતે।
ત્રયાણામપિ દોષાણાં યથાસ્વં લક્ષણેન તુ॥

વિંશતિર્વ્યાપદો યોનેર્નિર્દિષ્ટા રોગસંગ્રહે।
મિથ્યાચારેણ યાઃ સ્ત્રીણાં પ્રદુષ્ટેનાર્તવેન ચ॥

જાયન્તે બીજદોષાચ્ચ દૈવાચ્ચ શૃણુ તાઃ પૃથક્।
ઉદાવર્તા તથા વન્ધ્યા વિપ્લુતા ચ પરિપ્લુતા॥

વાતલા ચેતિ વાતોત્થાઃ પિત્તોત્થા રુધિરક્ષરા।
વામિની સ્નાંસિની ચાપિ પુત્રઘ્ની પિત્તલા ચ યા॥

અત્યાનન્દા ચ યા યોનિઃ કર્ણિની ચરણાદ્વયમ્।
શ્લેષ્મલા ચ કફાજ્જ્ઞેયા ષણ્ડાખ્યા ફલિની તથા॥

મહતી સૂચિવક્ત્રા ચ સર્વજેતિ ત્રિદોષજા।
સફેનિલમુદાવર્તા રજઃ કૃચ્છ્રેણ મુઞ્ચતિ॥

વન્ધ્યાં નષ્ટાર્તવાં વિદ્યાદ્વિપ્લુતાં નિત્યવેદનામ્।
પરિપ્લુતાયાં ભવતિ ગ્રામ્યધર્મે રુજા ભૃશમ્॥

વાતલા કર્કશા સ્તબ્ધા શૂલનિસ્તોદપીડિતા।
ચતસૃષ્વપિ ચાદ્યાસુ ભવન્ત્યનિલવેદનાઃ॥

સદાહં પ્રક્ષરત્યસ્રં યસ્યાં સા લોહિતક્ષરા।
સવાતમુદ્ગિરેદ્બીજં વામિની રજસા યુતમ્॥

પ્રસ્રંસિની સ્યન્દતે તુ ક્ષોભિતા દુઃપ્રસૂશ્ચ યા।
સ્થિતં સ્થિતં હન્તિ ગર્ભં પુત્રઘ્ની રક્તસંસ્રવાત્॥

અત્યર્થં પિત્તલા યોનિર્દાહપાકજ્વરાન્વિતા।
ચતસૃષ્વપિ ચાદ્યાસુ પિત્તલિઙ્ગોચ્છ્રયો ભવેત્॥

અત્યાનન્દા ન સન્તોષં ગ્રામ્યધર્મેણ ગચ્છતિ।
કર્ણિન્યાં કર્ણિકા યોનૌ શ્લેષ્માસૃગ્ભ્યાં પ્રજાયતે॥

મૈથુનેઽચરણા પૂર્વં પુરુષાદતિરિચ્યતે।
બહુશશ્ચાતિચરણાદન્યા બીજં ન વિન્દતિ॥

શ્લેષ્મલા પિચ્છિલા યોનિઃ કણ્ડૂયુક્તાતિશીતલા।
ચતસૃષ્વપિ ચાદ્યાસુ શ્લેષ્મલિઙ્ગોચ્છ્રિતિર્ભવેત્॥

અનાર્તવસ્તના ષણ્ડી ખરસ્પર્શા ચ મૈથુને।
અતિકાયગૃહીતાયાસ્તરુણ્યાઃ ફલિની ભવેત્॥

વિવૃતાતિમહાયોનિઃ સૂચીવક્ત્રાતિસંવૃતા।
સર્વલિઙ્ગસમુત્થાના સર્વદોષપ્રકોપજા॥

ચતસૃષ્વપિ ચાદ્યાસુ સર્વલિઙ્ગોચ્છ્રિતિર્ભવેત્।
પઞ્ચાસાધ્યા ભવન્તીમા યોનયઃ સર્વદોષજાઃ॥

પ્રતિદોષં તુ સાધ્યાસુ સ્નેહાદિક્રમ ઇષ્યતે।
દદ્યાદુત્તરબસ્તીંશ્ચ વિશેષેણ યથોદિતાન્॥

કર્કશાં શીતલાં સ્તબ્ધામલ્પસ્પર્શાં ચ મૈથુને।
કુમ્ભીસ્વેદૈરુપચરેત્ સાનૂપૌદકસ્ંઅયુતૈઃ॥

મધુરૌષધસંયુક્તાન્ વેશવારાંશ્ચ યોનિષુ।
નિક્ષિપેદ્ધારયેચ્ચાપિ પિચુતૈલમતન્દ્રિતઃ॥

ધાવનાનિ ચ પથ્યાનિ કુર્વીતાપૂરણાનિ ચ।
ઓષચોષાન્વિતાસૂક્તં કુર્યાચ્છીતં વિધિં ભિષક્॥

દુર્ગન્ધાં પિચ્છિલાં ચાપિ ચૂર્ણૈઃ પઞ્ચકષાયજૈઃ।
પૂરયેદ્રાજવૃક્ષાદિકષાયૈશ્ચાપિ ધાવનમ્॥

યોન્યાં તુ પૂયસ્રાવિણ્યાં શોધનદ્રવ્યસંભૃતૈઃ।
સગોમૂત્રૈઃ સલવણૈઃ શોધનં હિતમિષ્યતે॥

બૃહતીફલકલ્કસ્ય દ્વિહરિદ્રાયુતસ્ય ચ।
કણ્ડૂમતીમલ્પસ્પર્શાં પૂરયેદ્ધૂપયેત્તથા॥

વર્તિં પ્રદદ્યાત્ કર્ણિન્યાં શોધનદ્રવ્યસંભૃતામ્।
પ્રસ્રંસિનીં ઘૃતાભ્યાક્તાં ક્ષીરસ્વિન્નાં પ્રવેશયેત્॥

પિધાય વેશવારેણ તતો બન્ધં સમાચરેત્।
પ્રતિદોષં વિદધ્યાચ્ચ સુરારિષ્ટાસવાન્ ભિષક્॥

પ્રાતઃ પ્રાતર્નિષેવેત રસોનાદુદ્ધૃતં રસમ્।
ક્ષીરમાંસરસપ્રાયમાહારં વિદધીત ચ॥

શુક્રાર્તવાદયો દોષાઃ સ્તનરોગાશ્ચ કીર્તિતાઃ।
ક્લૈબ્યસ્થાનાનિ મૂઢસ્ય ગર્ભસ્ય વિધિરેવ ચ॥

ગર્ભિણીપ્રતિરોગેષુ ચિકિત્સા ચાપ્યુદાહૃતા।
સર્વથા તાં પ્રયુઞ્જીત યોનિવ્યાપત્સુ બુદ્ધિમાન્।
અપપ્રજાતારોગાંશ્ચ ચિકિત્સેદુત્તરાદ્ભિષક્॥